Rekabet Kurumu - Karar Sayı 04-47/610-147

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2004-3-147 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 04-47/610-147
Karar Tarihi : 15.7.2004

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN

B. RAPORTÖRLER: Yüksel KAYA, Aydın ÇELEN, Osman Tan ÇATALCALI

C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.
Esentepe Mah. Anadolu Cad. No:3 Kartal 81440 20
İstanbul

D. TARAFLAR :- Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.
Esentepe Mah. Anadolu Cad. No:3 Kartal 81440
İstanbul

- Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin
Bayi/Distribütörleri ve Nihai Satış Noktaları

- Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş. 30
Kemalpaşa Cad. No:52 Işıkkent İzmir

- Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin Bayileri ve
Nihai Satış Noktaları

E. DOSYA KONUSU: Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. ile bayileri
arasında yapılan bayilik/distribütörlük sözleşmelerine ve nihai satış
noktaları ile arasında imzalanan tek elden satın alma anlaşmalarına
menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
40
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.4.2003 tarih ve 1793 sayı ile
intikal eden menfi tespit/muafiyet başvurusu ve Rekabet Kurulu'nun bira
sektöründeki Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. (Efpa) ve Bimpaş Bira
ve Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin (Bimpaş) nihai satış noktaları ile akdetmiş
olduğu tek elden satın alma anlaşmalarından 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin sağlamış olduğu grup
muafiyetinin geri alınıp alınmayacağına ilişkin değerlendirme yapılmasına
dair 6.11.2003 tarih ve 03-71/867-371 sayılı kararı üzerine yapılan inceleme
(04-47/610-147)
2
sonucu hazırlanan 28.6.2004 tarih ve 2003-3-147/MM-04-YK sayılı menfi
tespit/muafiyet Ön İnceleme Raporu, 28.6.2004 tarih ve REK.0.07.00.00/136 50
sayılı Başkanlık Önergesi ile 04-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili menfi tespit/muafiyet ön inceleme raporunda,
 Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. tarafından bildirim formu ekinde
gönderilen anlaşmaların 4. maddeye aykırı olması nedeniyle talep edilen
menfi tespit belgesinin verilemeyeceği,
 Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. tarafından bildirilen,
bayilik/distribütörlük anlaşmaları ve perakende satış noktaları ile
akdedilen yeniden satış sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında 60
grup muafiyetinden yararlandığı,
 Bildirim sonrasında 26.5.2004 tarih ve 2692 sayı ile Kurumumuz
kayıtlarına giren doğrudan dağıtım bölgesi perakende satış sözleşmesinin
2002/2 sayılı grup muafiyetinden yararlandığı,
 bayilik bölgesi perakende satış noktası sözleşmesinin ise süresinin 5 yılı
geçmeyecek şekilde tadil edilmesi halinde 2002/2 sayılı Tebliğ’in
sağladığı grup muafiyetinden yararlandığı,
 Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin Kurum kayıtlarına 1.6.2004
tarih ve 2872 sayı ile giren yazı ekinde gönderdiği örnek anlaşmaların
2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlandığı, 70
 Ancak, hakim durumda olan bir teşebbüsün yer aldığı, bu teşebbüsün
güçlü bir markaya sahip olduğu, bu teşebbüsten başka pazarda belli bir
güce sahip sadece tek bir teşebbüsün yeraldığı, yabancı teşebbüslerin
hakim durumdaki teşebbüs ile lisans anlaşması yaparak pazara ürün
sunmayı tercih ettiği, üretici olarak pazara girişin zor olduğu ve ithalatın
önemli boyutta olmadığı düopolistik bir yapı sergileyen bira pazarında
teşebbüsler arasında etkin bir rekabetin bulunmadığı,
 Pazara girme niyetinde olan veya yeni giren teşebbüslerin kapasiteleri
itibari ile bu pazarda etkin bir rekabet yaratmaktan uzak olduğu,
 Öte yandan, Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. ve Bimpaş Bira ve 80
Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin hem açık hem de kapalı satış yapan nihai
satış noktaları ile akdettikleri tek elden satın alma anlaşmalarında yer alan
rekabet etmeme yükümlülüklerinin ve bu etkiyi doğuran diğer
sınırlamaların (tek elden satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma/satış
yükümlülükleri, verilen krediler ve indirim vs. diğer katkıların tek marka
satma şartına bağlanması gibi), bira pazarında etkin rekabetin
oluşmasının önünde önemli bir engel olduğu,
 Dolayısıyla, Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. ve Bimpaş Bira ve
Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin bu tür münhasırlık içeren tek elden satın
alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyetin Kanun’un 90
13. maddesine dayanarak ve altı ay gibi belli bir süre sonra geçerli olacak
şekilde geri alınması gerektiği,
 Ayrıca, herhangi bir tek elden satın alma anlaşması olmamasına rağmen
satış noktalarına verilen soğutucu dolapları vasıtasıyla temin edilen
münhasır satış haklarının da kaldırılmasının pazarın rekabete açılması
bakımından yerinde olacağı,
(04-47/610-147)
3
 Ancak, böyle bir muafiyetin geri alınması kararı vermeden önce 2002/2
sayılı Tebliğ’in 6.1 maddesi uyarınca tarafların yazılı ve/veya sözlü
görüşlerinin alınması gerektiği,
ifade edilmektedir. 100

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Pazara İlişkin Bilgiler

Genel bir pazar tanımı yapmak gerekirse, Efpa'nın faaliyet gösterdiği sektörü
Türkiye içecek sektörü olarak tanımlamak mümkündür. Ancak, yaklaşık 16
milyar litre büyüklüğündeki içecek sektörü, bira ile birlikte diğer alkollü
içecekler, gazlı meşrubatlar, meyve suları, su, soda, sıcak içecekler, süt ve
sütlü içecekler olmak üzere birbirinden oldukça farklı özelliklere sahip içecek 110
ürünlerinin tamamını kapsamaktadır.

Süt ve sütlü ürünler hariç olmak üzere içecek sektöründe yer alan ürünlerin
genel olarak susama hissinin giderilmesi ve serinleme amacıyla tüketildiğini
belirtmek mümkündür. Ancak, bu ürünlerin içerisinde bira, değişik oranlarda
alkol içerebilmesi, tüketici kitlesinin diğer içecek türlerini tüketen kitlelerden
farklı olması ve diğer alkollü içeceklerle karşılaştırıldığında yaygın olarak
tüketiliyor olması nedeniyle diğer içeceklerden önemli ölçüde
farklılaşmaktadır.
120
Bira pazarında halen önemli üç üretici teşebbüs faaliyet göstermektedir.
Bunlar bildirime konu olan anlaşmaların tarafı olan Efpa, Bimpaş ve Tekel'dir.
1998-2002 yıllarında bira üreticilerinin kapasite, üretim miktarları ve pazar
payları aşağıdaki gibidir.

Tablo 1: Bira üreticilerinin kapasite ve üretim miktarları
Üretim Miktarları (bin litre)
Teşebbü
s
Kapasite
Miktarı
(bin litre) 1998 1999 2000 2001 2002
Efpa 910.000 509.400 523.400 562.600 568.350 597.007
Bimpaş 300.000 129.413 150.286 154.016 163.044 178.278
Tekel 24.000 12.040 12.851 9.365 12.738 9.442
Toplam 1.234.000 650.853 686.537 725.981 744.132 784.727

Tablo 2- Bira Üreticilerinin Pazar Payları
Pazar Payları (%) Teşebbü
s
1998 1999 2000 2001 2002
Efpa 78,3
76,2 77,5 76,4
76,1
Bimpaş 19,9 21,9 21,2 21,9 22,7
Tekel 1,8 1,9 1,3 1,7 1,2
Toplam 100 100 100 100 100

(04-47/610-147)
4
Anılan verilerin 2003 yılı rakamları ile güncellenmesi sonucu oluşan tablo 130
aşağıda verilmektedir.



Tablo 3: 2003 yılı kapasite ve satış miktarları, pazar payları
Teşebbüs Kapasite (bin litre)
Satış Miktarı
(bin litre)
Pazar Payı
(%)
Efpa 913.000 610.000 77,2
Bimpaş 293.000 178.257 22,5
Tekel/Alkollü İçkiler
A.Ş.
13.500 2.278 0,3
Toplam 1.221.000 790.535 100

Yukarıdaki firmalara ilave olarak, 4.12.2003 tarihinde Antalya’da yerleşik
Süral Otelcilik ve Turizm İşletmeleri A.Ş. tarafından Tütün, Tütün Mamulleri
ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan 10.000.000 litre üretim
kapasitesine sahip tesis kurma izni alınmıştır. Bu teşebbüse ilave olarak, 140
Park Gıda ve Meşrubat San. ve Tic. A.Ş. de 13.035.000 litre kapasiteli bira
üretim tesisi kurarak 2004 yılı Haziran ayında üretime geçmiştir.

Tablolardan görüldüğü üzere, 1998-2003 yılları arasında büyüme eğiliminde
olan Türkiye bira pazarı 2003 yılında 790 milyon litrelik bir hacme ulaşmıştır.
Bu dönem içerisinde bira üreticilerinin pazar paylarında önemli bir değişme
gözlenmemiştir. 1998 yılında yaklaşık %78 olan Efpa’nın pazar payı 2003
yılına gelindiğinde %77,2’ye gerilemiştir. Bimpaş ise 1998 yılında %19,9 olan
pazar payını 2003 yılında %22,5’e çıkarmıştır. Tekel’in pazar payı ise %0,3’e
gerilemiştir. Alkollü İçkiler A.Ş.’nin 2004 yılındaki üretim tahmini 2.945.000 lt 150
olduğundan, pazar payında önemli bir gelişme beklenmemektedir.

Biranın nihai tüketicilere satıldığı satış noktaları iki gruba ayrılmaktadır.
Bunlar, (1) tüketicilere ürünleri kapalı olarak satan bakkal, market, büfe gibi
satış noktaları (kapalı satış noktaları) ile (2) tüketicilere ürünleri satış
noktasında hemen tüketilmek üzere açık olarak ve genellikle başka bir
hizmetle birlikte satan bar, otel, lokanta gibi satış noktalarıdır (açık satış
noktaları). Alkollü bir içecek olan birayı satabilmek için satış noktalarının
tamamının Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme
Kurumu’ndan ruhsat almaları gerekmektedir. 160

Bar, otel, lokanta gibi açık satış yapan noktalar, bira ile birlikte genellikle
başka hizmetler de (müzik, lokantacılık hizmetleri ya da konaklama gibi)
sunmaları neticesinde, bu noktalarda satışa sunulan biranın fiyatı, bakkal,
market gibi açık satış yapan noktalardaki fiyatlardan önemli ölçüde yüksek
olmaktadır. Bunun ötesinde, açık satış yapan noktalarda tüketilen biranın
genellikle fıçı bira olması nedeniyle bu noktalar ile üretici teşebbüsler
arasındaki tedarik zincirinin kapalı satış noktalarına nazaran daha sıkı
tutulması gerekmektedir. Açık satış yapan bu tür noktalarla üretici
teşebbüsler arasındaki ilişkiler, satış noktasına üreticinin kredi vermesi ya da 170
fiziki altyapısının (fıçı biranın tüketiciye satışı sırasında kullanılan sifonlar,
soğutucu dolaplar vs.) üretici teşebbüs tarafından yaptırılması şeklinde
(04-47/610-147)
5
kurulabilmektedir. Tüm bu nedenlerden ötürü, açık satış yapan noktalar ile
kapalı satış yapan noktaların ayrı pazarlar olarak ele alınması ve
değerlendirilmesi gerekmektedir.

Pazarda faaliyet gösteren Efpa ve Bimpaş'ın dağıtım sistemleri birbirine
oldukça benzemektedir. Bira ürününün (açık ya da kapalı olarak) satıldığı
noktalara ürün iki farklı yoldan ulaşabilmektedir. Bu yollardan birincisi, satış
noktalarına ürünü üretici teşebbüslerin kendi kurdukları dağıtım ağı 180
sayesinde doğrudan satmalarıdır (doğrudan yapılan satışlar). İkinci yol ise,
ürünün satış noktalarına bayiler aracılığı ile ulaştırılmasıdır (bayiler aracılığı
ile yapılan satışlar). Bu ikinci yolda, üretici teşebbüsler bayi olarak atadıkları
bağımsız teşebbüslere belirli münhasır satış bölgeleri vermekte ve bu
bölgedeki satış noktalarına söz konusu bayi ürün satmaktadır. Efpa,
uygulamakta olduğu doğrudan dağıtım sistemini bazı büyük illerde 2002
yılında terk ederek distribütörlük sistemine geçmiştir. Bayilik ve distribütörlük
sistemleri arasındaki en önemli fark, bayilikte nihai satış noktalarının
siparişlerini bayinin elemanları toplarken, distribütörlükte bu işi Efpa’nın kendi
elemanları yapmaktadır. 2003 yılı sonu itibarıyla Efpa’nın doğrudan dağıtım 190
yaptığı bölgeler de distribütörlere terk edilerek, Efpa’nın münhasıran
kendisine ayırdığı bölge kalmamıştır. Efpa’nın 2003 yılı sonu itibarıyla 294
bayii, 43 de distribütörü bulunmakta olup, bayi ve distribütörlerinin tamamı ile
her birine belirli münhasır satış bölgeleri ihdas eden tek elden dağıtım
anlaşmaları akdetmiştir. Ayrıca, Efpa’nın “Key Accounts” olarak adlandırılan
büyük hipermarketlere/zincir marketlere olan satışları kendisine ayırdığı
görülmektedir.

Efpa ve Bimpaş ürünlerini tüketiciye ulaştıran (açık ya da kapalı olarak) nihai
satış noktaları ile bu noktalara ürün satışını yapan üretici teşebbüsler ve 200
bayiler sözleşme akdedilebilmektedirler. Bu anlaşmalar ile satış noktalarına
tek elden satın alma yükümlülüğü getirilmektedir.

Efpa ve Bimpaş ürünlerinin hangi tür satış noktalarında (açık ya da kapalı
satış yapan) tüketiciye ulaştığı incelendiğinde, kapalı satış yapan noktaların
ağırlıkta olduğu görülmektedir. 2003 yılında Efpa’nın gerçekleştirdiği toplam
610.000.000 lt satışın yaklaşık %73’lük kısmı kapalı satış noktalarına, geri
kalan %27’si ise açık satış noktalarına yapılmıştır. Bimpaş’ın 2003 yılı
satışlarının %64’ü kapalı satış noktalarına, geri kalan %36’sı ise açık satış
noktalarına yapılmıştır. 210

Tekel’in bayilik sistemi ise diğer iki firmaya göre biraz daha farklıdır. Tekel’in
bayilik sisteminde iki çeşit bayi yer almaktadır. Bunlardan ilki “Sabit Toptan
Satıcı”lar, ikincisi ise “Gezici Toptan Satıcı”lardır. Sayıları yaklaşık 50 olan
sabit toptan satıcılar ile sayıları yaklaşık 900 olan gezici toptan satıcılar
arasındaki en önemli fark, sabit toptan satıcıların nihai satış noktalarına mal
sevkiyatının bulunmamasıdır. Sabit toptan satıcıdan mal isteyen nihai satış
noktaları, sabit toptan satıcının deposuna kendi imkanlarıyla gelerek Tekel
ürünlerini alırken; gezici toptan satıcılardan mal almak isteyen nihai satış
noktaları, bu bayilere sipariş vermek suretiyle istedikleri Tekel ürününün 220
kendilerine gezici toptan satıcı tarafından getirilmesini sağlamaktadırlar.
(04-47/610-147)
6

H.2. İlgili Pazar

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı

İlgili ürün olan bira birbirinden oldukça farklı iki pazarda satışa sunulmaktadır.
Açık veya kapalı satış yapan noktalarda tüketicilerle buluşan bira, teknik
özellikleri bakımından aynı nitelikte olmasına rağmen, açık satış yapan
noktalarda bira ile birlikte başka hizmetler de tüketiciye sunulmaktadır. 230
Sağlayıcılar bakımından aynı nitelikte olan bira, açık ve kapalı satış yapan
noktalardaki müşteriler gözünde farklı niteliktedirler. Daha açık ifade etmek
gerekirse, bar, otel ve lokanta gibi açık satış yapan noktalarda satışa sunulan
biranın fiyatının önemli miktarda yükselmesi durumunda müşteriler, kapalı
satış yapan bakkal, market ve büfe gibi kapalı satış noktalarına
yönelmeyeceklerdir. Halen açık ve kapalı satış noktalarında satışa sunulan
bira fiyatlarında çok önemli farklılıkların görülüyor olması da, iki farklı pazarın
varlığını göstermektedir. Dolayısıyla, biri bar, otel ve lokanta gibi açık bira
satışı yapan noktalardan oluşan; diğeri ise bakkal, market ve büfe gibi kapalı
bira satışı yapan noktalardan oluşan iki farklı ilgili ürün pazarı bulunmaktadır. 240

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazarı

İlgili ürün pazarlarında faaliyet gösteren bira üreticileri kurmuş oldukları
dağıtım ağları ile ürünlerini tüm Türkiye'de dağıttıklarından, ilgili coğrafi
pazarı “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” oluşturmaktadır.

H.3. Taraflar

H.3.1. Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. (Efpa) 250

Efpa, Türkiye bira pazarının en büyük üreticisi olan Anadolu Efes Biracılık ve
Malt Sanayi A.Ş.’nin (Anadolu Efes) pazarlama ve dağıtım şirketi olup,
Anadolu Grubu’na bağlı bir şirkettir. Grup bünyesinde Türkiye’de beş bira ve
iki malt fabrikası bulunmaktadır.

Efpa’nın 15 trilyon TL olan sermayesinin ortaklar arasında paylaşımına
Tablo-4’te yer verilmiştir.

Tablo 4: Efpa’nın Ortaklık Yapısı 260
Pay Sahibinin Adı/Unvanı Sermaye Miktarı (TL)
Pay Oranı
(%)
Anadolu Efes Biracılık ve Malt San. A.Ş. 14.999.550.000.000 99,99
Anadolu Endüstri Holding A.Ş. 449.988.000 0,01
Yazıcılar Holding A.Ş. 2.000 -
Özilhan Sınai Yatırım A.Ş. 1.000 -
Tarbes Tarım Ürünleri ve Besicilik San. A.Ş. 1.000 -
Diğer 8.000 -
Toplam 15.000.000.000.000 100
(04-47/610-147)
7

Efpa’nın Yönetim Kurulu, Tunçay Özilhan, İbrahim Yazıcı, Süleyman
Vehbi Yazıcı, Hülya Elmalıoğlu, Gülten Yazıcı, Tülay Aksoy, Ali Şanal, Nail
Özkardeş, Ahmet Muhtar Kent, Metin Tokpınar Ve Ali Zülfü Tigrel’den
oluşmaktadır.

Bira üreticisi teşebbüs olan Anadolu Efes ve dağıtıcısı olan Efpa (her ikisini
kapsayacak şekilde Efpa) rekabet hukuku anlamında tek teşebbüs olarak
değerlendirilmiştir.
270
H.3.2. Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayi A.Ş.

Tuborg, Carlsberg gibi markaları üreten teşebbüsün hisselerinin %95,52’si
Carlsberg Breweries A/S’ye, geri kalan %4,48’i ise yerli ortaklara aittir. 2003
yılı net satışları 88.769.477.032.000 TL olan teşebbüsün Yönetim Kurulu
üyeleri başkan Bjorn M. Wiggen, başkan yardımcısı Paul Assar Bergkvist,
Geir H. Nesheim ve Barry Connock Marshall’dan oluşmaktadır.

Tuborg ve Carlsberg markalı biraların dağıtıcısı olan Bimpaş Bira ve
Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin hisselerinin %99,88’i Türk Tuborg Bira ve Malt 280
Sanayi A.Ş.’ye aittir. Yönetim Kurulu Türk Tuborg ile aynı kişilerden oluşan
şirketin 2003 yılı cirosu 221.524.920.802.000 TL’dir. Carlsberg Breweries
A/S’nin kontrolündeki Türk Tuborg ve Bimpaş (her ikisini kapsayacak şekilde)
şirketleri rekabet hukuku anlamında tek bir teşebbüs olarak
değerlendirilmişlerdir.

H.3.3. Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.
(Tekel)/Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Tekel’in %100 oranında hisselerine sahip olduğu alkollü içecekler birimi olan 290
Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Alkollü İçkiler A.Ş.) özelleştirilerek,
Nurol Holding A.Ş., Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş., Özaltın İnşaat
Ticaret ve Sanayi A.Ş. ve TÜTSAB Tekel Ürünleri Toptan Satıcılar Birliği
Ticaret A.Ş. teşebbüsleri tarafından oluşturulan Konsorsiyum tarafından
27.2.2004 tarihinde hisse satış sözleşmesi ile satın alınmıştır. Şirket
bünyesinde sadece Yozgat Bira Fabrikasında bira üretilmekte olup,
fabrikanın kapasitesi yıllık 13.500.000 lt’dir.

Tekel 1986 yılında hazırlanan Fıçılı Bira Satış Şartnamesi uyarınca açık içki
satıcılarına bira satışı yaparken, 1.1.1994 tarihinden itibaren toptan satıcılık 300
uygulamasına geçilmesi nedeniyle anılan şartnameyi yürürlükten kaldırmıştır.
Bu nedenle, 1.1.1994 tarihinden itibaren Tekel markalı biralara ilişkin nihai
satış noktaları ile Tekel arasında herhangi bir anlaşma yapılmamaktadır.
Tekel’in alkollü içecekler birimi olan Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
özelleştirilmesi sonrasında, Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
ürünlerinin pazarlanması Tekel bünyesindeki Tekel Sigara ve Pazarlama ve
Dağıtım A.Ş. tarafından yürütülmekte olduğundan, Tekel markalı biraların
satışına ilişkin nihai satış noktaları ile tek elden satın alma anlaşmaları
yapılmadığı anlaşılmaktadır.
(04-47/610-147)
8
310






H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

H.4.1. Bildirim Konusu Sözleşmelerin Değerlendirilmesi
320
H.4.1.1. Efpa Bayilik/Distribütörlük Sözleşmeleri

Sözleşme maddeleri incelendiğinde, sözleşmenin kapsamının bira ve malttan
mamul diğer ürünlerin her tip ve türünün yeniden satışının yapılması olduğu
ve bir tarafı Efpa, diğer tarafı bayi/distribütör olmak üzere iki teşebbüs
arasında akdedildiği görülmüştür. Burada sağlayıcı konumundaki Efpa,
anlaşma konusu malların hem üreticisi, hem de dağıtıcısı olup, diğer taraf
olan bayi/distribütörler ise sadece dağıtım seviyesinde faaliyet
göstermektedirler. Sağlayıcının anlaşma konusu malların hem üreticisi hem
de dağıtıcısı olduğu, alıcının ise bu mallarla rekabet eden malların üreticisi 330
değil, dağıtıcısı olduğu dikey anlaşmalar, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında
muafiyetten yararlanabilecek anlaşmalardır. Böylece, üretici konumundaki
teşebbüsler ürünlerini bağımsız alıcılar vasıtasıyla dağıtırken, bizzat dağıtım
yapmaları da söz konusu olabilmektedir

Bayilik/distribütörlük sözleşmeleri ile bayilere/distribütörlere tanınan belirli
bölgedeki zincir mağazalar haricindeki müşterilere satış yapması, bu şekilde
tanımlanan bölgedeki müşteriler haricindeki kişilere karşı aktif satış
politikaları izlememesi, Efpa’nın önceden alınacak yazılı onayı olmaksızın,
başka bira üreticilerinin bayiliğini/distribütörlüğünü alamaması, anlaşma 340
konusu ürünlerin sadece Efpa tarafından gösterilen yerden alınması, Efpa
tarafından belirlenen asgari satış hedefleri gibi rekabeti kısıtlayıcı
sınırlamalar nedeniyle, inceleme konusu olan bayilik/distribütörlük
sözleşmeleri 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırıdır. Bu nedenle, anılan
anlaşmalar için talep edilen 4. maddeye aykırı olmadıklarına dair menfi tespit
belgesinin verilemeyeceği açıktır.

2002/2 sayılı Tebliğ açısından anılan anlaşmaların değerlendirilmesi aşağıda
yapılmıştır.
350
Efpa’nın dağıtım sistemi doğrudan ve dolaylı dağıtım olmak üzere ikiye
ayrılmıştır. Efpa, doğrudan dağıtımı kendi teşkilatı vasıtasıyla yaparken,
dolaylı dağıtımı ise bayileri/distribütörleri vasıtasıyla yapmaktadır. Bu amaçla
bayilere/distribütörlere, müşterileri, hem bölgesel hem de müşteri tipi olarak
paylaştırmaktadır. Örneğin, Efpa, belirli bir bölgede zincir mağazalar
haricindeki tüm müşterileri bayiye/distribütöre münhasıran tahsis etmektedir.
Bu durumda Efpa, gerek doğrudan satış yaptığı bölgelerdeki müşterileri,
(04-47/610-147)
9
gerekse de bayi/distribütör bölgelerinde yer alan zincir mağazaları kendisine
ayırmaktadır. Bu doğrultuda, bayilere/distribütörlere münhasıran tanınan
belirli bölgedeki, (zincir mağazalar haricindeki müşteriler şeklinde 360
tanımlanan) belirli tipteki müşteriler haricinde kişilere Efpa’dan yazılı izin
alınmaksızın aktif satış yapması yasaklanmaktadır (Sözleşmenin 1. maddesi).
Bu durum, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4.b.1. maddesindeki, anlaşmayı grup
muafiyet kapsamından çıkaran sınırlamalara getirilen istisnaya uygun
olmaktadır. Zira, aktif satış yapılmasının yasaklandığı bölgelerdeki müşteriler
başka bir bayi/distribütöre veya Efpa’ya tahsis edilmiş olmaktadır. 2004
yılından itibaren Efpa’nın daha önceden doğrudan dağıtım yaptığı bölgeler,
münhasıran distribütörlere verilerek Efpa’nın münhasıran kendine ayırmış
olduğu doğrudan dağıtım yaptığı herhangi bir bölge kalmadığından, sınırları
bayilik/distribütörlük anlaşmaları ile belirlenmiş bölgelerde Efpa’ya tahsis 370
edilen zincir mağazalar haricindeki müşteriler münhasır olarak
bayilere/distribütörlere verilmekte ve bu bölgeler dışındaki müşterilere
bayi/distribütörlerin aktif satış yapması yasaklanmaktadır. Bu durum da,
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4.b.1. maddesindeki istisnaya uygundur.

Bayinin etkin olarak faaliyetlerini gerçekleştirememesi durumunda bayilik
bölgesinin değiştirilmesi, daraltılması, geri kalan bölgede başka
bayilik/distribütörlük kurulması, bu durumda bayi/distribütörün kendi bölge
sınırları dışına çıkan bölgede aktif satış yapamaması da, kendi bölgesi
dışındaki müşteriler başka bayi/distribütöre tahsis edildiğinden 2002/2 sayılı 380
Tebliğ’in 4.b.1. maddesine uygun olarak anlaşmayı grup muafiyeti dışına
çıkarmamaktadır (Sözleşmenin 1. Maddesi).

Bayilik/distribütörlük bölgesinin daraltılması, değiştirilmesi yerine, bayi
tarafından tali bayilik ihdas edilmesinin istenebilmesi de bayinin kendisine
verilen işi etkin yapabilmesi için satış ağı oluşturmasını temin edecek bir
hükümdür (Sözleşmenin 4. maddesi).

Efpa’nın distribütöre bölgesindeki yeniden satıcılardan sipariş toplayarak
bildirebilmesi, bayi/distribütörün bölgesindeki yeniden satıcılarla bayi veya 390
distribütörün taraf olduğu, satış ve dağıtım yükümlülüğünün bayiye veya
distribütöre ait olduğu yeniden satıcılık sözleşmesi akdedebilmesi hükmü,
satış ağı oluşturulmasını, satışları artırmayı amaçlayan hükümlerdir
(Sözleşmenin 5. maddesi). Bayi/distribütör değişikliği öngörüldüğü takdirde,
Efpa ile işleticiler arasındaki ilişkinin zedelenmemesi ve tüketicilerin
mağduriyetinin önlenmesi amacıyla yeni bayi/distribütörün otomatik olarak
devreye girmesi ve bayi/distribütörün kendi bölgesindeki işleticiler ile yapmış
olduğu sözleşmelerin de yeni bayi/distribütör üzerinden devam etmesine
bayi/distribütörün itiraz etmemesi de bira dağıtımının aksamadan düzenli
olarak sürdürülmesine yönelik hükümlerdir (Sözleşmenin 5. maddesi). 400

Anlaşma uyarınca bayi/distribütörün Efpa’nın yazılı onayı olmadıkça rakip
üreticisi/pazarlayıcılarının bayilik veya distribütörlüğünü yapamaması,
anlaşma konusu mamulleri dağıtamaması, reklam ve tanıtımını yapamaması
(Sözleşmenin 6. maddesi), bayi/distribütörün sözleşme konusu ürünleri
Efpa’nın yazılı onayını almaksızın münhasıran Efpa’nın belirleyeceği yerden
(04-47/610-147)
10
alacak olması, diğer bayi veya distribütör veya tali bayiden alamayacak
olması (Sözleşmenin 8. maddesi) rekabet etmeme yükümlülükleridir.
Bayi/distribütörün asgari satış miktarının Efpa tarafından belirlenerek
bildirilmesi de, rakip ürünlerin satış yasağı ile birlikte düşünüldüğünde, 410
belirlenen miktar her halde bayi/distribütörün tüm ihtiyacı olacağından
rekabet etmeme yükümlülüğüdür (Sözleşmenin 22. maddesi).
Bayinin/distribütörün deposunda ve bölgesinde bulunduracağı boş ve dolu
kasa, CO2 tüp, şişe, fıçı vs. miktarlarının sipariş miktarına da bağlı olarak
Efpa tarafından saptanması, Efpa’nın gerekli gördüğü zamanlarda bu
miktarların kontrolünü yaparak, saptanandan fazla bulunanların iadesini,
eksik bulunan miktarların tamamlanmasını isteme hakkına sahip olması
hizmetin devamlılığını temin etmeye yönelik olduğundan 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamındadır (Sözleşmenin 17. maddesi).
420
Bu noktada, 2002/2 sayılı Tebliğ açısından rekabet etmeme yükümlülüklerinin
süresi önem taşımaktadır. Anlaşmanın süresi ile ilgili hükümde, anlaşmanın
yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak 5 yıl süreli olduğu ve süre sonunda
kendiliğinden sona ereceği belirtilmektedir (Sözleşmenin 24. maddesi).
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.a maddesine göre, grup muafiyetinden yararlanacak
rekabet etmeme yükümlülüğü belirsiz süreli olmamalı veya süresi 5 yılı
aşmamalıdır. Bu çerçevede anlaşmanın süresi 5 yıl ile sınırlı olduğundan,
rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi de Tebliğ’e uygun olarak
düzenlenmiştir.
430
Anlaşmaya göre; bayi/distribütör, Efpa ve ürünlerinin itibarını gözetmekle
yükümlü olup, Efpa, tavsiye edilen perakende satış fiyatını duyuracaktır
(Sözleşmenin 11. maddesi). Yeniden satış fiyatının tavsiye edilmesine dair
hüküm 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4.1.a maddesindeki yasağa getirilen
“…taraflardan herhangi birinin baskısı veya teşvik etmesi sonucu sabit veya
asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının … satış fiyatını
tavsiye etmesi mümkündür” şeklindeki istisna ile uyumludur.
Bayi/distribütörün kendi bölgesinde Efpa tarafından düzenlenen
kampanyalara ve her türlü satış artırıcı uygulamalara katılmasını, bu
çalışmalarda Efpa’yı desteklemesi, Efpa tarafından belirlenecek katkı 440
paylarını ödemesini gerektiren yükümlülükler (Sözleşmenin 19. maddesi)
sonucunda, örneğin özel fiyatlarla ürün satışına yönelik kampanya yapılması
ve bayinin/distribütörün buna katılması gibi bir durumda, anlaşmadaki
fiyatlarla ilgili hüküm dikkate alındığında, özel fiyatların en fazla tavsiye
nitelikli olacağı anlaşılmaktadır.

Efpa’nın sözleşme kapsamında kendi kabul ettiği program ve ilkelerini, kendi
genel satış şartlarını, sözleşmenin usul ve esaslarını, satış artırıcı
çalışmaları, satış noktaları ve tüketicilerle olan ilişkilerde izlenecek uygulama
esas ve usullerini belirtmesi ve bunları gerek gördüğünde duyuru (talimat) 450
vasıtasıyla yayımlama hakkına sahip olması, bayinin/distribütörün bu şekilde
veya başka şekilde yazılı olarak belirtmiş olduğu esaslara uymasını
düzenleyen yükümlülükler (Sözleşmenin 34. maddesi) de, anılan talimatların
sözleşme hükümleri kapsamında olması şartıyla, 2002/2 sayılı Tebliğ
açısından bir problem teşkil etmemektedir.
(04-47/610-147)
11

Efpa’nın, bayi/distribütöre emaneten talep ettikleri fıçı, fıçı tesisleri, CO2
tüpleri ve diğer malzemeleri kendisinin makul bulduğu oranda karşılaması,
ariyet olarak verilecek bu malzemelerin teminat verilmesi şartına bağlanması,
bunların geri alınması, geri verilememesi halinde söz konusu olacak cezalar 460
ile ilgili hükümler 2002/2 sayılı Tebliğ açısından bir sorun teşkil etmemektedir.

Sonuç olarak, bayilik/distribütörlük anlaşmaları 2002/2 sayılı Tebliğ’in
getirdiği muafiyetten yararlanmaktadır.



H.4.1.2. Efpa/Bayi/Distribütör ile Perakende Satış Noktaları Arasındaki
Yeniden Satış Sözleşmesi
470
Bildirilen sözleşmelerdeki taraf sayısı, doğrudan dağıtımda Efpa ve işletici
olarak iki iken, dolaylı dağıtımlarda Efpa, bayi/distribütör ve işletici olmak
üzere üçtür. 2002/2 sayılı Tebliğ uyarınca, üretim veya dağıtım zincirinin farklı
seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında
yapılan dikey anlaşmalar kapsama alınmaktadır. Dolaylı dağıtımda Efpa, hem
üretim, hem dağıtım, bayi/distribütör dağıtım, işletici ise perakende
seviyesinde faaliyet göstermektedir. Doğrudan dağıtımda ise, Efpa hem
üretim ve dağıtım, işletici ise perakende seviyesinde faaldir. Doğrudan
dağıtım yapılan bölgeler 2003 yılı sonu itibarıyla bayi/distribütörlere tahsis
edildiğinden distribütörlük sözleşmeleri gereği Efpa, bayi bölgelerinde sadece 480
zincir market gibi satış noktalarına satış yapmaktadır. Efpa, zincir market
haricindeki nihai satış noktalarına doğrudan satış yapmayı kesmesine
rağmen, doğrudan dağıtım sözleşmeleri geçerliliğini korumaktadır.
Sözleşmelerin nihai satış noktalarının, ürünleri Efpa’dan, bayi distribütörden
veya Efpa’nın satma görevi verdiğini bildirdiği başka bir teşebbüsten
alacaklarına yönelik hükmü uyarınca, bulundukları bölgedeki
bayi/distribütörden alacaklardır. Bu durum Tebliğ’deki üretim ve dağıtım
aşamalarının farklı seviyelerinde faaliyet gösterme ölçütünü sağlamaktadır.

Sözleşmeye göre; yeniden satımı yapılacak “belirli mal ve hizmetler”, Efpa’nın 490
dağıttığı veya bu hususta bayiye/distribütöre yetki verdiği bira ve malt
içeceklerinin her tip, marka ve türüdür (Sözleşmenin 1 ve 2. maddeleri).

İşletici, başka marka bira ve malt içeceği bulundurmamayı, satmamayı ve
üretmemeyi taahhüt etmektedir. Bu yükümlülük, ortak ve çalışanlara da
getirilmiştir (Sözleşmenin 2. maddesi). İşletici, asgari satış yapma
yükümlülüğünü de üstlenmektedir (Sözleşmenin 8.c. maddesi). Sözleşme
konusu ürünler bizzat Efpa’dan, bayi distribütörden veya Efpa’nın satma
görevi verdiğini bildirdiği başka bir teşebbüsten alınacaktır (Sözleşmenin 8.e
maddesi). Bu maddelerde düzenlenen yükümlülükler, rekabet etmeme 500
yükümlülükleridir ve belirsiz süreli olmamak ve 5 yılı aşmamak kaydıyla grup
muafiyetinden yararlanmaktadır. Bu durumda, sözleşmenin süresi ile ilgili
hükümler önem taşımaktadır. Sözleşmenin 17. maddesine göre; sözleşme
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren belirli bir tarihe kadar geçerli olup,
(04-47/610-147)
12
taraflardan birisince en az belirli bir süre önce diğer tarafa uzamadığına dair
herhangi bir yazılı ihbarda bulunulmadığı takdirde akit tarihi itibarıyla 5 yılı
aşmamak kaydıyla otomatikman uzayacaktır. Yine aynı maddeye göre; Efpa
işleticinin taahhüt ettiği toplam satış miktarına ulaşılıncaya kadar sözleşmenin
süresini uzatabilir, ancak bu uzatma süresi ve sözleşme süresinin toplamı hiç
bir şekilde 5 yılı geçemez. Bu husus, anlaşmanın 8.d. maddesinde de yer 510
almaktadır. Buna göre, Efpa, belirlenen asgari satış miktarının
gerçekleşmemesi halinde sözleşmeyi tek taraflı sona erdirme yetkisine sahip
olup, bu yola gitmeyerek taahhüt edilen toplam miktara ulaşılıncaya kadar
sözleşme süresini, uzatma süresi ile birlikte sözleşme süresinin toplamının 5
yılı aşmaması kaydıyla, uzatabilir. Söz konusu hükümler dikkate alındığında,
sözleşme süresi, dolayısıyla rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi 5 yılı
aşmadığından 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygundur.
Anlaşmaya göre Efpa, işleticiye işyerinin açılmasına katkıda bulunmak, bira
satışlarını arttırmak amacıyla dekorasyona yönelik kredi ve/veya katkı
sağlayacaktır. Bu kredinin zamanında geri ödenmesi için kambiyo senetleri 520
ve kambiyo senetlerinin ve her türlü ticari ilişkinin teminatı olarak sözleşmede
belirlenen cins ve miktarda teminat verecektir (Sözleşmenin 10-13.
maddeleri). İşletici sözleşmeye uymaması, sözleşmenin feshine sebep olması
halinde aldığı mali yardımları vs faizi ile birlikte, ayrıca belirli miktarda da
ceza ödeyecektir (Sözleşmenin 15. maddesi). Sözleşme fesh nedenlerinden
birisi de, asgari satış yükümlülüğünün yerine getirilmemesidir (Sözleşmenin
8.d maddesi). Yeniden satıcılara verilen krediler, satış noktasının üreticiye
sadakatini temin ettiğinden tekelden satın alma/rekabet etmeme
yükümlülükleri ile aynı doğrultuda unsurlardır. Şöyle ki, kredi alan yeniden
satıcı krediyi geri ödemediği müddetçe başka bir üreticiden mal alamayacak, 530
aksi takdirde sağlayıcı kredinin tamamının ödenmesini şart koşabilecek ve
dolayısıyla sözleşmede açık bir biçimde tek elden satın alma/rekabet etmeme
yükümlülüğü olmasa dahi yeniden satıcı rakip üreticilerin ürünlerini
satmaktan imtina edebilecektir. Benzer şekilde rakip üretici, kredi verilen bir
yeniden satıcıyı kendi ürünlerini satmaya ikna edebilmek için, yeniden
satıcının rakip bira üreticisinin verdiği krediyi geri ödemesine yardım etmek
durumunda kalabilecektir. Ancak, yeniden satıcıya verilen bu türden krediler,
demirbaşlar vs. işletmenin kurulması ve yenilenmesine imkan tanıdığı için
olumlu sonuçlar da doğurabilmektedir. İncelenen sözleşmelerde krediler,
zaten tekelden satın alma/rekabet etmeme yükümlülüğü ile bir arada 540
bulundukları için, kredi uygulaması tek elden satın alma yükümlülüğünün
rekabeti sınırlayıcı etkisinden daha sınırlayıcı bir etkiye yol açmayacaktır. Bu
nedenle, sözleşmelerin Efpa ile işleticiler arasındaki ticari ilişkileri
düzenleyen bu maddeleri de grup muafiyeti kapsamındadır.

Bildirime konu olan sözleşmelerde, işleticinin Efpa’nın onayını almadan
faaliyet alanını ve nevini değiştirememesi, işyerini devredememesi, temlik
edememesi, kiralayamaması, yeni ortak alamaması, ortak değiştirememesi,
devir, temlik, kiralama, yeni ortak alma veya ortak değiştirme durumunda 30
gün önceden Efpa’ya yazılı bilgi vererek onay alması, sözleşmedeki tüm 550
şartları yeni şahıslara da kabul ettirmesi ve Efpa ile yeni şahıs veya
şahıslarla veya onlarla birlikte aynı şartlarla akdin yapılmasını temin etmesine
ilişkin yükümlülükler (Sözleşmenin 6. maddesi) ile Efpa'nın hedeflediği
(04-47/610-147)
13
amacın, satış noktasının tesisat ve dekorasyonu için işleticiye sağlamış
olduğu krediyi güvence altına almak ve tedarik zincirinde ve dağıtım
planlamasında devirler ya da şirkete ortak alımları neticesinde yaşanabilecek
muhtemel aksaklıkları bertaraf etmek olduğu söylenebilir. Nitekim, işleticinin
satış noktasını değiştirmek zorunda kalması durumunda sözleşme
hükümlerinin yeni satış noktası için de aynen geçerli olacağı (Sözleşmenin 4.
maddesi), işleticinin sözleşmede belirtilen bayi/distribütör ile ilişkisini sona 560
erdirmesi veya bu kişileri değiştirmesi veya bölgesinde sınır değişikliği
yapması halinde, işleticinin yükümlülüklerinin Efpa’ya karşı devam etmesi,
işleticinin borçlarından dolayı Efpa’ya veya onun tespit edip bildireceği
herhangi bir bayi veya distribütöre veya satış ile görevlendireceği bir başka
teşebbüse karşı da sözleşmenin tarafı imiş gibi sözleşmedeki
yükümlülüklerini kesintisiz yerine getirme zorunluluğu, Efpa tarafından satış
noktaları ile kurmuş olduğu çalışma sisteminin sürekliliğini, yani sadece
Efpa’nın ürünlerinin satılmasını sağlamaya yönelik getirilmiş ve anlaşmayı
2002/2 sayılı grup muafiyeti Tebliği kapsamından çıkarmayan
düzenlemelerdir. 570

Efpa, bira ürünlerinin satılmasında kullanılmak üzere, işleticiye bir takım eşya
ve malzeme sağlamakta olup, bunlarla ilgili bir ariyet sözleşmesi
imzalanacağı, işleticinin bu sözleşme hükümlerine uyacağı, aksi takdirde,
sözleşme fesh edilerek cezai şart dahil her türlü zararın Efpa tarafından talep
edilebileceği, ariyet sözleşmesi imzalanmadığı takdirde işleticinin kendisine
verilmiş olan her türlü eşyayı iade edeceği, iade etmezse Efpa tarafından
tespit edilmiş rayiç bedellerini ödeyeceği taahhüt altına alınmıştır
(Sözleşmenin 9. maddesi). İşleticilere sağlanan buzdolabı, fıçı tesisatı vs gibi
malzemeler de satış noktasının bunları sağlayan üreticinin bira ürünlerini 580
satmasını temin etmeye yönelik olarak rekabet etmeme yükümlülüklerini
destekleyen unsurlar olarak anlaşmayı grup muafiyeti kapsamından
çıkarmamaktadır.

Sonuç olarak, işleticilerle yapılan tek elden satın alma anlaşmaları 2002/2
sayılı Tebliğ ile getirilen muafiyetten yararlanmaktadır.

H.4.1.3. Bildirim Öncesinde İmzalanan ve Bildirim Sonrası Halen Devam
Eden Tek Elden Satın Alma Anlaşmaları
590
Yukarıda yer verilen ve Efpa tarafından 28.4.2003 tarihinde bildirimi yapılan
anlaşmalara ek olarak, bildirim tarihinden önce akdedilmiş ve halen geçerli
olan, ancak bildirim formunda yer verilmeyen eski tip anlaşma örnekleri de
Kuruma gönderilmiştir. Anılan sözleşmeler, bayi bölgesindeki nihai satış
noktaları ile imzalanan satış noktası sözleşmeleri ve doğrudan dağıtım
yapılan bölgelerde imzalanan satış noktası sözleşmeleri olmak üzere iki tip
olmakla birlikte, oldukça benzer kaleme alındıklarından bu sözleşmelerin
değerlendirmeleri birlikte yapılmış, ancak bu iki sözleşmeden birine özellikle
atıfta bulunulduğunda, söz konusu sözleşmeye değinilmiştir. Ortak
değerlendirme sırasında her iki sözleşmeyi de birden belirtecek şekilde 600
"perakende satış noktası sözleşmesi" ifadesi kullanılmıştır.

(04-47/610-147)
14
Perakende satış noktası sözleşmelerinin 1. maddelerinde, işleticiye Efpa'nın
dağıtım ve pazarlamasını üstlendiği bira ve malt içeceklerinin her tip, marka
ve türünü satma yükümlülüğü getirilmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ'in kapsam
maddesinde anlaşmaların "belirli mal"ların alımı, satımı vs ile ilgili olarak
yapılabileceği ifadesi bulunmaktadır. Efpa'nın dağıtım ve pazarlamasını
üstlendiği bira ve malt içeceklerinin her tip ve markası ifadesi 2002/2 sayılı
Tebliğ'in kapsam maddesine uygundur.
610
Efpa'nın perakende satış noktası sözleşmelerinde, satış noktalarına, anlaşma
süresince rakip bira bulundurmama ve satmama, işyerinin iç ve dış
cephelerinde rakip teşebbüslerin reklamını yapmama yükümlülüğü
getirilmiştir1. Sözleşme konusu ürünler Efpa’dan veya Efpa’nın satma görevi
verdiği teşebbüsten alınacaktır.2 Yine anılan sözleşmelerde satış noktalarına
asgari satış yapma yükümlülüğü getirilmektedir.3 2002/2 sayılı Tebliğ'in 5.
maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesine, belirsiz süreli
olmaması veya beş yılı aşmaması şartıyla izin verilmektedir. Bayi bölgesi
perakende satış noktası sözleşmesi ile doğrudan dağıtım perakende satış
noktası sözleşmesinin süreleri ile ilgili maddeleri farklı düzenlenmiştir.4 620
Bayilik bölgesi perakende satış noktası sözleşmesinin “Süre” başlıklı 16.
maddesi şu şekilde düzenlenmiştir: “a. İşbu sözleşme …/…/… tarihinden
itibaren Şirket yetkililerince imzalandığı tarihte yürürlüğe girer ve akit tarihi
itibariyle 5 (beş) yılı geçmemek kaydıyla … (…) yıl süre ile geçerlidir.
b. Sözleşmenin hitam tarihinden … (…) ay önce işbu Sözleşme süresinin
uzatılıp uzatılmayacağını taraflar birbirlerine yazılı olarak bildireceklerdir. Bu
işlem yapılmadığı takdirde işbu Sözleşme akit tarihi itibarıyla 5 (beş) yılı
aşmamak kaydıyla … (…) yıl daha geçerli olacaktır. Bu sürenin bitiminde de
aynı usul ve şartlar geçerli olacaktır. İşletici, sözleşme süresi içerisinde … (…)
lt/kasa/fıçı satışı gerçekleştirmediği takdirde İşletici’nin işbu sözleşmede tadad 630
edilen yükümlülükleri bu satış miktarına ulaşıncaya kadar devam edecektir.”
Yine anlaşmaya göre, belirlenen asgari satış miktarlarının gerçekleştirilemesi
halinde Efpa, sözleşmeyi fesh etme veya belirlenen miktarda satış yapılana
kadar sözleşme süresini uzatma hakkına sahiptir.5

Doğrudan dağıtım perakende satış noktası sözleşmesinin süre ile ilgili 20.
maddesi ise şu şekilde düzenlenmiştir: “İşbu Sözleşme …/…/… tarihinden
itibaren 5 yılı aşmamak kaydıyla, 5 (beş) yıl süre ile geçerlidir. İşleticinin
sözleşme süresi içinde 10. Maddede asgari seviyesi belirtilen toplam satış
miktarını gerçekleştirememesi halinde, işbu sözleşmenin süresi 5 (beş) yılı 640
aşmamak kaydıyla, işleticinin işbu sözleşmede tadad edilen yükümlülükleri bu
toplam satış miktarına ulaşıncaya kadar devam edecektir. İşbu sözleşmenin

1 Rakip ürünlerle iştigal etmeme yükümlülüğüne ilişkin hükümler, bayi bölgesi satış noktası
sözleşmesinin 1 ve 9(h) maddelerinde; doğrudan dağıtım satış noktası sözleşmesinin ise 1 ve 7.
maddelerinde yer almaktadır.
2 Bayi bölgesi satış noktası sözleşmesinin 9.e. maddesi ve doğrudan dağıtım bölgesi satış noktası
sözleşmesinin 8. maddesi.
3 Bayi bölgesi satış noktası sözleşmesinin 9.c. maddesi ve doğrudan dağıtım bölgesi satış noktası
sözleşmesinin 10. maddesi.
4 Sürelere ilişkin hükümler, bayi bölgesi satış noktası sözleşmesinin 16.maddesinde; doğrudan dağıtım
satış noktası sözleşmesinin ise 20. maddesinde yer almaktadır.
5 Bayi bölgesi satış noktası sözleşmesinin 9.c ve 9.d. Maddesi.
(04-47/610-147)
15
süresinin dolması veya başka herhangi bir sebeple sona ermesi halinde
işletici iş bu sözleşme kapsamında yer alan mamullere ilişkin marka, alamet
ve işaretlerini taşıyan ve maddi ve gayri maddi mülkiyeti Şirkete ait olan
bilumum mal, malzeme ve mamulu derhal şirkete iade etmek zorundadır.”

Bayilik bölgesi perakende satış noktası sözleşmesinde, anlaşmanın süresi
içinde asgari satış yükümlülüğünün yerine getirilememesi halinde
sözleşmenin bu miktara ulaşılıncaya kadar devam edeceğinin belirtilmesi 650
nedeniyle sözleşme süresi ve dolayısıyla rekabet etmeme yükümlülüğü 5 yılı
aşabilecektir. Doğrudan dağıtım bölgesi sözleşmesinin süre ile ilgili kısmında
ise, asgari satış miktarına ulaşıncaya kadar sözleşmenin devam etmesi
sözleşme süresinin 5 yılı aşmamasına bağlandığından bu tür bir sorun
bulunmamaktadır. Dolayısıyla bayilik bölgesi perakende satış noktası
sözleşmesi, satış noktasına getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi
bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değildir.

Efpa, ürünlerinin perakende satış noktalarında satışa sunulması sırasında
müşteri memnuniyetini ve belli bir kalite standardını sağlamak amacıyla 660
sözleşmelerde satış noktasına birtakım yükümlülükler getirilmiştir. Örneğin,
satış noktasının bira satışı faaliyetini kısamayacağı, satışları artırabilmek için
gerekli gayreti göstereceği ve Efpa ürünlerinin kalite ve imajını olumsuz
yönde etkileyecek davranışlarda bulunmayacağı sözleşmelerde hüküm altına
alınmıştır6. Satış noktasına getirilen bu yükümlülükler anlaşmayı grup
muafiyeti kapsamından çıkaracak bir yapıya sahip değildir.

Benzer biçimde, genellikle rekabeti sınırlayıcı olmayan yükümlülüklerden bir
diğeri de, yeniden satıcılara reklam faaliyetlerine katılma zorunluluğu
getirmektir. Perakende satış noktası sözleşmelerinde buna ilişkin olarak, 670
satış noktasına ait işyerinin iç ve dış cephelerinde Efpa'nın her tür reklamı
dilediği gibi yapabileceği, satış noktası açık olduğu sürece ışıklı reklam
panolarının ışıklarının açık tutulması gerektiği ve satış noktasının bu
uygulamalardan dolayı Efpa'dan kira veya başka ad altında herhangi bir ücret
talep edemeyeceği hüküm altına alınmıştır7.

Efpa, bira ürünlerinin satılmasında kullanılmak üzere işleticiye bir takım
tesisat ve demirbaş malzemeleri sağlamaktadır. Perakende satış noktası
sözleşmelerinde, Efpa tarafından sağlanan bu malzemelerin işleticiye
tesliminin ne şekilde yapılacağı, bu malzemelerin bakım ve temizliklerinin 680
kurallara uygun olarak yapılacağı ve sözleşmenin bitimi ile birlikte bu
malzemelerin tekrar Efpa'ya teslim edileceğine ilişkin bazı hükümler yer
almakta ve işleticiye bir takım yükümlülükler getirilmektedir8. Bildirime konu
olan tek elden satın alma anlaşmalarından beklenen faydanın sağlanabilmesi

6 Bu tür satış arttırma uygulamalarına ilişkin düzenlemeler, bayi bölgesi satış noktası sözleşmesinin 1,
9(b) ve 9(c) maddelerinde; doğrudan dağıtım satış noktası sözleşmesinin ise 1 ve 10. maddelerinde
getirilmiştir.
7 Reklam yapma zorunluğuna ilişkin hükümler, bayi bölgesi satış noktası sözleşmesinin 9(ı) ve 9(i)
maddelerinde; doğrudan dağıtım satış noktası sözleşmesinin ise 6 ve 7. maddelerinde yer almaktadır.
8 Efpa tarafından işleticiye sağlanan tesisat ve demirbaş malzemelere ilişkin düzenlemeler, bayi
bölgesi satış noktası sözleşmesinin 10(a)-(e) maddesinde; doğrudan dağıtım satış noktası
sözleşmesinin ise 3,4 ve 5. maddelerinde yer almaktadır.
(04-47/610-147)
16
için zorunlu olan bu yükümlülükler anlaşmayı grup muafiyeti kapsamından
çıkaracak bir niteliğe sahip değildir.

Efpa, işleticilere tesisat ve demirbaş malzemenin dışında işyerinin
dekorasyonunda kullanılmak üzere kredi vermek suretiyle mali yardımda da
bulunmaktadır. Bildirim konusu olan perakende satış noktası 690
sözleşmelerinde, Efpa tarafından işleticiye sağlanan bu kredinin miktarı,
Efpa'ya geri ödemenin hangi esaslara göre yapılacağı hüküm altına
alınmıştır9. Yeniden satıcılara verilen krediler, satış noktasının üreticiye
sadakatini temin ettiğinden tekelden satın alma/rekabet etmeme
yükümlülükleri ile aynı doğrultuda unsurlardır. Şöyle ki, kredi alan yeniden
satıcı krediyi geri ödemediği müddetçe başka bir üreticiden mal alamayacak,
aksi takdirde sağlayıcı kredinin tamamının ödenmesini şart koşabilecek ve
dolayısıyla sözleşmede açık bir biçimde tek elden satın alma/rekabet etmeme
yükümlülüğü olmasa dahi yeniden satıcı rakip üreticilerin ürünlerini
satmaktan imtina edebilecektir. Benzer şekilde rakip üretici, kredi verilen bir 700
yeniden satıcıyı kendi ürünlerini satmaya ikna edebilmek için, yeniden
satıcının rakip bira üreticisinin verdiği krediyi geri ödemesine yardım etmek
durumunda kalabilecektir. Ancak, yeniden satıcıya verilen bu türden krediler,
demirbaşlar vs. işletmenin kurulması ve yenilenmesine imkan tanıdığı için
olumlu sonuçlar da doğurabilmektedir. İncelenen sözleşmelerde krediler,
zaten tekelden satın alma/rekabet etmeme yükümlülüğü ile bir arada
bulundukları için, kredi uygulamasının tek elden satın alma yükümlülüğünün
rekabeti sınırlayıcı etkisinden daha sınırlayıcı bir etkiye yol açmayacaktır. Bu
nedenle, sözleşmelerin Efpa ile işleticiler arasındaki ticari ilişkileri
düzenleyen bu maddeleri de grup muafiyeti kapsamında değerlendirilmiştir. 710

Bildirime konu olan sözleşmelerde, taraflara tanınan hak ve yükümlülüklerin
başka teşebbüslere devri, işleticinin şirkete yeni ortak alması, şirketi
devretmesi ya da kiralaması konularında da birtakım düzenlemelere
gidilmiştir. Buna göre, Efpa sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerini
istediği takdirde başka bir teşebbüse devredebilirken, işletici Efpa'nın yazılı
onayı olmadan sözleşmeden doğan hak ve borçlarını ya da doğrudan
işyerinin kendisini başka bir teşebbüse devredememekte, kiralayamamakta,
satış noktasını başkasına kiralayamamakta ve şirkete yeni ortak
alamamaktadır.10 Efpa'nın bu tür bir düzenleme getirirken hedeflediği amacın, 720
satış noktasının tesisat ve dekorasyonu için işleticiye sağlamış olduğu krediyi
güvence altına almak ve tedarik zincirinde ve dağıtım planlamasında devirler
ya da şirkete ortak alımları neticesinde yaşanabilecek muhtemel aksaklıkları
bertaraf etmek olduğu kanaatine varılmıştır. Nitekim, işleticinin satış
noktasının yerini değiştirmek zorunda kalması durumunda sözleşme

9 Kredilere ilişkin hükümler, bayi bölgesi satış noktası sözleşmesinin 11(a)-(f), 12 ve 13. maddelerinde;
doğrudan dağıtım satış noktası sözleşmesinin ise 11 ila 16. maddelerinde yer almaktadır.
10 Sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerin devrine ilişkin düzenlemeler, bayi bölgesi satış noktası
sözleşmesinin 3. maddesinde; doğrudan dağıtım satış noktası sözleşmesinin ise 22. maddesinde
yapılmıştır.
Satış noktasının devir ve kiralanması ya da işleticinin yeni ortak alması hususlarındaki düzenlemeler,
bayi bölgesi satış noktası sözleşmesinin 6. maddesinde; doğrudan dağıtım satış noktası
sözleşmesinin ise 9 ve 10. maddelerinde yeralmaktadır.
(04-47/610-147)
17
hükümlerinin yeni satış noktası için de aynen geçerli olacağına11, işleticinin
bölgesinden sorumlu bayinin değişmesi halinde de sözleşmenin bu yeni bayi
ile uygulanmaya devam edileceğine veya gerektiğinde ürünlerin Efpa’nın
bildireceği dağıtıcı teşebbüsten alınacağına12 ve işleticinin şirketini
devretmesi ya da yeni ortak alması durumunda sözleşme hükümlerinin bu 730
yeni şahıslar tarafından aynen kabulunün işletici tarafından sağlanacağına13
ilişkin hükümler de, Efpa tarafından satış noktaları ile kurmuş olduğu çalışma
ortamının sürekliliğini sağlamaya yönelik getirilmiş ve anlaşmayı 2002/2 sayılı
grup muafiyeti kapsamından çıkarmayan düzenlemelerdir.

Sonuç olarak; bildirim tarihinden önce akdedilmiş ve halen geçerli olan,
ancak bildirim formunda yer verilmeyen eski tip anlaşmalardan;

- Doğrudan dağıtım bölgesi perakende satış noktası sözleşmesi 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanmaktadır. 740
- Bayilik bölgesi perakende satış noktası sözleşmesinde anlaşmanın süresi
içinde asgari satış yükümlülüğünün yerine getirilememesi halinde
sözleşmenin bu miktara ulaşılıncaya kadar devam edeceğinin belirtilmesi
nedeniyle sözleşme süresi ve dolayısıyla rekabet etmeme yükümlülüğü 5 yılı
aşabilecek olup, asgari satış miktarının ne zaman gerçekleştirileceği
bilinemeyeceğinden sözleşme belirsiz süreli olarak değerlendirilmiştir.14

Bu durumda, bayilik bölgesi perakende satış noktası sözleşmeleri rekabet
etmeme yükümlülüğünün süresi bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında
değildir. 750

H.4.1.4. Bira Pazarındaki Diğer Tekelden Satın Alma Anlaşmaları

Bu bölümde, bira pazarındaki diğer üretici teşebbüs olan Bimpaş ile nihai
satış noktaları arasında akdedilmiş olan tek elden satın alma anlaşmaları
2002/2 sayılı Tebliğ bakımından değerlendirilmiştir.

Öncelikle direkt dağıtım yapılan açık satış noktalarıyla akdedilen satış noktası
sözleşmesi incelenmiştir.
760
Anlaşma, bir tarafta üretici ve dağıtıcı olan Bimpaş ile diğer tarafta perakende
seviyesinde faaliyet gösteren yeniden satıcı olmak üzere iki taraflıdır.
Anlaşma, Bimpaş’ın pazarladığı ve sözleşme süresince pazarlanmasını
üstleneceği tüm bira ürünlerinin satılmasını kapsamaktadır (Sözleşmenin
Kapsamı başlıklı madde). Anlaşılacağı üzere, iki taraflı olan anlaşma, tüm
bira ürünlerinin satışına ilişkin olup, 2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsam

11 Bayi bölgesi satış noktası sözleşmesi 5. maddesi; doğrudan dağıtım satış noktası sözleşmesi 10.
madde.
12 Bayi bölgesi satış noktası sözleşmesi 3. Madde, doğrudan dağıtım satış noktası sözleşmesi 8.
madde.
13 Bayi bölgesi satış noktası sözleşmesi 6. Madde, doğrudan dağıtım satış noktası sözleşmesi 9.
madde.
14 Doğrudan dağıtım bölgesi sözleşmesinin süre ile ilgili kısmında ise asgari satış miktarına
ulaşıncaya kadar sözleşmenin devam etmesi sözleşme süresinin 5 yılı aşmamasına bağlandığından
bu tür bir sorun bulunmamaktadır.
(04-47/610-147)
18
maddesine uygun olarak grup muafiyetinden yararlanabilecek bir dikey
anlaşmadır.

Sözleşmeye göre; yeniden satıcı sözleşme süresince sadece Bimpaş’ın 770
pazarladığı ürünleri satmayı ve rakip teşebbüslerin bira mamullerini
satmamayı, reklam niteliğindeki mamul ve malzemeleri bulundurmamayı,
sözleşme konusu ürünleri yalnız Bimpaş’tan almayı Bimpaş’ın pazarladığı
mamullerin satışında azami gayret göstermeyi taahhüt etmektedir
(Sözleşmenin 1. maddesi). Yeniden satıcı, sözleşme süresince aylık ve
toplam olmak üzere asgari miktarda bira satın almayı taahhüt etmektedir
(Sözleşmenin 16. maddesi). Söz konusu hükümler, rekabet etmeme
yükümlülüğüdür. Anlaşmanın süresine bakıldığında, “İşbu sözleşme …
tarihinden itibaren … kadar … süre ile geçerlidir. Bu süre zarfında asgari
taahhüt edilen … toplam bira alımının gerçekleşmemesi halinde, taahhüt 780
edilen alım gerçekleşinceye kadar işbu sözleşme devam edecektir. Bu halde
dahi sözleşme süresi 5 yılı geçemez.” ifadesi ile (Sözleşmenin 17. maddesi),
anlaşmanın süresinin 5 yılı geçmeyecek şekilde düzenlendiği görülmektedir.
Direkt dağıtım yapılan açık satış noktaları ile akdedilmiş örnek anlaşmalara
bakıldığında, bu madde aşağıdaki gibi düzenlenmiştir: “İşbu sözleşme
16.12.2003 tarihinden itibaren … kadar … süre ile geçerlidir. Bu süre zarfında
asgari taahhüt edilen 450 adet 50 lt Tuborg fıçı toplam bira alımının
gerçekleşmemesi halinde, taahhüt edilen alım gerçekleşinceye kadar işbu
sözleşme devam edecektir. Bu halde dahi sözleşme süresi 5 yılı geçemez.”
Görüldüğü üzere, anlaşmanın başlangıç tarihi ve toplam asgari satış 790
yapılacak miktar belli olmasına rağmen ne kadarlık süre ile geçerli olduğuna
dair kısım doldurulmamıştır. Bu durumda, anlaşma, başlangıç tarihinden
asgari alım gerçekleşinceye kadar olan tarihe kadar devam edecektir ve
başlangıç tarihinden itibaren 5 yılı geçmemek kaydıyla asgari alım
gerçekleşince anlaşma süresi sona erecektir. Anlaşmanın süresi 5 yılı
aşmayacak şekilde hazırlandığından, rekabet etmeme yükümlülüklerinin
süresi 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygundur.

Anlaşmaya göre; yeniden satıcı Bimpaş’ın yazılı muvafakatı ve onayı
olmadan sözleşme süresinde işyerini ve işletme ruhsatını başkalarına devir 800
ve temlik edemez, kiralayamaz, işyerini başka bir adrese taşıyamaz ve yeni
ortak veya ortaklar alamaz. İşletici, devir ve temlik, kiralama ve yeni ortak
veya ortaklar almak durumunda ise en az 30 gün önceden Bimpaş’a yazılı
bilgi verip yazı ile onay almak ve işbu sözleşmedeki tüm şartları yeni
şahıslara da kabul ettirmek ve Bimpaş ile yeni şahıslar arasında aynı
şartlarda akdin yapılmasını temin etmekle yükümlüdür. Aksi halde, sözleşme
yeniden satıcı tarafından ihlal edilmiş sayılacaktır. Yeniden satıcı, Bimpaş’ın
onayını alarak işyerini yeni bir adrese taşıması halinde sözleşmede belirtilen
yeniden satıcının yükümlülükleri aynen geçerli olacaktır (Sözleşmenin 9.
maddesi). Bunlara ilave olarak, Bimpaş, sözleşmeden doğan tüm hak ve 810
borçlarını yeniden satıcının izin ve onayına tabi olmaksızın bir başka
şahsa/şirkete veya ürünlerini satma görevi verdiği bir dağıtıcısına
devredebilir. Yeniden satıcının sözleşmeden doğan tüm yükümlülükleri
devralan şahıs/şirket ya da dağıtıcıya karşı aynen devam edecektir. Yeniden
satıcı, sözleşme konusu ürünleri Bimpaş’ın bildireceği şahıs/şirket ya da
(04-47/610-147)
19
dağıtıcıdan satın almayı kabul ve taahhüt etmiştir. Yeniden satıcı,
sözleşmeden doğan hak ve borçlarını Bimpaş’ın yazılı onayını almaksızın
kısmen veya tamamen bir başkasına devredemez (Sözleşmenin 20.
maddesi). Bu tür yükümlülükler, kurulan ilişkinin sürekliliğini, rekabet etmeme
yükümlülüğünü ve bunun devamını sağlamaya yöneliktir ve 2002/2 sayılı 820
Tebliğ kapsamındadır.

Sözleşmeye göre, Bimpaş işletmeye katkıda bulunmak ve işyerinde sözleşme
konusu ürünlerin satışlarını arttırmak amacı ile yeniden satıcıya katkıda
bulunacaktır. Yeniden satıcı bu katkının ve her türlü borcunun teminatı olmak
üzere teminat verecektir (Sözleşmenin 12. maddesi). Verilen bu katkılar,
yeniden satıcının Bimpaş tarafından kabul edilen faaliyeti için olup, Bimpaş
vereceğini bildirdiği hususları durdurarak kendi isteği doğrultusunda faaliyetin
yeniden yapılmasını veya düzeltilmesini talep edebilecektir (Sözleşmenin 13.
maddesi). Yukarıda Efpa tarafından işleticilerle yapılan sözleşmelerle ilgili 830
belirtildiği üzere, bu tür katkılar tek elden satın alma/rekabet etmeme
yükümlülüğünü destekleyen unsurlar olup grup muafiyeti kapsamındadırlar.

Bimpaş, fıçı tesisatı kurulmasına karar verdiği yeniden satıcılara ait
işletmeye, mülkiyeti Bimpaş’ta kalmak kaydıyla, fıçı tesisatı, metal fıçı kapları,
karbondioksit tüpleri vs demirbaş malzemeleri verecek (Sözleşmenin 2.
maddesi), bedelsiz olarak verilen demirbaş için söz konusu malzemelerin
cins ve miktarlarının yazılı olduğu emanet senedi imzalanacak (Sözleşmenin
3. maddesi), sözleşmenin feshi halinde tüm malzemeler Bimpaş’a teslim
edilecek (Sözleşmenin 6. maddesi), aylık asgari satın alma taahhüdü 840
gerçekleştirilemediğinde Bimpaş emanet olarak verdiği fıçı cihazı ve tüm
malzemeleri geri alabilecektir (Sözleşmenin 11. maddesi). Yeniden satıcı,
sözleşme konusu ürünlerle ilgili olarak Bimpaş’ın genel tanıtım stratejisi
çerçevesinde tanıtma ve buna benzer satış artırıcı faaliyetlerde bulunmakla
mükellef olup, yeniden satıcı bu faaliyetlerinde Bimpaş’ın imaj bütünlüğü
içerisinde hareket edecektir ve Bimpaş işletmeye reklam malzemeleri
takabilecektir. (Sözleşmenin 8. maddesi). Bu nitelikteki hükümler, 2002/2
sayılı Tebliğ kapsamındadır.

Yeniden satıcının sözleşme süresi içinde işyerini çalıştıramaması, ilgili resmi 850
kuruluşlardan bira satışı ile ilgili ruhsatı alamaması veya aldığı ruhsatın iptal
edilmesi, muvakkaten veya temelli olarak geri alınması, işyerinde iş
değişikliği yapması, işyerini devir alanın sözleşme hükümlerini kabul
etmemesi, devralanın da ilgili kuruluşlardan bira satışı için ruhsat alamaması
veya aldığı ruhsatın iptal edilmesi, geri alınması veya yeniden satıcının veya
devralanın sözleşme hükümlerinden herhangi birine aykırı hareket etmesi
halinde, yeniden satıcının Bimpaş’tan aldığı tüm yardım ve sabit yatırımların
bedelini bankalarca uygulanan en yüksek kredi faizi ile birlikte Bimpaş’a iade
etmesi ve ayrıca cezai şart olarak belirlenen miktarda ABD doları karşılığı TL
ödemesi, bunun için teminat olarak senet verilmesi (Sözleşmenin 14. 860
maddesi) gibi hükümler kurulan ilişkinin devamını, aktarılan malzemelerin,
katkıların vs’nin geri dönüşünü ve rekabet etmeme yükümlülülüklerinin
devamını sağlamaya yönelik hükümler olup, 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamındadırlar.
(04-47/610-147)
20

Sonuç olarak, Bimpaş ile direkt dağıtım yapılan açık satış yapan noktalar
arasında akdedilen bu sözleşmeler, 2002/2 sayılı grup muafiyeti
kapsamındadır. Bimpaş ile direkt dağıtım yapılan kapalı satış noktaları
arasındaki sözleşmelerin hükümleri de, hemen hemen aynı olduğundan, aynı
şekilde 2002/2 sayılı grup muafiyetinden yararlanabileceklerdir. 870

Bayilik bölgesinde gerek açık, gerekse kapalı satış yapan noktalarla Bimpaş
arasında imzalanan sözleşmeler de direkt dağıtım yapılan bölgelerdeki
sözleşmelerle hemen hemen aynı hükümlere sahiptir. Farklı olan husus,
anlaşma konusu bira ürünlerinin sadece dağıtıcıdan alınması ve bu amaçla
Bimpaş’ın anlaşma ekinde yeniden satıcının bulunduğu bölgedeki dağıtıcının
kimliğine dair bilgi vermesidir. Yine bu sözleşmede herhangi bir nedenle
dağıtıcının değiştirilmesi veyahut Bimpaş’ın direkt dağıtımı üstlenmek
zorunda kalması halinde sözleşmenin yeniden satıcı ile Bimpaş’ın
göstereceği bir dağıtıcı arasında devam edeceği (Bayilik bölgesi açık satış 880
noktası sözleşmesinin 21. maddesi; bayilik bölgesi kapalı satış noktası
sözleşmesinin 15. maddesi) yükümlülüğü gibi rekabet etmeme
yükümlülüğünü ve bunun devamını tesis eden ve anlaşmayı 2002/2 sayılı
Tebliğ kapsamından çıkarmayan bir unsur yer almaktadır.

Son olarak, direkt dağıtım yapılan satış noktaları ile akdedilmiş örnek
anlaşmalardaki Özel Hükümler başlıklı maddelere bakıldığında aşağıdaki gibi
hükümlere yer verildiği görülmektedir:

- İşletmeye her 150 adet fıçı satışından sonra 15 adet Tuborg Gold 890
50 lt fıçı verilecektir.
- Verilen hibeler satıcının kotasına dahil edilmeyecektir.
- İşletme hiçbir maksatla rakip firma ürünlerinden bulunduramaz,
teşhirini yapamaz, satışını gerçekleştiremez.

Bu hükümlerin anlaşmaları grup muafiyeti kapsamından çıkarmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.

Sonuç olarak, Bimpaş’ın bayilik bölgesindeki nihai satış noktaları ile yapmış
olduğu anlaşmalar da 2002/2 sayılı Tebliği ile tanınan grup muafiyetinden 900
yararlanmaktadır.

H.5. Grup Muafiyetinin Geri Alınması

H.5. 1. Genel Bilgiler

Bira üreticileri olan Efpa ve Bimpaş’ın nihai satış noktaları ile akdetmiş
oldukları tek elden satın alma anlaşmaları genel olarak 2002/2 sayılı Tebliğ’in
sağladığı muafiyetten yararlanmaktadır. Ancak, aynı Tebliğ’in 6. maddesi
uyarınca, bir anlaşmanın Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen koşullarla 910
bağdaşmaz etkilere sahip olduğunun tespit edilmesi durumunda, 4054 sayılı
Kanun’un 13. maddesine dayanılarak, anlaşmaya 2002/2 sayılı Tebliğ ile
sağlanan muafiyet geri alınabilmektedir. Ancak buna ilişkin nihai karar
(04-47/610-147)
21
verilmeden önce, Rekabet Kurulu tarafından anlaşma taraflarının yazılı
ve/veya sözlü görüşlerinin istenmesi gerekmektedir.

Ayrıca, benzer nitelikteki dikey sınırlamaların oluşturduğu paralel ağların ilgili
pazarın önemli bir bölümünü kapsaması durumunda, Rekabet Kurulu, ayrıca
çıkaracağı bir tebliğ ile ilgili pazarda belirli sınırlamaları içeren anlaşmaları
2002/2 sayılı Tebliğin sağladığı muafiyetin dışına çıkarabilmektedir. 920

2002/2 sayılı Tebliğ'in 6. maddesi uyarınca bir değerlendirme yapılmadan
önce, anlaşma konusu mallar arasında ve dolayısıyla bira pazarında etkin
rekabetin olup olmadığı, pazara girişlerin zorlaştırılıp zorlaştırılmadığının
tespiti ve pazardaki paralel ağlar ile ilgili açıklamalar yapılması
gerekmektedir.

Bira pazarında etkin bir rekabetin olup olmadığını tespit edebilmek için
pazarın yapısına bakmak gerekmektedir. Bira pazarında yaklaşık %77 payla
hakim durumda olan Efpa, bu durumunu yıllardır korumaktadır. Pazara İlişkin 930
Bilgiler bölümünde de yer verildiği üzere, Efpa'nın ardından ikinci sırada yer
alan Bimpaş'ın yaklaşık %22-23 civarında olan pazar payında da önemli
değişimler gözlenmemiştir.15 Pazar büyüme eğiliminde olmasına rağmen,
pazardaki iki teşebbüsün de kapasite kullanım oranları düşük seviyelerde
kalmıştır. 2003 yılında Efpa kapasitesinin sadece %67'sini, Bimpaş ise
%61'ini kullanmıştır. Bu durumun da pazara yeni teşebbüslerin girmesini
önemli ölçüde engellediği kanaatine varılmıştır. Efpa'nın mevcut kapasitesinin
(913.000.000 lt.) bile tek başına mevcut talebi (toplam talep 2003 yılında
790.000.000 lt civarındadır) rahatlıkla karşılamaya yeterli olduğu göz önünde
bulundurulduğunda, pazardaki kapasite fazlalığının önemli bir giriş engeli 940
yarattığı görülmektedir.

Bira pazarındaki kapasite fazlalığının önemli bir giriş engeli olması, pazara
hiç bir şekilde yeni üretici teşebbüs giremeyeceği anlamına da
gelmemektedir. Nitekim, Toros Biracılık ve Malt San. A.Ş. de (Marmara Bira)
1995 yılında bira pazarına girmiştir. Ancak, yaklaşık 40 yıllık bir dönem
içerisinde tek bir teşebbüsün pazara girme girişiminde bulunmuş olmasının,
pazara giriş engellerinin olduğu gerçeğini değiştirmemektedir. Nitekim,
Marmara Bira, kısa bir süre pazarda kaldıktan sonra, 1998 yılının başında
pazarı terk etmek durumunda kalmıştır. Ancak son dönemde, Süral Otelcilik 950
ve Turizm İşletmeleri A.Ş. ve Park Gıda ve Meşrubat San. ve Tic. A.Ş. adlı
teşebbüsler bira pazarına girmek için yatırım yapmışlardır. Ancak, söz konusu
teşebbüslerin her birinin kapasitesinin sadece Tekel’in kapasitesi kadar
olduğu dikkate alındığında, söz konusu bu girişimlerin pazarda önemli
rekabetçi etkiler doğurmayacakları kanaatine varılmıştır.


15 Bu pazar payları açık veya kapalı satış pazar ayrımı yapılmaksızın hesaplanan genel pazar
paylarıdır. İlgili ürün pazarlarındaki pazar paylarına bakıldığında ise, Efpa açık satış pazarında %72,3,
Bimpaş %27,7; kapalı satış pazarında ise Efpa %79,5, Bimpaş ise %20,5 pazar payına sahiptir.
Görüldüğü üzere, açık ve kapalı satış pazarları, teşebbüslerin pazar payları açısından benzerlik arz
etmektedir. Dolayısıyla kararda her iki pazarı da kapsayacak şekilde, genel pazar paylarına atıfta
bulunulmaktadır.
(04-47/610-147)
22
Bira pazarındaki kapasite fazlalığı sadece bir giriş engeli olarak
görülmemelidir. Bunun yanı sıra, pazardaki her iki teşebbüsün de kapasite
fazlalığına sahip olması, teşebbüslerin kendi aralarında paralel davranışlar
sergilemelerine müsait bir ortam oluşturmaktadır. Zira, teşebbüslerden 960
herhangi birinin fiyat rekabetine girmesi halinde, kapasite kısıtı altında
olmayan rakibi de benzer şekilde fiyatını indirebilecektir. Dolayısıyla, bira
pazarındaki her iki teşebbüsün de atıl kapasiteye sahip olması teşebbüslerin
pazardaki davranışlarını disipline edici bir etkiye sahip olacaktır.

Alkollü bir içecek olan biranın, televizyon, kablolu yayın, radyo ve kamu yayın
araçlarıyla reklamlarının yapılmasını yasaklayan 4250 sayılı İspirto ve
İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu'nun 19. maddesinin de, pazara yeni
teşebbüslerin girmesini önemli ölçüde engellediği kanaatine varılmıştır. Şöyle
ki, Efpa pazarda uzunca yıllardır faaliyet gösteriyor olmasının neticesinde 970
sağlamış olduğu Efes markasının bilinirliğini, sportif ve sanatsal faaliyetlere
yapmış olduğu destek sayesinde sürdürmeyi ve daha da güçlendirmeyi
başarabilmiştir. Pazara yeni girme niyetinde olan teşebbüslerin ise, ürünlerini
geniş tüketici kitlelerine tanıtabilmek amacıyla radyo ve televizyon
reklamlarını kullanamamaları nedeniyle bira pazarından uzak durdukları
dosya mevcudu bilgi ve belgeden anlaşılmaktadır.16 Sonuç olarak, bira
pazarında faaliyet gösterebilmek için tüketiciler tarafından tanınan bir
markaya ihtiyaç duyulması, önemli bir pazara giriş engeli olarak
değerlendirilmiştir. Türkiye’ye bira ithalatı ise oldukça sınırlıdır. 2003 yılının
ikinci yarısında gerçekleşen bira ithalat rakamı 190.591 lt gibi önemsiz bir 980
miktarda kalmıştır.

Bu açıklamalar çerçevesinde, biri %77, diğeri %22-23 pazar payına sahip
önemli iki teşebbüsün faaliyet gösterdiği, giriş engellerinin yüksek olduğu ve
paralel davranışların oluşmasına müsait düopolistik bir yapı sergileyen bira
pazarında teşebbüsler arasında etkin bir rekabetin olmadığı görülmektedir.

Etkin rekabetin olmadığı pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüslerin grup
muafiyetlerinin hiç birinden yararlanamayacağı şeklinde bir yoruma gitmek
mümkün değildir. Bunun yerine, pazardaki teşebbüsler arasında etkin bir 990
rekabet olmamasında grup muafiyeti kapsamındaki inceleme konusu olan
anlaşmaların doğrudan ya da dolaylı bir katkısının olduğunun tespit edilmesi
gerekmektedir.

Giriş engellerinin oldukça yüksek olduğu bira pazarına giren teşebbüslerin
ürünlerini tüketicilere tanıtmadaki zorluklarının yanı sıra, karşılaşacakları
diğer bir problem de ürünlerin nihai satış noktalarında bulunabilirliğini
sağlamalarıdır. Rakip teşebbüslerin pazara girişinin inceleme konusu olan

16 Marmara Bira, pazara ilk girdiği dönemde ürünlerini tüketicilere tanıtmak amacıyla yoğun olarak
televizyon reklamı yapmıştır. Reklamlarda özellikle "alkolsüz bira" unsuru kullanılmaya çalışılmasına
rağmen, bu reklamlar yasaklanmaktan kurtulamamıştır. Bimpaş'ın, dağıtımını yaptığı Tuborg
markasının yanısıra 1998 yılında Troy markasını da piyasaya sürmesine rağmen, bu markanın pazar
payını arttıramayarak oldukça sınırlı bir başarı elde edebilmesi de, bira pazarına yeni bir ürünle girerek
pazardan pay almanın kolay olmadığını göstermektedir. Nitekim, A.B.D. kökenli Miller Brewing
Company de Türkiye pazarına doğrudan kendisi üretim yaparak girmek yerine, Miller markasının
üretim lisansını Efes grubuna vererek girmeyi tercih etmiştir.
(04-47/610-147)
23
anlaşmalar nedeniyle engellenmesi durumunda muafiyeti geri alınabilecektir.
Bu noktada, halen etkin bir rekabetin yaşanmadığı bira pazarında faaliyet 1000
gösteren teşebbüslerin sınırlı sayıdaki nihai satış noktalarından en azından
bir kısmını, akdetmiş oldukları tek elden satın alma anlaşmaları ile kendilerine
bağlayarak, pazarda etkin bir rekabetin yaşanmamasında etkili olup
olmadıklarının tespit edilmesi gerekmektedir. Bu amaca yönelik olarak,
perakende satış noktası sözleşmelerinin pazara giriş koşullarının
şekillenmesindeki etkisinin değerlendirilmesi sırasında, tek elden satın alma
anlaşmalarının oluşturduğu ağlar bir bütün olarak değerlendirmeye alınmıştır.
Böylece 2002/2 sayılı Tebliğ'in 6. maddesi uyarınca ilgili pazardaki belirli
sınırlamaları içeren anlaşmaların grup muafiyetinin dışına çıkarılıp
çıkarılamayacağı sorusuna cevap verilmiş olacaktır. 1010

Bu amaçla öncelikle Efpa’nın 2000-2003 yılları arasında bira pazarına ilişkin
sağladığı verilerden yola çıkılarak hazırlanan pazardaki teşebbüslerin bağlı
pazar paylarına aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir.





1020





Tablo 5: 2000 Yılı Bira Pazarının Durumu
DOĞRUDAN SATIŞLAR BAYİ ARACILIĞIYLA SATIŞLAR 2000 YILI
Müşteri Sayısı Satış Miktarı Müşteri Sayısı Satış Miktarı
Sözleşmeli17 477 11,200,000 1,534 18,000,000
Sözleşmesiz 14,856 45,720,274 92,653 144,003,858 AÇIK SATIŞ
TOPLAM 15,333 56,920,274 94,187 162,003,858
Sözleşmeli 332 8,300,000 538 6,000,000
Sözleşmesiz 44,538 190,015,067 134,072 331,671,601
KAPALI
SATIŞ
TOPLAM 44,870 198,315,067 134,610 337,671,601
GENEL TOPLAM 60,203 255,235,341 228,797 499,675,459

Tablo 6: 2001 Yılı Bira Pazarının Durumu
2001 YILI DOĞRUDAN SATIŞLAR BAYİ ARACILIĞIYLA SATIŞLAR

17 Efpa tarafından sağlanan tablolardaki sözleşmeli satış yapılan noktalar ve bu noktalara yapılan satış
hacmi sadece Efpa için verilmiştir. Tablodaki sözleşmesiz satış noktalarına gerçekleştirilen satış
hacmi bira sektöründeki tüm firmalar için doldurulmuştur. Bu nedenle Bimpaş’ın sözleşmeli satışları
Bimpaş tarafından gönderilen bilgilerden alınmaktadır. 2000-2001 yıllarına dair Bimpaş’ın sözleşmeli
satış noktalarına yaptığı satışlara yönelik bilgi olmadığından veya çok düşük miktarda bilgi
toplanabildiğinden, bu rakamlar kullanılarak elde edilen anılan yıllara dair bağlı pazar payları minimum
rakamları belirtmektedir.
(04-47/610-147)
24
Müşteri Sayısı Satış Miktarı Müşteri Sayısı Satış Miktarı
Sözleşmeli 773 13,100,000 3,367 30,000,000
Sözleşmesiz 19,879 47,405,834 90,716 125,586,429 AÇIK SATIŞ
TOPLAM 20,652 60,505,834 94,083 155,586,429
Sözleşmeli 806 13,900,000 3,094 32,500,000
Sözleşmesiz 42,260 165,978,180 126,105 316,675,291
KAPALI
SATIŞ
TOPLAM 43,066 179,878,180 129,199 349,175,291
GENEL TOPLAM 63,718 240,384,014 223,282 504,761,720

Tablo 7: 2002 Yılı Bira Pazarının Durumu 1030
DOĞRUDAN SATIŞLAR BAYİ ARACILIĞIYLA SATIŞLAR 2002 YILI
Müşteri Sayısı Satış Miktarı Müşteri Sayısı Satış Miktarı
Sözleşmeli 1,448 18,000,000 5,776 40,000,000
Sözleşmesiz 21,787 48,031,715 87,166 121,663,853 AÇIK SATIŞ
TOPLAM 23,235 66,031,715 92,942 161,663,853
Sözleşmeli 1,888 21,250,000 6,000 42,750,000
Sözleşmesiz 36,711 157,137,700 123,224 336,323,863
KAPALI
SATIŞ
TOPLAM 38,599 178,387,700 129,224 379,073,863
GENEL TOPLAM 61,834 244,419,415 222,166 540,737,716

Tablo 8: 2003 Yılı Bira Pazarının Durumu
BAYİ ARACILIĞIYLA SATIŞLAR
2003 YILI
Müşteri Sayısı Satış Miktarı
Sözleşmeli 8.760 64.000.000
Sözleşmesiz 110.148 167.400.000 AÇIK SATIŞ
TOPLAM 118.908 231.400.000
Sözleşmeli 11.563 82.000.000
Sözleşmesiz 160.059 475.600.000 KAPALI SATIŞ
TOPLAM 171.622 557.600.000
GENEL TOPLAM 290.530 789.000.000

Tablo 9: 2000-2003 Yılları Arası Satış Hacmine Göre Bağlı Pazar Payları
SATIŞ HACMİNE GÖRE BAĞLI PAZAR PAYLARI (%)
YILLAR EFPA BAĞLI PAZAR PAYI (%)
BİMPAŞ BAĞLI
PAZAR PAYI (%)
TOPLAM BAĞLI
PAZAR PAYI (%)
2000 13.3 1.8 15.1
2001 19.9 2.0 22.0
2002 25.5 17.2 42.6
AÇIK SATIŞ
2003 27,7 19,7 47,4

2000 2.7 0.0 2.7
2001 8.8 0.5 9.2
2002 11.5 3.9 15.3
KAPALI
SATIŞ
2003 14,7 5,7 20,4

Yukarıda yer verilen tablolardan anlaşılacağı üzere, Efpa’nın 2000-2003
yılları arasında tek elden satın alma anlaşmaları ile kendisine bağladığı açık
satış noktalarına yaptığı satışların, bira pazarındaki toplam açık satış
noktalarına yapılan satışlar içindeki oranı sırasıyla %13,3, %19,9, %25,5 ve
(04-47/610-147)
25
%27,7 olarak gerçekleşmiştir.18 Aynı dönem için, Bimpaş’ın tek elden satın
alma anlaşmaları ile kendisine bağladığı açık satış noktalarına yaptığı
satışların bira pazarındaki toplam açık satış noktalarına yapılan satışlar 1040
içindeki oranı ise sırasıyla %1,8, %2, %17,2 ve %19,7 olarak gerçekleşmiştir.
Bu durumda 2000-2003 yılları için tek elden satın alma sözleşmeleri ile
bağlanan açık satış noktalarına yapılan satışların toplam açık satış
noktalarına yapılan satışlar içindeki oranı (total tied on-premise market share)
%15,1, %22 %42,6 ve %47,4 olarak gerçekleşmiştir. Burada dikkati çeken en
önemli husus, bu dönem içerisinde hem Efpa’nın, hem de Bimpaş’ın tek elden
satın alma anlaşmaları ile kendilerine bağladıkları açık noktalar aracılığı ile
gerçekleştirdikleri satışları artırmış olmalarıdır. 2003 yılına gelindiğinde,
pazardaki açık satış noktalarına gerçekleştirilen satış hacminin yaklaşık
yarısının ya Efpa, ya da Bimpaş ile akdedilen tek elden satın alma 1050
sözleşmeleri vasıtası ile yapıldığı görülmektedir.

Efpa’nın 2000-2003 yılları arasında tek elden satın alma anlaşmaları ile
kendisine bağladığı kapalı satış noktalarına yaptığı satışların, bira
pazarındaki toplam kapalı satış noktalarına yapılan satışlar içindeki oranı
sırasıyla %2,7, %8,8, %11,5 ve %14,7 olarak gerçekleşmiştir.19 Bimpaş’ın
2000-2003 yılları arasında tek elden satın alma anlaşmaları ile kendisine
bağladığı kapalı satış noktalarına yaptığı satışların, bira pazarındaki toplam
kapalı satış noktalarına yapılan satışlar içindeki oranı sırasıyla %0, %0,5,
%3,9 ve %5,7 olarak gerçekleşmiştir. Bu durumda, 2002-2003 yılları için tek 1060
elden satın alma sözleşmeleri ile bağlanan kapalı satış noktalarına yapılan
satışların toplam kapalı satış noktalarına yapılan satışlar içindeki oranı (total
tied off-premise market share) sırasıyla %2,7, %9,2, %15,3, %20,4 olarak
gerçekleşmiştir. Görüldüğü üzere, bira üreticilerinin tek elden satın alma
anlaşmaları vasıtasıyla kendilerine bağladıkları noktalar üzerinden
gerçekleştirdikleri satış hacmi artış göstermiştir.
Aşağıdaki tablolarda ise, gerek Efpa, gerekse de Bimpaş’tan elde edilen
veriler bir araya getirilerek elde edilen ve Tekel satışlarını içermeyen veriler
kullanılarak ulaşılan pazar payları yer almaktadır. Tekel’in satışlarının düşük
olmasından dolayı elde edilen sonuçları önemli oranda değişmeyecektir. 1070

Tablo 10: 2003 Yılı Satış ve Pazar Payları
EFPA SATIŞLAR BİMPAŞ SATIŞLAR
2003 YILI Müşteri
Sayısı
Satış
Miktarı (lt)
Müşteri
Sayısı
Satış
Miktarı (lt)
Sözleşmeli 8.760 64.000.000 5.172 45.585.230
Sözleşmesiz 110.148 103.300.000 5.146 18.555.010 AÇIK SATIŞ
TOPLAM 118.908 167.300.000 10.318 64.140.240
Sözleşmeli 11.563 82.000.000 4.797 31.513.500
Sözleşmesiz 160.060 360.700.000 33.957 82.603.950 KAPALI SATIŞ
TOPLAM 171.623 442.700.000 38.754 114.117.450

18 Bimpaş’tan alınan bilgilere göre ise; 2003 yılında Efpa açık satış noktalarına gerçekleştirdiği
satışların %45,78’ini tek elden satın alma anlaşmaları yoluyla yapmıştır.
19 Bimpaş’tan alınan bilgilere göre ise; 2003 yılında Efpa kapalı satış noktalarına gerçekleştirdiği
satışların %22,94’ünü tek elden satın alma anlaşmaları yoluyla yapmıştır.

(04-47/610-147)
26
GENEL TOPLAM 290.531 610.000.000 49.072 178.257.690

Tablo 11: Satış Hacmine Göre 2003 Yılı Bağlı Pazar Payları (%)
SATIŞ HACMİNE GÖRE 2003 YILI BAĞLI PAZAR PAYLARI (%)

YIL EFPA BAĞLI PAZAR PAYI (%)
BİMPAŞ BAĞLI
PAZAR PAYI (%)
TOPLAM BAĞLI
PAZAR PAYI (%)
AÇIK SATIŞ 2003 27,7 19,7 47,4

KAPALI SATIŞ 2003 14,7 5,7 20,4

Tablo 12: Satış Noktası Sayısına Göre 2003 Yılı Bağlı Satış Noktası Oranı (%)
SATIŞ NOKTASI SAYISINA GÖRE 2003 YILI BAĞLI SATIŞ NOKTASI ORANI (%)20

YIL EFPA BAĞLI NOKTA ORANI (%)
BİMPAŞ BAĞLI
NOKTA ORANI (%)
TOPLAM BAĞLI
NOKTA ORANI (%)
AÇIK SATIŞ 2003 6,8 - 7,1 4 - 4,2 10,8 - 11,3

KAPALI SATIŞ 2003 5,5 - 6,6 2,3 - 2,7 7,8 - 9,3

Bira pazarında akdedilen tek elden satın alma anlaşmalarında yer alan
rekabet etmeme yükümlülüklerinin yanı sıra, dolap münhasırlıklarının da
üzerinde durulması gerekmektedir. Üreticiler anlaşma akdetmedikleri bazı
noktalara kendi soğutucu dolaplarını vererek, bu noktalarda sadece kendi
ürünlerinin satılmasını sağlayabilmektedirler. Örneğin, Efpa tek elden satın 1080
alma anlaşması yapmadığı kapalı satış noktalarından 12.700 adedine
soğutma dolabı temin etmiş ve bu satış noktalarında toplam 82 milyon litre
sadece Efpa ürününün satılmasını sağlamıştır. Böylece, dolap
münhasırlıklarından sağlanan satış hacimleri de gözönünde
bulundurulduğunda, Efpa’nın hukuki ve fiili olarak bağlı pazar payı %14,7’den
yaklaşık %29,4’e çıkacaktır. Benzer şekilde, Bimpaş da 605 kapalı satış
noktasına soğutucu dolap temin ederek, bu noktalarda sadece kendi
ürünlerinin satılmasını sağlamıştır. Herhangi bir şekilde tek elden satın alma
anlaşması olmaksızın dolap temini suretiyle elde edilen bu satış hacmi de
dikkate alındığında, Bimpaş’ın bağlı pazar payı %5,7’den %6,3’e 1090
yükselecektir. Sonuç olarak, hukuki veya fiili olarak sadece Efpa veya Bimpaş
markalarını satan kapalı satış noktalarının satış hacmi oranı %35,7’ye kadar
ulaşmaktadır.

H.5.2. Grup Muafiyetinin Geri Alınmasının Değerlendirilmesi

İnceleme konusu mevcut sözleşmelerden muafiyetin geri alınıp alınmaması
gerektiği hususuna geçmeden önce, Kurul’un muafiyetin geri alınması
yönündeki kararlarından örnekler vermek yerinde olacaktır. Bu kararlardan en

20 Burada bahsedilmesi gereken bir nokta, Efpa ve Bimpaş tarafından gönderilen tablolardaki müşteri
sayısına ilişkindir. Efpa ve Bimpaş tarafından verilen açık satış noktası sayısı sırasıyla 118.908 ve
10.318 olup kapalı satış noktası sayısı ise Efpa için 171.623, Bimpaş için ise 38.754’tür. Tütün, Tütün
Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu verilerine göre, 2003 yılı sonu itibariyle
75.702 perakende satış noktasına tütün mamulleri ile birlikte ambalajında alkollü içki satışı için satış
belgesi verilmiştir. Aynı yazıda, otel-lokanta-bar gibi açık içki satıcısı sayısı ise yurt genelinde 12.809
adet olarak verilmektedir. Resmi rakamlarla teşebbüsler tarafından verilen rakamlar arasında önemli
farklar bulunmaktadır.

(04-47/610-147)
27
önemlisi, Kurul’un 3.5.2004 tarih ve 04-31/367- 92 sayılı kararıdır. Bu 1100
kararda, Frito Lay Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin “paketlenmiş cips
pazarı”nda %68 pazar payı ile hakim durumda bulunduğuna, bu teşebbüsün
pazardaki nihai satış noktalarında gerek yazılı sözleşmeler ve gerekse fiili
olarak uyguladığı münhasır satış sisteminin, 2002/2 sayılı Tebliğ’de ve
dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirlenen şartları
taşımaması nedeniyle, aynı Tebliğ’in 6. ve Kanun’un 13. maddeleri gereğince
Frito Lay Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş’ye tanınmış olan muafiyetin geri
alınmasına ve bu çerçevede bedava ürün veya çeşitli hediye verilmesi,
iskonto veya indirim yapılması gibi uygulamaların münhasırlık şartına bağlı
olmadan ve fiili münhasırlığa yol açmayacak şekilde uygulanması ve yazılı 1110
sözleşmelerdeki münhasırlığa ilişkin hükümlerin değiştirilmesine karar
verilmiştir.

Muafiyetin geri alınması hususunun tartışıldığı diğer bir Kurul kararı da,
15.8.2003 tarih ve 03-57/671-304 sayılı Benkar/Advantage Card kararıdır. Bu
kararda, 2000 yılında %72.9, 2001 yılında %64.4, 2002 yılında ise %38.9
pazar payına sahip olan Benkar Tüketici Finansmanı ve Kart Hizmetleri
A.Ş.’nin Advantage Card markası altında faaliyet gösterdiği taksitli alışveriş
kartları pazarında çok sayıda teşebbüsün varlığına rağmen, ilk üç teşebbüsün
pazar payının %86 olması dikkate alınarak, Advantage Card’ın pazar payının 1120
geçmiş yıllara göre düşmesine rağmen, halen piyasanın önemli bir
bölümünde rekabetin ortadan kalktığı ve münhasırlık içeren anlaşmaların
grup muafiyetinden yararlanamayacağı sonucuna varılmıştır.

Karara konu olan bira pazarında ise, hakim durumda olan bir teşebbüsün yer
aldığı, bu teşebbüsün güçlü bir markaya sahip olduğu, rakip sayısının sınırlı
ve pazar paylarının hakim durumdaki şirkete göre yüksek olmadığı, yabancı
teşebbüslerin hakim durumdaki teşebbüs ile lisans anlaşması yaparak pazara
ürün sunmayı tercih etmelerinin de gösterdiği üzere, üretici olarak pazara
girişin zor olduğu, ithalatın önemli boyutta olmadığı dikkate alındığında, Efpa 1130
ve Bimpaş tarafından benzer nitelikte dikey sınırlamalar (özellikle rekabet
etmeme yükümlülüğü ve bu etkiyi doğuran diğer hükümler) içeren
anlaşmaların toplu etkisinin açık satış noktalarını içeren ilgili pazarda 2003
yılında %47,4 gibi yüksek bir orana ulaştığı, bu nedenle anılan pazarın
önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırdığı, dolayısıyla 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin “İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin
ortadan kalkmaması” şeklindeki “c” bendindeki şartın sağlanmadığı kanaatine
varılmıştır. Her iki teşebbüs tarafından anılan pazardaki nihai satış noktaları
ile akdedilen anlaşmaların azami süresinin 5 yıla kadar uzayabilecek şekilde
düzenlenmesi de söz konusu olumsuz etkiyi güçlendirici bir unsur olarak 1140
değerlendirilmiştir. Söz konusu pazarda gerek Efpa (%27,7) gerekse de
Bimpaş (%19,7) tarafından akdedilen anlaşmaların pazarın kapatılmasına
olan katkısı ayrı ayrı önemli ölçüde olduğundan, anılan teşebbüslerin açık
satış noktaları ile akdetmiş oldukları inceleme konusu olan tek elden satın
alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Tebliğ tarafından sağlanan muafiyetin geri
alınması gerektiği sonucuna varılmıştır.

(04-47/610-147)
28
Efpa ve Bimpaş tarafından benzer nitelikte dikey sınırlamalar (özellikle
rekabet etmeme yükümlülüğü ve bu etkiyi doğuran diğer hükümler) içeren
anlaşmaların toplu etkisinin kapalı satış noktalarını içeren ilgili pazarda 2003 1150
yılında (Efpa’nın bağlı satış oranı %14,7, Bimpaş’ın bağlı satış oranı %5,7
olmak üzere) %20,4’e ulaştığı görülmektedir. Söz konusu oran, pazarın yapısı
ve anlaşmaların süresi ile ilgili bir önceki paragrafta söylenen hususlar
dikkate alındığında, önemli bir oran olarak görülmüştür. Anılan pazardaki
Efpa ve Bimpaş tarafından kapalı satış noktaları ile akdedilen tek elden satın
alma anlaşmalarından da grup muafiyetinin geri alınması, bira pazarında
etkin rekabetin tesis edilmesi, pazara yeni girecek teşebbüslerin ürünlerini
tüketiciye tanıtarak belirli ölçüde pazarda tutunmaları ve etkin rekabetin tesisi
yönünde olumlu bir adım olacağı kanaatine varılmıştır.
1160
Bunun yanı sıra, herhangi bir tek elden satın alma anlaşması olmamasına
rağmen, satış noktalarına verilen soğutucu dolapları vasıtasıyla temin edilen
münhasır satış haklarının da kaldırılması pazarın rekabete açılması
bakımından yerinde olacaktır. Daha açık ifade etmek gerekirse, sağlayıcı
teşebbüslerin, satış noktalarına verdikleri dolaplara sadece kendi ürünlerinin
konulması, rakip ürünlerin bu dolaplarda teşhir edilmemesi yönündeki
uygulamalarının engellenmesi gerekmektedir.

I. SONUÇ
1170
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapamına göre;

1. - Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. tarafından bildirim formu ekinde
gönderilen anlaşmaların 4. maddeye aykırı olması nedeniyle talep
edilen menfi tespit belgesinin verilemeyeceğine,
- Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. tarafından bildirilen,
bayilik/distribütörlük anlaşmalarının ve perakende satış noktaları ile
akdedilen yeniden satış sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına,
- Bildirim sonrasında 26.5.2004 tarih ve 2692 sayı ile Kurumumuz 1180
kayıtlarına giren doğrudan dağıtım bölgesi perakende satış
sözleşmesinin 2002/2 sayılı grup muafiyetinden yararlandığına,
- bayilik bölgesi perakende satış noktası sözleşmesinin ise süresinin 5
yılı geçmeyecek şekilde tadil edilmesi halinde 2002/2 sayılı Tebliğ’in
sağladığı grup muafiyetinden yararlanacağına,

2. Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin Kurum kayıtlarına 1.6.2004
tarih ve 2872 sayı ile giren yazı ekinde gönderdiği örnek anlaşmaların
2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlandığına,
3. Ancak, hakim durumda olan bir teşebbüsün yer aldığı, bu teşebbüsün 1190
güçlü bir markaya sahip olduğu, bu teşebbüsten başka pazarda belli bir
güce sahip sadece tek bir teşebbüsün yer aldığı, yabancı teşebbüslerin
hakim durumdaki teşebbüs ile lisans anlaşması yaparak pazara ürün
sunmayı tercih ettiği, üretici olarak pazara girişin zor olduğu ve ithalatın
önemli boyutta olmadığı düopolistik bir yapı sergileyen bira pazarında
teşebbüsler arasında etkin bir rekabetin bulunmadığına,
(04-47/610-147)
29
4. Pazara girme niyetinde olan veya yeni giren teşebbüslerin kapasiteleri
itibari ile bu pazarda etkin bir rekabet yaratmaktan uzak olduğuna,
5. Öte yandan, Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. ve Bimpaş Bira ve
Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin hem açık hem de kapalı satış yapan nihai 1200
satış noktaları ile akdettikleri tek elden satın alma anlaşmalarında yer alan
rekabet etmeme yükümlülüklerinin ve bu etkiyi doğuran diğer
sınırlamaların (tek elden satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma/satış
yükümlükleri, verilen krediler ve indirim vs. diğer katkıların tek marka
satma şartına bağlanması gibi), bira pazarında etkin rekabetin
oluşmasının önünde önemli bir engel olduğuna,
6. Dolayısıyla, pazarın rekabete açılması bakımından;
a) Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. ve Bimpaş Bira ve Meşrubat
Pazarlama A.Ş.’nin nihai satış noktalarıyla yaptıkları, bayi ve
distribütörlerin de nihai satış noktalarıyla yatıkları münhasırlık içeren 1210
tek elden satın alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan
muafiyetin Kanun’un 13. maddesine dayanarak geri alınmasının,
b) Herhangi bir tek elden satın alma anlaşması olmamasına rağmen satış
noktalarına verilen soğutucu dolapları vasıtasıyla temin edilen
münhasır satış haklarının da kaldırılmasının
gerekebileceğine,
c) Muafiyetin geri alınıp alınmamasının belirlenebilmesi amacıyla,
konunun değerlendirilmesi için 2002/2 sayılı Tebliğ’in 6.1. maddesi
uyarınca tarafların (6-1’da belirtilen teşebbüslerin) yazılı görüşlerinin
alınmasına, 1220
7. Yukarıda öngörülenlerin yapılabilmesi için taraflara 60 gün süre
verilmesine; Kurulumuzca gerekli görülen düzeltme yapılmadan
uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının
ve aynı anun’un 16 ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının
taraflara bildirilmesine,

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy