Rekabet Kurumu Başkanlığı,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-58 (Devralma)
Karar Sayısı : 04-49/662-166
Karar Tarihi : 29.7.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN , R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M.Sıraç ASLAN
B. RAPORTÖR : M. Ömür PAŞAOĞLU, Mert KARAMUSTAFAOĞLU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : -Evyap Sabun, Yağ, Gliserin Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Altuğ GÜZELDERE
İnönü Cad. No:29/11 Dilaram Apt. Gümüşsuyu Taksim-
İstanbul
D. TARAFLAR : -Evyap Sabun, Yağ, Gliserin Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Ayazağa Cendere Yolu 10 80670 Levent - İstanbul
-Unilever N.V.
Weena 455 Rotterdam HOLLANDA
E. DOSYA KONUSU: Unilever N.V.’ye ait GIBBS markasının, taraflar
arasında imzalanan “Ticari Marka Satış ve Lisans Sözleşmeleri”
çerçevesinde Evyap Sabun, Yağ, Gliserin San. ve Tic. A.Ş.’ye devri
işlemine izin verilmesi talebi
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.6.2004 tarih ve 2901 sayı ile giren
bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7.
maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 22.7.2004, 2004-1-58/Öİ-04-M.Ö.P. sayılı
Devralma Ön İnceleme Raporu, 23.7.2004 tarih, REK.0.05.00.00/131 sayılı
Başkanlık önergesi ile 04-49 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Unilever N.V.’ye ait GIBBS markasının, Evyap Sabun, Yağ, Gliserin San. ve
Tic. A.Ş.’ye devredilmesi işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarında sahip
olduğu toplam ciroları yönüyle 1997/1 sayılı Tebliğ’de belirtilen eşikleri aşması
nedeniyle izne tabi bir işlem olduğu;
04-11/99-23
2
- Bildirim konusu devralma işlemi sonucunda, Kanun’un 7. maddesi
anlamında bir hakim durum yaratılması veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesi ve böylece rekabetin olumsuz yönde etkilenmesinin söz
konusu olmadığı ve dolayısıyla devralma işlemine izin verilmesi gerektiği
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Evyap Sabun, Yağ, Gliserin Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Evyap)
Devralmaya taraf olan Evyap’ın 2003 yılı cirosu (………………………..) TL’dir.
Evyap’ın sermaye yapısına Tablo 1’de yer verilmiştir.
Tablo 1- Evyap’ın Sermaye Yapısı
Sermayedar Sermaye Miktarı
(TL)
Sermaye Oranı
(%)
Evyap Holding A.Ş. 49.461.000.000.000 98,21
Ahmet Fikret Evyap 150.000.000.000 0,30
Mehmet Fethi Evyap 150.000.000.000 0,30
Nimet Evyap 150.000.000.000 0,30
Mürüvvet Evyap 150.000.000.000 0,30
Nebahat Evyap 150.000.000.000 0,30
Selime Evyap 150.000.000.000 0,30
TOPLAM 50.361.000.000.000 100
Evyap’ın en büyük hissedarı olan Evyap Holding A.Ş.’nin sermaye yapısı ise
Tablo 2’deki gibidir.
Tablo 2- Evyap Holding A.Ş.’nin Sermaye Yapısı
Sermayedar Sermaye Miktarı
(TL)
Sermaye Oranı
(%)
Ahmet Fikret Evyap 34.166.268.000 34,17
Mehmet Fethi Evyap 29.167.016.000 29,17
Nimet Evyap 9.166.679.000 9,17
Mürüvvet Evyap 9.166.679.000 9,17
Nebahat Evyap 9.166.679.000 9,17
Selime Evyap 9.166.679.000 9,17
TOPLAM 100.000.000.000 100
Tablo1’den de anlaşılacağı üzere devralma işleminin tarafı olan Evyap’ın
hisselerinin yaklaşık %98’ine ve dolayısıyla kontrolüne Evyap Holding A.Ş.
sahiptir. Her iki teşebbüsün kontrolünü ise, Tablo1 ve Tablo 2’de yer alan aynı
gerçek kişiler elinde tutmaktadır.
H.1.2. Unilever Grubu
Unilever N.V.’nin de içinde yer aldığı Unilever Grubu şirketleri dünya çapında
ev ve profesyonel mutfaklarda kullanılmak üzere soslar, karışımlar, içecekler,
dondurmalar, yağlar, diğer gıda ürünleri, ev için profesyonel temizlik
04-11/99-23
3
malzemeleri ve sabunlar, şampuanlar, diş macunları, diş fırçaları,
deodorantlar ve diğer kişisel bakım ürünleri üreten şirketlerden oluşmaktadır.
Unilever Grubu’na ait Türkiye’de iki teşebbüs bulunmaktadır. Bunlar
Leverelida Temizlik ve Kişisel Bakım Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile
Unilever Tüketim Ürünleri Satış, Pazarlama ve Ticaret A.Ş.’dir. Bildirim
konusu işlem Unilever N.V.’nin malvarlığına dahil olan GIBBS ticari
markasının Evyap’a devridir.
H.1.2.1. Unilever N.V.
Hollanda’da kurulu olan Unilever N.V.’nin faaliyet alanı teşebbüslerin kısmen
veya tamamen devralınması, yönetimi ve finansmanı olup, İngiltere’de kurulu
olan Unilever Plc. ile birlikte Unilever Grubu’nda bulunan şirketlerin tamamının
kontrolünü doğrudan ve dolaylı olarak elinde bulundurmaktadır. Unilever N.V.
halka açık bir şirket olup, hisse senetleri Amsterdam, New York, Frankfurt ve
Zürih borsalarında işlem görmektedir.
Unilever N.V.’nin sermayesi;
- imtiyazsız hisseler (toplam 291.503.709 Euro tutarında),
- özel hisseler (toplam 1.089.072 Euro tutarında) ve
- kümülatif imtiyazlı hisselerden (toplam 130.854.115 Euro tutarında)
oluşmaktadır.
Unilever N.V.’nin genel kurul toplantılarında;
- 5 Euro değerindeki imtiyazlı hisse sahipleri,
- imtiyazsız hisse sahipleri ve
- New York borsasında işlem gören hisselerin sahipleri
oy kullanabilmektedir.
Ancak özel hisselere sahip olan N.V. Elma ve United Holdings Limited ile
imtiyazlı ve imtiyazsız hisselere sahip olan diğer grup şirketlerinin genel
kurullarda oy hakkı kanunen bulunmamaktadır.
Unilever N.V.’nin sermayesinin büyük bölümü halka arz edilmiştir. Bu nedenle
Unilever N.V.’nin çok sayıda sermayedarı bulunmaktadır. Unilever N.V.’nin
herhangi bir grup hisse senedinden % 5’den fazlasına sahip olan ortaklarına
Tablo 3’de yer verilmiştir.
Tablo 3- Unilever N.V.’nin Sermaye Yapısı
Hisse Türü Hisse Sahibi Hisse Adedi Hisse Grubu İçindeki Oranı (%)
İmtiyazsız Hisse Nedemtrust 441.256.531 77
İmtiyazsız Hisse ING Verzekeringen N.V. 13.361.212 2
İmtiyazsız Hisse Aegon Levensverzekering 954.004 0,17
Nedemtrust
9820
33
ING Verzekeringen N.V. 20.670 71
%7’lik kâr payı
veren kümülatif
imtiyazlı hisse Aegon Levensverzekeringen
N.V. 4498
17
04-11/99-23
4
Nedemtrust 6 0
ING Verzekeringen N.V. 120.092 74
% 6’lık kâr payı
veren kümülatif
imtiyazlı hisse Aegon Levensverzekeringen
N.V. 29.540
18
Nedemtrust 23 0
ING Verzekeringen N.V. 504.440 67
% 4’lük kâr payı
veren kümülatif
imtiyazlı hisse Aegon Levensverzekeringen
N.V.
157.106 20,95
5 Euro’luk imtiyazlı
hisseler ING Verzekeringen N.V.
21.013.355 9
Yukarıda yer verilenler dışında kalan hisseler muhtelif tüzel veya gerçek
kişilere ait bulunmaktadır. Tablo 3’den de anlaşılacağı üzere Unilever N.V.’nin
en büyük hissedarı olan teşebbüs Nedemtrust’dır. Nedemtrust, halka açık
şirketlerin hisse senetlerinin yönetimi ile ilgili işlerle iştigal eden, Hollanda
yasalarına göre kurulmuş bir teşebbüstür. Dosya kapsamındaki bilgi ve
belgelerden Nedemtrust’ın kendisine emanet edilen çok sayıda hisseyi kontrol
ettiği ve böylece Unilever N.V.’nin kontrolünü elinde bulundurduğu
anlaşılmaktadır.
H.1.2.2. Leverelida Temizlik ve Kişisel Bakım Ürünleri San. ve Tic. A.Ş.
Leverelida Temizlik ve Kişisel Bakım Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş., çamaşır
deterjanları, çamaşır suları, sabun gibi ev temizlik ürünleri ile diş macunu, saç
bakım ürünleri gibi kişisel bakım ve temizlik ürünleri kategorisinde üretim
yapan bir şirket olup, şirketin en büyük hissedarı (%96 ile) hisselerinin tamamı
Unilever N.V. tarafından kontrol edilen Mavibel B.V.’dir.
Leverelida Temizlik ve Kişisel Bakım Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
sermayesi 19.133.824.000.000 TL olup, sermaye yapısına Tablo 4’de yer
verilmiştir.
Tablo 4- Leverelida Temizlik ve Kişisel Bakım Ürünleri San. ve Tic. A.Ş.’nin Sermaye Yapısı
Hissedar Hisse Sayısı Hisse Miktarı Hisse Oranı (%)
Mavibel B.V. 18.391.432.000 18.391.432.000.000 96,12
Unilever Holding A.Ş. 711.541.000 711.541.000.000 3,72
Unilever Tüketim Ürünleri Satış,
Pazarlama ve Ticaret A.Ş.
15.385.000 15.385.000.000 0,08
Dosan Konserve Sanayi ve
Ticaret A.Ş.
80.000 80.000.000 0
Unilever Sanayi ve Ticaret A.Ş. 80.000 80.000.000 0
Hikmet Ataman 15.306.000 15.306.000.000 0,08
TOPLAM 19.133.824.000 19.133.824.000.000 100
H.1.2.3. Unilever Tüketim Ürünleri Satış, Pazarlama ve Ticaret A.Ş.
Unilever Grubu içinde yer alan Unilever Tüketim Ürünleri Satış, Pazarlama ve
Ticaret A.Ş., Türkiye’deki Unilever Grubu’na ait gıda ve temizlik ürünlerinin
dağıtımı ile iştigal etmektedir.
04-11/99-23
5
Unilever Tüketim Ürünleri Satış, Pazarlama ve Ticaret A.Ş.’nin sermayesi
205.198.000.000 TL olup, sermaye yapısı Tablo 5’de sunulmuştur.
Tablo 5- Unilever Tüketim Ürünleri Satış, Pazarlama ve Ticaret A.Ş.’nin Sermaye Yapısı
Hissedar Hisse Sayısı Hisse Miktarı
Hisse
Oranı
(%)
Mavibel B.V. 95.416.044 95.416.044.000 46,50
Lipoma B.V. 52.325.490 52.325.490.000 25,50
Unilever N.V. 51.299.500 51.299.500.000 25
Unilever Holding A.Ş. 6.155.940 6.155.940.000 3
Marga B.V. 1.026 1.026.000 0
TOPLAM 205.198.000 205.198.000.000 100
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirim konusu devralma işlemi, Unilever N.V.’nin tescil ettirmiş olduğu
GIBBS ticari markasının, Türkiye Cumhuriyeti, Polonya, Macaristan, Çek
Cumhuriyeti, Slovakya, Slovenya, Sırbistan-Karadağ, Bosna-Hersek,
Hırvatistan, Makedonya, Arnavutluk, Romanya, Moldova, Bulgaristan, Rusya,
Ukrayna, İran ve Irak’ı kapsayan bölge içinde tıraş bıçakları (kullan
at/sistem/elektrikli tıraş makinesi), tıraş kremi, tıraş köpüğü, tıraş sabunu, tıraş
fırçası ve kabı, tıraş aksesuarları, tıraş jeli, tıraş kolonyası, tıraş sonrası
balsam, tıraş sonrası jel, tıraş sonrası krem, tıraş losyonu (after shave losyon)
ve tıraş amaçlı kullanılacak olan diğer her nevi ürün ve malzemelerde
kullanılmak üzere Evyap’a devrinden ibarettir. Dosya mevcudu bilgi ve
belgelerden bu ürünlerin bazılarının birbirini ikame ettiği anlaşılmaktadır. Bu
nedenle kullanım alanları dikkate alındığında devralma konusu ürünler üç
başlık altında gruplandırılmıştır:
- Tıraş öncesi ürünler: tıraş kremleri, köpükleri, sabunları, jelleri.
- Tıraş sırasında kullanılan ürünler: bunlardan elektrikli tıraş
makinelerinin elektrik gerektirmesi, pahalı olması, tıraş öncesi
herhangi bir ürün gerektirmemesi gibi farklı özellikleri olduğundan
bunlar dışındaki, sistem tıraş bıçakları ve tıraş bıçakları bu gruba
dahildir.
- Tıraş sonrası ürünler: After shave, kolonya, nemlendirici etkili tıraş
kremleri.
Bu çerçevede söz konusu devralma işlemi bakımından ilgili ürün pazarı “tıraş
öncesi ürünler pazarı”, “tıraş sırasında kullanılan ürünler pazarı” ve “tıraş
sonrası ürünler pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bildirim konusu işlem sonrasında GIBBS markasının ülke genelinde faaliyet
gösteren Evyap’a devredilecek olması nedeni ile, ilgili coğrafi pazar “Türkiye
Cumhuriyeti Sınırları” olarak tespit edilmiştir.
04-11/99-23
6
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirim konusu işlem, Unilever N.V.’nin malvarlığına dahil olan GIBBS
markasının tıraş ürünleri pazarında Evyap’a devredilmesini kapsamaktadır.
Söz konusu devralma işlemi 1997/1 sayılı Tebliğ’in “Herhangi bir teşebbüsün
ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının
tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi
veren araçları devralması veya kontrol etmesi” şeklindeki 2(b) maddesi
kapsamında bir devralma işlemidir.
Söz konusu devralma işlemi taraflarının ciroları aşağıdaki gibidir.
- Evyap’ın 2003 yılı cirosu: 300.041.544.000.000 TL
- Unilever Grubu’nun Türkiye cirosu ise 1.651.069.899.009.596 TL’dir.
Tarafların toplam cirolarının 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde belirtilen 25
trilyonTL’lik ciro eşiğini aşması nedeniyle söz konusu devralma izne tabi bir
işlemdir.
Tarafların ve rakip teşebbüslerin pazar paylarına aşağıdaki tablolarda yer
verilmiştir.
Tablo-6 Tıraş Öncesi Ürünler Pazarı’nın Yapısı
Firma Adı Pazar Payı (%)
Evyap (…)
Gilette (…)
Beiersdorf (…)
Diğer (…)
Toplam 100
Tablo-7 Tıraş Bıçakları Pazarı’nın Yapısı
Firma Adı Pazar Payı (%)
Gilette (…)
Azmüsebat (…)
Wilkinson Sword (…)
Astor (…)
Toplam 100
Tablo-8 Sistem Tıraş Bıçakları Pazarı’nın Yapısı
Firma Adı Pazar Payı (%)
Gilette (…)
Azmüsebat (…)
Wilkinson Sword (…)
Astor (…)
Toplam 100
Tıraş sonrası ürünlerin, toplam tıraş ürünleri pazarı içindeki payı %18,1’dir.
Tıraş sonrası ürünler pazarı aşağıdaki ürün gruplarından oluşmaktadır:
- Eau de Toilet
- Shaving
- After Shave
- Jel ve Balsam
04-11/99-23
7
Tıraş sonrası ürünler pazarının yapısına Tablo 9’da yer verilmiştir.
Tablo-9 Tıraş Sonrası Ürünler Pazarı’nın Yapısı
Ürün Grubu/Teşebbüs Adı Toplam Tıraş Ürünleri Pazarı İçindeki Oranı (%)
After Shave Losyonlar (…)
Gilette (…)
Henkel (…)
EBC (…)
Diğer (…)
Eau De Toilet (…)
Hunca (…)
Aromel (…)
Coty (…)
Elide (…)
Diğer (…)
Jel ve Balsam (…)
EBC (…)
Evyap (…)
Gilette (…)
Shaving (…)
Evyap (…)
Diğer (…)
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden devralma işleminin taraflarından
Evyap’ın tıraş öncesi ürünler pazarında %(…) pazar payı bulunmasına
rağmen, Unilever Grubu’nun gerek GIBBS markası gerekse başka bir marka
altında tıraş ürünleri konusunda son üç yıldır Türkiye’de bir faaliyeti
bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, son üç yıldır pazarda
bulunmayan ve dolayısıyla pazar payı olmayan GIBBS markasının Evyap’a
devri işleminin pazarda yoğunlaşmayı artırıcı bir etkisinin söz konusu
olmayacağı sonucuna varılmıştır. Ayrıca bildirimde bulunan teşebbüs
tarafından, başvuru konusu devralma işlemi ile Evyap’ın, rakibi Gilette Sanayi
ve Ticaret Anonim Şirketi’nin tıraş sırasında kullanılan ürünlerdeki lider
konumunu sona erdirmeyi ve faaliyette bulunmadığı tıraş bıçakları ürün
grubuna girmeyi amaçladığı belirtilerek, devralma işlemi sonucunda son üç
yıldır pazarda bulunmayan GIBBS’in ilgili ürün pazarına dönüşü ile ürün
çeşitliliğinin artacağı ve tüketicilerin bundan hem fiyatların düşüşü, hem de
artan seçenek anlamında fayda göreceği ifade edilmiştir.
Yukarıda yer alan bilgilerin değerlendirilmesi neticesinde, söz konusu
devralma işleminin ilgili pazarlarda rekabet üzerinde herhangi bir olumsuz
etkisinin olmayacağı, aksine devralma işlemi ile birlikte pazardaki ürün
çeşitliliğinin olumlu yönde etkileneceği sonucuna varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Unilever N.V.’ye ait GIBBS markasının, taraflar arasında imzalanan “Ticari
Marka Satış ve Lisans Sözleşmeleri” çerçevesinde Evyap Sabun, Yağ,
Gliserin San. ve Tic. A.Ş.’ye devri işleminin tarafların ilgili ürün pazarında
sahip olduğu toplam ciroları yönüyle, 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan Izin
04-11/99-23
8
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında
izne tabi bir işlem olduğuna; bununla birlikte bu işlemin aynı Kanun’un 7.
maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu
güçlendiren ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında ilgili
piyasalardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran nitelikte
olmadığına; dolayısıyla bildirime konu devralma işlemine izin verilmesine
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
04-11/99-23
9
Rekabet Kurulu’nun 29.7.2004 Gün ve 04-49/662-166 Sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Kurul, incelenen işlemin 4054 sayılı Yasa’nın 7.maddesi anlamında
hakim durum yaratıp yaratmadığı konusunda bir karara varmadan önce,
GIBBS markasının 1-2 yıllık bir aradan sonra traş köpüğü pazarına
dönüşünde Evyap Sabun, Yağ, Gliserin Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ticari
markası ARKO ile birlikte pazarda mevcut diğer markalara kaçırdığı
müşterinin ne kadarının geri döneceği ve buna bağlı olarak Evyap Grubu
markalarının bu pazarda toplam ne oranda pazar payına sahip duruma
geleceği konusunda bir inceleme yaptırmalıydı. (Bu yapılmadan pazar payının
nereye ulaşacağı ve hakim durumun yaratılması ya da güçlendirilmesi
sonucunun doğup doğmayacağını bu karşı oy gerekçesi içinde ileri sürmek
mümkün olmamakla birlikte belli bir pay artışının meydana geleceği kesin gibi
gözükmektedir.) Ancak böyle bir inceleme yapıldıktan sonra, ulaşılan
durumun bir “Hakim Durum” olup olmayacağı ve bunun olası sakıncaları
değerlendirilerek marka devri için istenen iznin verilip verilmeyeceği ya da
hangi şartlarla verilebileceği karara bağlanabilirdi.
Dolayısıyla Kurul’un eksik incelemeye dayandırdığını düşündüğümden,
başlıkta sözü edilen Karar’ına katılmadım.
Murat GENCER
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy