10
BU KARAR DANISTAY 13.DAIRESI’NCE IPTAL
EDILMISTIR. REKABET KURULU’NUN AYNI
KONUYA ILISKIN 29.06.2006 TARIH VE 06-46/588-
160 NOLU KARARINA INTERNET
SAYFAMIZDAKI KARAR ARAMA BÖLÜMÜNDEN
ERİŞEBİLİRSİNİZ.
20
30
40
2
Rekabet Kurumu Başkanlığından,
50
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-3-21 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 04-54/750-187
Karar Tarihi : 17.8.2004
Dosya Konusu : Kütahya il merkezinde faaliyet gösteren 16 fırıncının
birlikte kurdukları Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama
Gıda Sanayi ve Limited Şirketi yoluyla pazarda
rekabeti kısıtlayarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması
hakkında Kanun’un ihlal edildiği iddiası ve Hizmet 60
Ekmek Limited Şirketi için yapılan menfi
tespit/muafiyet başvurusunun değerlendirilmesi.
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, Murat GENCER,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
70
B. SORUŞTURMA HEYETİ:
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Raportörler : Yaşar TEKDEMİR, Osman Tan ÇATALCALI
C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR:
- Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve
Limited Şirketi
Asım Gündüz Cad. BİM perakende üst katı Kütahya 80
- Altınbaşak Un ve Unlu Mamulleri Sanayi ve Ticaret
Şirketi
Börekçiler Mah. Ulucami Cad. No:6 Kütahya
- Öz Bereket Un ve Unlu Mamülleri İmalat Sanayi ve
Ticaret Limited Şirketi
Y. BEYAZIT Mah. Cücem Eriği Sok. Bilano/Kütahya
- Çağdaş Un ve Unlu Mamulleri Gıda İhtiyaç Maddeleri 90
Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
Asım Gündüz Cad. No:59 Kütahya
3
- Öz Orhan Gıda-Petrol-Tarım-Otomotiv-Nakliyat-
Turizm İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
L.H.P. Mah. Camii Sok. No:10 Kütahya
- Fimpaş Fırıncılık İnş. Maden Kırtasiye Temizlik
Turizm Gıda Anonim Şirketi
Gültaş İş Hanı Kat:1 No:59 Kütahya 100
- Yavuz Gıda Maddeleri Çinicilik İthalat İhracat Limited
Şirketi
Fatih Mah. Vezir Sok. No:6 Kütahya
- Yılmaz Un ve Hizmet İşleri İmalat Sanayi Ticaret
Pazarlama Limited Şirketi
Zafer Tepe Mah. Akşemsettin Cad. No:28 Kütahya
- Derya Ekmek ve Unlu Mamulleri 110
Maltepe Mah. Yıldız Sok. No:57 Kütahya
- Ekmekçioğlu Unlu Mamulleri
Cumhuriyet Cad. No:144 Kütahya
- Fazilet Unlu Mamulleri
Bahçelievler Mah. Güven Sok. No:4 Kütahya
- Asma Fırını
Ulucami Cad. No:50 Kütahya 120
- Benli Ekmek Fırını
Cumhuriyet Cad. Benli Apt. No:19 Kütahya
- Örnek Ekmek Fırını
Samanpazarı civarı No:6 Kütahya
- Özay Un ve Unlu mamulleri
Menderes Cad. Ata Apt. B Blok No:1 Kütahya
130
- Şirinkent Ekmek Fabrikası
Evliya Çelebi Mah. Sakız Sok. No:1 Kütahya
- Özen Ekmek Fırını
Ok meydanı Mah. Elma Sok. No:18 Kütahya
E. İDDİALARIN ÖZETİ: 7.2.2003 tarih ve 589 sayılı başvuruda özetle
Kütahya ilinde çarşı ekmeği üreten 16 fırıncının bir araya gelerek ekmek
dağıtımı amacıyla Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited
Şirketi'ni kurdukları, şirkete bağlı fırıncılar tarafından üretilen ekmeklerin 140
kurulan bu şirket yoluyla dağıtıldığını, Kurulan şirket bünyesinde birleşen
fırıncı esnafının serbest rekabeti engellediği ve tekelleştiği, Üretilen
ekmeklerin kaliteden yoksun olduğu ve şikayetlerin dikkate alınmadığı,
4
Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi haricindeki
fırınların şirketin izni olmadan bakkallardan gelen ekmek siparişlerini kabul
etmedikleri ifade edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.2.2003 tarih ve 589 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 24.2.2003 tarih ve 2003-3-21/BN-03-AFK sayılı
Bilgi Notunun Kurulun 27.2.2003 tarihli toplantısında görüşülmesi sonucu 150
alınan 3-13/180-M sayılı kararı uyarınca anılan teşebbüsler hakkında 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla Kanun’un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan 18.6.2003 tarih ve 2003-3-21/ÖA-
03-YT sayılı Önaraştırma Raporu Rekabet Kurulu’nun 26.6.2003 tarihli
toplantısında görüşülmüş ve ve 03-45/570-M sayı ile taraflar hakkında 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
Soruşturma kararı üzerine 4054 sayılı Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca,
14.7.2003 tarihinde haklarında soruşturma açılan teşebbüslere bildirimlerde 160
bulunulmuş ve taraflardan ilk yazılı savunmaları alınmıştır.
Kurul, 18.12.2003 tarih ve 03-81 sayılı Kararı ile; yürütülmekte olan
soruşturmanın 26.12.2002 tarihinde sona eren süresinin, 4054 sayılı
Kanun’un 43/1. maddesi çerçevesinde 3 ay uzatılmasına karar vermiştir.
Soruşturma Heyetince tamamlanan 26.3.2004 tarih ve SR/04-1 Soruşturma
Raporu, Kanun’un 45/1. maddesi uyarınca Başkanlıkça tüm Kurul Üyeleri ile
ilgili taraflara tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince
taraflardan 30 gün içinde yazılı savunmalarını göndermeleri istenilmiştir.
Tarafların gönderecekleri savunmaya ilişkin ek süre istemi Kurul’un 4.5.2004
tarihli toplantısında görüşülerek 04-32/376-M sayılı karar ile tarafların bu 170
istekleri kabul edilmiştir.
Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı “Ek Yazılı Görüş”, Kanun’un 45/2. maddesi
uyarınca, 14.6.2004 tarihinde Kurul Üyeleri ve ilgili taraflara tebliğ edilmiştir.
Ancak taraflardan herhangi bir savunma gelmediği için yürütülmekte olan
soruşturma14.7.2004 tarihi itibarıyla sona ermiştir.
Rekabet Kurulu’nun 15.7.2004 tarih ve 04-47/628-M sayılı toplantısında,
yürütülen soruşturma ile ilgili olarak 17.8.2004 tarihinde sözlü savunma
toplantısı yapılmasına karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyeleri,
Kanun’un 46/2. maddesi uyarınca ilgililere gönderilmiştir.
17.8.2004 tarihinde yapılan sözlü savunma toplantısına hakkında soruşturma 180
yürütülen tarafların bir kısmını temsilen Av. Zeki KILIÇ katılmış ve temsilcisi
olduğu teşebbüsler adına yaptığı savunma dinlenmiştir.
Bunlarla birlikte kurum kayıtlarına 18.06.2003 tarih ve 2769 sayı ile intikal
eden Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama ve Sanayi Limited Şirketi için yapılan
başvuru da soruşturma raporunda değerlendirilmiştir. Kurul bu başvuru ve
soruşturma için 17.8.2004 tarihinli toplantısında ve 04-54/750-187 sayılı
nihai kararını vermiştir.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ :
190
5
İlgili Raporda;
- Kütahya il merkezinde 16 adet fırıncı tarafından kurulan Hizmet Ekmek
Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi’nin söz konusu
fırınlar/fırıncılar arasında bir anlaşma olması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun
kapsamında Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited
Şirketi hakkında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı,
- Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi
üzerinden aralarındaki rekabetçi davranışlarını koordine eden; Altınbaşak
Un ve Unlu Mamulleri San. ve Tic. Şti, Öz Bereket Un ve Unlu Mamülleri
İmalat San. ve Tic. Ltd.. Şti., Çağdaş Un ve Unlu Mamulleri Gıda İhtiyaç 200
Mad. San. ve Tic. Ltd., Öz Orhan Gıda-Petrol-Tarım-Otomotiv-Nak.-Turz.-
İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., Fimpaş Fırıncılık İnş. Maden Kırtasiye Temizlik
Turizm Gıda A.Ş., Yavuz Gıda Mad. Çinicilik İthalat İhracat Ltd. Şti.,
Yılmaz Un ve Hizmet İşl. İml. San. Tic. Paz. Ltd. Şti., Derya Ekmek ve
Unlu Mamulleri, Ekmekçioğlu Unlu Mamulleri, Fazilet Unlu Mamulleri,
Asma Fırını, Benli Ekmek Fırını, Örnek Ekmek Fırını, Özay Un ve Unlu
mamulleri, Şirinkent Ekmek Fabrikası’nın 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettiği ve bu nedenle aynı Kanun’un 16.maddesinin 2.
fıkrası uyarınca idari para cezası verilmesinin gerektiği,
- Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi’nin 210
kurucu ortağı olan ancak bir süre sonra bu ortaklıktan ayrılan Engin AY’ın
kontrolünde bulunan Özen Ekmek Fırını’nın gerek ortaklık döneminde ve
gerekse ortaklığın sona ermesinden sonra geçen 1 yıl boyunca ekmeğini
Hizmet Ekmek üzerinden dağıtması itibarıyla, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettiğine ve bu nedenle aynı Kanun’un 16. maddesinin 2.
fıkrası uyarınca idari para cezası verilmesi, ancak cezanın takdirinde
Engin AY’ın Hizmet Ekmek’ten erken ayrılması hususunun dikkate
alınması gerektiği,
- Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi ortak
girişimi işleminin Kanun’un 4. maddesi anlamında bir anlaşma olması 220
nedeniyle bildirime tabi bir işlem olduğu ancak bu anlaşmaya ilişkin olarak
4054 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca geç bildirimde bulunan kurucu
taraflara aynı Kanun’un 'İdari Para Cezaları' başlıklı 16. maddesi (c) bendi
uyarınca para cezası verilmesi gerektiği,
- Diğer yandan yapılan inceleme sonucunda söz konusu anlaşmaya 4054
sayılı Kanun’un 8.maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesinin ve 5.
maddesi uyarınca bireysel muafiyet verilmesinin mümkün olmadığı,
- Ayrıca, Kütahya il merkezinde görülen fırıncılar arasındaki söz konusu
ihlallerin ve bu ihlallere neden olan problemlerin Türkiye’deki tüm ekmek
pazarında mevcut olduğu hususundan hareketle, bu sektöre yönelik 230
olarak Rekabet Kurulu tarafından yapılacak genel bir düzenlemenin hem
sektörün 4054 sayılı Kanun kapsamındaki konumuna ilişkin hukuki
belirlilik sağlanması ve hem de Kurum kaynaklarının benzer olaylar
bakımından kullanımının önüne geçilerek bu kaynakların daha verimli
alanlara yönlendirilmesi bakımından önemli olduğu,
ifade edilmektedir.
6
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı Birleşme ve Devralmalara ilişkin Tebliğ’in 4. maddesi uyarınca 240
ilgili ürün pazarının tespitinde; tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve
nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate
alınmaktadır. Ancak tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurları da
değerlendirmeye katmak mümkündür.
Kütahya il merkezinde çok sayıda ekmek türleri üretilmektedir. Ancak fırıncı
esnafı asıl olarak “çarşı ekmeği” ve “ev ekmeği” olmak üzere iki tip ekmek
üretmektedir. Bu iki tip ekmek tat, fiyat ve üreticileri bakımından birbirlerinden
ayrılmaktadır.
Piyasa arz yönünden incelendiğinde, Kütahya il merkezinde faaliyet gösteren
çarşı ve ev ekmeği fırınlarının birbirlerinin tam ikamesi olmadığı, diğer bir 250
deyişle bir ekmek türünü üreten fırının diğerini üretmediği anlaşılmıştır.
Piyasa talep yönünden incelendiğinde, tüketicilerin ev ekmeği ve çarşı
ekmeğinden birini seçtikleri ancak bu iki tip ekmek tat ve fiyat yönünden
birbirinden ayrılmaktadırlar. Her ne kadar her iki ürün de tüketiciler tarafından
biri olmadığında tüketiliyor olsa da, her iki türün de birbirinden farklı tüketicileri
bulunmaktadır. Yapılan incelemelerde, çarşı ekmeğinin özellikle öğrenciler,
memurlar ve belli bir gelir seviyesinin üstünde geliri sahibi olan kişiler
tarafından tüketildiği; ev ekmeğinin ise, serbest meslek ile uğraşan kişiler
veya hanımların çalışmadığı ailelerde tüketildiği anlaşılmıştır. .
Ekmek, Türkiye’deki tüketiciler tarafından en temel gıda maddesi olarak 260
kabul edilmekte ve her öğünde tüketilmektedir. Bu nedenden dolayı ekmeğe
olan talep neredeyse inelastiktir. Diğer bir deyişle, ekmek tüketiciler gözünde
olmazsa olmaz bir ürün niteliğini haizdir. Özellikle gelir seviyesinin çok düşük
olduğu Kütahya gibi yerlerde ekmeğin tüketimi daha fazla olmakta ve ekmeğe
verilen değer önemli derecede artmaktadır.
Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında ilgili ürün pazarı fırıncılar tarafından
üretilen “çarşı ekmeği pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli
derecede homojen ve özellikle rekabet koşullarının komşu bölgelerden 270
hissedilir derecede farklı olması; ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir
önem taşımakta ve belirleyici olmaktadır.
Ekmeğin üretimi ve tüketimi arasında geçen süre ekmek satışını önemli
ölçüde etkilemektedir. İnsanlar fiyatı en uygun ekmekler arasında her zaman
için en taze olan ekmeği tüketmeyi tercih ederler. Bu nedenle, Kütahya İl
merkezine yakın yerlerden gelen ekmeğin tazeliğini kaybetmesinden dolayı
tüketiciler tarafından pek tercih edilmemektedir. Her ne kadar Kütahya il
merkezine yakın bölgelerden il merkezine ekmek geliyor olsa da gelen ekmek
miktarının toplam ekmek satışlarını etkilemeyecek seviyededir. Dolayısıyla
ilgili coğrafi pazarın “Kütahya il merkezi” olarak tespit edilmiştir. 280
7
H.2. Hakkında Soruşturma Yapılan Teşebbüsler
H.2.1 Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi
Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi 24.05.2002
tarihinde kurulmuştur. 12.12.2003 tarihinde alınan ortaklar kurulu kararı
uyarınca şirketin fesih ve tasfiyesine karar verilmiştir. Şirketin fesh
edilnmeden önceki yöneticileri Turan Aydoğan, Hikmet Ekmekçioğlu, Mehmet
Duran ve Kamil Yavuz’dur.
H.2.2 Altınbaşak Un ve Unlu Mamüller Sanayi ve Ticaret Şirketi
Börekçiler Mah. Ulucami Cad. No:6 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren 290
Altınbaşak fırınının ortakları Yaşar BANAZ (%50), İbrahim BANAZ (%25) ve
Abdulrahman BANAZ (%25)’dır. Şirketin müdürü Yaşar Banaz’dır. Şirketin
2002 yılı net satışı 180,242,885,098 TL’dir.
H.2.3. Öz Bereket Un ve Unlu Mamüller İmalat Sanayi ve Ticaret Limited
Şirketi
Y. BEYAZIT Mah. Cücem Eriği Sok. Bilano/Kütahya adresinde faaliyetlerini
sürdüren Öz Bereket fırınının ortakları Mehmet Duran (%52,5), Murat Duran
(%25) ve Ünzile Duran (%22,5)’dır. Şirketin yöneticisi Mehmet Duran’dır.
Şirketin 2002 yılı net satışları 147,192,806,710 TL’dir.
H.2.4. Çağdaş Un ve Unlu Mamüller Gıda İthalat Maddeleri Sanayi ve 300
Ticaret Limited Şirketi
Asım Gündüz Cad. No:59 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren Çağdaş
fırının ortakları Necati Mincur (%90) ve Bahriye Mincur (%10)’dur. Şirketin
yöneticisi Necati Mincur’dur. Şirketin 2002 yılı net satışları 361,823,696,000
TL’dir.
H.2.5. Öz Orhan Gıda Petrol Tarım Otomotiv Nakliyat Turizm İnşaat
Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
L.H.P. Mah. Camii Sok. No:10 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren Öz
Orhan fırının ortakları Halil Orhan (%93,75) ve Ali Albayrak (%6,25)’tır.
Şirketin yöneticisi Halil Orhan’dır. Şirketin 2002 yılı net satışları 310
66,772,296,499 TL’dir.
H.2.6. Fimpaş Fırıncılık İnşaat Maddeleri Kırtasiye Temizlik Turizm Gıda
A.Ş.
Gültaş İş Hanı Kat:1 No:59 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren Fimpaş
fırının ortakları Necati Mincur, Murat Duran, Ömer Kartal, Muammer Banaz ve
Arzu Özveren’dir. Şirketin yöneticisi Necati Mincur’dur. Şirketin 2002 yılı net
satışları 255,368,895,000 TL’dir.
H.2.7. Yavuz Gıda Maddeleri Çinicilik İthalat İhracat Limited Şirketi
Fatih Mah. Vezir Sok. No:6 Kütahya acdresinde faaliyetlerini sürdüren Yavuz
fırınının ortakları Mustafa Kemal Yavuz (%46,87) , Nazif Yavuz (%34,37) , 320
Nazmiye Yavuz (%9,38) ve Nazife Kavas (%9,38)’tır. Şirketin yöneticisi Nazif
Yavuz’dur. Şirketin 2002 yılı net satışları 145,195,382,480 TL’dir.
8
H.2.8. Yılmaz Un ve Hizmet İşleri İmlalat Sanayi Ticaret Pazarlama
Limited Şirketi
Zafer Tepe Mah. Akşemsettin Cad. No:28 Kütahya adresinde faaliyetlerini
sürdüren Yılmaz fırınının ortakları Şeref Yılmaz (%90) ve Nuriye Yılmaz
(%10) ’dır. Şirketin yöneticisi Şeref Yılmaz’dır. Şirketin 2002 yılı net satışları
141,909,799,738 TL’dir.
H.2.9. Derya Ekmek ve Unlu Mamülleri 330
Maltepe Mah. Yıldız Sok. No:57 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren ve
bir adi şirket olan Derya fırının sahibi Kemal Yavuz’dur. Şirketin 2002 ylı net
satışları 122,978,278,178 TL’dir.
H.2.10. Ekmekçioğlu Unlu Mamülleri
Cumhuriyet Cad. No:144 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren ve adi bir
şirket olan Ekmekçioğlu fırınının sahibi Hikmet Ekmekçioğlu’dur. Şirketin
2002 yılı net satışları 173,283,781,278 TL’dir.
H.2.11. Fazilet Ekmek Fırını
Bahçelievler Mah. Güven Sok. No:4 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren
ve bir adi şirket olan Fazilet fırınının sahibi Ahmet Özden’dir. Şirketin 2002 yılı 340
net satışları 147,789,784,117TL TL’dir.
H.2.12. Asma Fırını
Ulucami Cad. No:50 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren ve bir adi şirket
olan Asma fırınının sahibi Nebahat Er’dir. Şirketin 2002 yılı net satışları
72,175,030,414 TL’dir.
H.2.13. Benli Ekmek Fırını,
Cumhuriyet Cad. Benli Apt. No:19 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren
ve bir adi şirket olan Benli fırınının sahibi Veli Ekin’dir. Şirketin 2002 yılı net
satışları 172,514,547,365 TL’dir.
H.2.14. Örnek Ekmek Fırını 350
Samanpazarı civarı No:6 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren ve bir adi
şirket olan Örnek fırınının sahibi Seydi Özkardeş’tir. Şirketin 2002 yılı net
satışları 34,148,698,284 TL’dir.
H.2.15. Özay Un ve Unlu Mam.
Menderes Cad. Ata Apt. B Blok No:1 Kütahya adresinde faaliyetlerini
sürdüren ve bir adi şirket olan Özay fırınının sahibi Turan Aydoğan’dır.
Şirketin 2002 yılı net satışları 381,215,319,571 TL’dir.
H.2.16. Şirinkent Ekmek Fabrikası
Evliya Çelebi Mah. Sakız Sok. No:1 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren
ve bir adi şirket olan Şirinkent fırınının sahibi Yusuf Bayram’dır. Şirketin 2002 360
yılı net satışları 123,864,037,128 TL’dir.
H.2.17. Özen Ekmek Fırını
Ok meydanı Mah. Elma Sok. No:18 Kütahya adresinde faaliyet gösteren
Özen Ekmek fırınının sahibi Engin Ay’dır. Engin Ay Hizmet Ekmek’in kurucu
üyeleri arasında olup, daha sonra kendi hisselerini devrederek Hizmet
9
Ekmek’ten ayrılmıştır. Bir adi şirket olan Özen Fırını’nın 2002 yılı net satışları
44,155,408,754 TL’dir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
H.3.1 Pazara İlişkin Bilgiler
H.3.1.1. Genel Bilgiler 370
Çarşı ekmeği, Türkiye'nin çoğu ilinde üretilen, ağırlığı 250-350 gr. arasında
olan endüstriyel tipteki ekmeğe verilen addır. Ev ekmeği ise daha çok kırsal
kesimde üretilen, ağırlığı 800-1000 gr. arasında değişen ve içine unun
yanısıra değişik hammaddeler de (patates ... vb) eklenilerek çeşitlendirilen
ekmeğe verilen addır. Fırıncılar tarafından üretilen bu iki ekmek türüne olan
talebi etkileyen faktörleri ekmeğin kalitesi, (satın alınma anındaki tazeliği ve
sıcaklığı, görünüşünün düzgün olması, uzun süre bayatlamaması gibi) ekmek
almak için katlanılan ulaşım maliyeti ve Kütahya il merkezinde yaşayan
kişilerin harcanabilir gelir seviyesi olarak sıralanabilir.
Toplam ekmek tüketimini etkileyen önemli faktör nüfus sayısıdır. 2000 yılı 380
resmi sayım rakamlarına göre Kütahya il merkezinin nüfusu toplam 168.045
kişidir. Ancak bugün itibariyle bu rakamın kabaca 180.000 kişi olduğu tahmin
edilmektedir. Bunun yanında Kütahya il merkezinin nüfusuna eklenebilecek iki
toplu yerleşim birimi daha bulunmaktadır. Bu yerler yaklaşık 10.000–15.000
kişinin1 askerlik görevini yaptığı Hava Er Eğitim Tugayı ve yaklaşık 16.000
kişinin öğrenim gördüğü Dumlupınar Üniversitesi’dir. Hava Er Eğitim
Tugayı’nın nüfusu, bu yerin kapasitesinin sınırlı olması sebebiyle, yılın bütün
zamanında aynı kalırken Dumlupınar Üniversitesi’nin nüfusu, öğrencilerinin
çoğu diğer illerden geldiği için yıl içinde değişiklik göstermektedir. Ayrıca, il
merkezinde yaşayan insanların yaz ayları geldiğinde çeşitli sebepler 390
nedeniyle ilçelere gitmesi de İl merkezinin nüfusunun yıl içinde aynı olmaması
sonucunu doğurmaktadır. Sonuç olarak, Kütahya’nın demografik özelliklerinin
mevsimsellik göstermekte ve İl merkezinde yaşayan kişi sayısının yıl içinde
ortalama 200.000 ila 210.000 arasında değişmektedir.
Kütahya il merkezinde faaliyet gösteren fırıncılardan 20 tanesi çarşı ekmeği,
45 tanesi de ev ekmeği üretmektedir. Yapılan incelemelerde ev ekmeği
üreten fırıncılar küçük çaplı aile şirketi şeklinde örgütlenen, satışlarını üretim
yerlerinde gerçekleştiren, ev ekmeğine ek olarak simit, poğaça gibi diğer unlu
mamulleri de üreten fırınlar oldukları buna karşın çarşı ekmeği üreten
fırıncıların ise daha büyük çaplı, daha organize olmuş, üretimlerinin çoğu 400
çarşı ekmeği olan ve ürettikleri ekmeklerin büyük bir kısmı satış noktalarında
satılan şirketler oldukları tespit edilmiştir. Bununla birlikte ev ekmeği üreten
fırıncıların büyük bir kısmı çarşı ekmeği üretmemektedir. Bunun nedeni ise,
ev ekmeği üreten işyerlerinin dar olması ve çarşı ekmeği üretmek için gerekli
olan özel ekipmanlara sahip olmamasıdır.
Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi’nin (Hizmet
Ekmek) kurucu ortağı olan fırıncılar tarafından üretilen günlük toplam çarşı
ekmeği sayısı yaklaşık olarak 65.850 adettir. Hizmet Ekmek dışında kalan 4
1 Yapılan savunmada bu rakamların daha fazla olduğu ileri sürülmüştür. Ancak Dumlupınar
Üniversitesi ile yapılan görüşmede, bu üniversiteye kayıtlı yaklaşık 26.000 öğrencinin bulunduğu
ancak bunlardan sadece 15.943’ünün Kütahya il merkezinde öğrenim gördüğü ifade edilmiştir.
10
fırıncı ise, yaklaşık olarak 24.500 adet çarşı ekmeği üretip satmaktadır.
Dolayısıyla Kütahya il merkezinin günlük çarşı ekmeği tüketiminin yaklaşık 410
90.000 adet olduğu görülmüştür. Kütahya dışından il merkezine gelen
ekmeğin yapılan incelemeler sonucunda ihmal edilebilecek düzeyde olduğu
anlaşılmıştır.
Kütahya il merkezindeki çeşitli mahallelerde, sayısının 200-300 arasında
olduğu tahmin edilen "mahalle fırınları" bulunmaktadır. Bu fırınlar mahalle
halkı tarafından ortaklaşa kullanılan ve belli bir sahibi bulunmayan fırınlardır.
Genellikle belediye arsası üzerine kurulan bu fırınlar için mahalle halkı
herhangi bir kira, elektrik ve su gideri ödememekte, böylelikle de buralarda
yapılan ekmeğin maliyeti azalmaktadır.
Mahalle fırınları hakkında İl Hıfzısıhha Kurulu'nun 9.5.2000 tarih ve 200/4 420
no’lu kararında, bu fırınların sağlıksız koşullarda çalışarak insan ve çevre
sağlığına zarar vererek üretim yaptığı, dolayısıyla da Kütahya Belediye
Başkanlığı’nca kapatılmasına karar verilmiştir. Bu karar 23.5.2000 tarih ve
24057 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Ancak kararın
verildiği tarihten bu güne kadar geçen sürede mahalle fırınlarının
kapatılmadığı ve sayısının ekonomik krizin de etkisiyle arttığı gerek şikayetçi
gerekse de şikayet edilen taraflar ve Kütahya Fırıncılar Odası’nca da
belirtilmiştir. Nitekim konu önaraştırma raporunun Kurul tarafından
görüşülmesi sırasında gündeme gelmiş ve durum hakkında İçişleri
Bakanlığı’nın bir yazı ile bilgilendirilmesine karar verilmiştir. Alınan Kurul 430
kararı uyarınca, İçişleri Bakanlığı’na 5.7.2003 tarih ve 2118 sayılı bir
bilgilendirme yazısı gönderilmiştir. İçişleri Bakanlığı’nda bu yazıya cevaben
gelen yazıda ” ... İddiayı sübuta erdirecek bir kanıt ve belge olmaması ve
isnat edilen eylemin suç oluşturmaması nedeni ile Kütahya Belediye Başkanı
Süleymen CANAN hakkında yapılacak bir işlem olmadığı kanaat ve sonucuna
ulaşılmıştır” denilmektedir.
H.3.1.2. Hizmet Ekmek’in Kütahya Ekmek Pazarına Olan Etkisi
Kütahya il merkezinde yapılan incelemeler sonucunda elde edilen bilgiler
çerçevesinde Hizmet Ekmek’in ilgili pazara olan etkileri incelendiğinde;
Hizmet Ekmek faaliyete geçmeden önceki (2002 yılı Mayıs ayından önce) 440
dönemin pazar yapısı, ekmek sektörünün dinamikleri açısından
değerlendirildiğinde rekabetçi özelliklere sahipken Hizmet Ekmek’in
kurulmasından sonraki dönemde bu yapı bozulmuştur. Ancak bozulan pazar
yapısı Hizmet Ekmek’in faaliyetlerine son vermesinden sonra tekrar aynı
dinamiklere geri dönmüştür.
H.3.2. Yerinde İnceleme Ve Tespitler
H.3.2.1. Şikayetçi Taraf ile Yapılan Görüşme
- RAPOTÖRLERCE 10.6.2003 tarihinde şikayetçi ile yapılan görüşmede
tutanakla sabit aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir:
“… 450
Kütahya İl merkezinde tahmini olarak 60.000 (günde) adet çarşı ekmeği, aynı
gramajda da ev ekmeği satılmaktadır. Mahalle fırınlarında ise 15.000 civarı
ekmek üretildiği söylenebilir.
11
Şirketin faaliyetlerine son verilmesi durumunda herhangi bir fırının batacağını
düşünmüyorum. Bu şirketin hiçbir yararı bulunmamaktadır. Eğer fırıncılardan
her biri kendi ekmeğini dağıtırsa, bu durumda yaklaşık olarak aynı maliyete
katlanacaktır. Şirketin kurulmasına öncülük eden kişiler Hikmet Ekmekçioğlu,
Necati Mincur ve Mehmet Duran’ dır. “
- Soruşturma sürecinde Raportörlerce şikayetçi ile yapılan görüşmede
tutanakla sabit aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir: 460
“Şu anda Hizmet Ekmek’in faaliyetleri asgari seviyede devam etmektedir.
Daha önce yaptıkları anlaşmalarda söz verdikleri teslimatları yaptıktan sonra
dağılacağını düşünüyoruz. Artık bütün fırınlar kendi ekmeklerini kendileri
dağıtmaktadırlar. Ayrıca, günlük 70.000 kapasiteli bir tünel fırın Kütahya’da
açılmaktadır. Kütahya’nın günlük çarşı ekmeği talebinin çoğunu bu tünel
fırının karşılayacağını düşünüyoruz. Fırıncıların tekelleşmelerinin bittiğini
söyleyebiliriz…...”
H.3.2.2. Hizmet Ekmek Dağıtım Tic. Ltd. Şti. Yetkilileri ile Yapılan
Görüşme
- 21.5.2003 tarihinde Raportörlerce Hizmet Ekmek’in yetkilileri ile yapılan 470
görüşmelerde aşağıdaki sorular sorulmuş ve yanıtları alınmıştır:
“Soru-1: Şirketinizin kuruluş amacı nedir?
Cevap-1: Hizmet Ekmek Dağıtım Tic. Ltd. Şti. Mayıs 2002’den itibaren
faaliyet göstermektedir. Şirket 16 adet fırıncı esnafı tarafından kurulmuş
ancak daha sonra Engin Ay adlı üyemiz hisselerini diğer üyelere devrederek
şirketten ayrılmıştır. Bilindiği gibi ilimizde çarşı ekmeği ve ev ekmeği olmak
üzere iki tür ekmek üretilmektedir. Çarşı ekmeği üreten 21 adet fırıncı vardır.
Bu fırıncılara ait toplam 34 adet fırın vardır. Ayrıca çok sayıda ev ekmeği
üreten fırın vardır. Üyelerimiz hem çarşı ekmeği hem de ev ekmeği
üretmektedir. Ancak Şirketimiz sadece üyelerimizin çarşı ekmeği dağıtım işini 480
gerçekleştirmektedir. Şirket ortağı fırınlar ev ekmeği satış ve dağıtım işini
kendileri yürütmektedir.
Şirketimizin asıl amacı ekmek pazarına istikrar getirmek ve şirketin kurucusu
olan fırıncıların ekmek dağıtım sırasında karşılaştığı maliyetleri azaltmaktır.
Bu anlamda şirket bir dağıtım ve pazarlama şirketidir. Şirket kurulmadan önce
her fırın yaklaşık 3 araç ile çalışırken, şirket kurulduktan sonra yaklaşık 12-13
araç ile tüm fırınların dağıtım ihtiyacı karşılanabilmekte ve sonuçta dağıtım
maliyetlerinde önemli azalmalar gerçekleşmektedir. Özellikle Şirket
kurulmadan önce Şirketin kurucu ortakları olan fırıncı esnafı arasında
neredeyse yıkıcı bir rekabet ortamı vardı. Bu rekabet koşullarında, fırıncı 490
esnafı bayisi olan bakkallara zararına satış yapmak durumunda kalıyordu.
Nitekim, bu şartlarda zarar eden esnaf borcunu ödeyemez duruma gelmiş ve
elindeki varlıkları da çıkarmaya başlamıştır. Özellikle ekonomik kriz ile de
birleşince fırıncılar ekonomik olarak zor durumda kalmışlar ve neredeyse
batma noktasına kadar gelmişlerdir. Şirketin kurulması ile, fırıncı esnafını yok
etme sonucunu doğurabilecek bu ortam değişmiştir. Pazara istikrar gelmiştir.
Şirket sayesinde fırıncılar arasında dayanışma önemli ölçüde artmıştır.
Mesela bir üyenin paraya ihtiyacı olması durumunda, imkanı olan bir başka
üye bunu kolaylıkla giderebilmektedir. Şirket sayesinde zarar eden ve zor
durumda olan üyelerimiz kar eder hale gelmişlerdir. 500
12
Şu anda Şirket ortak olan fırınların ekmeklerini bayilere günde en az üç sefer
gerçekleştirerek dağıtmaktadır. Bizim bu dağıtım faaliyetlerimizi daha etkin
hale getirmek çalışmalarımız devam etmektedir.
Diğer yandan, ekmek sektörü bakımından önemli olan ve özellikle şirket
kurulmadan önce fırıncı esnafın zarar etmesinde rol oynayan bir faktör
mahallelerde ev ekmeği yapmak üzere kurulan küçük fırınlardır. Bu fırınlar
özellikle ekmek fiyatları yükseldiği zaman vatandaşların kendi ekmeklerini
üretmek üzere tercih ettikleri yerler olmaktadır. Ancak daha önemlisi bu
fırınlarda gerekli koşulları sağlamadan üretilen ekmekler bazı kişiler
tarafından faturasız olarak piyasaya sürülmektedir. Bu küçük mahalle 510
fırınlarının bu faaliyetleri fırıncı esnafına zarar vermektedir. Bu konuda ilgili
mercilere başvurularda bulunulmuş ancak gerekli tedbirler alınmamıştır. Bu
kişiler gerekli sağlık koşulları ve standartlara dikkat etmeden faturasız ekmek
satışını sürdürmektedirler. Bu denli fırınların açılmasını bilfiil Belediye teşvik
etmektedir.”
Soru-2: Şirket tarafından dağıtımı yapılan ekmeğin üretim miktarı nasıl
belirleniyor?
Cevap-2: Öncelikle günlük satış rakamlarına göre ortaya çıkan toplam ekmek
talebi görülmeye çalışılıyor. Mesela son zamanlarda Şirketimiz tarafından
satılan çarşı ekmeği sayısı yaklaşık 40.000 adettir. Ortaya çıkan rakam 520
çerçevesinde her üye fırın kendisi için ayrılmış olan kota çerçevesinde üretim
yapıyor. Şirket kurulduktan sonra her fırının maliyetlerini karşılayarak
kendisini devam ettirebileceği bir kota belirlenmiştir. Bu çerçevede bazı
üyelerimiz daha önce 12.000-13.000 adet üretim yaparken Şirket sonrasında
4000-5000 adet seviyelerine düşmüş ve diğer üye fırınların üretim rakamlarını
artırmasına imkan sağlanmıştır. Bu çerçevede, daha önce 1000 adet üretim
yapan bir arkadaşımız şimdi bu rakamı 3000-4000 adete çıkarabilmiş ve
zarar etmekten kurtulmuştur. Bu noktada Şirketin önemli bir yararından
bahsetmek gerekiyor. Eğer üye bir fırın kendi kotasını çeşitli nedenlerle
üretemezse (örneğin makina bozulabilir, elektrik sıkıntısı çıkabilir), bu 530
durumda üye olan diğer fırınlar onun kotasını üretebiliyor. Böylelikle üretim
sıkıntısı çeken fırıncı arkadaşımıza yardımcı olunuyor.
Soru-3: Fırınlar ile Şirket arasındaki ticari ilişkinin niteliği tam olarak nedir?
Fırıncıların şirkete satış fiyatı nasıl belirlenmektedir?
Cevap-3: Fırınlar tarafından üretilen ekmekler şirkete ait araçlara yüklenerek
bayilere götürülmektedir. Şirket kurucu olan fırınlardan bağımsız olarak
faaliyet göstermektedir. Kendi adına çalışan personeli vardır. Şirketin bir aylık
harcamaları dikkate alınarak satılan birim ekmek başına bir maliyet
çıkarılmakta ve bu maliyet değeri fırınların bayilere satış fiyatları
çıkarılmaktadır. Geriye kalan rakam ne ise fırınların Şirkete satış fiyatı odur. 540
Bu çerçevede şirketin herhangi bir kar elde etmesi söz konusu değildir.
Sadece harcamalarını karşılayacak bir gelire sahip olmaktadır. Örneğin
bayiye satış fiyatı 210.000 TL ise ve satılan çarşı ekmeği başına Şirketin
maliyeti 30.000 TL ise bu durumda fırınların bir çarşı ekmeğini Şirkete satış
fiyatı 180.000 TL’dir.
Soru-4: Şirketiniz kurulduktan sonra bayiniz olan Bakkalların Kar marjlarında
bir azalma meydana geldi mi?
13
Cevap-4: Hayır herhangi bir azalma meydana gelmedi. Bilakis şirket
kurulmadan önce ekmek fiyatlarındaki rekabetten dolayı ekmek başına 5.000
– 10.000 TL. civarı ile veya aldığı fiyattan satar iken şirket sonrasında her 550
alınan ekmekten fiyat değişmesine rağmen aldığı kar ekmek başına %16 gibi
sabit bir rakama bağlandı. Böyle bir rakama bağlanması Bakkallar Odası ve
Fırıncılar Odası arasında yapılan ve Belediyenin gözetiminde gerçekleşen bir
mutabakatla sağlanmıştır.
Soru-5: Şirket tarafından dağıtılan ekmeklerde hangi fırın tarafından
üretildiğine ilişkin olarak etiket var mı?
Cevap-5: Hayır etiket yok, çünkü mevzuat gereği ekmeklere etiket
yapıştırmak yasak. Bu nedenle, ekmek üzerine etiket koymuyoruz, ancak,
dağıtımı yapan çalışanlarımız hangi ekmeğin hangi fırından alındığını biliyor.
Çünkü bazı müşterilerimiz sadece belirli fırınların ekmeğini talep ediyor ve o 560
müşterimize sadece o fırınlara ait olan ekmekler götürülüyor.
Şirket yetkilileri yukarıdaki tutanakta yer alan bazı hususlara ilişkin olarak
hazırladıkları bir “Ek Bilgilendirme Yazısı” ile mahalle fırınları hakkında açılan
davaları gösteren belgeleri raportörlere iletmişlerdir. Ek bilgilendirme
yazısında “Bilgi Tutanağı”dan farklı olarak aşağıdaki bilgiler verilmiştir ;
“ Kütahya İli bünyesinde ruhsatlı ve ruhsatsız olmak üzere yaklaşık 271 adet
fırın bulunmaktadır. Bu fırınların yaklaşık 70 adeti ruhsatlı diğer fırınlar ise
ruhsatsız olarak ekmek üretmektedirler. Sayıları tam olarak bilinmemekle
birlikte ruhsatsız çalışan yaklaşık 250-300 fırın illegal çalışmakta olup hiçbir
vergi kaydı bulunmamaktadır. … 570
Bu hakkında Kütahya İl Hıfzısıhha Kurulu’nun 23 Mayıs 2000 tarihli resmi
gazetede yayınlandığı tebliğ ile bu fırınların sağlığa aykırı çalıştığı ve
ruhsatsız olduklarından dolayı denetlenemediklerini açıkça ifade etmiştir. Bu
fırınların kapatılması yönünde karar çıkaran Kurul bu işlemi Belediyenin
yapmasını da kararında bildirmiştir. Ancak geçen süre zarfında Belediye
tarafından bu fırınların kapatılması bir yana yenilerinin açılması için teşvikte
bulunmuştur.
… bu fırınlar ve diğer fırınlar Kütahya’da tüketilen ekmek miktarının %80’ini
karşılamaktadırlar. Dolayısıyla şirket bünyesinde bulunan fırınların şirket
olarak piyasayı, rekabeti engelleyici doğrultuda etkilemesi söz konusu bile 580
olamaz.
Örneğin hakkımızda yapılan şikayet diğer fırıncılardan gelmemiştir. Bunun
sebebi ise şirketin kurulması sonucunda diğer ruhsatlı fırınların ekmek satış
miktarları artmıştır. … Bu da şirketin kurulmasının diğer ruhsatlı fırınların
zararına olmadığının piyasadaki rekabeti etkilemediğinin açık göstergesidir.
Kütahya’da günlük tüketilen ekmek miktarı günlük 200-250 bin adet
civarındadır. Şirket üyesi fırınların ürettiği günlük ekmek miktarı ise 40-50 bin
adet civarındadır. Dolayısıyla piyasanın ancak %20’sine hitap eden şirket
üyesi fırınların rekabeti önleyici bir rol oynayabilmesi istense de mümkün
değildir. Zira şirket üyesi fırın miktarı 16, Kütahya İlinde ekmek üreten 300 590
civarında fırın bulunmaktadır. Bu fırınların tamamının çarşı ekmeği üretmediği
iddia edilebilir. …
14
Şirket üyesi olan fırınların satış yaptıkları bayiler incelendiğinde kesinlikle bir
pazar paylaşımına gitmedikleri, her fırının serbest rekabet ortamında müşteri
portföyü oluşturabildiği açıkça görülecektir. Bu da şirketin serbest rekabeti
önleme amacıyla kurulmadığını ifade etmektedir. Her ne kadar bilgi
tutanağında üretim kotası olarak dile getirilse de aslında kast edilen şirket
merkezi tarafından üyelere baskı ya da yönlendirme sonucu karar kıldığı
ekmek miktarı değildir. Ekmek üretim sektöründe üretilen malın o gün
satılması gereken bir mamul olmasından dolayı fırıncılar bir gün sonraki 600
üretimin isabetli olması açısından bir gün önce satılan ekmek miktarını bir
gün sonrasının satış sınırı olarak belirlemektedir. Bu sınıra da sektör
içerisinde satış kotası adı verilmiştir. Yoksa şirket tarafından herhangi bir sınır
mevcut değildir. “
H.3.2.3. Dağıtımını Kendisi Yapan Fırıncılardan Bazıları ile Yapılan
Görüşmeler
- 22.5.2003 tarihinde Raportörlerce ’nın sahibi ve şirketin müdürü ile
yapılan görüşmede aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir:
“Bizim, şirketin faaliyetlerine ilişkin hiçbir şikayetimiz yok. Biz baştan
güvensizlik nedeniyle şirkete girmedik. Bu şirketin pazara etkisi olumlu oldu. 610
Pazara istikrar geldi. Ama asıl pazarı bozan mahalle fırınlarıdır. Bu fırınlar
kontrolden uzak üretim yapmaktadır. Benim belirli bir pazarım vardır. Mal
verdiğim bakkallar bellidir. Şirket müşterisi olan bakkallara mal vermem.
Bunun nedeni onlardan çekinmem ya … onlarla anlaşmamız değildir. Ben
kendi pazarımı yeterli görüyorum.
Geçen sene aşırı rekabet vardı. Bu aşırı rekabet koşulları pazara zarar verdi.
Şirket kurulduktan sonra pazara belli bir düzen geldi. Pazarda aşırı kapasite
var. Diğer yandan yaklaşık olarak 80 km. Mesafedeki Eskişehir’den bile
ekmek getirilmektedir. Ayrıca ekmeğin kalitesinin azalması yeni mahsule de
bağlı olabilir.” 620
- 22.5.2003 tarihinde Raportörlerce ‘nın yöneticisi ile yapılan görüşmede
tutanakla sabit aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir
“Biz şirkete girmedik. Özel nedenlerle girmedik. Kütahya ekmek pazarı
büyüklüğünün ne kadar olduğunu bilmiyoruz. Ama biz yaklaşık olarak 4000-
4500 adet üretiyoruz. Bu şirket esas olarak ortak olan fırınların dağıtım
faaliyetini yürütmektir. Şirketin kurulması ile birlikte piyasaya istikrar geldi.
Daha önce aşırı rekabet vardı ve piyasa bozulmuştu. Özellikle bakkallar ucuz
ekmek satarak rekabet etmeye çalışıyor. Rekabet koşullarında fiyatlar çok
aşağı seviyelere düştüğü için kalite azalmaktaydı. Ama şimdi özellikle şirket
kurulduktan sonra fiyatlar belli bir seviyede oturdu. Pazara istikrar geldi. 630
İstikrar ile birlikte kalite de arttı. Bizim fırıncı olarak şirket hakkında herhangi
bir şikayetimiz yoktur. “
H.3.2.4. Satış Noktaları ile Yapılan Görüşmeler
- 23.5.2003 tarihinde Raportörlerce ’in sahibi ile yapılan görüşmede
tutanakla sabit aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir:
“Şirket kurulmadan önce şu anda şirket üyesi olan bir fırından ekmek temin
ediyorduk. Şimdi şirketten temin ediyoruz. Şirket dışında alternatif temin
kaynağı yok. Bu nedenle şirketten almak zorundayız. Kaliteden çoğu zaman
15
memnun değiliz. Fırınlar arasında rekabet yok. Bu nedenle kalitede sorun
olsa bile alternatif fırınlara geçme imkanı yok. Bu nedenle şirketten rahatsızlık 640
duyuyoruz. “
- 23.5.2003 tarihinde Raportörlerce ‘nin yöneticisi ile yapılan görüşmede
tutanakla sabit aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir:
“ Hizmet Ltd.’den ekmek almaktayız. Bu şirketten herhangi bir şikayetimiz
yok. Şu an Hizmet Ltd.’den ekmek alımını yapmasak başka bir fırından temin
edebiliriz. Fırınlardaki fiyat ile bizim fiyatımız aynı.”
- 22.5 2003 tarihinde Raportörlerce ’nın sahibi ile yapılan görüşmede
tutanakla sabit aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir:
“Hizmet Ekmek faaliyete geçmeden önce şirket üyesi bir fırıncıdan ekmek
alıyordum. Ama şirket faaliyete geçtikten sonra ekmek kalitesi düştü. 650
Müşterimden şikayet almaya başladım. Bunun üzerine Hizmet’ten Ekmek’ten
almaktan vazgeçtim. Sadece ev ekmeği satıyorum.”
- 22.5.2003 tarihinde Raportörlerce ‘in sahibi ile yapılan görüşmede
tutanakla sabit aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir:
“Ben Hizmet’ten ekmek alıyorum. Bazı zamanlar kalite bakımından sorunlar
yaşanıyor. Muhtemelen kalitesiz un kullanıyorlar. Başka bir yerden ekmek
temin etmek kolay değildir. Örneğin yakınlarda bulunan ve şirkete ortak
olmayan bir fırından ekmek temin etmek istedik ama veremeyeceğini ifade
etti. Şu anda Hizmet’ten almak dışında alternatifimiz yok. Şirketin
kurulmasıyla birlikte fırınlar arası rekabet sınırlandı.” 660
- 22.5.2003 tarihinde Raportörlerce ’in yöneticisi ile yapılan görüşmede
tutanakla sabit aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir
“Ben şu anda Hizmet’ten ekmek alıyorum. Ekmek kalitesi her gün değişiyor.
Alternatif olarak ekmek temin edebileceğim bir fırın yok. Hizmet dışında kalan
yeterli fırın yok. Bu nedenle Hizmet’ten almak zorundayız. Bana gelen
ekmeğin hangi fırından geldiği konusunda emin olamıyorum. Şirket
kurulmadan önce kalite daha yüksekti. Ama şimdi değişkenlik gösteriyor.
Bizim sözleşme yapmak istediler ama biz imzalamadık. Sözleşme hükümleri
bağlayıcı nitelikteydi.”
H.3.2.5. Bulgular 670
Hizmet Ekmek’in faaliyet gösterdiği merkezde 22.5.2003 tarihinde yerinde
inceleme yapılmıştır. Yapılan yerinde incelemede, şirketin kuruluşunu takip
eden aylardan itibaren her gün düzenli olarak, şirket üyesi fırıncıların çarşı
ekmeği üretim ve dağıtımına ilişkin bilgilerin saklandığı görülmüştür. Bu
bilgilerden Hizmet Ekmek’in dağıtımını üstlendiği her şirket için günlük kota
belirlediği ve bu kotanın altında veya üstünde yapılan üretim üye fırıncıya
bildirilerek bir sonraki gün ne kadar üretmesi gerektiği kendisine aktarıldığı
anlaşılmıştır.
H.3.2.6. Kütahya Bakkallar Odası Tarafından Yapılan Anket Çalışması
Önaraştırma dönemi içerisinde Kütahya Bakkallar Odası tarafından üyelerinin 680
Hizmet Ekmek hakkında düşüncelerini öğrenmek için biri önaraştırma
döneminde diğeri de soruşturma döneminde olmak üzere iki anket yapılmıştır.
16
Önaraştırma döneminde yapılan anketin sonuçlarına Tablo 1’de yer
verilmiştir.
Tablo:1Kütahya Bakkallar Odası Tarafından Önaraştırma Döneminde
Yapılan Anket
1) GÖRÜŞÜLEN TOPLAM BAKKAL SAYISI 133
2) HİZMET EKMEK'TEN EKMEK ALAN BAKKAL SAYISI 122
3) HİZMET EKMEK DIŞINDA KALAN FIRINCILARDAN
EKMEK ALAN BAKKAL SAYISI 8
4) İSTEDİĞİ FIRINDAN EKMEK ALABİLEN BAKKAL SAYISI 0
5) İSTEDİĞİ FIRINDAN EKMEK ALAMAYAN BAKKAL SAYISI 133
6) ANKETE KATILAN BAKKALARDA SATILAN TOPLAM
ÇARŞI EKMEĞİ ADEDİ 16.216
7) HİZMET EKMEKTEN MEMNUN OLMAYAN BAKKALLARIN
ŞİKAYET KONULARI ve BU KONULARDA ŞİKAYETİ OLAN
BAKKAL SAYISI:
A) Ekmek Kalitesiz (Alışılan Lezzette Değil) 61
B) Gelen Ekmek Yanık 12
C) Gelen Ekmeğin Şekli Bozuk 14
D) Gelen Ekmek Hamur Oluyor/Tuluk Oluyor 21
E) Gelen Ekmek Bayat Oluyor 9
F) Ekmek Zamanında Gelmiyor (Geç ya da Erken Geliyor) 8
G) Ekmeğin İadesi Alınmıyor 32
H) Kalite Olmadığından Satışlarımız Düştü 1
I) Gramajı Eksik 5
İ) Hizmet Kalitesiz 5
J) Düzenli gelinmiyor 5
K) Değişik (fırıncıdan) ekmek geliyor 2
L) Ekmekte yabancı maddeler var 1
M) Belirtilmemiş 6
N) Uygulamaya Özellikle Karşı Çıkanlar 32
8) MEMNUN OLAN BAKKALLAR
a) Belirtmemiş 6
b) Simpaş 1
c) Altınkaya 1
d) Hizmet Ekmek 0
Yukarıda yer verilen bilgilerden elde edilen sonuçlara göre;
- Kütahya il merkezindeki satış noktalarının (Bakkalların) hiçbiri istediği
fırından ekmek alamamaktadır.
- Hizmet Ekmek’ten ekmek alan fırınların hepsi Hizmet Ekmek’ten bir 690
nedenden dolayı şikayetçiyken Hizmet Ekmek dışında kalan fırıncılardan
ekmek alan bakkalların bir takım şikayetleri olsa da genelde memnundurlar.
- Şikayet edilen konuların içinde en fazla şikayetçi olunan konu Hizmet
Ekmek’in dağıttığı ekmeklerin kalitesiz olmasıdır. (61 bakkal bu konuyu
özellikle belirtmiştir). Diğer en fazla şikayetçi olunan konular ise ekmeğin
iadesinin alınmaması ve şirketin varlığının istenmemesidir.
17
- Ankete katılan hiçbir bakkalın ekmek aldığı fırıncıyı değiştiremiyor olması,
pazarda rekabetçi bir yapının olmadığının en önemli göstergelerinden biridir
ve Raportörler tarafından tutulan tutanaklarla paralellik göstermektedir.
- Hizmet Ekmek tarafından ekmek temin edilen bütün bakkalların, Hizmet 700
Ekmek’ten en az bir sebepten dolayı şikayetçi olması, Hizmet Ekmek’in
yerine getirmesi gereken hizmeti tam olarak yerine getirmediğini gösterir
niteliktedir.
- Şikayetlerin büyük bir kısmının, akla ilk gelen şikayetler olduğu göz önüne
alındığında, bu şikayetlerin %30’a yakın bir kısmının ekmeklerin düşük
kalitesine ilişkin olmasının, şirketin uyguladığı havuz sisteminden
kaynaklandığı açıktır. Dolayısıyla ekmeğin kalitesinin düşmesi, Hizmet
Ekmek’e ekmek temin eden şirket üyesi fırıncıların, ürettikleri ekmeklerin ne
olursa olsun dağıtılacağını bildiklerinden dolayı ürettikleri ekmeğin kalitesine
gereken önemi vermemelerinden kaynaklanmaktadır. 710
Bakkallar Odası tarafından yapılan ikinci anket, Hizmet Ekmek’in
kapanmasından sonra yapılmıştır. Bu ankette Hizmet Ekmek’ten sonraki
durumdan memnun olup olmadıkları, istediği fırından ekmek alıp alamadıkları
ve günlük kaç adet çarşı ekmeği sattıkları sorulmuştur. Yapılan anketin
sonuçlarına ise Tablo 2’de yer verilmiştir.
Tablo:2 Hizmet Ekmek’in Kapanmasından Sonra Yapılan Anket
Şu Anki Durumdan Memnun Olan Bakkal Sayısı 152
Şu Anki Durumdan Memnun Olmayan Bakkal Sayısı 0
İstediği Fırından Ekmek Alabilen Bakkal Sayısı 152
İstediği Fırından Ekmek Alamayan Bakkal Sayısı 0
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde pazarın Hizmet Ekmek’ten önceki yapıya
geri döndüğü ve rekabet ortamının önündeki engellerin kaldırıldığı
görülmektedir. Bakkallar istediği fırınla çalışabilmekte ve fırıncılar birbiriyle
rekabet etmektedirler. 720
Sonuç olarak yapılan anketlerden, Kütahya il merkezinde faaliyet gösteren
fırıncıların Hizmet Ekmek’in kapanmasıyla birlikte aralarındaki rekabetin
arttığı, bakkalların tüketiciye daha kaliteli ekmek sunduğu ve ekmek
sektöründeki rekabetin yeniden canlandığı sonuçlarına ulaşılmıştır.
H.3.3. Değerlendirme
H.3.3.1. Hizmet Ekmek’in Hukuki Durumu ve Bildirim Yükümlülüğü
H.3.3.1.1. Bildirim Yükümlülüğü
Hizmet Ekmek, 16 fırıncı esnafı tarafından üretilen çarşı ekmeğinin dağıtımını
gerçekleştirmek üzere kurulmuş bir ortak girişim teşebbüsüdür. Ortak girişim
işlemleri “yoğunlaşma doğurucu ortak girişim” ve “işbirliği doğurucu ortak 730
girişim” olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. 4054 Sayılı Kanun ve buna
dayanılarak Rekabet Kurulu tarafından kabul edilen ikincil düzenlemeler
çerçevesinde, yoğunlaşma doğurucu ortak girişimler aynı Kanun’un 7’nci
maddesi ve 1997/1 Sayılı Tebliğ kapsamında bildirime tabi iken işbirliği
doğurucu ortak girişim işlemler Kanun’un 4’üncü maddesi ve 1997/2 sayılı
Tebliğ kapsamında bildirime tabidir. Bu itibarla, 16 adet fırıncı tarafından
kurulan Hizmet Ekmek’in hangi kapsamda bildirime tabi bir işlem olduğunun
tespiti gerekmektedir.
18
Yoğunlaşma doğurucu olan ve dolayısıyla Kanun'un 7. maddesi ve 1997/1
sayılı Tebliğ uyarınca bildirime tabi olan ortak girişimleri söz konusu Tebliğ 740
"amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü ve mal varlığına sahip olacak
şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki
veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi
olmayan ortak girişimler" olarak tanımlamaktadır. Bu tanım bir ortak girişimin
yoğunlaşma doğurucu bir işlem olması için iki koşul ileri sürmekte ve her
ikisinin birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir. İlk koşul "bağımsız bir iktisadi
varlık olarak ortaya çıkmak ve bu çerçevede işgücü ve malvarlığına sahip
olmak "tır. İkinci koşul ise ortak girişimin "taraflar arasında veya ortak girişim
ile taraflar arasında rekabet sınırlayıcı amaç veya etkisi" olmamasıdır.
Söz konusu ortak girişim teşebbüsü olan Hizmet Ekmek incelendiğinde, asıl 750
olarak ortak olan fırıncılar adına ekmek dağıtımını tekelden gerçekleştirmek
üzere kurulmuş ve bu çerçevede bağımsız bir tüzel kişiliği olan, kendi
faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere yeterli elemanı ve ekipmanı olan bir
teşebbüs olduğu görülmektedir. Bu bakımdan ilk koşul sağlanmıştır. Diğer
yandan Hizmet Ekmek, kurucu ortak konumundaki kişilerin hukuken veya
fiilen kontrolünde olan fırınlar arasında rekabetçi davranışların
koordinasyonuna yol açmaktadır. Kurulan bu teşebbüsün rekabeti kısıtlama
amaç ve etkisi olduğu için, söz konusu ortak girişim yoğunlaşma doğurucu
değil, koordinasyon doğurucu bir işlemdir. Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun'un
Birleşme ve Devralmaları düzenleyen 7. çerçevesinde değil, rekabeti 760
kısıtlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve kararları düzenleyen 4. maddesi
çerçevesinde değerlendirilmiştir.
H.3.3.1.2. Menfi Tespit/Muafiyet Değerlendirmesi
Kurum kayıtlarına 18.6.2003 tarih ve 2769 sayı ile giren başvuruda, Kütahya il
merkezinde faaliyet gösteren 16 fırıncı esnafı tarafından kurulan Hizmet
Ekmek için 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi
verilmesi veya muafiyet tanınması istenmiştir.
Yukarıda da değinildiği gibi, her ne kadar söz konusu işlem yoğunlaşma
doğurucu bir ortak girişim gibi gözükse de, Hizmet Ekmek aslında Kütahya il
merkezinde faaliyet gösteren fırıncılar arasında işbirliğine yol açan bir 770
anlaşma niteliğindedir. 1997/2 sayılı Tebliğ, Kanun’un 4’üncü maddesinde
düzenlenmiş olan belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya
dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan
veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalara uygulanmaktadır.
Hizmet Ekmek’in kurulmasıyla birlikte Kütahya il merkezinde faaliyet gösteren
16 fırıncı esnafı ekmek dağıtım işlerini bu şirkete devretmişlerdir. Böylece,
şirketin dağıtım sistemine üye olan fırıncılar artık kendi ürettikleri ekmeklerin
dağıtımını yapmama ve bu işin Hizmet Ekmek tarafından yapılacağı
hususlarında anlaşmışlardır. Şirkete dahil fırıncılar ekmek üretimini kendileri 780
bağımsız olarak gerçekleştirmektedirler. Daha sonra üretilen bu ekmekler
Hizmet Ekmek’e bağlı elemanlar tarafından alınmakta ve şirketten gelen
emirler doğrultusunda belirlenen satış noktalarına götürülmektedir. Ancak her
şirketin Hizmet Ekmek tarafından belirlenen bir kotası bulunmaktadır. Bu kota
uyarınca fırıncıların günlük üretimi belirlenmekte ve belirlenen kotaya
uyulmadığı taktirde bir sonraki gün veya günlerde bu düzeltilmektedir. Bu
19
nedenle de, üye fırıncılar arasındaki rekabetin Hizmet Ekmek aracılığıyla
kısıtlandığı açıktır.
Genel olarak bakıldığında ekmek pazarında iki farklı seviyede rekabet
yaşanmaktadır. Birincisi, fırıncıların ürettikleri ekmeğin satıldığı nihai satış 790
noktalar üzerinde yaptıkları rekabet, ikincisi ise tezgahta satılan ekmek ile
yapılan rekabetttir. Birinci durumda nihai satış noktaları (Bakkallar, marketler,
büfeler ...) ile bir fırıncı anlaşmakta ve belli bir iskonto ile bu satış noktasına
ekmeğini satmaktadır. Nihai satış noktası istediği fırıncı ile çalışabilmekte ve
daha avantajlı bir durum oluştuğunda kolaylıkla çalıştığı fırıncıyı
değiştirebilmektedir. İkinci durumda ise fırıncılar arasında daha fazla
tüketiciye ulaşmak için bir rekabet bulunmaktadır. Ancak burada diğer
duruma göre daha az bir rekabet vardır. Bunun sebebi ise genellikle sadece
bu fırın çevresinde yaşayan tüketicilerin tüketimlerini tezgahtan satış yapan
fırınlardan gerçekleştirmeleridir. Böylece tezgahtan satış yapan fırıncılar satış 800
yaptığı bölgede sınırlı bir tekelci gücü bulunmaktadır.
4054 sayılı Kanun’un Menfi Tespit başlıklı 8. maddesinde yer alan “...Kurul bir
anlaşmanın, kararın, eylemin veya birleşme ve devralmanın bu Kanun’un 4, 6
ve 7’nci maddelerine aykırı olmadığını gösteren bir menfi tespit belgesi
verebilir” hükmü çerçevesinde, söz konusu fırıncılar arasındaki anlaşmaya
menfi tespit belgesi verilebilmesi için hiçbir şekilde Kanun’un 4. maddesini
ihlal etmemesi gerekmektedir. Teşebbüsler arasında akdedilen anlaşmalarda
rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi
doğuran hükümler bulunması durumunda, yapılan anlaşmalar 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal etmektedir. Bu bağlamda üye fırıncılar arasında 810
yapılan anlaşmanın rekabeti engelleme amacı olduğu ve menfi tespit
alamayacağı kanaatine varılmıştır.
Menfi tespit belgesi alamayacak bir anlaşmaya ilişkin olarak Kanun’un 5’inci
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılması
gerekmektedir. Bir anlaşmanın Kanun’un 5. maddesiyle sağlanan muafiyetten
yararlanması için aşağıda belirtilen şartları sağlaması gerekmektedir:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmenin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicilerin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması, 820
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlandırılmaması
gerekmektedir.
Hizmet Ekmek’e üye fırıncılar arasında yapılan anlaşmanın amacı, şirkete
üye fırıncıların ekmeklerinin dağıtımının tek bir şirket çatısı altında
yürütmektir. Böylece ekmeği dağıtılan fırıncıların üzerindeki yüksek dağıtım
maliyetinin azaltılması hedeflenmiştir. Hizmet Ekmek’e üye fırıncıların
aralarında yaptıkları anlaşma bu bağlamda değerlendirildiğinde, yapılan
anlaşma ile üye fırıncıların ürettikleri ekmeklerin dağıtımı daha verimli bir
şekilde gerçekleştirildiği açıktır. Hizmet Ekmek’e üye olan fırıncıların tümü 830
ürünlerini Kütahya il merkezindeki satış noktalarına satmaktadırlar. Bu
bakımdan birbirine çok yakın bir coğrafi alan içinde faaliyet gösteren
20
teşebbüslerin dağıtımda yaşadıkları zorlukları ve dağıtımın getirdiği yüksek
maliyeti en azına indirmek için dağıtım ağlarını birleştirmeleri veya bu faaliyeti
ortaklaşa gerçekleştirmelerinin dağıtımda etkinlik sağlayacağı açıktır.
Dolayısıyla, Hizmet Ekmek’e üye fırıncıların yaptıkları anlaşma ile ekmek
dağıtım işini Hizmet Ekmek üzerinden sürdürecekleri taahhüt etmeleri her ne
kadar aralarındaki rekabeti sınırlıyor olsa da ekmek dağıtımında yaratacağı
ekonomik gelişme nedeniyle Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinde belirtilen
şatları taşımaktadır. 840
Hizmet Ekmek’in muafiyet başvurusunda değerlendirilmesi gereken bir diğer
husus ise Hizmet Ekmek’in kurulmasının tüketici yararına olup olmadığıdır.
Hizmet Ekmek’in kurulması ile birlikte, şirketin kurduğu sisteme üye olan
fırıncılar artık birbirleriyle rekabet etmemeye başlamışlardır. Diğer bir deyişle,
Hizmet Ekmek artık üyesi olan fırıncılar tarafından üretilen ekmekler üzerinde
tekel durumuna geçmiştir.
Hizmet Ekmek’in kurulmasıyla birlikte fırıncılar arasında hem kalite hem de
fiyat değişkenleri üzerinde rekabet etme dürtüsü ortadan kalkmıştır. Ürettiği
ekmek hangi kalitede olursa olun Hizmet Ekmek tarafından satın alınacağı
bilindiğinden, fırıncıların kaliteye verdiği önem azalmıştır. Bu durum Bakkallar 850
Odası tarafından yapılan ankette ve yapılan yerinde incelemenin
sonuçlarında net bir şekilde ortaya konulmaktadır. Hiçbir bakkal sattığı
ekmeklerin kalitesini beğenmemektedir. Ayrıca, fırıncılar tarafından üretilen
ekmeklerin Hizmet Ekmek tarafından alınacağı garantisi olduğundan
fırıncıların arasındaki rekabet de ortadan kalkmıştır. Alınan bu ekmeklerin
üzerine belli bir marj koyarak bakkallara satan Hizmet Ekmek, bakkallara
sattığı ekmeğin fiyatını Oda tarafından belirlenen azami fiyatın bakkallara
bırakılan marj kadar altında belirlemektedir. Böylece tüketiciler Hizmet
Ekmek’in pazarda faaliyet göstermediği duruma göre daha pahalı ve kalitesiz
ekmek satın almak durumunda bırakılmaktadırlar. 860
Tüketicinin satın aldığı ekmeğin kalitesini ve fiyatını belirleyen iki ana nokta
bulunmaktadır. Bunlardan ilki, fırıncıların birbirleriyle olan rekabeti ikincisi ise
bakkalların hangi fırıncının ekmeğini alacağına kendilerinin karar verip
vermediğidir. Bu noktaların her ikisinde sağlanacak rekabet ve özgürlük
tüketicinin lehine sonuçlar doğuracaktır. Bir noktada bile yaşanacak
tıkanıklığın tüketiciye olumsuz yansımaları olacağı kesindir. Bu bağlamda
Hizmet Ekmek 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (b) bendinde yer alan
şartı taşımamaktadır.
Hizmet Ekmek’in muafiyet başvurusunda değerlendirilmesi gereken bir diğer
husus da Hizmet Ekmek’in kurulmasıyla birlikte ilgili pazarın önemli bir 870
bölümünde rekabetin ortadan kalkıp kalkmadığıdır. Kütahya il merkezinde
çarşı ekmeği üreten toplam 21 fırın vardır. Bunlardan 16’sının ürettikleri çarşı
ekmekleri Hizmet Ekmek tarafından dağıtılmaya başlanmıştır. 16 fırın
birbirleriyle aktif rekabet etmekten kaçınmaya başlamışlar ve bu fırınların
gücü nedeniyle diğer fırınlarda bu fırınlarla rekabetten kaçınmışlardır. Ayrıca
bakkalların istedikleri fırıncıyla anlaşma olanakları ortadan kalkmış ve pazarın
her iki noktasındaki rekabet ortadan kalkmıştır. Bu durum sonucunda pazarın
iki seviyesinde de rekabetin ortadan kalkması nedeniyle Hizmet Ekmek’in ilgili
pazarın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırmıştır. Bu bakımdan
21
Hizmet Ekmek 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde yer alan 880
koşulu sağlamamaktadır.
Hizmet Ekmek tarafından kurulan dağıtım sistemi incelendiğinde bu sistem ile
Hizmet Ekmek’e üye fırıncılar arasındaki rekabetin gerekli olandan fazla
sınırlandığı görülmektedir. Pazardaki iki önemli rekabet unsuru olan
fırıncıların kendi aralarındaki rekabeti ve bakkalların istediği fırıncı ile
çalışabilmesi, Hizmet Ekmek’in kurulması ile birlikte ortadan kalkmıştır. Artık
fırıncılar kendi aralarında bakkallar için rekabet etmemektedirler. Her ne
kadar dağıtımda bir maliyet avantajı oluşturuluyor olsa da, yaratılan bu
maliyet avantajı fırıncılar tarafından içselleştirilmekte ve tüketiciler oluşan bu
faydadan yarar sağlayamamaktadırlar. 890
Herhangi bir coğrafyada faaliyet gösteren fırıncı esnafı tarafından kurulacak
bir “dağıtım ortak girişim”e, 4054 sayılı Kanun bakımından dağıtımda maliyet
etkinliğini sağlaması nedeniyle bazı koşullar altında izin verilebilir. Bu
koşullar, ortak girişimin üye fırıncılar arasındaki rekabeti kısıtlamayacak bir
sistemle çalışması, fırıncılar arasındaki koordinasyonu sağlamaması için
yönetim organının bağımsız olması, teşebbüsün bakkalların istedikleri
fırıncının ekmeğini alabilecek şekilde organize olması vs. olarak sıralanabilir.
Ancak Hizmet Ekmek tarafından kurulan bu sistem üye fırıncılar tarafından
üretilen bütün ekmeklerin satış hakkını elinde bulundurması nedeniyle
fırıncılar arasındaki rekabeti sınırlamakta, tüketiciye beklenen faydayı 900
sağlamamakta ve bakkalların istediği fırıncı ile çalışmasını engellemektedir.
Dolayısıyla, ilgili ürün pazarındaki rekabeti gereğinden çok sınırlandırdığı için
Hizmet Ekmek için yapılan muafiyet başvurusunun 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (d) bendindeki koşulu sağlamadığı düşünülmektedir.
Sonuç olarak bir anlaşma olarak kabul edilen Hizmet Ekmek, Kanun’un 4.
maddesi ihlal etmekte ve Kanun’un 5. maddesinde yer alan şartları da
sağlamamasından dolayı söz konusu anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilemeyecek ve muafiyet tanınamayacaktır.
H.4. Savunmalar ve Bunlara İlişkin Değerlendirmeler
H.4.1. Hizmet Ekmek ve 15 Fırıncı Adına Yapılan Savunmalar 910
- Taraflar ilgili ürün pazarının Odun Ekmeği, Ev Ekmeği, Haşhaşlı Ekmek,
Trabzon Tava Ekmeği, Pide (Ramazan Pidesinden Farklı) ve Sandviç
Ekmeği’ni de kapsayacak şekilde belirlenmesini savunmuşlardır.
Kütahya il merkezindeki fırıncı esnafı tarafından çeşitli türlerde ekmek
üretilmektedir. Bunlar Çarşı (francala) ekmeği, Ev ekmeği, Haşhaşlı ekmek,
Trabzon ekmeği, Pide ve Sandöviç ekmeğidir. Ancak bu türlerden Haşhaşlı
ve Trabzon ekmeği türleri sadece belli bir kısım tüketici için üretilirken Pide
ekmeği, bilinen anlamının dışında, restoranlardaki ekmek tüketimi için
üretilmektedir. Bunun yanında çarşı ve ev ekmeği türleri farklı tüketiciler
tarafından tüketilmektedir. Dolayısıyla dosya konusu olay bakımından ilgili 920
ürün pazarı çarşı ekmeği olarak belirlenmiştir.
- Taraflar ilgili coğrafi pazarın tüm Kütahya ili olarak belirlenmesi gerektiğini
belirtmişlerdir.
22
Her ne kadar ilgili coğrafi pazar Kütahya il merkezi olarak belirlenmiş olsa da
Kütahya il merkezine dışarıdan ekmek getirilebilmekte ancak tüketici tercihleri
bakımından getirilen bu ekmeklerin pazara olan etkisinin çok az olduğu
anlaşılmıştır. Bu nedenle de ilgili coğrafi pazar Kütahya il merkezi olarak
belirlenmiştir.
- Taraflar kaçak fırınların il merkezindeki rekabet ortamını bozucu etkileri
olduğunu ve fırıncı esnafının kötü durumda bulunması nedeniyle Hizmet 930
Ekmek’i kurduklarını belirtmişlerdir.
Bu iddiaların doğru olduğu yapılan incelemelerde de tespit edilmiştir. Ancak
bu ve benzeri nedenler ileri sürülerek tarafların 4054 sayılı Kanun’u ihlal
etmelerinin mazur görülmesi gerektiği kabul edilemez bir savunmadır.
- Taraflar Hizmet Ekmek’in dağıttığı ekmeğin ilgili pazarı etkilemeyecek
seviyede olduğunu (%3) belirtmişlerdir.
İlgili pazar çarşı ekmeği, ilgili coğrafi pazar da Kütahya il merkezi olarak
belirlendiği için Hizmet Ekmek’in pazarda önemli bir gücü bulunmaktadır.
-Taraflar ekmek fiyalarının Hizmet Ekmek tarafından belirlenmediğini
belirtmişlerdir. 940
Hizmet Ekmek ile ilgili olarak açılan soruşturmada Hizmet Ekmek’in ekmek
fiyatlarını belirlediğine ilişkin bir ibare yer almazken, Hizmet Ekmek ile birlikte
ekmek fiyatlarının yükseldiği tespit edilmiştir.
- Yapılan savunmada “Muammer Banaz ve Mehmet Daneci’nin kendilerine ait
fırınları yoktur, diğer ortaklardan Mehmet Duran, Necati Mincur, Şeref Yılmaz
ve Halil Orhan’ın kendi fırınları yoktur. Bu kişilerin ortağı olduğu limited şirkete
ait fırınlar bulunmaktadır” denilmekte ve bu yolla söz konusu fırıncıların ilgili
olduğu fırınlar hakkında soruşturma açılamayacağı ileri sürülmektedir.
Bu kişilerin ilgili olduğu fırınlar hakkında soruşturma açılmasının nedeni söz 950
konusu kişilerin şirket ortağı olmasından dolayı için tek başına dikkate alınmış
bir husus değildir. Her ne kadar bu kişiler hukuken ilgili oldukları fırınların
sahibi olmasalar da, söz konusu fırınlar birer teşebbüs olarak (statüsü ne
olursa olsun) Hizmet Ekmek üzerinden rekabetçi davranışlarını koordine
etmektedir. Kaldı ki, hukuken söz konusu kişiler ilgili fırınların sahibi olmasalar
da fiilen onlar tarafından kontrol edilmektedir. Bu bağlamda bu kişilerin
doğrudan ilgili fırınların sahibi olmamaları söz konusu fırınlar hakkında
soruşturma açılması önünde bir engel teşkil etmemektedir.
H.4.2. Özen Ekmek Fırını’nın Sahibi Engin AY Tarafından Yapılan 960
Savunma ve Değerlendirmesi
- Engin AY tarafından yapılan savunmada Hizmet Ekmek’in amacı ekmek ve
unlu gıda maddelerinin alım-satımını, dağıtımını ve pazarlamasını yapmak
değil sadece ekmek dağıtımını yapmak, böylece de dağıtımın getirdiği aşırı
maliyeti en aza indirmek olduğu, şirket tarafından dağıtılan ekmek sebebiyle
bakkalların kar marjlarının düşmediği, şirketin kar etme amacının
bulunmadığı, şirketin ekmek fiyatlarına karışmadığı, şirketin kartel niteliğinde
olmadığı, tüketicilerin bakkalların yanında fırınlardan da ekmek alabildikleri bu
nedenden dolayı da tüketicinin istediği fırının ekmeğini istediği bakkaldan
alamıyor gibi bir ifadenin yanlış olduğu, 16.2.2002 tarihinde hisselerini 970
23
devrettiği, bu tarihten sonra şirketle herhangi bir ilgi ve alakasının kalmadığı,
bu gün itibarıyla ürünlerini şirket aracılığıyla dağıtmadığı, şirketten
ayrılmasının sebebi şirket tarafından kendisine uygulanan 1000 adet ekmek
kotasının tamamını dolduramaması olduğu ve şirketten ayrıldıktan sonra da
bir süre söz verdiği miktar dolana dek ürettiği ekmeklerin bir kısmınının
Hizmet Ekmek aracılığıyla dağıttırdığı ancak artık tezgahtan ekmek satmakta
olduğu hususları belirtilmiştir.
Hizmet Ekmek ve bu şirkete üye fırıncılar hakkında açılan soruşturma, bu
şirketin dağıtımını üstlendiği fırıncılar arasında koordinasyonu sağladığı
sebebiyle açılmış, bakkalların kar marjlarının düşmemesi, şirketin kar etme 980
amacının bulunmaması ve şirketin ekmek fiyatlarına karışmadığı gibi
nedenler ileri sürülmemiştir. Ayrıca, şirketin asıl amacının satış maliyetlerni
azaltmak değil üye fırıncılar arasındaki koordinasyonu sağlamak olduğu tespit
edilmiştir. Dosya Mevcudu bilgilerde, her üye ekmek fırınının belli bir
kotasının olduğu ve bunun da Hizmet Ekmek tarafından belirlendiği tespit
edilmiştir. Bu belgelerde, Engin AY’ın sahibi olduğu Özen fırını tarafından
üretilen ekmeğin en son 2003 yılının mart ayında dağıtıldığı görülmektedir. Bu
tarih de, Engin AY’ın şirketten ayrıldığı tarihten yaklaşık 1 sene sonradır.
Dolayısıyla Engin Ay’ın sahip olduğu Özen Ekmek Fırını’nın ekmeğinin
Hizmet Ekmek tarafından dağıtılması nedeniyle Engin AY’ın sahibi olduğu 990
Özen fırını hakkında soruşturma devam etmiştir. Ancak şirketten ayrılması ve
şirketin yönetiminde aktif rol üstlenmemesi nedeniyle Engin Ay hakkında
herhangi bir işlemin yapılamaması isteği bu nedenlerden dolayı kabul
edilmemiştir.
I. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile, belirli bir mal ve hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar hukuka aykırı bulunarak yasaklanmıştır.
4054 sayılı Kanun’da, Medeni Hukuk ve Borçlar Hukuku mevzuatında 1000
kullanılan “sözleşme” ya da “akit” terimleri yerine “anlaşma” terimi
kullanılmıştır. Kanun’un 4. maddesinin gerekçesi de dikkate alındığında,
anlaşmada Medeni Hukuk’un geçerlilik koşullarına uyma ölçütünün
aranmadığı ortaya çıkmaktadır.
Genel olarak tüm Türkiye'de ve özel olarak Kütahya il merkezinde, üretici
konumundaki fırıncıların ekmek fiyatlarına bir düzenleme getirilmiştir. Bir
başka ifade ile yasal düzenlemeler çerçevesinde, yetkili kuruluşlar tarafından
ekmeğin azami fiyatı belirlenmekte, fırıncıların ve satış noktalarının bu satış
fiyatının üzerine çıkmaları yasaklanmaktadır. Bu nedenle, fırıncılar, ancak
kendi maliyetleri ile bu azami fiyat arasında kalan aralık içerisinde rekabet 1010
etmek durumundadırlar.
Yapılan incelemeler neticesinde, ekmek fiyatlarına ilişkin bu yasal durum ile
birlikte, Kütahya ilindeki ekmek pazarını özellikle son bir kaç yılda etkileyen iki
önemli faktör göze çarpmaktadır. Bunlardan ilki ortaya çıkan ekonomik kriz ile
birlikte halkın alım gücünün azalması ikincisi ise fırıncı esnafının bu kriz
şartlarında zorlanmasıdır. Bu etkenler nedeniyle ekmek pazarındaki koşullar
24
olumsuz yönde gelişmiştir. Diğer bir husus ise, mahalle fırınlarının belirli bir
ölçüde pazarda bozucu etkiye yol açmasıdır.
Bu olumsuz koşullar sektördeki aşırı kapasite gerçeği ile birleştiğinde,
Kütahya il merkezinde faaliyet gösteren fırıncılar daralan pazar koşullarında 1020
daha fazla pay kapabilmek için, yoğun bir rekabet içerisine girmişlerdir. Bu
rekabet ortamı fırıncılara zarar vermeye başladığında 16 fırın/fırıncı Hikmet
Ekmekçioğlu, Necati Mincur ve Mehmet Duran öncülüğünde Hizmet Ekmek'i
kurmuşlardır. Hizmet Ekmek her ne kadar görünüşte bir dağıtım şirketi olarak
faaliyette bulunsa da, kurulmasındaki asıl amaç üyeler arasındaki rekabete
son verilmesi ve işbirliğine gidilmesidir. Bu çerçevede Hizmet Ekmek kurucu
olan fırıncılar bakımından bir tür kartel işlevi görmektedir.
Bu gerekçelerle söz konusu dağıtım şirketini kuran fırıncılar, yine yukarıda
tespitler bölümünde ayrıntılı olarak ele alındığı üzere, sistemin sağlıklı işleyişi
için aralarında bir kota sistemi kurmuşlardır. Yapılan yerinde incelemelerde 1030
sistemin işleyişine ilişkin olarak bilgisayar kayıtları bulunmuştur. Bu
kayıtlarda, her bir fırıncı için üreteceği azami miktarı ve günlük üretmesi
gereken ekmek miktarının belirlendiği ve belirlenen bu miktarın altında veya
üstünde ekmek üretilmesi durumunda ise fırıncının uyarıldığı ve bir sonraki
gün ne kadar üretmesi gerektiği yer almaktadır. Bu çerçevede, ortak olan
fırıncıların Hizmet Ekmek vasıtasıyla rekabetçi davranışlarını koordine ederek
aktif rekabetten kaçındıkları sonucuna ulaşılmıştır.
Diğer yandan, Hizmet Ekmek'in kurucuları arasında yer alan ancak daha
sonra şirketten ayrılan Engin Ay tarafından üretilen ekmekler Hizmet Ekmek
tarafından 1 yıl süreyle dağıtılmaya devam etmiştir. Bu çerçevede, mevcut 1040
durumda hukuken şirket ortağı olmasa dahi, ekmekleri Hizmet Ekmek
tarafından dağıtıldığı süre olan 1 yıllık sürede gerçekleşen rekabet ihlalinden
Engin Ay da sorumludur.
Bu çerçevede kurulan Ortak Girişim'in fiilen kurucu olan taraflar arasında
rekabetçi davranışlarının koordinasyonuna imkan tanımakta olduğu
görülmüştür.
Genel olarak rekabetten beklenen yararın, en düşük fiyatta en yüksek
kalitenin ortaya çıkmasının olduğu dikkate alındığında, rekabetin kısıtlandığı
ortamlarda, kısıtlamanın sonucu olarak bu yararın da azalabileceği ve hatta
yok olabileceği, rekabetin olmadığı bir ortamda teşebbüslerin baskıdan uzak 1050
keyfi bir faaliyet sürdürme yoluna gidebileceğini ileri sürmek mümkündür.
Nitekim, Hizmet Ekmek kurulduktan ve kurucu üyeler arasında rekabet
ortadan kalktıktan sonra, müşteri olan Bakkalların ileri sürdüğü şikayetler bu
olumsuzluk için yerinde bir örnek oluşturmaktadır.
Hizmet Ekmek’in bir teşebbüs olarak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamındaki bu eylemler bağlamında sorumluluğu olup olmadığı
değerlendirildiğinde Hizmet Ekmek bir anlaşma olarak değerlendirilmiştir.
Esas ihlali işleyen teşebbüsler ekmeklerini Hizmet Ekmek aracılığıyla
dağıtılan ilgili 16 fırın/fırıncı esnafı olup, Hizmet Ekmek’in ihlal olarak
nitelenebilecek bir eylemi değildir. 1060
K. SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında;
25
1- Kütahya il merkezinde 16 fırıncı tarafından kurulan Hizmet Ekmek
Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi’nin söz konusu
fırınlar/fırıncılar arasında bir anlaşma niteliğinde olması nedeniyle,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında
Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi
hakkında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığına
OYBİRLİĞİ ile,
2- a) Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi 1070
üzerinden aralarında rekabetçi davranışlarını koordine eden
Altınbaşak Un ve Unlu Mamulleri San. ve Tic. Şti, Öz Bereket Un
ve Unlu Mamülleri İmalat San. ve Tic. Ltd.. Şti., Çağdaş Un ve
Unlu Mamulleri Gıda İhtiyaç Mad. San. ve Tic. Ltd., Öz Orhan
Gıda-Petrol-Tarım-Otomotiv-Nak.-Turz.-İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.,
Fimpaş Fırıncılık İnş. Maden Kırtasiye Temizlik Turizm Gıda A.Ş.,
Yavuz Gıda Mad. Çinicilik İthalat İhracat Ltd. Şti., Yılmaz Un ve
Hizmet İşl. İml. San. Tic. Paz. Ltd. Şti., Derya Ekmek ve Unlu
Mamulleri, Ekmekçioğlu Unlu Mamulleri, Fazilet Unlu Mamulleri,
Asma Fırını, Benli Ekmek Fırını, Örnek Ekmek Fırını, Özay Un ve 1080
Unlu Mamulleri, Şirinkent Ekmek Fabrikası ile, Hizmet Ekmek
Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi’nin kurucu
ortağı olan ancak bir süre sonra bu ortaklıktan ayrılan ve gerek
ortaklık döneminde gerekse ortaklığın sona ermesinden sonra
geçen 1 yıl boyunca ekmeğini Hizmet Ekmek üzerinden dağıtılan
Engin AY’ın kontrolündeki Özen Ekmek Fırını’nın 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine OYBİRLİĞİ ile;
b) Bu ihlalleri nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 2004/1 sayılı Tebliğ ile
değişik 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilgili teşebbüslere ayrı
ayrı 11.883.182.000 (Onbirmilyar sekizyüzseksenüçmilyonyüz-1090
seksenikibin) TL. idari para cezası uygulanmasına OYÇOKLUĞU
ile;
3- a) Kanun’un 4. maddesi anlamında bir anlaşma niteliğinde olan ve
bildirime tabi bulunan Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda
Sanayi ve Limited Şirketi ortak girişimi işleminin Kanun’un 10.
maddesi ile öngörülmüş olan bildirilme yükümlülüğünün yerine
getirilmemiş olduğu anlaşıldığından, Hizmet Ekmek Dağıtım
Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi’nin kurucu taraflarına
aynı Kanun’un 2004/1 sayılı Tebliğ ile değişik 16. maddesinin 1100
birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca, ayrı ayrı 2.970.794.000.-
(İkimilyardokuzyüzyetmişmilyonyediyüzdoksandörtbin) TL. para
cezası uygulanmasına OYÇOKLUĞU ile;
b) 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi üçüncü fıkrasının uyarınca,
önceki maddede belirtilen bildirim yükümlülüğünü yerine
getirmemekten dolayı ilgili ortak girişimin kurucu taraflarının
bildirim yükümlülüğünün bulunduğu tarihte yönetim kurulu
organlarında görev alan gerçek kişilerin her birine ayrı ayrı
148.539.700.- (yükkırksekizmilyonbeşyüzotuzdokuzbinyediyüz) 1110
TL pazar cezası verilmesine OYÇOKLUĞU ile,
26
4- Yapılan inceleme sonucunda söz konusu anlaşmaya 4054 sayılı
Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesinin ve
5.maddesi uyarınca bireysel muafiyet tanınmasının mümkün
olmadığına OYBİRLİĞİ ile,
karar verilmiştir.
1120
1130
1140
1150
1160
27
Rekabet Kurulu’nun 17.8.2004 Gün ve 04-54/750-187 Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ
1170
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16. maddesinin
2. fıkrasında, Karar’da kabul edilen 4. madde ihlali için Kanun’un yürürlüğe
giriş tarihi itibariyle 200 milyon liradan aşağı olmamak üzere, bir önceki mali
yıl sonunda oluşan yıllık gayri safi gelirinin yüzde onuna kadar ceza verileceği
ifade olunmaktadır. Ancak yasa koyucu, başlıkta alınan Karar’a konu olan
dosyada karşılaşılan durumu, yani asgari cezanın (Karar tarihinde
11.883.108.000.-TL.) teşebbüslerin gayri safi gelirinin %10’unu aşması halini
öngörememiş ve bunu için bir çözüm getirmemiştir. 1180
Fıkrada öngörülen azami cezanın yüzde on olarak belirlenmesinin bir
eylemi nedeniyle teşebbüsün mali bakımdan bir yıkım içine
sürüklenmemesinin amaçlanması sonucu olduğu düşünülürse, yaklaşık 11.9
milyar liralık asgari cezanın, cirolarının tamamı yaklaşık 67 milyar, 72 milyar,
34 milyar, 44 milyar lira olarak saptanan teşebbüsler için öngörülenden ağır
olduğu sonucuna varılacaktır.
Bu nedenle Kurul’un, özellikle 120 milyar liranın altında ciroya sahip
teşebbüslere, cirolarının %10’u kadar ceza vermekle yetinmesinin daha doğru 1190
ve hakça, olacağını ve Kurul’un takdirini bu yönde kullanması ile cezanın
terbiyevi olma şartının yerine gelmiş sayılabileceğini düşünüyorum.
Yukarıda açıklamaya çalıştığım görüşüm nedeniyle Rekabet
Kurulu’nun başlıkta anılan Karar’ına katılma olanağı bulamadım.
1200
Murat GENCER
Kurul Üyesi
1210
28
C- Rekabet Kurulu’nun 17.08.2004 tarih ve 04-54/750-187 sayılı Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
1.Soruşturma konusu Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi 1220
ve Limited Şirketi aracılığıyla gerçekleşen eylem, Kurul tarafından 4.madde
kapsamında ihlal teşkil edici bir koordinasyon anlaşması olarak kabul
edilmiştir.
2. İlgili dosya, ilk planda bazı önemli konuları gündeme getirmektedir:
Eğer 4054 sayılı Kanun çerçevesinde, Kurul tarafından gerekli daha alt
hukuki düzenlemeler yapılabilse veya Kurul’un yaklaşımı mesela ön
araştırma sonunda taraflara ihlalin bir an önce nasıl sona erdirilip tevsik
edilmesinin tebliği şeklinde olabilseydi, ilgili teşebbüs ortakları belki de,
mevcut uygulamaya hemen son verebilecek ve ceza almayacaktı. Nitekim 1230
soruşturma bitmeden taraflar ihlale son vermişlerdir. 9. Madde 3. fıkra
çerçevesindeki bir görüş bildirme, çoğu durumda var olan, ihlalin bir an önce
önlenmesine imkan verecek iken, Kurul bu yöntemin kullanılmasını uygun
görmeyerek, hem soruşturma açılmasına karar vermekte, hem de ihlalin
genellikle soruşturma sonuna kadar devam etmesine zemin
hazırlayabilmektedir. Soruşturma sonunda da hukuki- teknik zorunluluk gereği
genellikle ceza verilmesi yoluna gidilmektedir. Kurulun asli amacının,
soruşturma açmak ve ceza vermek olmadığı, önemli olanın “rekabet
düzeninin işlerliğini sağlamak” olduğu çok açık bir husustur.
1240
3.Her türlü ihlalin, konu, teşebbüs, şekil vb. unsurlar itibariyle ayırım
yapılmaksızın , aynı madde kapsamında, aynı muameleye tabi tutulması,
tarafsızlık, eşitlik veya standardizasyon adına eşitsiz ve haksız uygulamaların
da gerekçesini teşkil etmektedir. 4.madde çerçevesinde siyah, beyaz
ayırımını yaptıktan sonra, zorunlu olarak atacağınız adım adaletsizlik olarak
tanımlanabilecek bir sonucu kaçınılmaz kılmaktadır.
4. Para cezasına karar verilirken, kastın varlığı, kusurun ağırlığı, ceza
uygulanan teşebbüs veya teşebbüslerin pazar içindeki gücü ve muhtemel
zararın ağırlığı gibi unsurları da dikkate alarak Kurul’un karar vermesi, 1250
cezanın miktarı konusunda inisiyatifini kullanması 4054 sayılı kanunun 16.
Maddesi gereğidir.
5. İlgili şirket bünyesinde bir araya gelen teşebbüslerin özellikleri,
faaliyette bulundukları sektör, ihlalle ilgili kasıt, kusur ve pazar gücü unsurları
dikkate alındığında, verilecek cezanın teşebbüslerin hayatiyetini sona
erdirmeyecek miktarda olması gerekir. Bu gereklilik Kanunun ruhuna olduğu
kadar lafzına da uygundur.
6.Teşebbüslere asgari ceza verilmesi kararını, ilgili madde ve fıkranın 1260
uygulanamayacağı görüşüyle uygun bulmamaktayım. Taraf teşebbüslerin
29
gayri safi gelirlerine bakıldığında, verilecek asgari ceza miktarı, Kanunun
öngördüğü %10 rakamını aşmaktadır. Bu rakam en ağır ihlaller için verilecek
cezanın üst sınırıdır. Durum böyle olunca, bu dosyada, ihlal cezası verilirken,
gayri safi gelir üzerinden bir orana göre belirlenecek miktarda ceza vermek
daha anlamlı ve adil olabilirdi.
7. Hizmet Ekmek bünyesinde bir araya gelen teşebbüslerin yaptıkları
ihlalin niteliği, sektör ve teşebbüslerin özellikleri, Kurul’un benzer konularda
zaman zaman aldığı kararlar vb. hususlar göz önüne alındığında bildirmeme 1270
cezasının da, bu olayda mükerrer bir ceza anlamına geldiği , uygun olmadığı
kanaatindeyim.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi
1280
Full & Egal Universal Law Academy