Rekabet Kurumu - Karar Sayı 04-20/201-41

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-4-114 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 04-20/201-41
Karar Tarihi : 18.3.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit
SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç
ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B. RAPORTÖRLER : K. Oğuz KARAKOÇ, Uygar GAZİOĞLU
C. ŞİKAYET EDEN : - İhbar
- İhbar
- İsmin gizli tutulması talepli şikayet

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - İnşaat Mühendisleri Odası Kayseri İl Temsilciliği
Serçeönü Mh. Bay Fuat Cd. Mühendisler İşhanı
K:1 Kayseri

- Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası
Kayseri İl Temsilciliği
Sahabiye Mh. Kalender İşhanı No:11/9 Kayseri

- Jeoloji Mühendisleri Odası Kayseri İl Temsilciliği
Kalpaklıoğlu Mh. Sivas Blv. Beşer Apt. No:16/1 Kayseri

- Elektrik Mühendisleri Odası Şanlıurfa İl Temsilciliği
Bahçelievler 2. Sk. Huzur Apt. Şanlıurfa

- Makine Mühendisleri Odası Muğla İl Temsilciliği
Kurşunlu Cd. Kurşunlu Çıkmazı No:4/5 Muğla

E. DOSYA KONUSU: İnşaat, Harita ve Jeoloji Mühendisleri odalarının
Kayseri İl temsilciliklerinin ve Elektrik Mühendisleri Odası Şanlıurfa İl
Temsilciliğinin havuz oluşturarak ve fiyat tespitinde bulunarak, Makine
Mühendisleri Odası Muğla İl Temsilciliğinin asgari ücret uygulamasını
sürdürerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4.
maddesini ihlal ettikleri iddiaları.
04-20/201-41

2
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kurum kayıtlarına 3.7.2003 tarih ve 3014 sayı ile giren
isimsiz ve adressiz elektronik posta mesajında, Kayseri’de faaliyet göstermekte
olan İnşaat, Harita ve Jeoloji Mühendisleri odalarının kendi çıkarları
doğrultusunda ortak havuz oluşturarak rekabeti engelledikleri iddia edilmiştir.
22.7.2003 tarih ve 3417 sayı ile Kurum kayıtlarına giren bir diğer başvuru,
Şanlıurfa İli’nde çiftçilikle uğraştıklarını söyleyen ancak isimlerini vermeyen kişiler
tarafından yapılmıştır. Başvuru dilekçesinde; işleri gereğince topraklarında kuyu
açtırmak isteyen çiftçilerin, kuyular için gerekli olan elektrik projelerinin çizilmesi
hizmeti karşılığında tüm mühendislerin aynı ücreti talep ettiği, bunun nedeninin
Elektrik Mühendisleri Odası’nın oluşturduğu havuz sistemi olduğu iddia edilmiştir.
1.8.2003 tarih ve 3708 sayılı bir diğer başvuruda ise, Rekabet Kurulu’nun
22.1.2002 tarih ve 02-04/40-21 sayılı Kararı ile Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği (TMMOB)’un asgari ücret uygulamasına son verildiği halde, Makine
Mühendisleri Odası Denizli Şubesinin baskısı ile bu Şubeye bağlı olan Muğla
temsilciliğinin asgari ücret uygulamasını sürdürdüğü ve üyelere asgari ücret
üzerinden fatura düzenleme zorunluluğu getirdiği belirtilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.7.2003 tarih ve 3014 sayı, 22.7.2003
tarih ve 3417 sayı, 1.8.2003 tarih, 3708 sayı ile giren başvurular üzerine
hazırlanan 4.8.2003 tarihli bilgi notu Kurulun 18.9.2003 tarih ve 03-62 sayılı
toplantısında görüşülmüş, Kayseri İnşaat, Harita ve Jeoloji Mühendisleri
odalarının ortak havuz oluşturdukları, Elektrik Mühendisleri Odası Şanlıurfa İl
Temsilciliği'nin havuz oluşturarak fiyat tespitinde bulunduğu, Makine Mühendisleri
Odası Muğla İl Temsilciliği'nin ise asgari ücret uygulamasını sürdürerek rekabeti
engellediği iddialarına yönelik olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek
olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanunun 40/1. maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 3.3.2004 tarih ve 2003-4-144,135,114/ÖA-2004-
KOK sayılı Önaraştırma Raporu, 15.3.2004 tarih, REK.0.08.00.00/60 sayılı
Başkanlık önergesi ile 04-20 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda;
İnşaat, Harita ve Jeoloji Mühendisleri odalarının Kayseri İl temsilcilikleri ile
Elektrik Mühendisleri Odası Şanlıurfa İl Temsilciliğinin havuz sistemi oluşturarak
rekabeti engellediği iddialarına ilişkin somut belge ve bulgulara ulaşılamaması
nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki bir ihlalin varlığından
söz edilemeyeceği,
TMMOB ve TMMOB’a bağlı odalar tarafından asgari ücretlerin belirlenmesinin
4054 sayılı Kanun’a aykırı olduğu yönündeki 22.1.2002 tarih ve 02.04/40-21
sayılı Rekabet Kurulu Kararının yürütmesinin, Danıştay Onuncu Dairesi’nin
04-20/201-41

3
17.11.2003 tarih ve 2003/2564, 2003/2705 sayılı kararlarıyla durdurulmuş olması
nedeniyle, Makine Mühendisleri Odası’nın asgari ücret uygulamalarına yönelik
tespitler bakımından, anılan karara yönelik Rekabet Kurumu tarafından yapılan
itiraz sonuçlanana kadar herhangi bir işlem tesisinin hukuken mümkün
bulunmadığı,
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraflar
Yapılan Önaraştırma, TMMOB’a bağlı çeşitli meslek odalarının üç ayrı ildeki şube
ve temsilcilikleri hakkında yürütülmüştür. Mühendis ve mimarların ortak
gereksinimlerini karşılamak ve ülkenin genel menfaatlerine uygun olarak mesleki
kalitenin gelişimini sağlamak üzere 1954 yılında 6235 sayılı Kanun ile kurulan,
kamu kurumu niteliğinde meslek teşekkülü olan ve tüzel kişiliği haiz TMMOB, 23
oda altında toplanan yaklaşık 60 disiplini organize eden bir üst birliktir.
I.1.1 Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası (HKMO) Kayseri İl Temsilciliği
HKMO’nun Türkiye çapında 10 şubesi bulunmaktadır. HKMO Ankara Merkezine
bağlı olarak faaliyet gösteren 13 temsilcilikten biri olan Kayseri İl Temsilciliğinde
2004 yılı itibariyle 45’i serbest mühendislik faaliyeti gösteren 114 Harita
Mühendisi kayıtlı bulunmaktadır.
I.1.2 İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Kayseri İl Temsilciliği
İMO’nun Türkiye çapında 26 şubesi bulunmaktadır. İMO Ankara Şubesi’ne bağlı
olarak faaliyet gösteren 15 temsilcilikten biri olan Kayseri İl Temsilciliğinde 2004
yılı itibariyle kayıtlı bulunan 550 inşaat mühendisinin yaklaşık 50’si serbest
mühendislik belgesine sahiptir.
I.1.3 Jeoloji Mühendisleri Odası (JMO) Kayseri İl Temsilciliği
JMO’nun Türkiye çapında 11 şubesi ve 57 temsilciliği bulunmaktadır. JMO
Ankara Şubesi’ne bağlı olarak faaliyet gösteren Kayseri İl Temciliğine kayıtlı
yaklaşık 83 jeoloji mühendisi bulunmaktadır.
I.1.4 Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) Şanlıurfa İl Temsilciliği
EMO’nun Türkiye çapında 13 şubesi ve Elektrik, Elektronik, Bilgisayar
mühendislerinden oluşan 28.000'in üzerinde üyesi bulunmaktadır. EMO
Diyarbakır Şubesi’ne bağlı olarak faaliyet gösteren Şanlıurfa Temsilciliği’ne 2004
yılı itibariyle 16 serbest mühendislik bürosu ve yaklaşık 50 mühendis kayıtlıdır.
04-20/201-41

4
I.1.5 Makine Mühendisleri Odası (MMO) Muğla İl Temsilciliği
MMO’nun, Türkiye Çapında 18 Şubesi, 46 İl Temsilciliği, 22 İlçe Temsilciliği, 20
Mesleki Denetim Bürosu mevcuttur. 2002 yılı itibariyle yaklaşık 53.000 üyesi
bulunan Oda'nın MMO Denizli Şubesine bağlı olarak faaliyet gösteren Muğla İl
Temsilciliğine, 7’si "Serbest Mühendislik Yetkisine Sahip" olmak üzere 36 Makine
Mühendisi kayıtlıdır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İncelemeye konu dosyanın içeriği ve yapılan şikayetlerin inşaat, jeoloji, harita,
elektrik ve makine mühendisleri odalarına yönelik olması sebebiyle, ilgili ürün
pazarları mühendislik hizmetleri branşlarından oluşmaktadır. Buna göre, ilgili
ürün pazarları, "inşaat mühendisliği hizmetleri pazarı", "jeoloji mühendisliği
hizmetleri pazarı", "harita mühendisliği hizmetleri pazarı", "elektrik mühendisliği
hizmetleri pazarı" ve "makine mühendisliği hizmetleri pazarı" olarak belirlenmiştir.
I.2.2. Coğrafi Pazar:
İnceleme konusu bakımından coğrafi pazarlar, söz konusu hizmetlerin il bazında
sunuluyor olması ve mühendislerin il bazında örgütlenmiş olmaları dolayısıyla,
"Kayseri", "Muğla" ve "Şanlıurfa" illeri olarak tespit edilmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.3.1. Kayseri’deki İddialara İlişkin Tespitler
I.3.1.1. HKMO Kayseri İl Temsilciliği
- Görevli Raportörlerce TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Kayseri İl
Temsilciliği’nde, Temsilci Yardımcısı Dursun ÇAKICI ile görüşülmüş, ilgili
tarafından, serbest mühendislik hizmeti veren Oda üyelerinin tescile konu olan
harita ve planları çizdiği, Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü’nün Tescile Konu olan
Harita ve Planlar Yönetmeliği’ne göre 2002 yılına kadar mühendisler tarafından
hazırlanan projelerin Oda'dan vize almasının zorunlu olduğu, ancak 2002 yılında
Yönetmelikte yapılan değişiklikle söz konusu zorunluluğun ortadan kaldırılması
sonucunda, yalnızca Oda Yönetmeliği gereği mühendislerin çizdikleri harita ve
planları Oda'ya onaylatmasının zorunlu bulunduğu ifade edilmiştir. Yetkili, konuya
ilişkin Rekabet Kurulu Kararı'na kadar vize aşamasında temsilcilik olarak harita
ve plan çizimine ilişkin faturalarının HKMO tarafından yayımlanan asgari ücret
tarifesine uygunluğunu kontrol ettiklerini, Rekabet Kurulu’nun ilgili kararından
sonra, Oda'nın asgari ücret tarifesi yayımlanması uygulaması ve faturaların
asgari ücrete uygunluğunun kontrolü uygulamasına son verdiğini, ancak söz
konusu tarihten itibaren, “Mühendislik Hizmetleri Özel Ücret Cetveli”nin
yayımlanmaya başlanarak, harita-plan onayı için alınan %2’lik vize ücretlerinin
söz konusu cetvelde öngörülen fiyatlar üzerinden tahsil edildiğini, öte yandan,
04-20/201-41

5
vize bedelleri söz konusu cetvelde öngörülen fiyatlar üzerinden tahsil edilse de,
uygulamada mühendislerin farklı fiyatlarla harita-plan çizerek fatura
kesebildiklerini, en son 19.2.2004 tarihinde ise Danıştay tarafından alınan ilgili
Rekabet Kurulu Kararı’nın yürütmesinin durdurulması kararının ardından, HKMO
tarafından temsilciliğe yazılan yazı üzerine tam olarak olmasa da fatura ve asgari
ücret kontrolü uygulamasına tekrar başladıklarını ifade etmiştir.
- HKMO tarafından Kayseri Temsilciği’ne gönderilen, 4.6.2003 tarihli yazıda;
“TMMOB’nin Asgari Ücrete ilişkin çıkardığı yönetmeliklerin 4054 Sayılı Rekabetin
Korunması Hakkındaki yasaya aykırılık taşıdığı ileri sürülerek, Rekabet
Kurumu’nun 25.05.2003 tarih ve 25119 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
kararı gereği uygulanmaları durdurulmuştur.
Konuya ilişkin olarak 04.06.2003 tarih ve 1/K-1058 sayılı Odamız Genelgesi
doğrultusunda hareket edilmesi gerekmektedir.”
ifadeleri yer almaktadır.
Söz konusu yazı ekinde yer alan ve tüm şube başkanlıkları ve temsilciliklere
dağıtıldığı anlaşılan genelgede ise;
“...Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği Yönetim Kurulu’nun 17 Mayıs 2003 tarih
ve 233 sayılı kararı; Serbest Mühendislik Mimarlık Müşavirlik Hizmetlerinin
üretilmesine yönelik TMMOB’ce yürürlüğe konulan Asgari Ücrete ilişkin
yönetmeliklerle tüm uygulamaların, Rekabet Kurumunun 22.01.2002 tarih ve 02-
04/40-21 sayılı gerekçeli kararı uyarınca Danıştay nezdinde açılacak davada
Yürütmenin Durdurulması istemi hakkında karar verilinceye kadar askıya
alınması, Asgari ücret uygulamasına ilişkin başlatılmış disiplin soruşturmalarının
Danıştay kararına kadar bekletilmesi yönündedir.
Oda yönetim kurulumuzun; 02/06/2003 tarih ve 59 sayılı oturumunda Türk
Mühendis Mimar Odaları Birliği Yönetim Kurulu’nun anılan kararı görüşülmüş
olup, Danıştay nezdinde açılacak davada yürütmenin durdurulması istemi
hakkında karar verilinceye kadar Serbest Harita Kadastro Mühendislik Müşavirlik
Hizmetlerine ilişkin uygulamanın;
HKMO Mesleki Denetim ve En Az Ücret Yönetmeliği’nin En Az Ücrete ilişkin
hükümlerinin askıya alınarak;
-Serbest Harita ve Kadastro Mühendislik Müşavirlik Bürolarının Mesleki denetim
aşamasında en az ücrete ilişkin denetimlerinin durdurulması,
-En az ücrete yönelik disiplin soruşturmalarının durdurulması,
-Mesleki denetim işlemine ilişkin denetim ücretinin Tip Sözleşmenin düzenlendiği
tarihteki özet birim fiyat listesindeki iş tanımına denk gelen ücret üzerinden
alınması,
04-20/201-41

6
Harita ve Kadastro Mühendislik Müşavirlik Hizmetlerine Yönelik Birim Fiyatlarının
özet olarak her yarı yıl için hazırlanması şeklinde yürütülmesi kararı alınmıştır...”
ifadeleri yer almaktadır.
- HKMO tarafından yayımlandığı anlaşılan “mühendislik hizmetleri özet ücret
cetveli” başlıklı iki belgede, 1.7.2003-31.12.2003 tarihleri ve 1.1.2004-30.6.2004
tarihleri arasında geçerli olan ve çeşitli harita mühendisliği hizmetlerinin
ücretlerini gösteren tablolar yer almaktadır. Her iki belgede de ücretlerin,
tablolarda yer alan bedellere bölgesel katsayıların uygulanmasıyla tespit
edileceği ibaresi yer almaktadır.
- Temsilcilikten alınan ve TMMOB tarafından HKMO’ya gönderildiği anlaşılan
29.1.2004 tarihli yazıda, Rekabet Kurulu’nun 22.1.2003 tarih ve 02-04/40-21
sayılı kararının iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle açılan davada
Danıştay 10. Dairesi’nin aldığı yürütmenin durdurulması kararı ile, TMMOB
Yönetim Kurulu'nun 17.5.2003 tarih ve 233 sayılı “Asgari ücrete ilişkin ilgili
yönetmeliklerle düzenlenen tüm uygulamaların, Danıştay nezdinde açılacak
davada Yürütmenin Durdurulması istemi hakkında karar verilinceye kadar askıya
alınması” kararının konusuz kaldığı ifade edilerek, asgari ücrete ilişkin ilgili
yönetmeliklerle düzenlenen uygulamaların devamı istenmektedir.
- Temsilcilikten alınan ve HKMO tarafından şube başkanlıklarına yazıldığı
anlaşılan 19.2.2004 tarihli yazıda; TMMOB’un daha önceden yürürlükte bulunan
yönetmeliklerin uygulanmasına devam edilmesi yönündeki istemi Oda şubelerine
iletilmektedir. Söz konusu yazı ekinde ise, TMMOB’un, asgari ücret tarifelerine
ilişkin uygulamanın tekrar başlatılmasına yönelik olarak aldığı 16. 2.2004 tarih ve
83/853 sayılı Yönetim Kurulu Kararı’na yer verilmektedir. Söz konusu kararda
TMMOB tarafından asgari ücret uygulamalarının askıya alınması amacıyla
çıkarılan 4.6.2003 tarih ve 3/K-1058 sayılı Genelgenin, Danıştay kararı nedeniyle
iptal edildiği ifade edilerek, ilgili hizmetlerdeki fiyatlandırma işlemlerinin en az
ücret tarifesi yayımlanıncaya dek “Özet Ücret Tarifesi”ne göre gerçekleştirilmesi
hususunun karara bağlandığı görülmektedir.
I.3.1.2. İMO Kayseri İl Temsilciliği
- Raportörlerce, İMO Kayseri İl Temsilcisi Fikret ÖZDOĞAN ile görüşülmüş, ilgili
tarafından, serbest mühendislik belgesine sahip Oda üyelerinin binaların statik
projelerini çizdiği, söz konusu projelerin çoğunlukla Oda onayından geçtiği,
projelerin Oda'ya onaylatılması konusunda yasal bir zorunluluk bulunmadığı diğer
taraftan, bazı belediyelerin imar için Oda onayını şart koşabildiği ifade edilmiştir.
Yetkili; yapılan proje denetimlerinde fatura veya proje bedeline ilişkin bir kontrol
yapılmadığını, her proje için, yapılan denetim karşılığında İMO Ankara şubesi
tarafından yayımlanan mesleki denetim bedelleri tablosunda yer alan ücretlerin
tahsil edildiğini ifade etmiştir.
04-20/201-41

7
İl temsilcisi, Kayseri’de inşaat mühendisleri arasında bir tür havuz sistemi
olduğunu, söz konusu sistemin bozulduğu gibi duyumlar almakla birlikte, kesin bir
bilgileri olmadığını, esasen; mühendislerin iş dağılımındaki önemli farklılıklar
nedeniyle mevcut durumda bu yönde bir uygulamadan söz edilemeyeceğini
düşündüğünü ifade etmiştir.
- “İMO Ankara Şubesi ve Temsilciliklerinde Uygulanacak 2003 Yılı Mesleki
Denetim Bedelleri” başlıklı belgede, toplam inşaat alanına bağlı olarak, oda
tarafından proje denetimi karşılığında tahsil edilecek mesleki denetim bedelleri
yer almaktadır.
I.3.1.3. JMO Kayseri İl Temsilciliği
- Raportörlerin JMO Kayseri İl Temsilcisi Tufan ALA ile yaptığı görüşmede, ilgili
tarafından; 1999 depreminden sonra Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın yenilediği
yapı mevzuatına göre inşa edilecek binaların zemin etütlerinin
gerçekleştirilmesinin zorunlu kılındığı, Kayseri özelinde mevcut durumda,
Büyükşehir Belediyesi İmar Yönetmeliği gereğince her parsel için jeoteknik
raporlarının (bir parselde birden fazla bina varsa her bina için ayrı rapor)
hazırlanmasının gerektiği, söz konusu raporların serbest mühendislik belgesine
sahip oda üyeleri tarafından hazırlanabildiği, çoğunlukla raporlar üzerinde gerekli
denetimi yapabilmek için ellerinde yeterli teknik eleman bulunmayan
Belediyelerin, mühendisler tarafından hazırlanan zemin etüdü raporlarının Oda
denetiminden geçmesini ve vize almasını şart koştuğu, yapılan denetim
karşılığında her rapor için JMO Genel Merkezi tarafından belirlenen meblağlarda
vize ücreti tahsil edildiği, ancak mühendislerin hazırladıkları raporlar karşılığında
aldıkları bedellerin ve bunlara ilişkin faturaların kontrol edilmediği ifade edilmiştir.
İl temsilcisi, 2003 yılı içinde Kayseri’deki bazı jeoloji mühendislerinin fiyatların
düşmesini önleme ve sosyal yardımlaşma amaçlı bir tür havuz sistemi kurma
çabası içerisinde olduklarını, ancak Odayla herhangi bir bağlantısı bulunmayan
söz konusu girişimin başarısızlıkla sonuçlandığı yönünde bazı duyumları
bulunduğunu ifade etmiştir. Yetkili ayrıca, mevcut durumda piyasada faaliyet
gösteren Jeoloji mühendisleri arasındaki iş dağılımında ciddi dengesizlikler
olduğunu, fiyatların ise oldukça düşük düzeylerde seyrettiği bilgisini edindiklerini
belirtmiştir.
- JMO tarafından yayımlandığı anlaşılan bir belgede, türlerine bağlı olarak
raporlara Odaların vereceği vizeler karşılığında alınacak ücretlerin belirlendiği bir
tablo yer almaktadır.
- JMO tarafından Şube Başkanlıkları ve İl Temsilciliklerine gönderilen 6.2.2004
tarihli yazıda;
Rekabet Kurulu’nun, TMMOB Asgari Ücret Yönetmeliği ile Odaların asgari ücret
uygulamasının 4054 sayılı Kanun'a aykırılığını öne sürerek uygulamanın sona
04-20/201-41

8
erdirilmesi kararı üzerine 8.1.2004 tarihli bir yazı ile 2004 yılı ilk altı ayı için
yalnızca “Rapor Vize Ücretleri”nin belirlendiği,
Danıştay’ın konuya ilişkin yürütmeyi durdurma kararının ardından rapor vize
ücretleri dışındaki oda tarifelerinin 2004 yılı birinci altı aylık dönemi için yeniden
belirlenmesi gereğinin ortaya çıktığı,
ifade edilerek, yazı ekinde gönderilen ve gelecek dönemde uygulanması
planlanan asgari ücret tarifesi birim fiyatlarına ilişkin olarak görüş istenilmektedir.
I.3.2. Şanlıurfa’daki İddialara İlişkin Tespitler

- EMO Şanlıurfa Temsilcisi Bahattin BOLAT Raportörle yaptığı görüşmede
aşağıdaki görüşleri ifade etmekle birlikte, bu görüşleri içeren bilgi tutanağını
imzalamaktan imtina etmiştir:
“Halen 16 serbest mühendislik bürosu ve yaklaşık 50 mühendis odamıza
kayıtlıdır. Bölgemizde elektrik mühendisliği projeleri, sanayiciler, inşaatçılar ve
tarlalarından su çıkartmak isteyen çiftçiler tarafından talep edilmektedir.
TEDAŞ’tan elektrik sağlanabilmesi için mühendislik projesinin çizilmesi
gerekmektedir. Küçük ölçekli tesisatlar için yapılan projeler elektrik teknisyenleri
tarafından çizilebilmekte, ancak büyük ölçekli projeler elektrik mühendisleri
tarafından çizilmektedir. Odamızın yönetmeliği gereği, elektrik mühendislerince
çizilen projelerin odamızdan vize alması gerekmektedir. Çizilen projenin bedelinin
%4’ü vize ücreti olarak oda tarafından tahsil edilmektedir. TMMOB, her yıl
mühendislik projelerine yönelik fiyat tarifeleri yayımlamaktadır. Şanlıurfa ili için,
tarifede yer alan fiyatlar TMMOB’un belirlediği %50’lik bölge katsayısıyla
çarpılarak belirlenmektedir. Ancak uygulamada fiyatlar söz konusu bedelin altına
inebilmektedir. Biz oda olarak projelere ilişkin vize bedellerini Şanlıurfa için
geçerli olan tarifenin de altındaki bedeller üzerinden tahsil etmekteyiz. Örneğin
2003 yılı başından itibaren tarımsal sulama projeleri için projenin gerçek bedeli
ne olursa olsun vize ücretini 400.000.000 TL’lik proje bedeli üzerinden tahsil
etmekteyiz. Öte yandan odamıza gelen duyumlardan çeşitli mühendislerin söz
konusu fiyatın da altında proje hazırladıklarını biliyoruz. Temsilcilik olarak
projelere ilişkin faturaları kontrol etme imkanımız bulunmamaktadır. Ayrıca
yönetmeliğimiz dışında projelerin odaya onaylatılmasını zorunlu kılan her hangi
bir yasal zorunluluk bulunmadığından, odamızdan vize almadan hazırlanan
projelerin de bulunduğunu bilmekteyiz. Bu durumun tespit edilmesi durumunda
projeyi çizen mühendise cezai yaptırım uygulanması gerekmektedir ancak
şimdiye kadar herhangi bir mühendise bu yönde bir yaptırım uygulanmamıştır.”
- Temsilcilikte bulunan mühendisler tarafından gerçekleştirilen ve 2003 ile 2004
yıllarında odadan vize alan tüm projelerin yer aldığı defterde, kuyu projelerine
ilişkin proje bedellerinin tamamının, 400.000.000 TL olarak kayıtlara geçtiği ve
söz konusu bedelin %4’lük bölümüne tekabül eden 16.000.000 TL’nin ise vize
bedeli olarak kaydedildiği belirlenmiştir. Vize verilen projelere ilişkin bireysel
04-20/201-41

9
dosyalarda ise, projelerin faturaları ve gerçek fatura bedellerine ilişkin herhangi
bir belge yer almamaktadır.
- Temsilcilikte yapılan yerinde incelemede, EMO tarafından yayımlanarak oda ve
temsilciliklerine dağıtıldığı anlaşılan ve elektrik mühendisleri tarafından çizilen
projelere ilişkin olarak 2003 yılı için Türkiye çapında uygulanması gereken asgari
ücret tarifelerini içeren bir kitapçık elde edilmiştir. Söz konusu kitapçığın “Enerji
Nakil Hatları ve Trafo Merkezleri” başlıklı bölümünde, Oda yetkilisi tarafından
kuyu açılması için gerekli olan iki proje olarak belirtilen Enerji nakil hattı (Enh)
etüd ve uygulama projeleri ve Trafo Merkezleri uygulama projelerine ilişkin asgari
ücretleri yer almaktadır. Söz konusu tabloda, Enh etüd ve projesi için en düşük
942.000.000 TL, Trafo uygulama projesi için ise en düşük 838.000.000 TL
tutarında bedellerin belirlendiği görülmektedir.
Kitapçığın 151. sayfasında, EMO Diyarbakır Şube Merkezi ve Temsilciliklerindeki
azaltma katsayısı 0.50 olarak belirlenmiştir. Bu durumda oda yetkilisinin
açıklamasına göre, tarifelere uyulması durumunda bir kuyunun toplam proje
bedelinin en düşük (942+838) x 0.50 = 890.000.000 TL olması gerekmektedir.
- Başvuru sahiplerine ilişkin açık bir bilgiye yer verilmeyen şikayet dilekçesinde
yer verilen iddialar ve dilekçe sonunda yer alan “Şanlıurfa’da faaliyet gösteren
çiftçiler” ibaresi nedeniyle, kendisiyle görüşülen Şanlıurfa Ziraat Odası II. Başkanı
Halil ATEŞ, çiftçilerin kuyu açtırma hizmetini değişik mühendislik bürolarından
farklı fiyatlara satın alabildiklerini ve üyelerinden şimdiye kadar aksi yönde bir
şikayet gelmediğini ifade etmiştir.
I.3.3. Muğla’daki İddialara İlişkin Tespitler
- Şikayetçi ile yapılan görüşme sonucunda adı geçen; Muğla’da, yeni yapılan
inşaatların Belediye’den imar ve inşaat ruhsatı alabilmesi için inşaatlara makine
mühendisleri tarafından çizilen tesisat projelerinin MMO’dan vize alması
gerektiğini, MMO Muğla İl Temsilciliği’nin onay aşamasında proje bedellerine
ilişkin faturaların Oda tarafından belirlenen asgari fiyatlar üzerinden kesilmesini
zorunlu kıldığını, Oda’nın söz konusu uygulamadaki amacının %4 oranındaki vize
ücretlerini yüksek bedel üzerinden tahsil etmek olduğunu, Oda için mühendisin
gerçekte ne kadar ücret aldığının önem taşımadığını, Oda’nın kendi vize ücretini
önemsediğini, uygulamada mühendislerin aldıkları proje bedellerinin Oda
tarafından belirlenen fiyatların oldukça altında gerçekleştiğini, mühendislerin
gerçekte almadıkları bedeller üzerinden kestikleri faturalar nedeniyle ödemek
zorunda kaldıkları KDV ve gelir vergisi nedeniyle mağdur duruma düştüklerini
ifade etmiştir.
- Dosya mevcudu bilgilere göre, görevli Raportörlerce MMO Muğla İl
Temsilciliği’nde yapılan yerinde incelemede teknik görevli Şahin YÜCE ile
görüşülmüş, ilgili, inşaatlar için makine mühendisleri tarafından çizilen mekanik
tesisat projelerinin odadan vize almak zorunda olduğunu, MMO Denizli Şubesi
tarafından verilen talimatlar gereği projelere ilişkin faturaların MMO tarafından
04-20/201-41

10
yayımlanan asgari ücretlere uygunluğunun kontrol edilip, uygun faturalara iptal
edilemez damgası vurulmasından sonra projelerin onaylandığını, öte yandan,
faturalar asgari ücrete göre kesilse de, uygulamada mühendislerin asgari ücret
fiyatlarından daha düşük bedellerle çalıştıklarını bildiklerini ifade etmiştir.
- MMO tarafından Şube Yönetim Kurulu Başkanlıklarına gönderilen 25.6.2003
tarihli yazının “Aitm Projelerinin Mesleki Denetimlerine İlişkin Yapılacak
Çalışmalar” başlıklı 2. maddesinde;
“...d) Mesleki Denetim yapılırken Odamızın belirlediği asgari ücret üzerinden
fatura aranacaktır. Faturanın üzerine “bu fatura iptal edilemez” kaşesi
vurulacaktır. Odanın belirlediği asgari ücret üzerinden fatura kontrolü yapmayan
veya eksik faturayla işlem yapan personel hakkında gerekli yasal işlem
yapılacaktır...”
ifadesi yer almaktadır.
- “Tesisat Mühendisliği Proje Hizmetleri Asgari Ücretleri” başlıklı belgede Denizli,
Aydın, Muğla, Fethiye, Nazilli, Didim, Datça-Milas-Uşak, Söke, Yatağan-Bodrum,
Kuşadası, Marmaris için ayrı ayrı olmak üzere 1.7.2003-31.12.2003 tarihleri
arasındaki dönem için, yapı alanının metrekaresi ve inşaatının sınıfına bağlı
olarak verilecek mühendislik hizmetleri karşılığında alınacak asgari ücretleri
belirten dört ayrı tablo yer almaktadır.
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK:
Önaraştırma konusunu oluşturan başvurularda adı geçen, Kayseri, Muğla ve
Şanlıurfa illerinde mühendislik hizmeti veren serbest meslek mensupları 4054
sayılı Kanun’un 3. maddesi anlamında teşebbüs, bu mühendislerin üyesi
bulundukları meslek örgütleri de Kanun’un aynı maddesi uyarınca teşebbüs birliği
konumundadırlar.
Yapılan tespitler, Önaraştırma'nın konusunu oluşturan eylemlerin, mühendisler
arasında oluşturulduğu iddia edilen proje havuzlarının ve odaların asgari ücret
uygulamaları olarak iki ana başlık altında toplanmalarını ve her iki türdeki
eylemlerin 4054 sayılı Kanun açısından ayrı ayrı değerlendirilmesini
gerektirmektedir.
J.1. Havuz Uygulamasına Yönelik İddialarının Değerlendirilmesi
Havuz uygulamaları, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabet ihlali
niteliğinde olan, pazar paylaşımı ve/veya fiyat tespiti eylemlerini gerçekleştirmek
amacıyla oluşturulan birliktelikleri ifade etmektedir. Pazar paylaşımı amacıyla
gerçekleştirilen havuz uygulamalarında, pazardaki talep uygulamaya dahil olan
teşebbüsler arasında eşit olarak dağıtılmaktadır. Bunun sonucunda hem fiyatların
belirli bir düzeyin altına inmesi engellenmekte, hem de pazarda elde edilen
toplam gelirin teşebbüsler arasında eşit bir biçimde paylaştırılması
sağlanmaktadır.
04-20/201-41

11
Pazar paylaşımı içermeyen ve yalnızca asgari fiyata uyumunu amaçlayan farklı
türdeki havuz uygulamalarında ise, uygulamaya dahil olan teşebbüsler elde
ettikleri gelirin belirli bir yüzdesini havuz hesabına yatırmaktadırlar. Söz konusu
havuzda toplanan para belirli bir süre sonra üyelere belirli şekilde ödenmektedir.
Dosya konusu olayda Kayseri ve Şanlıurfa illeri için, Önaraştırma açılmasına
neden olan iddialar, bu illerdeki çeşitli mühendislik odalarının, mühendisler
arasında bir tür havuz sistemini organize ettiği yönündedir. Ancak her iki ildeki
şikayetler isimsiz dilekçe ve elektronik posta mesajlarına dayanmaktadır ve bu
belgelerde havuz oluşumuna ilişkin somut veriler bulunmamaktadır.
Havuz iddialarına yönelik olarak şikayete konu odaların Kayseri İl
temsilciliklerinde yapılan incelemelerde ulaşılan tespitler, odalar tarafından
organize edilen bir havuz sistemine ilişkin herhangi bir bulguyu içermemektedir.
Öte yandan, gerek Elektrik Mühendisleri Odası Şanlıurfa İl Temsilciliği’nde
yapılan yerinde incelemelerde gerekse Şanlıurfa Ziraat Odasında yapılan
görüşmelerde de havuz iddialarına ilişkin somut verilere ulaşılamamıştır.
J.2. Asgari Ücret Uygulamaları
TMMOB ve TMMOB’a bağlı odaların asgari ücret uygulamaları ve bu
uygulamaya dayanak oluşturan yönetmelikleri daha önce de Rekabet Kurulu
kararlarına konu olmuştur. İzmir Ticaret Odası ve bir serbest şehir plancısının
başvurusu üzerine yürütülen soruşturma sonucunda 22.1.2001 tarih ve 02-
04/40-21 sayılı kararında Rekabet Kurulu,
- TMMOB ve TMMOB’a bağlı odaların doğrudan yasal dayanağı olmadığı halde,
asgari hizmet bedeli belirlenmesini zorunlu kılan ve bunun altında ücretle hizmet
verilmesini yasaklayan karar ve uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesine aykırı olduğuna,
- Kanunun 9/1. maddesi uyarınca TMMOB ve TMMOB’a bağlı odaların asgari
ücretleri belirlemeye ilişkin uygulamalarına son verilmesine
karar vermiştir. Söz konusu karar taraflara 9.4.2003 tarihinde tebliğ edilmiş,
taraflardan 60 günlük süre içerisinde asgari ücret uygulamalara ilişkin
düzenlemelere son vermeleri istenmiştir.
Kurulun TMMOB ve bağlı odaların asgari ücret uygulamaları hakkındaki
22.1.2002 tarih ve 02-04/40-21 sayılı kararına karşı Danıştay Onuncu Dairesi
nezdinde TMMOB ve Şehir Plancıları Odası tarafından yürütmeyi durdurma
talebiyle iki dava açılmış, anılan daire 17.11.2003 tarih ve 2003/2564, 2003/2705
esas sayılı kararlarında Yönetmeliklerin hukuksal niteliklerini dikkate alarak
yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne karar vermiştir.
MMO Muğla İl Temsilciliğinde yapılan tespitler, ilgili Kurul Kararına uyma
yükümlülüğünün başladığı 9.6.2003 tarihinden sonraki dönemde MMO
04-20/201-41

12
tarafından, 1.7.2003-31.12.2003 tarihleri arasındaki döneme yönelik olarak
mühendislik hizmetlerine ilişkin asgari ücret tarifesi yayımlandığını, söz konusu
tarifelerin Muğla da dahil olmak üzere şube ve temsilciliklere gönderildiğini,
mühendislik hizmetlerine ilişkin faturaların söz konusu tarifede yer alan bedeller
üzerinden kesildiğinin temsilcilikler tarafından kontrol edilmesinin zorunlu kıldığını
göstermektedir. Söz konusu tespitler, ilgili teşebbüs birliğinin, Kurulun ilgili
kararına aykırı olarak asgari ücret uygulamalarına devam ettiğini ortaya
koymaktadır.
Önaraştırma kapsamındaki diğer odalarda yapılan incelemelerde elde edilen
tespitlerden ise, ilgili Kurul Kararına uyma yükümlülüğünün başladığı 9.6.2003
tarihinden, Danıştay’ın Yürütmeyi Durdurma Kararı verdiği 17.11.2003 tarihine
kadar olan dönemde, söz konusu odaların Kurul Kararına aykırı nitelikte asgari
ücret uygulamalarının varlığına ilişkin bir tespit yapılamamıştır.
Dosya mevcudu bilgilere göre, EMO Şanlıurfa İl Temsilciliğinde yapılan yerinde
incelemede; Rekabet Kurulu’nun Gerekçeli Kararının TMMOB’a tebliğ edildiği
9.4.2003 tarihinden önce EMO tarafından, 2003 yılı için ilgili asgari ücret tarifesi
yayımlandığı, gerekçeli kararın ardından ise, odalarda asgari ücret
uygulamasının temel unsurunu oluşturan fatura kontrolüne son verilerek bu
karara uyulduğu belirlenmiştir. Temsilcilikte dikkat çeken bir başka husus,
odadan vize alan projelere ilişkin defterde, kuyu projelerinin tamamının
400.000.000 TL’lık bedelle kayıtlı olmasıdır. Öte yandan bu konuya ilişkin olarak
Oda yetkilisi tarafından yapılan, Oda'nın tahsil edeceği %4’lük vize bedellerinin,
projenin gerçek bedelinden bağımsız olarak aynı kaydi proje bedeli üzerinden
alınması yönündeki açıklama makul kabul edilmektedir.
HKMO Kayseri Temsilciliğinde elde edilen tespitler, Rekabet Kurulu Kararı'nı
takip eden dönemde, HKMO tarafından asgari ücret uygulamalarının
sonlandırılması konusunda bir genelge yayımlandığını, asgari ücret tarifesinin
yürürlükten kaldırılarak, şube ve temsilciliklerin asgari ücrete ilişkin fatura
denetimlerini ve buna ilişkin disiplin soruşturmalarını askıya alması konusunda
uyarıldığını, bu dönemde mesleki denetim bedellerinin hesaplanması amacıyla
bir özet ücret cetveli yayımlandığını, yürütmeyi durdurma kararının ardından ise,
eski uygulamalara tekrar başlanması konulu yazılar yazıldığını göstermektedir.
JMO Kayseri Temsilciliğinde elde edilen ve temsilcilikle JMO arasında yapıldığı
anlaşılan yazışmalar, Rekabet Kurulu Kararı’nı takip eden dönemde, JMO’nun
asgari ücret uygulamasına son verdiğini göstermektedir. Bu dönemde, fatura
kontrolü yapılmadığı için, projelere vize verilmesi aşamasında tahsil edilen vize
ücretlerinin proje bedeli üzerinden hesaplanmasından vazgeçilerek doğrudan
vize ücretlerini belirleyen, mesleki denetim bedeli tarifeleri yayımlanmıştır.
Danıştay’ın yürütmeyi durdurma kararını takip eden tarihlerde, JMO tarafından
şube ve temsilciliklerine asgari ücret uygulamasına yeniden başlanması yönünde
talimatlar içeren yazılar yazılmıştır.
04-20/201-41

13
İMO Kayseri Temsilciliğinde yapılan tespitlerde, projelere ilişkin herhangi bir
asgari ücret uygulaması ve fatura kontrolünün yapılmadığı, İMO’nun, JMO ile
benzer bir biçimde, projelerin bedellerinden bağımsız olarak, Temsilcilik
tarafından yapılan denetimler karşılığında projelerden alınacak denetim
bedellerini gösterir bir tablo yayımladığı görülmektedir.
Öte yandan, MMO’nun asgari ücret tespitine yönelik uygulamalarda bulunması
Rekabet Kurulu’nun 22.1.2001 tarihli Kararı’na aykırılık teşkil etmektedir ve bu
nedenle ilgili teşebbüs birliği hakkında Kanun’un 17/a maddesi uyarınca süreli
para cezası uygulanması ya da yeni bir soruşturma açılması gerekebilecektir.
Diğer yandan yukarıda da belirtildiği üzere 17.11.2003 tarihinde ilgili Kurul
kararının yürütülmesi Danıştay tarafından durdurulmuş, Rekabet Kurumu Hukuk
Müşavirliğinin 16.2.2004 tarih ve 525 sayılı yazısı ile anılan mahkeme nezdinde
söz konusu kararın kaldırılmasına yönelik gerekli itiraz yapılmıştır.
İdare hukuku genel prensipleri çerçevesinde; Danıştay tarafından verilen
yürütmeyi durdurma kararı gereğince, esas dava karara bağlanıncaya kadar
davaya konu olacak işlemin yürütülebilme niteliği ortadan kalkmakta, sanki işlem
hiç tesis edilmemiş gibi önceki hukuksal durumun devamı sağlanmaktadır.
Yürütmenin durdurulması kararı ile işlemlerin idare tarafından re’sen ve fiilen icra
olunabilme imkanı ve kuvveti durdurulduğu gibi, hukuka uygunluk karinesi de
durmaktadır. Şu halde bu karinenin bir sonucu olan “uymak zorunluluğu” da
durmakta ve kalkmaktadır.
Bu çerçevede, asgari ücret uygulamalarına son verilmesine ilişkin Rekabet
Kurulu Kararı hakkında Danıştayca verilen yürütmeyi durdurma kararı nedeniyle,
MMO’nun asgari ücret uygulamalarına yönelik tespitler bakımından, anılan karara
yönelik yapılan itiraz sonuçlanana kadar herhangi bir işlem tesisi hukuken
mümkün bulunmamaktadır.
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1) İnşaat Mühendisleri Odası Kayseri İl Temsilciliği, Harita ve Kadastro
Mühendisleri Odası Kayseri İl Temsilciliği ve Jeoloji Mühendisleri Odası Kayseri İl
Temsilciliği ile Elektrik Mühendisleri Odası Şanlıurfa İl Temsilciliği’nin havuz
sistemi oluşturarak rekabeti engellediği iddialarına ilişkin somut belge ve
bulgulara ulaşılamaması nedeniyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki bir ihlalin varlığından söz edilemeyeceğine
ve dolayısıyla soruşturma açılmasına yer olmadığına; bu yönüyle şikayetin
reddine;
2) TMMOB ve TMMOB’a bağlı odalar tarafından asgari ücretlerin belirlenmesinin
4054 sayılı Kanun’a aykırı olduğu yönündeki 22.1.2002 tarih ve 02.04/40-21
sayılı Rekabet Kurulu Kararının yürütmesinin, Danıştay Onuncu Dairesi’nin
17.11.2003 tarih ve 2003/2564, 2003/2705 sayılı kararlarıyla durdurulmuş olması
04-20/201-41

14
nedeniyle, yürütmeyi durdurma kararına Kurumca yapılan itiraz sonuçlanana
kadar Makine Mühendisleri Odası’nın asgari ücret uygulamalarına yönelik
tespitler bakımından herhangi bir işlem tesisinin hukuken mümkün
bulunmadığına; bu nedenle, asgari ücret belirlendiği yönündeki iddialara yönelik
evrak dosyadan ayrılarak, bu başvurular ile ilgili yeni bir dosya numarası
verilmesine ve Danıştay’daki dava süreci sonuçlandıktan sonra bu yönüyle işlem
yapılmak üzere şikayetlerin bekletilmesine;
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy