Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D2/1/E.Ö.-99/2
Karar Sayısı : 04-25/272-59
Karar Tarihi : 8.4.2004
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü
AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B- RAPORTÖRLER: Derya YENİŞEN, Ebru ÖZTÜRK, A. Ogün SARI
C- İLGİLİ TARAF : Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Turkcell Plaza Meşrutiyet Cad. No:153 80050 Tepebaşı, İSTANBUL
D- DOSYA KONUSU: Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından, Turkcell
İletişim Hizmetleri A.Ş. ile Turkcell Abone Merkezleri (TAM) ve Turkcell
Abone Noktaları (TAN) arasında yapılan bayilik sözleşmelerinde,
20.7.2001 tarih, 01-35/347-95 sayılı Rekabet Kurulu Kararı ile
münhasırlığa ilişkin hükümlerin kaldırılmasını öngörülen düzenlemelerin
yerine getirilmemesi nedeniyle Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’ye süreli
para cezası tahakkuk ettirilmesi
E- DOSYA EVRELERİ : Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.'nin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 4. ve 6. maddelerini ihlal edip etmediğinin tespiti
amacıyla yürütülen soruşturma sonucunda:
“...5- a) Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin yukarıda 2. maddede belirtilen 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamındaki eylemlerine son vermesine ve bu
çerçevede cep telefonu distribütörleri ve ithalatçıları arasında haklı bir neden
olmaması halinde ayrımcı uygulamalarda bulunmamasına,
b) i) Fiyatların belirlenmesine ilişkin olarak,
- Turkcell bayilerinin (TAM’ların doğrudan veya TAN’lar vasıtasıyla) Turkcell abone
hizmetlerinin devamı niteliğinde ticari ve finansal risk üstlenmeksizin yaptıkları
aktivasyon hizmetlerinin satış bedellerinin Turkcell tarafından belirlenebileceğine;
- Ancak mülkiyetleri Turkcell dikey yapılanması içindeki teşebbüslere geçen ve
yeniden satıcı sıfatıyla devredilen sim kart ve kontör kartların yeniden satış
fiyatlarının Turkcell tarafından belirlenemeyeceğine;
04-25/272-59
2
ii) Bayilerin münhasır çalışmasına ilişkin olarak,
- TAM ve TAN’ların aynı zamanda cep telefonu distribütörü bayileri olmaması
durumunda, rakip operatörlerin aynı nitelikte bayi edinmelerine engel
bulunmadığından münhasır çalışma şartının rekabet kuralları bakımından bir
sakıncasının olmadığına;
- TAM ve TAN’ların aynı zamanda Turkcell ile münhasır çalışan cep telefonu
distribütörlerinin bayileri olmaları halinde rakip operatörlerin söz konusu
distribütörlerin markalarını satan bayi edinmeleri mümkün olmadığından ve bu
surette ilgili pazarda rekabet önemli ölçüde kısıtlanacağından münhasır çalışma
şartının getirilemeyeceğine;
Bu bakımdan, Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin TAM’lar ile yaptığı
sözleşmelerdeki;
- Fiyata ilişkin hükmün yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda düzeltilmesi,
- Aynı zamanda cep telefonu distribütörlerinin bayisi olan TAM’lar ile münhasırlığa
ilişkin hükümlerin çıkarılması,
- Sözleşmelerde bu değişikliklerin yapılarak Rekabet Kurulu'na gerekçeli kararın
tebliğini takip eden 60 gün içinde bildirilmesi,
- Uygulamada da fiyat tespiti anlamına gelen ve münhasır çalışmaya zorlayan
eylemlerde bulunmaması,
gerektiği hususlarının ilgili teşebbüse bildirilmesine...”
Rekabet Kurulunca 20.7.2001 tarih ve 01-35/347-95 sayı ile karar verilmiştir.
Gerekçeli kararın ilgili tarafa tebliğini takiben Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
(Turkcell) 27.8.2003 tarih ve ÜAK/1165-12277 sayılı yazı ile karar gereklerinin yerine
getirilmesi için ek süre talep etmiş, 19.9.2003 tarih ve 410 sayılı yazı ile anılan
teşebbüse 11.10.2003 tarihine kadar ek süre verilmiştir.
13.10.2003 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal eden Turkcell’in yazısında, bayilik
sözleşmelerinde yer alan ve sim kart ve kontör kartların satış fiyatlarının Turkcell
tarafından belirleneceğini düzenleyen hükümlerin yürürlükten kaldırıldığı belirtilmekte
ve şirketin bu beyanını içeren ve tüm bayilere gönderilen ihtarname ek olarak
sunulmaktadır. Ancak sözleşmelerden münhasırlığa ilişkin hükmün çıkarılmasına
ilişkin olarak mevcut piyasa koşulları göz önünde bulundurulduğunda, bayileriyle olan
sözleşmelerinden münhasırlık şartının çıkarılmasının rekabetin yeniden tesisi
amacına hizmet etmeyeceği, dolayısıyla kararın bu yönüyle uygulama imkanının
kalmadığı ifade edilmiştir.
04-25/272-59
3
11.11.2003 tarihinde Rekabet Kurumu'nda şirket yetkilileri ile bir görüşme yapılmış ve
Turkcell toplantıda konuya ilişkin olarak 1.12.2003 tarihinde Kurum kayıtlarına giren
bir yazı daha göndermiştir. Bu yazıda özetle; ilgili kararla sonuçlanan soruşturmanın
yürütüldüğü döneme göre, piyasa koşullarının anılan karar ile yerine getirilmesi
öngörülen iş ve işlemleri konusuz kılacak ölçüde değişmiş olduğu, karardaki
koşulların şirketleri tarafından yerine getirilmesinin bir gereklilik olmaktan çıkmış
bulunduğu savunulmuştur.
Bunun üzerine 27.1.2004 tarihinde KVK Teknoloji Ürünleri ve Tic. A.Ş. (KVK), Genpa
Telekomünikasyon ve İletişim Hizmetleri San. ve Tic. A.Ş. (Genpa), Tekofaks Ofis ve
Haberleşme Ürünleri Pazarlama A.Ş. (Tekofaks) ve Netcell İletişim Hizmetleri Ticaret
A.Ş.'nden (Netcell), halen Turkcell dışında herhangi bir GSM operatörü ile çalışıp
çalışmadıkları, çalışmıyor iseler nedenleri, GSM cep telefonu hizmetleri pazarındaki
yaklaşık pazar payları, satışını yapmak istedikleri her marka cep telefonunu satıp
satamadıkları konularına ilişkin bilgiler talep edilmiş, ayrıca TeknoSA, Nokia Shop
gibi distribütörler dışındaki dağıtım kanallarının piyasaya etkisinin de belirtileceği
değerlendirmeleri istenmiştir.
KVK'nın 11.2.2004 tarih ve 666 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden cevabında,
diğer operatörlerle ticari olarak anlaşamamaları nedeniyle Turkcell dışında bir
operatörle çalışmadıkları, Turkcell ile münhasır çalışmalarının herhangi bir yazılı veya
sözlü anlaşmaya dayanmadığı, halihazırda cep telefonu üreticileriyle yaptıkları
anlaşmalarda münhasırlık içeren herhangi bir hüküm bulunmadığı, pazar paylarına
ilişkin olarak güvenilir verilerin bulunmadığı, satışını yapmak istedikleri her marka cep
telefonunu satabildikleri, pazarın toplam hacmini sağlıklı olarak hesaplama imkanı
bulunmadığından TeknoSA, Nokia Shop gibi dağıtım kanallarının piyasaya etkilerini
değerlendirmenin mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
Tekofaks'ın 19.2.2004 tarih ve 796 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden cevabında
Turkcell dışında İŞ-TİM Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş. (Aria) ile de çalıştıkları,
Aria'nın Türkiye'deki bayilerine Panasonic marka telefon sattıkları, pazar paylarının
tüm GSM ürünleri düşünüldüğünde %…-… civarında olduğu, Panasonic'in Türkiye
distribütörü oldukları, istedikleri takdirde başka markaları da satabilecekleri ifade
edilmiştir.
Genpa’nın 11.2.2004 tarih ve 654 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden cevabında,
Turkcell’in sim kart ve kontör kartlarının satışının yapıldığı, distribütörleri oldukları cep
telefonlarını Türkiye genelinde ticari kurallarına uyuyor olmaları şartı ile tüm bayi
örgütüne sattıkları, Turkcell dışındaki GSM operatörlerinin çalışma şartları ve ticari
koşulları kendi çalışma prensiplerine paralellik göstermediği için onlarla çalışılmadığı,
GSM cep telefonu pazarındaki tahmini pazar paylarının %20-22 arasında olduğu,
TeknoSA ve benzeri firmaların büyüklüklerinden kaynaklanan finansal avantajları
nedeniyle düşük fiyat uygulayabildikleri ve bu durumun küçük ölçekli çalışan bayi
örgütü için olumsuz ortam yaratabildiği ifade edilmiştir.
Netcell’in 10.2.2004 tarih ve 620 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden cevabında,
sim kart ve kontör kart satışlarında Turkcell ile çalışıldığı ve halihazırda diğer GSM
operatörleri ile çalışılmadığı, bu durumun Turkcell’in hem kapsama alanı hem de
04-25/272-59
4
hizmet çeşitliliği açısından liderliğini sürdürmesine dayandığı, sadece Turkcell ile
çalışmalarının tamamen ticari bir tercih olduğu, diğer operatörlerden kendilerine
herhangi bir teklif gelmemiş olduğu, dolayısıyla söz konusu operatörlerle sim kart ve
kontör kart alımı konusunda uygun ticari ortamın oluşmadığı, şirketlerinin dağıtım
alanında ilk 3 firma arasında yer aldığının tahmin edildiği ancak net bir rakam
vermenin (paralel ithalat, kaçak cihaz girişi, kampanyalar v.b. nedenlerle) mümkün
olmadığı, TeknoSA gibi distribütör dışı kanalların bağlı bulundukları gruba ait finansal
avantajlardan faydalandıkları ifade edilmiştir.
Bunun üzerine Turkcell’in 27.7.2001 tarih ve 01-35/347-95 sayılı Rekabet Kurulu
Kararı’nın 5.b.ii. maddesi ile öngörülen değişikliği yerine getirmemesi konusunda
düzenlenen 2.4.2004 tarihli Bilgi Notu, 2.4.2004 tarih, REK.0.06.00.00/33 sayılı
Başkanlık önergesi ile 8.4.2004 tarihli ve 04-25 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
F- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
Turkcell, münhasır distribütörlerinin bayileriyle imzalanmış olan TAM ve TAN
sözleşmelerindeki münhasırlığa ilişkin hükümlerin çıkarılmasını hükmeden Gerekçeli
Karar’ın 5.b.ii. maddesinin -distribütörlerle artık münhasır çalışılmadığı, bu
distribütörlerin diğer operatörlere de cep telefonu tedarik ettiği ve operatörlerin bunlar
dışındaki birçok kanaldan da her türlü markaya erişebilme imkanı bulunduğu, bu
değişen piyasa koşullarında bayilik anlaşmalarındaki münhasırlık koşulunun piyasada
bir etkisinin bulunmadığı gerekçeleri ile- uygulanmasının gereksiz olduğunu öne
sürmekte ve Karar’ın bu maddesine uymaktan imtina etmektedir. Oysa
distribütörlerden gelen cevaplardan distribütörlerle münhasırlığın Tekofaks dışında
hala fiilen sürmekte olduğu, Tekofaks’ın ise diğer operatörlerden sadece Aria’ya cep
telefonu tedarik ettiği ve pazar payının yaklaşık %…. olduğu ve her ne kadar pazar
paylarına ilişkin net bilgiler veremeseler de Turkcell ile münhasır çalışan Genpa, KVK
ve Netcell’in ise GSM terminal cihazları pazarında tahminen %50’den fazla bir
büyüklüğü ifade ettiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla pazarda diğer operatörler lehine bir
kapatma olmadığının iddia edilmesi ve buna dayanarak münhasırlık uygulamasının
haklı bulunması mümkün değildir. Kaldı ki, Turkcell gibi pazarda ilk olma avantajını
taşıyan ve %….. civarında pazar payına sahip olan yerleşik bir operatörün, GSM
hizmetleri pazarı ile organik bir bağı olan ve bu pazarda verilen hizmetlerin bir cep
telefonu cihazı vasıtasıyla erişilebilir olmasını sağlayan ve bu açıdan bütün operatörler
için ulaşılması zorunlu olan terminal cihazı dağıtım kanallarında münhasırlık
uygulamalarında bulunma serbestisine sahip olması, giriş engelleri yaratılmasının da
serbest bırakılması anlamına gelecektir. Oysa, GSM hizmetleri piyasası gibi rekabete
açılma sürecini yaşayan ve yerleşik operatörlerin sarsılması güç pazar konumlarına
sahip olduğu bir piyasada, yeni girişlerin başarıya ulaşması ve rekabetin canlanması,
yasal giriş engeli dışında her türlü giriş engelinin asgariye indirilmesi ile
sağlanabilecektir. Bu çerçevede, dikey ağların münhasır hale getirilmesi de giriş engeli
yaratacak ve zaten hakim durumda olan Turkcell’in konumunu daha da
güçlendirecektir. Bu nedenle bayilik ilişkilerine rekabet hukukunun müdahale ederek
münhasırlık uygulamasını sonlandırmasının bir gereklilik olduğu anlaşılmaktadır.
Turkcell’in Kurum’a iletmiş olduğu iddialar yukarıda yer verildiği şekilde incelenmiş ve
yerinde bulunmamış olmakla beraber, 4054 sayılı Kanun’un uygulamasında nihai
kararlara karşı Danıştay’da dava yoluna gidilmesi dışında idari bir itiraz
04-25/272-59
5
mekanizmasının olmadığı da açıktır. 4054 sayılı Kanun’un 55. maddesine göre Kurul
tarafından tesis edilen işlemlere karşı Danıştay’da dava açmaktan başka bir yol
bulunmadığı 2000/260 ve 2000/1111 esas sayılı Danıştay kararları ile de sabittir,
dolayısıyla ilgili teşebbüsün itirazının bu aşamada Kurul tarafından görüşülüp karara
bağlanması da 4054 sayılı Kanun’da öngörülen usule uygun değildir. Bu durumda,
ilgili teşebbüsün, Kurul’un ilgili kararı hükmüne uygun düzenlemeyi gerçekleştirip
bunu teyit eden belgeleri Kurul’a sunana kadar, Karar’ın gereklerini yerine getirmeleri
için kendilerine verilen ek sürenin sona ermesinden itibaren 4054 sayılı Kanun’un 17.
maddesinin (a) bendinde düzenlenen süreli para cezasına tabi tutulması gerektiği
kanaatine ulaşılmıştır.
G- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş., 13.10.2003 tarih; 4969 sayı ve 01.12.2003 tarih;
5854 sayı ile Kurum kayıtlarına giren yazıları ile, TAM ve TAN sözleşmelerindeki
münhasırlığa ilişkin hükümlerin çıkarılmasını hükmeden Gerekçeli Karar’ın 5.b.ii.
maddesinin -distribütörlerle artık münhasır çalışılmadığı, bu distribütörlerin diğer
operatörlere de cep telefonu tedarik ettiği ve operatörlerin bunlar dışındaki bir çok
kanaldan da her türlü markaya erişebilme imkanı bulunduğu, bu değişen piyasa
koşullarında bayilik anlaşmalarındaki münhasırlık koşulunun piyasada bir etkisinin
bulunmadığı gerekçeleri ile- uygulanması gereğinin ortadan kalktığını öne sürerek,
Karar’ın bu maddesi ile öngörülen değişiklikleri yapmadığını beyan etmiştir. Bu
durumda adı geçen teşebbüs tarafından, kendilerine Kurul Kararı ile öngörülen
değişiklikleri yapması için tayin edilen en son süre olan 11.10.2003 itibari ile,
münhasırlığa ilişkin hükümlerin TAM ve TAN sözleşmelerinden çıkarılmasını içeren
düzenlemenin yapılmamış olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, Turkcell İletişim
Hizmetleri A.Ş.’ne 4054 sayılı Kanun’un 17. maddesinin (a) bendi gereğince süreli
para cezası uygulanması gerekmektedir.
H- SONUÇ
13.10.2003 ve 1.12.2003 tarihlerinde Kurum kayıtlarına giren yazılardan da anlaşıldığı
üzere, Rekabet Kurulu’nun 20.7.2001 tarih, 01-35/347-95 sayılı kararının (5.b.ii)
maddesinde ihlale ne şekilde son verileceği yönünde yer verilen düzenlemelerin
Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından, ek süre de verilerek kendilerine tayin
edilen süre içinde yerine getirilmediği tespit edildiğinden, 4054 sayılı Kanun’un 17.
maddesinin (a) bendi uyarınca;
a) Sürenin bitiş tarihi olarak kabul edilen 13.10.2003 tarihinde başlamak ve
31.12.2003 tarihine kadar geçen 79 gün için 2003/1 sayılı Tebliğ uyarınca her gün
2.311.902.000.- TL. olmak üzere 182.640.258.000.- TL.; 1.1.2004 tarihinden karar
tarihi olan 8.4.2004 tarihine kadar (8.4.2004 günü hariç) geçen 98 gün için
2004/1 sayılı Tebliğ uyarınca her gün için 2.970.794.000.- TL. olmak üzere
291.137.812.000.-TL., toplam 473.778.070.000.- TL. Turkcell İletişim Hizmetleri
A.Ş.'ye idari para cezası verilmesine;
04-25/272-59
6
b) 9.4.2004 tarihinden başlayarak kararda öngörülen ihlale ne şekilde son
verileceğine dair düzenlemeyi gerçekleştirip bunu teyid eden belgeleri Rekabet
Kurumu’na sunacağı tarihe kadar süreli para cezasının uygulanmaya devam
edileceğinin ilgili teşebbüse bildirilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy