Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-3-80 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 04-26/286-64
Karar Tarihi : 15.4.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan Gökmen, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof.
Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Bülent GÖKDEMİR, Neşe Nur YAZGAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Starbucks Coffee EMEA BV
Temsilcisi: Av. Seçil ABALI
M.Fadlullah Cerrahoğlu Avukat Bürosu Güllü S. No:1
3. Levent 34330 İstanbul
D. TARAFLAR : Starbucks Coffee EMEA BV
Accraweg 19 1047 HC Amsterdam HOLLANDA
Shaya Kahve Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Meydan S. Spring Giz Plaza
Kat 14 34398 Maslak İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Starbucks Coffee EMEA BV (Starbucks) ile Shaya
Kahve Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Shaya A.Ş.) arasında imzalanan “Bölge
Geliştirme ve İşletme Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilmesi veya
muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.6.2003 tarih ve 2895 sayı ile
giren ve en son 24.3.2004 tarih ve 1511 sayı ile eksiklikleri tamamlanan
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. 5.
ve 8. maddeleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 8.4.2004 tarih
ve 2003-3-80/MM-04-BG sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Raporu 8.4.2004 tarih
ve REK.0.07.00.00/82 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-26 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : İlgili raporda,
1. “Bölge Geliştirme ve İşletme Sözleşmesi”nin 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesi kapsamında hükümler barındırması nedeniyle bu anlaşmaya
menfi tespit verilemeyeceği;
2. 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında değerlendirildiğinde, “Bölge Geliştirme ve İşletme
04-26/286-64
2
Sözleşmesi”nin 16.2.1. ve 20.6. maddeleri ile, Shaya Kahve Sanayi ve
Ticaret A.Ş.’ye, anlaşma süresi olan 15 yıl boyunca ve anlaşmanın
bitiminden sonra Türkiye dahilinde 1 yıl boyunca rekabet etmeme
yükümlülüğü getirilmesi sebebiyle, söz konusu anlaşmanın 2002/2 sayılı
Tebliğ ile düzenlenen grup muafiyetinden yararlanamayacağı; ancak,
16.2.1. madde ile getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin
beş yıla indirilmesi ve 20.6. madde ile anlaşma sonrası dönem için
öngörülen rekabet etmeme yükümlülüğünün coğrafi kapsamının,
faaliyette bulunulan tesis ya da arazi ile sınırlandırılması durumunda söz
konusu anlaşmanın 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği’nden
yararlanabileceği,
3. 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde düzenlenen bireysel muafiyet
kapsamında değerlendirildiğinde, “Bölge Geliştirme ve İşletme
Sözleşmesi”nin 20.6. maddesi ile getirilen rekabet etmeme
yükümlülüğünün coğrafi kapsamının faaliyette bulunulan tesis ya da
arazi ile sınırlandırılması durumunda, anlaşmaya Kurul karar tarihinden
başlamak üzere beş yıllık süre için bireysel muafiyet verilebileceği; söz
konusu beş yıllık bireysel muafiyet süresinin bitiminde, tarafların
başvurusu üzerine, muafiyet verilmesi için gerekli şartların devam etmesi
halinde, bireysel muafiyet kararının yenilenebileceği,
4. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eder nitelikte hükümler
barındıran “Bölge Geliştirme ve İşletme Sözleşmesi” nin, aynı Kanun’un
10. maddesi gereğince bildirilmesi gereken son tarih olan 19.05.2003
tarihine kadar bildirilmemesi dolayısıyla, Starbucks Coffee EMEA BV ile
Shaya Kahve Sanayi ve Ticaret A.Ş. ne Kanun’un 16. maddesinin (c)
bendi uyarınca, 2004/1 sayılı “4054 Sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 16. ve 17. Maddelerinde Düzenlenmiş Olan İdari
Para Cezalarının 31/12/2004 Tarihine Kadar Geçerli Olmak Üzere
Artırıldığının Duyurulmasına İlişkin Tebliğ”de belirtilen 2.970.794.000 TL
ve aynı Kanun’un 16. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, Starbucks Coffee
EMEA B.V. Yönetim Kurulu üyeleri Paul F. Mutty ve William J. O’shea ile
Shaya Kahve Sanayi ve Ticaret A.Ş. Yönetim Kurulu üyeleri Mohammed
A.M.H. Alshaya, Mohammed A. A. Alshaya, Hamad A.M.H. Alshaya ve
Abdullah A.A. Alshaya’ya, taraflara verilen cezanın yüzde onuna kadar
para cezası verilmesi gerektiği,
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden
oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir ürünle
aynı pazarda yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri,
kullanım amaçları ve fiyatları bakımından benzer olmaları gerekmektedir.
04-26/286-64
3
Starbucks ve bağlı kuruluşları Starbucks tarafından işletilen perakende satış
mağazalarında, taze mayalı kahve, İtalyan tarzı espresso içecekleri,
karıştırılmış soğuk içecekler, çeşitli pastalar ve şekerlemeler, salatalar,
kahveyle ilgili aksesuarlar ve bir dizi çayın satışı faaliyeti içerisinde
bulunmaktadır. Bu açıdan bakıldığında, tüketici açısından beslenme ihtiyacını
gidermek ve keyifli vakit geçirmek amaçlarına hizmet eden kafeterya, lokanta
ve restoran gibi mekanlarda satışı yapılan ürünler ile Starbucks
mağazalarında satılan ürünler arasında fiyat, kullanım amacı ve nitelik
bakımından önemli bir fark bulunmamakta ve söz konusu işletmeler
tüketicilerin benzer ihtiyaçlarına cevap vermektedir. Bu nedenle ilgili ürün
pazarı, "kafeterya ve restoran hizmetleri pazarı" olarak tespit edilmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazarın tanımlanmasında, homojen rekabet koşullarının varlığının
göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Bu bağlamda, ilgili ürünler
bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama
ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği dikkate alınarak ilgili
coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak belirlenmiştir.
H.2. Taraflar
H.2.1. Starbucks Coffee EMEA BV
Starbucks Coffee Company ticari ünvanı altında faaliyet gösteren teşebbüs,
bir Amerikan şirketi olan Starbucks Corporation’ın bağlı kuruluşu olarak
faaliyet göstermektedir. Daha önce değinildiği üzere, Starbucks Corporation
ve bağlı kuruluşlarının faaliyet alanı, kahve ve çeşitli soğuk/sıcak içecekler ile
tuzlu/tatlı yiyeceklerin perakende satış mağazaları aracılığıyla tüketiciye
sunulmasıdır. Söz konusu teşebbüsün Eylül 2002’de biten mali yıl için dünya
çapında cirosu 5,4 katrilyon TL olarak gerçekleşmiştir.
H.2.2. Shaya Kahve Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Söz konusu teşebbüs, Kuveyt kökenli bir holding şirketi olan Alshaya Holding
Co. (SAK) bünyesinde faaliyet göstermektedir. Anılan holding şirketi bağlı
kuruluşları aracılığıyla, perakende ticaret, yemek dağıtımı, sağlık ve malzeme
ticareti sektörlerinde faaliyet göstermektedir. Alshaya Holding Co.’nun 2002
yılı cirosu yaklaşık 18,8 katrilyon TL olarak gerçekleşmiştir. Shaya Kahve
Sanayi ve Ticaret A.Ş ise 10.4.2003 tarihinde kurulmuş olduğundan henüz
ciro bilgisi bulunmamaktadır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Starbucks, 19.4.2003 tarihinde, Shaya ile “Bölge Geliştirme ve İşletme
Sözleşmesi”ni imzalamıştır. Anılan sözleşmede, Starbucks’ın ticari markalar
altında işletilen ve know-how kullanan Starbucks Mağazalarını kurmak,
işletmek ve söz konusu mağazaların sahibi olmak üzere üçüncü şahıslara
lisans verme hakkına sahip olduğu, bu çerçevede, 15 yıl süre ile Türkiye
04-26/286-64
4
Cumhuriyeti sınırları içerisinde Starbucks Mağazalarını geliştirme ve işletme
haklarının belirli şartlar altında Shaya’ya verilmek istendiği belirtilmektedir.
H.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Fikri hakların alıcıya devri ya da alıcı tarafından kullanımını içeren
sözleşmelerde genel olarak söz konusu fikri hakların rakip faaliyetlerde
kullanımını engelleyen hükümler mevcuttur. Özellikle Franchise
sözleşmelerinde, know-how başlığı altında franchise alana devredilen, mal
veya hizmetlerin üretim ya da satışına ilişkin çeşitli bilgi ve yöntemlerden
rakiplerin faydalanmasını engellemek amacıyla, franchise alana rekabet
etmeme yükümlülükleri getirilebilmektedir. Ayrıca, franchise kimliğini ve
tüketiciye sunulan mal veya hizmetin yeknesaklığını korumak amacıyla
franchise alana tek elden satınalma zorunluluğu da getirilebilmektedir. Bildirim
konusu anlaşmanın, yukarıda sayılan türlerde sınırlamalar içeren hükümlerine
aşağıda yer verilmiştir.
-Tek elden satın alma yükümlüğü: “Bölge Geliştirme ve İşletme
Sözleşmesi”nin parçası olan ve Shaya ile Starbucks arasında mal alım
ilişkisini düzenleyen “Tedarik Sözleşmesi”nin ilgili maddelerine aşağıda yer
verilmiştir:
Madde 3.1
“...Geliştirici Esas Mallar için olan tüm taleplerini Starbucks Manufacturing,
Starbucks Manufacturing’in Bağlı Şirketi’nden veya Onaylı Tedarikçiler’den
satın alacaktır.”
Madde 3.2
“Geliştirici diğer malları ve hizmetleri... Starbucks Manufacturing tarafından
zaman zaman konulan makul standartlara ve özelliklere uyan üçüncü
kişilerden satın alabilecektir.”
-Rekabet etmeme yükümlülüğü: Başvuru konusu sözleşmenin “Rekabet
Etmeme Konusunda Fikir Birliği” başlıklı maddesine aşağıda yer verilmiştir:
Madde 16.2.1
“...Geliştirici, işbu Sözleşmenin yürürlük süresi zarfında, gerek kendisinin
gerekse Bağlı Kuruluşlarının, Starbucks EMEA’nın açık yazılı iznini almadıkça
doğrudan doğruya veya dolaylı olarak:
(a)nerede kurulmuş ya da yürütülüyor olursa olsun, herhangi bir Rakip
Faaliyette doğrudan doğruya veya dolaylı olarak pay sahibi olmayacağını, ya
da bu tür bir faaliyette mali ya da sair bir yardımda (ister kredi veren bir kişi ya
da kiraya veren bir mal sahibi sıfatıyla, ister yatırımcı olarak isterse başka bir
şekilde) bulunmayacağını; ya da
(b)nerede kurulmuş ya da yürütülüyor olursa olsun, herhangi bir Rakip
Faaliyette yönetim kurulu üyesi, müdür, memur, personel, danışman, temsilci
veya vekil olarak veya sair bir sıfatla hizmet vermeyeceğini kabul eder.”
Kanun’un 8. maddesinde menfi tespit ile ilgili düzenlemelere yer verilerek,
teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin başvurusu üzerine, Kurul’un elinde
04-26/286-64
5
bulunan bilgiler çerçevesinde bir anlaşmanın, eylemin veya birleşme ve
devralmanın Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı olmadığını gösteren
menfi tespit belgesi verebileceği hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında,
rekabet sınırlamaları içeren hükümler nedeniyle, başvuru konusu “Bölge
Geliştirme ve İşletme Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilmesi mümkün
değildir.
H.3.2. 2002/2 Sayılı Tebliğ Açısından Değerlendirme
2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin “Kapsam”
başlıklı 2. maddesinde hangi tür anlaşmaların dikey anlaşma olarak kabul
edileceği ve bu Tebliğde öngörülen koşulları sağlaması kaydıyla 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan grup olarak muaf tutulacağı
belirlenmiştir. Bu belirleme doğrultusunda bir anlaşmanın dikey anlaşma
olarak değerlendirilebilmesi için üç unsuru taşıması gerekmektedir;
- Anlaşma iki ya da daha fazla teşebbüs arasında yapılmalıdır.
- Anlaşmaya taraf teşebbüslerin her biri anlaşmanın amaçları bakımından
üretim ya da dağıtım zincirinin farklı bir seviyesinde faaliyet gösteriyor
olmalıdır.
- Anlaşma belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı
amacıyla yapılmış olmalıdır.
Buna ek olarak, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde mal veya hizmetlerin
alımı, satımı veya yeniden satımına ilişkin hükümlerin yanı sıra, fikri hakların
alıcıya devri ya da alıcı tarafından kullanımını düzenleyen dikey anlaşmaların
da belirli şartları sağlaması halinde Tebliğ’de öngörülen grup muafiyetinden
yararlanacağı belirtilmektedir. Bu çerçevede anlaşmanın grup muafiyeti
kapsamında değerlendirilebilmesi için taşıması gereken unsurlara aşağıda yer
verilmiştir:
- Fikri haklara ilişkin hükümler anlaşma konusu mal veya hizmetlerin
kullanımı, satımı veya yeniden satımı ile doğrudan ilgili olmalıdır.
- Fikri hakların alıcıya devri ya da alıcı tarafından kullanımı, anlaşma konusu
mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımına yardımcı nitelikte
olmalı, anlaşmanın esas amacını oluşturmamalıdır.
- Anlaşma fikri hakların sağlayıcı tarafından alıcıya devredilmesi ya da
kullandırılması hakkında olmalıdır.
- Fikri hakların devri ya da kullanımını düzenleyen hükümler Tebliğ ile muaf
tutulmayan dikey sınırlamalarla aynı amaç veya etkiye sahip rekabet
sınırlamaları içermemelidir.
2002/2 sayılı Tebliğ'in kapsamına ilişkin olarak yukarıda verilen bilgiler
çerçevesinde, Türkiye’de Starbucks Mağazaları’nın belirli ticari markalar
altında ve know-how kullanılarak işletilmesi hakkının Shaya A.Ş.’ye devri ve
sağlayıcı konumundaki Starbucks’ın perakende faaliyetlerinin Shaya
tarafından yürütülmesini düzenleyen “Bölge Geliştirme ve İşletme
04-26/286-64
6
Sözleşmesi” 2002/2 sayılı Tebliğ'in 2. maddesi anlamında bir "dikey
anlaşma"dır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde, anlaşmalarda yer almaları durumunda
anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanmasını engelleyen sınırlamalar
sayılmıştır. Bildirim konusu sözleşmenin tamamını grup muafiyeti kapsamı
dışına çıkartan bu türden bir düzenleme sözleşmede yer almamaktadır.
Ancak, bildirim konusu sözleşmenin 16.2.1 maddesi ile Shaya’ya getirilen,
sözleşme süresi boyunca (15 yıl) rekabet etmeme yükümlülüğü 2002/2 sayılı
Tebliğ kapsamında izin verilen bir sınırlama değildir. Anılan sözleşmenin ilgili
maddesine aşağıda yer verilmiştir:
“...Bu bağlamda Geliştirici işbu Sözleşmenin yürürlük süresi zarfında, gerek
kendisinin gerekse Bağlı Kuruluşlarının, Starbucks EMEA’nın açık yazılı iznini
almadıkça, doğrudan doğruya veya dolaylı olarak:
(a )nerede kurulmuş ya da yürütülüyor olursa olsun, herhangi bir Rakip
Faaliyette doğrudan doğruya veya dolaylı olarak pay sahibi olmayacağını, ya
da bu tür bir faaliyette mali ya da sair bir yardımda (ister kredi veren bir kişi ya
da kiraya veren bir mal sahibi sıfatıyla, ister yatırımcı olarak isterse başka bir
şekilde) bulunmayacağını; ya da
(b) nerede kurulmuş ya da yürütülüyor olursa olsun, herhangi bir Rakip
Faaliyette yönetim kurulu üyesi, müdür, memur, personel, danışman, temsilci
veya vekil olarak veya sair bir sıfatla hizmet vermeyeceğini kabul eder.”
Anlaşma süresince alıcıya getirilebilecek rekabet etmeme yükümlülüğüne
ilişkin düzenlemeler 2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinin (a) bendinde yer almaktadır. Buna göre, alıcıya beş yıldan daha
uzun bir süre için rekabet etmeme yükümlülüğü getirmek ancak, alıcının
anlaşmaya dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi
ile birlikte veya alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst
hakkı çerçevesinde sağlayıcıya ait ise mümkün olabilmektedir. Böyle bir
durumda, alıcıya, sağlayıcıya ait olan tesiste faaliyet gösterdiği süre boyunca
rekabet etmeme yükümlülüğü getirilebilecektir. Bildirime konu sözleşmenin
“Yer Seçimi ve Franchise’ların Verilmesi” başlıklı 10. maddesinde, Shaya’nın,
Starbucks Mağazası için önerdiği bir yerin, Starbucks EMEA tarafından
onaylanmasının ardından, bir kira kontratı ya da işgaliye sözleşmesi
çerçevesinde mağazanın zilyetliğini elde edeceği ifade edilmektedir.
Dolayısıyla, bildirim konusu sözleşmenin rekabet etmeme yükümlülüğünü 15
yıl olarak düzenleyen ve yukarıda yer verilen 16.2.1 maddesinin grup
muafiyetinden yararlanması mümkün değildir. Ancak, tarafların rekabet
etmeme yükümlülüğünün süresini 5 yıl ile sınırlandırmaları durumunda,
inceleme konusu “Bölge Geliştirme ve İşletme Sözleşmesi” grup
muafiyetinden yararlanabilir.
Bildirim konusu “Bölge Geliştirme ve İşletme Sözleşmesi” nde dikkat çeken bir
diğer husus, sözleşmenin sona ermesi ya da feshinden sonraki dönem için
Shaya’ya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğüdür. Anılan sözleşmenin,
“Rekabet Etmeme Taahhüdü” başlıklı 20.6. maddesine aşağıda yer
verilmektedir:
04-26/286-64
7
“İşbu sözleşmenin sona ermesi ya da feshi üzerine, sona erme ya da feshin
yürürlüğe giriş tarihini ya da iş bu Madde 20.6 ile bağlı tüm kişilerin işbu
Madde 20.6 hükümlerine tam olarak riayet etmeye başladığı tarihi (bunlardan
daha sonra vuku bulanı geçerli olmak şartıyla) izleyen bir (1) yıl boyunca,
gerek Geliştirici, gerekse Bağlı Kuruluşları, doğrudan doğruya veya dolaylı
olarak:
(a) Geliştirme Bölgesi içinde bulunan ya da yürütülen bir Rakip Faaliyette
doğrudan doğruya veya dolaylı olarak herhangi bir mülkiyet hissesine sahip
olmayacak veya bu tür bir faaliyette mali ya da sair bir destek (ister kredi
veren bir kişi ya da kiraya veren bir mal sahibi sıfatıyla, isterse bir yatırımcı
olarak ya da başka bir şekilde) sağlamayacak; ya da
(b) Geliştirme Bölgesi içinde bulunan ya da yürütülen herhangi bir Rakip
Faaliyette yönetim kurulu üyesi, müdür, memur, personel, danışman, temsilci
veya vekil olarak veya sair bir sıfatla hizmet vermeyecektir.”
Görüldüğü üzere, Shaya’ya sözleşmenin sona ermesinden sonraki dönem için
1 yıl boyunca, ‘Geliştirme Bölgesi’ olarak ifade edilen ve sözleşmenin
‘Tanımlar’ kısmında Türkiye Cumhuriyeti’ni ifade ettiği belirtilen bölgede
rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin (b) bendinde, sözleşmenin sona
ermesinden sonraki dönemde alıcıya getirilebilecek mal ya da hizmet
üretmesini, satın almasını, satmasını, ya da yeniden satmasını yasaklayan
her tür yükümlülüğünün genel ilke olarak, grup muafiyeti kapsamında
değerlendirilmediği belirtilmektedir. Bununla birlikte, anılan maddenin ikinci
paragrafında, anlaşma konusu mal ya da hizmetlerle rekabet halindeki mal
veya hizmetlere ilişkin olması, anlaşma süresince alıcının faaliyette
bulunduğu tesis ya da arazi ile sınırlı olması ve franchise veren tarafından
franchise alana devredilen know-how’ı korumak için zorunlu olması
koşullarıyla, franchise alana, anlaşmanın sona ermesinden itibaren bir yılı
aşmamak kaydıyla rekabet etmeme yükümlülüğü getirilebildiği hükme
bağlanmıştır.
Başvuru konusu sözleşmenin, yukarıda yer verilen 20.6. maddesinin bu üç
koşul bakımından değerlendirilmesi gerekmektedir. Söz konusu maddede,
Shaya’ya, sadece ‘Rakip Faaliyetler’ olarak tanımlanan alanlar bakımından
rekabet etmeme yükümlülüğünün getirildiği görülmektedir. Anılan
sözleşmenin ‘Tanımlar’ bölümünde ‘Rakip Faaliyetler’, genel olarak,
perakande alanında toplam gelirin %15 ya da daha fazlasını, toptan satışlarda
toplam gelirin %5 ya da daha fazlasını kahve, kahveyle ilişkili içecek veya
kahve öğütücüsü ya da filtreleri gibi kahve yapma malzemesi satışlarından
elde eden işler olarak tanımlanmıştır. Görüldüğü üzere, Shaya’ya getirilen
rekabet etmeme yükümlülüğü Tebliğ’de belirtilen ilk koşulu sağlamaktadır.
Sözleşme süresince Starbucks Mağazalarının ortak kimliğine uygun olarak
işletilmesini sağlamak amacıyla Shaya’ya, genel olarak ürünlerin işlenmesi,
imali ya da bunlarla ilgili hizmetlerin yerine getirilmesi hakkında teknik bilgiler,
yöntemler, formüller ve bilgi birikimi aktarılmaktadır. Dolayısıyla, sözleşme ile
04-26/286-64
8
know how devri gerçekleştiği ve Tebliğ’de belirtilen ikinci koşulun da
sağlandığı anlaşılmaktadır.
Ancak, alıcıya sözleşmenin sona ermesinden sonraki dönemde rekabet
etmeme yükümlülüğü getirilebilmesine imkan tanıyan son koşul bakımından
durum farklıdır. İnceleme konusu sözleşme ile, Shaya’ya sadece Starbucks
Mağazalarının faaliyette bulunduğu tesis ya da arazi bakımından değil, tüm
Türkiye dahilinde rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmektedir. Dolayısıyla,
sözleşme sonrası rekabet etmeme yükümlülüğünün, bölge bakımından
2002/2 sayılı Tebliğ ile uyumsuz olması nedeniyle grup muafiyetinden
yararlanması mümkün değildir. Ancak tarafların söz konusu rekabet etmeme
yükümlülüğünü, franchise alanın sözleşme süresince faaliyette bulunduğu
bina ya da tesislerle sınırlandırmaları durumunda, inceleme konusu “Bölge
Geliştirme ve İşletme Sözleşmesi” grup muafiyetinden yararlanabilir.
H.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Sözleşme süresi olan 15 yıl boyunca ve sözleşme bittikten sonra 1 yıl
boyunca tüm Türkiye’yi kapsayacak şekilde Shaya’ya getirilen rekabet
etmeme yükümlülüğü 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği’nden
yararlanamamaktadır.
4054 sayılı Kanun'un ‘Muafiyet’ başlıklı 5. maddesine göre anlaşma, uyumlu
eylem ve teşebbüs birliği kararlarının, söz konusu maddede belirtilen dört
koşulun tamamını sağlaması halinde, 4. madde hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulmasının mümkün olduğu belirtilmektedir. Söz
konusu maddede, muafiyet kararlarının en fazla beş yıllık bir süre için
verilmesi hükme bağlanmıştır.
Muafiyet koşullarından ilki, malların üretim ve dağıtımında iyileşme ya da
ekonomik veya teknik gelişme sağlama zorunluluğudur. Üretim veya dağıtım
maliyetlerini düşüren, kaliteyi arttıran, malların üretim ya da sunumuna ilişkin
yenilikler öngören anlaşmaların genellikle bu koşulu sağladığı düşünülür.
Starbucks EMEA ile Shaya arasında akdedilen anlaşma, Türkiye için yeni
olan Starbucks Mağazaları’nın yayılmasını kolaylaştıracağı ve Starbucks
EMEA’nın Türkiye’de faaliyet göstermesine kıyasla, Starbucks Mağazalarının
münhasır olarak, bu alanda deneyim sahibi olan Shaya tarafından işletilmesini
sağlaması bakımından, ekonomik açıdan etkinlik yaratacağından 5. maddede
belirtilen ilk koşulu sağlamaktadır.
Tüketicinin, malların üretim ya da dağıtımında iyileşme ile ekonomik ya da
teknik gelişmeden yararlanması, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
belirtilen ve mufiyet verilmesi için zorunlu olan ikinci koşuldur. İnceleme
konusu sözleşme ile kurulacak olan Starbucks Mağazaları, kahve ve yan
ürünleri üzerinde yoğunlaştığından, tüketiciye yeni ürünlerin, farklı bir
mağaza kimliği ile sunulacağı ve tüketicinin bundan fayda sağlayacağı açıktır.
Dolayısıyla, 5. madde de belirtilen ikinci koşulun da sağlandığı
anlaşılmaktadır.
04-26/286-64
9
Bir anlaşma, uyumlu eylem ya da kararın muafiyet alabilmesi için gerekli olan
üçüncü koşul, ilgili pazarda rekabetin tamamen ortadan kalkmamasıdır.
Euromonitor tarafından yapılan ve kafeterya/bar hizmetlerinin aynı kategori
altında değerlendirildiği bir araştırmaya göre, pazarda halihazırda faaliyet
gösteren 89 bin kafeterya/bar bulunduğu ifade edilmektedir. Ayrıca, açılması
planlanan …… mağaza ile Starbucks’ın söz konusu alanda %…… dan az
pazar payına sahip olacağının tahmin edildiği ifade edilmektedir. Bu
verilerden yola çıkarak pazar değerlendirildiğinde, faaliyette bulunan kafeterya
ve bar sayısını gösteren 89 bin rakamının yarısının kafeterya sayısını
gösterdiği varsayıldığında, Starbucks’ın açılması planlanan …… mağaza ile
kafeterya hizmetleri pazarında %…… (……x…) civarında paya sahip olacağı
varsayılabilir. Halihazırda oldukça düşük olan söz konusu pazar payı,
kafeteryalarda sunulan hizmet ile ikame niteliği taşıyan restoran/lokanta
hizmetlerinin de değerlendirmeye alınması durumunda daha da düşük
seviyelere inecektir. Bu çerçevede, mevcut durumda oldukça rekabetçi bir
yapıya sahip olan kafeterya ve restoran hizmetleri pazarında yeni bir
teşebbüsün yeni bir marka ile faaliyete geçmesini sağlayacak inceleme
konusu sözleşme muafiyet için gerekli olan üçüncü koşulu da sağlamaktadır.
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yer alan son koşul ise, rekabetin,
anlaşmadan beklenen faydanın elde edilmesi için zorunlu olandan fazla
kısıtlanmamasıdır. Başka bir ifadeyle, anlaşma ile getirilen rekabet
kısıtlamaları, anlaşma sonucunda ortaya çıkan ve tüketiciye fayda sağlayan,
mal veya hizmetlerin üretim ya da dağıtımında iyileşme ile ekonomik veya
teknik gelişme için zorunlu olmalıdır. “Bölge Geliştirme ve İşletme
Sözleşmesi” ile Shaya A.Ş.’ye getirilen, sözleşme süresi olan 15 yıl ve
sözleşmenin sona ermesinden sonraki dönemde Türkiye dahilinde 1 yıl
rekabet etmeme yükümlülüğünün muafiyet için gerekli son koşulu sağlayıp
sağlamadığı değerlendirildiğinde ;
- Shaya A.Ş.’ye sözleşme süresi olan 15 yıl boyunca herhangi bir rakip
faaliyette bulunmama yükümlülüğü getirilmesi, Starbucks EMEA’nın
Starbucks markasından rakiplerin faydalanmasının engellenmesi,
franchise ağının kimliğinin ve hizmetin kalitesinin korunması ve
Shaya’nın satış çabalarının Starbucks Mağazaları üzerinde
yoğunlaşması hususları göz önünde bulundurulduğunda, bireysel
muafiyet kapsamında değerlendirilen bir sınırlamadır.
- Shaya’nın sözleşme sonrası sadece Starbucks Mağazalarının
bulunduğu tesis ya da arazi dahilinde değil de tüm Türkiye bakımından
rekabet etmeme yükümlülüğü ile bağlanması rekabeti, inceleme
konusu anlaşmadan beklenen faydaların elde edilmesi için zorunlu
olandan daha fazla sınırlar niteliktedir.
Sonuç olarak, Shaya’ya sözleşme sonrası 1 yıllık süre boyunca getirilen
rekabet etmeme yükümlülüğünün coğrafi olarak kapsamının Starbucks
Mağazalarının bulunduğu tesis ya da arazi ile sınırlandırılması durumunda,
inceleme konusu “Bölge Geliştirme ve İşletme Sözleşmesi”nin bireysel
muafiyetten yararlanabileceği kanaatine varılmıştır.
04-26/286-64
10
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. “Bölge Geliştirme ve İşletme Sözleşmesi”nin 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesi kapsamında hükümler barındırması nedeniyle bu anlaşmaya
menfi tespit verilemeyeceğine OYBİRLİĞİ ile;
2. a) 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında değerlendirildiğinde, “Bölge Geliştirme ve İşletme
Sözleşmesi”nin 16.2.1. ve 20.6. maddeleri ile, Shaya Kahve Sanayi ve
Ticaret A.Ş.’ye, anlaşma süresi olan 15 yıl boyunca ve anlaşmanın
bitiminden sonra Türkiye dahilinde 1 yıl boyunca rekabet etmeme
yükümlülüğü getirilmesi sebebiyle, söz konusu anlaşmanın 2002/2 sayılı
Tebliğ ile düzenlenen grup muafiyetinden yararlanamayacağına; ancak,
16.2.1. madde ile getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin
beş yıla indirilmesi ve 20.6. madde ile anlaşma sonrası dönem için
öngörülen rekabet etmeme yükümlülüğünün coğrafi kapsamının,
faaliyette bulunulan tesis ya da arazi ile sınırlandırılması durumunda söz
konusu anlaşmanın 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği’nden
yararlanabileceğine,
b) Ya da, 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde düzenlenen bireysel
muafiyet kapsamında değerlendirildiğinde, “Bölge Geliştirme ve İşletme
Sözleşmesi”nin 20.6. maddesi ile getirilen rekabet etmeme
yükümlülüğünün coğrafi kapsamının faaliyette bulunulan tesis ya da
arazi ile sınırlandırılması durumunda, anlaşmaya Kurul karar tarihinden
başlamak üzere beş yıllık süre için bireysel muafiyet verilmesine
OYBİRLİĞİ ile;
3. Yukarıda 2. maddede grup muafiyeti ya da bireysel muafiyetten
yararlanmaları için tercihlerine bırakılarak öngörülen değişikliklerin 60
gün içerisinde yapılarak Rekabet Kurumu’na bildirilmesine; Kurulumuzca
gerekli görülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam edilmesi
halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16 ve 17.
maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine
OYBİRLİĞİ ile;
4. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eder nitelikte hükümler
barındıran “Bölge Geliştirme ve İşletme Sözleşmesi” nin, aynı Kanun’un
10. maddesi gereğince bildirilmesi gereken son tarih olan 19.5.2003
tarihine kadar bildirilmemesi nedeniyle, Starbucks Coffee EMEA BV ile
Shaya Kahve Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye Kanun’un 16. maddesinin (c)
bendi ve 2004/1 sayılı Tebliğ uyarınca ayrı ayrı 2.970.794.000.- TL. ve
aynı Kanun’un 16. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, Starbucks Coffee
EMEA B.V. Yönetim Kurulu üyeleri Paul F. Mutty ve William J. O’shea ile
Shaya Kahve Sanayi ve Ticaret A.Ş. Yönetim Kurulu üyeleri Mohammed
A.M.H. Alshaya, Mohammed A. A. Alshaya, Hamad A.M.H. Alshaya ve
04-26/286-64
11
Abdullah A.A. Alshaya’ya ayrı ayrı, taraflara verilen cezanın yüzde onu
oranında olmak üzere 297.079.400.-’er TL. para cezası verilmesine
OYÇOKLUĞU ile;
karar verilmiştir.
.
04-26/286-64
12
KARŞI OY GEREKÇESİ
(15.04.2004 tarih ve 04-26/286-64 sayılı Kurul Kararı)
1.4054 sayılı Kanun’un 4.maddesini ihlal eder nitelikte hükümler barındıran
“Bölge Geliştirme ve İşletme Sözleşmesi”nin, aynı Kanun’un 10.maddesi
gereğince bildirilmesi gereken son tarih olan 19.05.2003 tarihine kadar
bildirilmemesinin nedeni olarak taraflar, Amerika, Hollanda ve Kuveyt’de
yerleşik bulunmaları ve bu ülkeler arası zaman farkı nedeniyle sözleşme
müzakerelerinde bir takım gecikmelerin yaşandığı hususunu belirtmişlerdir.
2.Buna ek olarak, taraflar sözleşme hazırlık aşamasında Rekabet Kurumu’na
bildirim yapma gerekliliğinin farkında olduklarını ve nitekim bu hususun
imzalanan “Bölge Geliştirme ve İşletme Sözleşmesi”nin 21. Maddesinde de
açık bir şekilde belirtildiğini ifade etmişlerdir.
3.Diğer yandan, yabancı sermaye kuruluşu niteliğindeki bu teşebbüslerin
imzaladıkları sözleşmenin ötesinde, faaliyette bulunmak anlamında 4.madde
kapsamında ihlal teşkil eden herhangi bir davranışı da söz konusu değildir.
4.Kurul’un, bu tür durumlar karşısında, cezai kararlar tesis etmemesi “rekabet
hukuku ve politikası”na aykırı bir yaklaşım olarak kabul edilmemelidir.
Bu düşüncelerle ilgili Kurul Kararı’na katılamıyorum.
Prof.Dr.Nurettin Kaldırımcı
Kurul üyesi
Full & Egal Universal Law Academy