Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-43 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 04-43/538-133
Karar Tarihi : 24.6.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R.Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
B. RAPORTÖRLER : M. Ömür PAŞAOĞLU, Hakan BİLİR
C- ŞİKAYET EDEN : - İhbar
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- AREVA T&D Enerji Endüstrisi A.Ş.
Barış Mah. E-5 Alti 1801. Sok. No:104 Gebze/Kocaeli
- ABB Elektrik Sanayi A.Ş.
Organize Sanayi Bölgesi 2. Cad. No:16 81260
Y.Dudullu/İstanbul
- Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
Yakacık Yolu No:111 Kartal/İstanbul
- Schneider Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
Tütüncü Mehmet Efendi Cad. No:110 Kat:1-2
81080 Göztepe/İstanbul
- VA TECH Elin Elmak Elektromekanik Tic. Ltd. Şti.,
Billur Sok. No: 5/7 06700 Kavaklıdere/İstanbul
- Söz konusu Şirketlerin Ana Merkezleri.
E. DOSYA KONUSU: Enerji üretimi, iletimi ve dağıtımı ile ilgili tesis ve
cihazların üretimi, taahhütü, yapımı, ithalatı ve satışı alanında Türkiye’de
faaliyet gösteren teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
F.İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumuna yapılan başvuruda özetle;
- Müvekkil teşebbüs (………..………)’nin uluslararası bir şirket
(……………….)’nun bir iştiraki olduğu,
04-43/538-133
2
- (……………)’nin (…….)’teki bazı çalışanları aracılığıyla gaz yalıtımlı
elektrik devre anahtarı ile ilgili olarak uluslararası bir kartele dahil
olduğunun bir iç denetim esnasında farkedildiği,
- Kartel içerisinde uluslararası alanda faaliyet gösteren ABB, Areva T&D
(önceki adı Alstom), Siemens, VA TECH, AE Power (Hitachi ile Fuji ortak
girişimi) ve TMT&D (Mitsubishi ile Toshiba ortak girişimi) firmalarının yer
aldığı,
- Kartel üyeleri ABB, Areva, Siemens ve VA TECH’in, Türkiye’de de faaliyet
gösterdikleri,
- Elde edilen bilgi ve belgelerden anlaşıldığı üzere kartelin Türkiye’de bazı
projelerde yer aldığı,
- (…………...)nin Avrupa Komisyonu’na yaptığı pişmanlık başvurusu üzerine
Komisyon’un 16 Nisan 2004 tarihinde teşebbüs hakkında muafiyet kararı
almış olduğu ve yakın zamanda konu hakkında soruşturma başlatılacağı,
- Komisyon’a Türk Rekabet Otoritesi’ne yapılan başvuru konusunda bilgi
verildiği,
- Kartel üyeleri arasındaki iletişimin cep telefonları, e-posta ve SMS
mesajları yoluyla sağlandığı, Türkiye ile ilgili bazı SMS mesajlarının ve e-
postaların dökümlerinin başvuruya eklendiği,
- Kartel ile ilgili bir soruşturma açıldığı takdirde (……………)’nin her türlü
işbirliğine açık olduğu
ifade edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.5.2004 tarih ve 2303 sayı ile
giren başvuru üzerine hazırlanan 11.5.2004 tarih ve 2004-1-48/B.N.-04-MÖP
sayılı Bilgi Notu, 13.5.2004 tarih ve 04-34/406-M sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti amacıyla aynı Kanun’un
40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir
İlgili karar uyarınca düzenlenen 14.6.2004 tarih ve 2004-1-43/ÖA-04-MÖP
sayılı Önaraştırma Raporu, 21.6.2004 tarih ve REK.0.05.00.00/109 sayılı
Başkanlık önergesi ile 24.6.2004 tarih ve 04-43 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; yapılan tespit ve
değerlendirmeler ışığında; bu aşamada konu ile ilgili olarak soruşturma
açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
04-43/538-133
3
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Yapılan Tespitler
Önaraştırma sürecinde raportörlerce yapılan incelemelerde; başvuruda adı
geçen uluslararası teşebbüslerin faaliyetleri ile Türkiye piyasalarında rekabet
ihlallerine yol açıp açmadıklarının tespiti amacıyla başlıca iki yöntem
kullanılmıştır. Bunlardan birincisi başvuruda adı geçen uluslararası firmaların
Türkiye’deki temsilciliklerinde yapılan yerinde incelemeler, ikinci ise yine
başvuruda sözü edilen proje sahipleri ile yapılan görüşmelerdir.
Bu çerçevede önaraştırma sürecinde raportörlerce; AREVA T&D Enerji
Endüstrisi A.Ş. (Areva), ABB Elektrik Sanayi A.Ş. (ABB), Siemens Sanayi ve
Ticaret A.Ş. (Siemens), Schneider Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş., VA TECH
Elin Elmak Elektromekanik Tic. Ltd. Şti. (VA TECH)’ de yerinde incelemeler
yapılmış, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) ve Akenerji Elektrik
Üretimi Otoprodüktör Grubu Anonim Şirketi (Akenerji) yetkilileri ile görüşülerek
bazı bilgi ve belgeler istenilmiştir. Ayrıca konuyla ilgili olarak Avrupa
Komisyonu’nda görevli yetkililerden ek bilgi talep edilmiştir.
Başvuruda kartel üyesi olduğu belirtilen teşebbüslerin Türkiye’de faaliyet
gösteren firmalarında yapılan yerinde incelemelerde kartele ilişkin olarak
herhangi bir bilgi ya da belgeye ulaşılamamıştır. Ancak raportörlerin söz
konusu firmaların yetkilileri ile yaptığı görüşmelerde aşağıda yer alan konular
ifade edilmiştir. Buna göre:
- Teşebbüsler enerji iletim ve dağıtımına ilişkin yalnızca bazı ürünlerin
üretimini Türkiye’de gerçekleştirmektedir.
- Türkiye’de üretimi yapılan ürünler ile ilgili tüm fiyatlamalar Türkiye’deki
şirketler tarafından yapılmaktadır.
- Üretimi Türkiye’de yapılmayan ürünler ile ilgili ihalelere girip girmeme ve
ihalede yapılacak fiyatlama kararı merkeze aittir.
- Türkiye’deki şirketler gerektiğinde o alanda üretim faaliyetinde bulunmayan
başka ülkelerdeki projeler için, kendi firmalarının başka ülkelerindeki
iştirakleri ile (şirket bünyesinde) rekabet edebilmektedir.
- Firmalar ihracat yapabilmektedir.
- Hasköy, Şemikler ve Kemalpaşa projelerinde talep edilen GIS (gas
insulated switchgear) ürünü Türkiye’de üretilmeyip ithal edilmektedir.
I.2. Değerlendirme
Dosya mevcudu bilgilerden; önaraştırma sürecinde yukarıda yer verilen
başvuru ile Kuruma iletilen deliller dışında başka herhangi bir delile
ulaşılamadığı, teşebbüslerin Türkiye’de faaliyet gösteren şirketlerinde yapılan
incelemelerde kartel oluşumuna dair bilgi ve belgelerin elde edilemediği
anlaşılmıştır.
Başvuruda adı geçen Türkiye’deki projelerin ortak yönü, talep edilen ürünlerin
Türkiye’deki şirketler tarafından üretilmeyip ana teşebbüsten ithal edilmesidir.
Bu anlamda söz konusu ürünlere ilişkin olarak ihaleye girip girmeme hususu
04-43/538-133
4
ve ihalede verilecek teklifler merkez (ana teşebbüsler) tarafından karara
bağlanmaktadır.
Anılan projelerin konusunu oluşturan GIS, gaz yalıtımlı enerji trafosu olarak
adlandırılmaktadır. Bilindiği gibi enerji trafoları, üretim noktalarında üretilen
enerjinin voltajını, iletim şebekesinde etkin şekilde taşınabilecek seviyeye
çıkarmak ve sonra istenilen voltaj seviyelerine indirmekte kullanılmaktadır.
GIS sistemi, trafoların yapımı için geniş yerler bulma zorluğu karşısında
özellikle büyük şehirler için idealdir. Bu anlamda GIS sistemini çok büyük
alanlar işgal eden trafo merkezlerinin sıkıştırılmış hali olarak düşünmek
mümkündür.
Dünyanın birçok yerinde enerji trafosu olarak GIS’ler tercih edilmelerine
rağmen, Türkiye’de yaygın olarak kullanılan trafo çeşidi hava yalıtımlı olan AIS
(air insulated switchgear)’lerdir. Bu alanda birçok yerli üretici bulunmaktadır.
Tükiye’de GIS ürünlerine olan talep ise oldukça düşüktür. Hasköy ve Şemikler
GIS Trafo Merkezi ihalesi öncesinde TEİAŞ tarafından yapılan en yakın tarihli
GIS projesinin yaklaşık altı yıl önce gerçekleştirildiği TEİAŞ yetkilileri
tarafından ifade edilmiştir.
Başvuru ile ulaştırılan belgelerde yer alan bilgiler ile teşebbüslerin eylemleri
arasında bazı tutarsızlıklar bulunmaktadır :
- Kemalpaşa projesinin teklifi öncesi tarafların görüşmelerine ilişkin belge
bulunmamasının yanısıra, teklifler sonrası yapılan yazışmalarda da
benimsenen fiyatın altında bir fiyattan ihalenin sonuçlandığı
anlaşılmaktadır.
- Hasköy ve Kemalpaşa projelerinde ise ana firmaların tespit ettiği
teşebbüsün dışında bir teşebbüsün en düşük teklifi vermesi, Kurum'a
gönderilen belgeler ile ihale sonuçları arasında farklılıklar bulunduğunu
göstermektedir.
Bu anlamda, başvuruda adı geçen teşebbüslerin eylemlerinin rekabeti
kısıtlayıcı etkileri tam olarak tespit edilemediği, ana firmaların doğrudan
Türkiye piyasalarında rekabeti kısıtlama veya engelleme amacını taşıyarak
hareket ettiğine ilişkin herhangi bir bulguya da rastlanılmadığı anlaşılmıştır.
Bu çerçevede;
- başvuru da sunulan belgelerde yer alan teşebbüslerce benimsenen
davranışlar ile teşebbüslerin girmiş oldukları ihalelerdeki davranış
farklılıkları,
- teşebbüslerin hedeflediği ihalelerin bir kısmının iptal edilmiş olması,
- ana teşebbüslerin Türkiye’deki şirketlerinde yapılan yerinde incelemelerde
konuya ilişkin her hangi bir bilgi veya belgeye ulaşılamaması,
- mevcut bilgiler ışığında başvuruda yer alan iddiaların Türkiye piyasalarına
etkisinin tam olarak saptanamaması
04-43/538-133
5
hususları dikkate alındığında, konuya ilişkin olarak bu aşamada herhangi bir
işlem yapılmasına gerek görülmemiştir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
dosya konusu iddialara yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek
olmadığına; Avrupa Birliği’nde ve diğer ülkelerdeki gelişmelere göre konunun
dairesince izlenmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy