Rekabet Kurumu - Karar Sayı 04-34/384-97

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2004-3-36 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 04-34/384- 97
Karar Tarihi : 13.5.2004

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN.

B. RAPORTÖRLER: Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Ali Fuat KOÇ

C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Temsa Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Halil İbrahim ASLAN
Kısıklı Caddesi Şehit Teğmen İsmail Moray Sokak
No: 2/1 34662 Altunizade İstanbul

D. TARAFLAR : -Temsa Sanayi ve Ticaret A.Ş.

-Temsa Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin yetki verilen
servisleri.

E. DOSYA KONUSU: Temsa Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile yetki verilen
servisleri arasında “Komatsu Forklift”, “Komatsu Jenaratör”, “Komatsu
İş Makinaları” ve “BT Kaldırma Ekipmanı, İstifleme Makinaları” ile ilgili
olarak akdedilen “Yetkili Servis Sözleşmeleri”ne menfi tespit belgesi
verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.8.2003 tarih, 3797 sayı ile giren
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4., 5.
ve 8. maddeleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 3.5.2004 tarih,
2004-3-36/MM-04-AİÇ sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu,
7.5.2004 tarih ve REK.0.07.00.00/104 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-34
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; bildirim konusu sözleşmeye
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırı
hükümler taşıması nedeniyle menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün
olmadığı, bununla birlikte söz konusu sözleşmelerin, 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olduğu, ve Tebliğ
hükümlerine uygun bir biçimde düzenlenmiş sözleşmelerin Tebliğ’in sağladığı
grup muafiyetinden yararlandığı ifade edilmektedir.

2

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. İlgili Pazar

H.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Bildirime konu sözleşmelerin konusunu iş makineleri, forklift, jeneratör,
kaldırma ekipmanı ve istifleme makinelerinin bakım ve onarımı
oluşturmaktadır. Bu çerçevede sözleşmelerin etkisini göstereceği ilgili ürün
pazarları söz konusu makinelerin servis hizmetleri pazarları olarak
tanımlanmıştır.

H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Bildirim formunda yer verilen bilgiler ve sözleşme maddelerinden, bildirime
konu sözleşmelerin, anlaşma konusu ürünlerin Türkiye Cumhuriyeti sınırları
içerisinde servis hizmetlerine yönelik imzalandığı anlaşılmaktadır. Bu
çerçevede, ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak
belirlenmiştir.

H.2. Taraflar

H.2.1. Temsa Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Temsa)

Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. kuruluşu olan Temsa, otobüs üretimi,
otomotiv ürünleri ithalatı ve pazarlaması, iş makinesi üretimi ve ithalatı
alanlarında faaliyet göstermektedir. Teşebbüsün 2002 yılı için cirosunun
% ..’lik bölümü otomotiv pazarlama, % ...’lik bölümü otobüs ve %
..’lik bölümü iş makinesi faaliyetlerinden oluşmaktadır. Ortaklık yapısına
aşağıda Tablo.1’de yer verilmiştir.

Tablo.1 Temsa’nın Ortaklık Yapısı

Hissedar Pay Oranı (%)
Akbank T.A.Ş. 14.90
Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. 13.76
Exsa A.Ş. 17.31
Aksigorta A.Ş. 2.75
Diğer Ortaklar 51.28
TOPLAM 100.00

H.2.2. Yetki Verilen Servisler

 Uzmak İş Makinaları
 Başçavuş Makine
 Dudu Bakaç- Özgür İş Makinaları
3
 Karakaşlar Makine Yd. Parça Tic. ve San. A.Ş.
 Diyar İş Makinaları İnş. İth. İhr. ve San. Tic. Ltd. Şti.
 Denizler İş Makinaları San. ve Tic. Ltd. Şti.
 Hazar İş Makinaları İnş. İth. İhr. ve San. Ltd. Şti
 Gaziantep Gimak İş Mak. Tam. ve Bakım Serv.
 İşmaksan San. ve Tic. Ltd. Şti.
 Mert İş Makinaları Tamir ve Bakım Servisi
 Semeksan İş makinaları ve Servis Bakım Hizmetleri
 İmser İş Makinaları Serv. Ve Yed. Par. Ltd. Şti.
 Protek Makine İş Mak. İnş. Oto. Tur. Paz. Tic. ve San. Ltd. Şti.
 Öztem Makine ve San. Ltd. Şti.
 Aktif İş Makinaları Taşeronluk San. ve Tic. Ltd. Şti.
 Bursa Marmara İstif Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti.
 Avrasya Forklift İş Makinaları San. ve Tic. Ltd. Şti.
 Galen Grup Servis San. ve Tic. Ltd. Şti.

H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

Temsa Sanayi ve Ticaret A.Ş. temsilcisi tarafından yapılan başvuruyla,
“Komatsu Forklift”, “Komatsu Jeneratör”, “Komatsu İş Makinaları”, “BT
Kaldırma Ekipmanı, İstifleme Makinaları”nın servis hizmetleri konusunda
taraflarca 10.7.2003 tarihinde imzalanan dört ayrı “Yetkili Servis Sözleşmesi”
bildirilmiştir. İncelenen sözleşmelerin dikey anlaşma niteliğinde olduğu,
bildirime konu dört sözleşmenin farklı makinelerin servis hizmetlerine yönelik
düzenlenmiş olduğu anlaşılmış, ancak sözleşme maddeleri ve taraflar aynı
olduğundan, sözleşmelerin hepsi için tek bir değerlendirme yapılmıştır.

Sözleşmelerin “Genel Hükümler” başlıklı 3. maddesinde Yetkili Servisin ilgili
makinelerin bakım, onarım ve revizyon hizmetlerini yapacağı belirtilmekte ve
Servisin yetkili kılınmakla beraber tek yetkili olarak belirlenmediği ifade
edilmektedir. Ayrıca Yetkili Servisin, Temsa’nın öngöreceği standartlar
çerçevesinde çalışacağı ve Temsa’nın belirleyeceği “Yetkili Servis Yönetimi ve
İşletmesi” esasları dahilinde faaliyetlerini sürdüreceği hükme bağlanmıştır.

Sözleşmelerin “Yönetime İlişkin Hükümler” başlıklı 5. maddesinin 5.4.
bölümünde; “Yetkili Servis TEMSA’nın gizli diye nitelediği tüm bilgilerin işbu
sözleşmenin yürürlüğü süresince ve yürürlükten kalkmasını takip eden (5) yıl
içinde gizli tutacak ve üçüncü şahıslara açıklamayacaktır.” hükmü ve 5.5
maddesinde “Yetkili Servis, müşterilerine vereceği hizmetlerde, Temsa-
Komatsu/BT imaj ve kalitesini daima ön planda ve üst seviyede tutmaya özen
gösterecektir.” hükmü yer almaktadır. Bu hükme ilişkin taraflarca yapılan
açıklamada söz konusu bilgilerin Temsa içi ilişkileri ve ticari sır kapsamında
olan bilgileri içerdiği, bu durumun bütün yetkili servisleri kapsadığı, rekabetin
engellenmesinin amaçlanmadığı ve bu hususta bir yaptırım da öngörülmediği
belirtilmiştir. Raportörlerce görüşüne başvurulan yetkili servis ortağı da bu
hükmün sözleşme sırasında ya da sözleşme sonrasında faaliyetlerini
kısıtlayıcı bir hüküm taşımadığını belirtmiş ve söz konusu maddeye örnek
olarak makine modifikasyonlarına ilişkin bilgiler olabileceğini ifade etmiştir.

4
“Yetkili Servis Çalışmasına lişkin Hükümler” başlıklı 6. maddenin 6.2 ve 6.3
bölümlerinde, Yetkili Servislerin Temsa bölge müdürlükleri servis teşkilatının
haberi ve bilgisi dahilinde, periyodik bakım ve garanti arızası hizmeti
verecekleri, ayrıca garanti kapsamı dışındaki tamir, bakım ve revizyonları da
yürütecekleri belirtilmiştir. İlgili maddenin diğer bölümlerinin çoğunda bakım ve
servis yükümlülükleri düzenlenmekte ve bakım ve onarım hizmetleri için bazı
usuller ve standartlar belirlenmektedir.

Sözleşmenin 6.9 maddesi; “Yetkili servis, “Yedek Parça Fiyat Listesi”ni,
müşterinin görebileceği bir yere asmak veya katalog halinde ya da bilgi işlem
ortamında ise müşteriye göstermek zorundadır.” şeklindedir. Her ne kadar
dosya konusu sözleşmeler ile doğrudan yedek parça temini ve yeniden satışı
şartları düzenlenmiyor olsa da, söz konusu maddenin dolaylı olarak yedek
parçaların yeniden satış fiyatının belirlenmesi amacıyla kullanılabilmesi
mümkündür. Söz konusu hüküm ile ilgili olarak Temsa tarafından yapılan
açıklamada; “Yedek Parça Fiyat Listesi”nde belirtilen fiyatların tavsiye
niteliğinde olduğu ve Yetkili Servislerin Temsa’dan aldıkları parçaları istedikleri
fiyattan satmakta özgür oldukları ve bu konuda herhangi bir yaptırımın
bulunmadığı belirtilmektedir. Ayrıca sözleşmelerin 3.4 maddesinde Yetkili
Servisin uyması gerektiği belirtilen Yetkili Servis Yönetimi ve İşletmesi
esaslarına ilişkin olarak bildirilen ve anlaşmanın eki olarak kabul edilebilecek
olan Temsa A.Ş. Yetkili Servis Yönetim ve İşletme Klavuzu’nun, İşçilik
Fiyatının Tespitine İlişkin Tavsiyeler başlıklı 13. maddesinde; Temsa
tarafından standart işler fiyat tablosunun tavsiye edileceği ancak yetkili
servisin müşteri memnuniyetini nazara alarak dilediği şekilde fiyat tespit
etmeye yetkili olduğu belirtilmektedir. Temsa yetkili servis ortağı da fiyatları
müşteriye ve işin büyüklüğüne göre kendi kâr marjları üzerinde oynayarak
belirlediklerini ifade etmiştir. Satış fiyatı tavsiyesi anlamına gelen bu uygulama
ise, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğinin 4-a
maddesi uyarınca grup muafiyetinden faydalanabilmektedir.

Sözleşmelerin 6.13. maddesinde; “Yetkili Servis, garanti süresi içinde bakım
ve onarımını yaptığı (ilgili makineye) gerekli yedek parçayı TEMSA’dan temin
edecektir. Bu parçalar yetkili servise Parça Müdürlüğü tarafından belirlenen
şartlarda teslim edilir.” hükmü yer almaktadır. İlgili madde lafzı ile yetkili
servislere garanti süresi içinde yapılan bakım ve onarım için gerekli yedek
parçayı Temsa’dan temin etme, yani tek elden satın alma yükümlülüğü
getirmektedir. Bu nedenle lafzı itibariyle söz konusu madde sözleşmeyi 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi kapsamına
sokmaktadır. Ancak Temsa tarafından yapılan açıklamada ; ilgili madde ile tek
elden temin yükümlülüğünün getirilmediği, yetkili servisin yedek parçaları
istediği yetkili distribütörden satın alabileceği belirtilmiştir. Sözleşmenin eki
olan “Yetkili Servis Yönetim ve İşletme Kılavuzu”nun “İşçilik ve Parça
Garantisi” başlıklı 11. maddesinde, yetkili servisin titiz davranarak “piyasadan
orjinal Temsa-Komatsu parçası dışında muadil, taklit, yerli parça
kullanmaması” gerekeceği ifadesi yer almaktadır. Bu konuda raportörlerce
görüşülen yetkili servis ortağı, Komatsu markasının çeşitli ülkelerde imal
edilmiş taklit ürünlerinin piyasada rahatlıkla bulunabildiği, zaman zaman
kendilerine mal satmak isteyen teşebbüslerin de teklifte bulunduklarını
belirtmiş ve her ne kadar Temsa tarafından ithal edilen ürünleri kullanmak
5
isteseler de, bazen müşterinin talebi doğrultusunda garanti vermeden ve riski
müşteriye ait olmak üzere muadil ürünler de kullandıklarını ifade etmiştir.

Bu ifade ve açıklama paralelinde garanti süresi içinde kullanılacak yedek
parçaların Temsa tarafından piyasaya sürülen yedek parçalar olması
şeklindeki yükümlülük Temsa’nın garanti hizmetleri verebilmesi ve
devamlılığını sağlayabilmesi için gerekli kabul edilebileceğinden, bu
yükümlülüğün ilgili sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup
muafiyetinden faydalanmasını engelleyici bir sınırlama olmadığı kanaatine
varılmıştır.

Yukarıda yer verilen sözleşme maddelerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
hükümlerine göre incelenmesi neticesinde; sözleşmenin 6.9 ve sözleşmenin
eki niteliğindeki “Yetkili Servis Yönetim ve İşletme Kılavuzu”nun 13.
maddesinde yer alan fiyata ilişkin hükümler ve sözleşmenin 6.13 maddesinin
münhasır satın alma sınırlaması niteliğindeki lafzı nedeniyle, ilgili
sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı
olduğu ve talep edilen “menfi tespit” belgesinin verilmesinin mümkün olmadığı
kanaatine varılmıştır.

Sözleşmelerde yer alan hizmet sunumunda standart getirilmesi, imaj ve
kalitenin korunması, belirli ticari marka, logo ve dizaynların kullanılması, ticari
sır niteliğindeki bilgilerin gizli tutulması, personele yönelik olarak eğitim
alınması, standart takım ve teçhizat kullanılmasının zorunlu tutulması şeklinde
getirilen yükümlülüklerin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi düzenlemeleri
çerçevesinde değerlendirildiğinde; bu kısıtlamaların servis hizmetlerinin
sunulmasına standart getirmek suretiyle iyileşme ve teknik gelişmelere açıklık
sağladığı, servis hizmetini alan tüketicilerin getirilen standartlar sonucu hizmeti
kendi koşullarına göre dilediği servisten asgari kalitede almak suretiyle yarar
sağladığı, servis hizmetleri piyasasının önemli bir bölümünde söz konusu
anlaşmalar nedeniyle rekabetin ortadan kalkmadığı ve bu faydaların
sağlanması için getirilen kısıtlamaların zorunlu olandan fazla olmadığı
kanaatine varıldığından, sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

İ. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Temsa Sanayi ve
Ticaret A.Ş. ve bakım –onarım işi ile iştigal eden çeşitli teşebbüsler arasında
“Komatsu Forklift”, “Komatsu Jeneratör”, “Komatsu İş Makinaları”, “BT
Kaldırma Ekipmanı, İstifleme Makinaları”nın servis hizmetlerinin yürütülmesine
yönelik olarak dört ayrı makine için imzalanan bildirime konu “Yetkili Servis
Sözleşmeleri”nin, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy