Rekabet Kurumu - Karar Sayı 04-60/869-206

REKABET KURUMU

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2003-3-117
Karar Sayısı : 04-60/869-206
Karar Tarihi : 20.9.2004

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tucay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit
SONBAY, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B. RAPORTÖR : Alper KARAKURT

C. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:

- Yemek Sepeti Elektronik İletişim Tanıtım Pazarlama 20
Gıda Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi.
Seher Yıldızı Sokak Yıldız Apartmanı No: 20/3
34337 Etiler İstanbul

D. DOSYA KONUSU: Yemek Sepeti Elektronik İletişim Tanıtım Pazarlama
Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Yemek Sepeti)’nin kurulacak münhasır
sistemin halihazırda bir parçasını oluşturan ve 2002/2 sayılı Tebliğ
bağlamında grup muafiyetinden yararlanan mevcut münhasır anlaşmalar
yönünden muafiyetin geri alınmasının gerekip gerekmediği.
30
E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurum kayıtlarına 19.9.2003 tarih, 4526 sayı
ve 7.11.2003 tarih, 5435 sayı ile intikal eden (……………………………..)'na
ait (…………………) imzalı şikayet başvurusu çerçevesinde Rekabet
Kurulu'nun almış olduğu 4.12.2003 tarih ve 03-76/929-M sayılı önaraştırma
kararı çerçevesinde hazırlanan raporda, Yemek Sepeti'nin kuracağı münhasır
sistemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesinde
düzenlenen koşullarla bağdaşmaz etkilere sahip olması nedeniyle söz konusu
sözleşmelerin halihazırda yararlanmakta oldukları grup muafiyetinin geri
alınması gerektiği belirtilmiştir.
40
9.3.2004 tarih ve 2003-3-117/ÖA-04-YY sayılı Önaraştırma Raporu 15.3.2004
tarih, REK.0.07.00.00/60 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-22 sayılı Kurul
toplantısında görüşülmüş, kurulacak münhasır sistemin halihazırda bir
parçasını oluşturan ve 2002/2 sayılı Tebliğ bağlamında grup muafiyetinden
yararlanan mevcut münhasır anlaşmalar yönünden Tebliğ’in 6. maddesi
uyarınca grup muafiyetinin geri alınıp alınmayacağı konusunda, Yemek Sepeti’nin
yazılı görüşleri de alınarak Başkanlıkça gerekli işlemlerin başlatılmasına ve diğer
önerilerin bu işlem sonucunda verilecek kararda değerlendirilmesine karar
verilmiştir.
50
04-60/869-206
2
Yemek Sepeti’nden alınan yazılı görüşü içeren 6.9.2004 tarihli Bilgi Notu,
8.9.2004 ve REK.0.07.00.00/198 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-60 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili önaraştırma raporunda;

Yemek Sepeti'nin kuracağı münhasır sistemin 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde düzenlenen koşullarla bağdaşmaz etkilere sahip olması
nedeniyle;
60
- münhasırlık içeren yeni sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin tanıdığı grup muafiyetinden
yararlanamayacağı,
- bu sözleşmelerin, sözleşmelerden restoranın Yemek Sepeti'nin internet
sitesi dışındaki bir internet sitesini kullanarak üçüncü kişi ya da
kuruluşlardan hiçbir şekilde ürün siparişi alamayacakları yönündeki
hükmün çıkarılması halinde 2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde grup
muafiyetinden yararlanabilecekleri,
- kurulacak münhasır sistemin halihazırda bir parçasını oluşturan ve 2002/2
sayılı Tebliğ bağlamında grup muafiyetinden yararlanan mevcut münhasır 70
anlaşmalardan, aynı Tebliğ’in 6. maddesi uyarınca grup muafiyetinin geri
alınması gerektiği,
- Yemek Sepeti’nin “fiili münhasırlık yaratmaya yönelik olası
uygulamaları”nın da 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal edecek
olması nedeniyle yasaklanması gerektiği ifade edilmektedir.

2002/2 sayılı Tebliğ'in 6. maddesi çerçevesinde muafiyetin geri alınıp
alınmayacağını belirlemek üzere 5.4.2004 tarih ve 1250 sayılı yazı ile konuya
ilişkin olarak Yemek Sepeti'nden alınan yazılı görüşe istinaden hazırlanan ilgili
Bilgi Notunda da önaraştırma raporunda yer verilen görüşlere yer verilmiştir. 80

G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

G.1. Yemek Sepeti Elektronik İletişim Tanıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve
Ticaret Limited Şirketi (Yemek Sepeti)

Yemek Sepeti, 13.9.2000 tarihinde Yemek Sepeti Gıda Ticareti Limited Şirketi
ticaret unvanı ile üç ortaklı bir şirket olarak kurulmuştur. Şirketin ünvanı,
24.4.2002 tarihinde tescil edilen tadil mukavelesiyle Yemek Sepeti Elektronik
İletişim Tanıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi olarak 90
değiştirilirken, 29.7.2002 tarihinde şirkete iki ortak daha dahil olmuştur.
Şirketin hali hazırdaki ortaklık yapısına Tablo 1’de yer verilmektedir.

Tablo 1: Yemek Sepeti Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Tutarı (TL) Pay Oranı (%)
Nevzat Aydın 4.000.000.000 33,33
Melih Ödemiş 4.000.000.000 33,33
Cem Nufisi 2.400.000.000 20,00
Gökhan Akan 800.000.000 6,67
Timuçin Bilgör 800.000.000 6,67
Toplam 12.000.000.000 100,00
04-60/869-206
3
Şirketin iştigal konuları arasında her çeşit pastahane ve restoranlar ile
anlaşmalar yaparak bu pastahane ve restoranların yemek ürünlerinin her türlü
ortamda pazarlamasını ve satışını yapmak, anlaşma yaptığı bu restoranların
her türlü ortamda reklam ve tanıtım hizmetlerini yapmak, mal ve hizmetlerin
online ortamlarda (world wide web, internet, internet tv, interaktif tv vb.)
tanıtım pazarlama ve satışına yönelik her türlü tasarım, kuruluş, geliştirme ve 100
bilgilendirme faaliyetlerinde bulunmak gibi konular yer almaktadır.

G.2. İlgili Pazar

G.2.1. İlgili Ürün Pazarı

Dosya konusu ile ilgili olarak ilgili ürün pazarının tanımı yapılırken, başlangıç
noktasını online paket servisi hizmetleri oluşturmaktadır. Bu çerçevede bu
hizmetlerin başka hangi tür hizmetlerle ikame edilebileceği değerlendirilmiştir.
110
Online yemek siparişi hizmetleri, doğrudan fiziksel olarak paket servisi hizmeti
verilmesini içermeyen, temel olarak yemek siparişi vermek isteyen
kullanıcılar/müşteriler ile paket servisi olan restoranları aynı ortamda
buluşturan, diğer bir deyişle kullanıcıların internet üzerinden sipariş
verebilmelerini, restoranların ise internet üzerinden sipariş alabilmelerini
sağlayan bir aracılık hizmeti niteliğindedir. Hizmetin, hizmeti veren firma ile
kullanıcılar arasındaki ilişkiler ile hizmeti veren firma ile restoranlar arasındaki
ilişkiler olmak üzere iki farklı açılımı bulunmaktadır. Söz konusu hizmet aynı
anda hem kullanıcılara hem de restoranlara sunulmakla birlikte, aldığı
hizmetin karşılığını ödeyen grup restoranlardır. Bu nedenle söz konusu 120
hizmetin başka nelerle ikame edilebileceğinin değerlendirilmesinde konunun
öncelikle restoranların bakış açısıyla ele alınması gerekmektedir.

Restoranların yemek siparişi almak üzere kullandıkları yöntemler geleneksel
yöntem olarak nitelendirilebilecek telefonla sipariş alma, bireysel internet sitesi
üzerinden sipariş alma ve son olarak online yemek siparişi veren bir portal
üzerinden sipariş alma şeklinde üç başlık altında incelenmiştir. Bir portal
aracılığıyla yemek siparişi almanın, telefonla yemek siparişi almaktan ayıran
bazı farklılıklar ve avantajlar bulunmaktadır. Bunlar aşağıda özetlenmiştir:
130
- Restoranlar müşterilerine promosyon ve indirimlerini çok daha kolay bildirme
imkanı bulmaktadırlar.
- Çok daha verimli ve düzgün bir sipariş alma mekanizması sonucunda
müşteri memnuniyetlerini artırabilmektedirler.
- Müşteri tercihlerine ve tüketim trendlerine ulaşma imkanına
kavuşabilmektedirler.
- Müşterilerinden geri bildirim alabilmektedirler.
- Satış bilgilerine kolaylıkla ulaşabilmektedirler.
- Daha az yoğun saatlerde yapılan promosyonlarla işgücünü ve mutfağı daha
verimli kullanabilmektedirler. 140

Restoranların internet üzerinden sipariş alabilmelerini sağlayan online yemek
siparişi hizmetlerini bireysel internet siteleri üzerinden sipariş almaktan
ayrıştıran özelliklerden biri ise restoranların kendi internet sitelerini oluşturmak
04-60/869-206
4
üzere altyapı, teknoloji ve yazılımlarını satın almalarını ve bunları kendi
bünyelerinde bulundurmalarını gerektirmemesidir. Sayılan bu avantajlarının
yanı sıra online paket servisi hizmetlerini, telefon aracılığıyla verilen
geleneksel paket servisinden ya da bir restoranın kendi web sitesini açarak
internet üzerinden sipariş almasından nitelik olarak ayıran temel nokta, bu
hizmetin yüzlerce restoranı ve binlerce menü seçeneğini binlerce kullanıcıyla 150
aynı ortamda buluşturabilmesidir. Bu çerçevede sistemin restoranlar
açısından getirdiği en önemli avantaj bir restoranı telefonla arayıp sipariş
verecek ya da restoranın bireysel internet sitesine girecek muhtemel müşteri
sayısı ile bir çok restoranın bulunduğu bir siteye girerek sipariş verecek
müşteri sayısı arasındaki farktan kaynaklanmakta, diğer bir deyişle sistem
restoranları çok daha büyük bir potansiyel müşteri kitlesiyle karşı karşıya
getirmektedir. Bununla bağlantılı olarak restoranlar, hem internet ortamında
tanıtımlarını ve reklamlarını yapabilmekte, hem de bireysel internet siteleri
üzerinden ya da telefonla hitap edebileceklerinden çok daha büyük bir müşteri
kitlesine çok daha kolay ve düşük maliyetle hitap etme olanağına 160
kavuşmaktadırlar.

Yukarıda belirtilenler ışığında, söz konusu hizmetin ağ etkisi yaratma ya da
sinerji yaratma özelliğinin bulunduğunu belirtmek gerekmektedir. Ağ etkisi, bir
malın değerinin aynı mala sahip olanların sayısı tarafından etkilendiği
durumdur. Müşterilerin sitede bulunan restoranların sayısı artıkça siteyi
kullanmayı, restoranların ise siteye kayıtlı müşteri sayısı ile siteye üye
özellikle marka restoran sayısı artıkça sitenin sağladığı hizmet karşılığında
daha fazla ücret ödemeye razı olacakları dikkate alındığında online yemek
siparişi hizmetlerinin ağ etkilerine açık olduğu anlaşılmaktadır. Söz konusu 170
hizmeti restoranlar açısından farklılaştıran da bu ağ etkisidir. Restoran aldığı
bu hizmet karşılığında ağ etkisinden yararlandığı ölçüde, diğer bir deyişle
sitenin kendisine yarattığı satış tutarının belli bir oranı kadar ödemede
bulunmaktadır.

Online yemek siparişi hizmetlerinden yararlanmakla birlikte bu hizmet
karşılığında herhangi bir ödemede bulunmayan kullanıcıları/müşterilerin söz
konusu hizmete yönelik algılamalarını telefonla sipariş vermeye göre
farklılaştıran unsurlar da bulunmaktadır. Bunlardan ilki hizmetin niteliği gereği
çok sayıda restoran ve menü seçeneğini aynı anda müşteriye sunabilmesidir. 180
Bu durum müşterinin seçme özgürlüğünü artırdığı gibi, araştırma,
karşılaştırma ve seçme maliyetlerini (selection and switching costs) düşürerek
müşterinin satın alma sürecine etki etmekte, bilginin "bir tık" uzaklıkta olması
müşterinin satın alma sürecini çok daha kolaylaştırmakta ve
etkinleştirmektedir. Bunun dışında sistemin kullanıcılara sağladığı avantajlara
aşağıda yer verilmiştir.

- Site üzerinden menü seçeneklerini resimli olarak görebilme, tüm
restoranların en son menülerine, fiyatlarına ve uyguladıkları promosyon ve
indirimlere, hangi saatlerde açık olduklarına ve hangi saatlerde paket servisi 190
hizmeti verdiklerine ilişkin bilgilere en güncel haliyle ulaşma ve bunları
karşılaştırma imkanı,
- siparişlerin telefonla verilenlere göre çok daha doğru gelmesi,
04-60/869-206
5
- kişiselleştirilmiş bilgi ile restoran ve yemek seçiminin çok daha kolay
yapılması,
- her müşterinin favori restoran ve menülerine kolayca ulaşabilmesi,
- favori restoran ve menüleri listeleyebilme, bunun sonucunda favori
menülerin kolaylıkla tekrarlanabilmesi ve çok daha hızlı sipariş verilebilmesi,
- restoran ya da site tarafından yapılan promosyonlar ya da fiyat indirimleri
sonucunda daha ucuza yemek yeme olanağına kavuşulabilmesi, 200
- istenilen şekilde arama yapılabilmesi,
- sitenin sağladığı indirimlerden yararlanmak, çeşitli puanlar ve bu puanlar
sonucunda hediyeler kazanmak,
- ileri bir saate ya da tarihe sipariş verebilmek,
- yeni hizmetlerden ve genişleyen restoran ağından anında haberdar olmak.

Sonuç olarak online paket servisi hizmeti çok sayıda müşterinin paket servis
hizmeti veren çok sayıda restoranla internet aracılığıyla karşı karşıya
gelmelerini sağlamaya yönelik bir platform oluşturmakta ve bu platform
sayesinde anılan iki grup arasında bir anlamda aracılık yapma işlevi 210
görmektedir. Yukarıda yapılan açıklamalar ve şikayet başvurusuna konu
iddialar çerçevesinde ilgili ürün pazarı "online paket servisi hizmetleri" pazarı
olarak tespit edilmiştir.

G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

İnternet’in coğrafi sınırlarının olmaması tüm e-ticaretin küresel pazarda
gerçekleştirildiği anlamına gelmemektedir. Örneğin bazı ürünler bakımından
teslimat zorlukları, dağıtım maliyetleri gibi engeller e-ticaretle birlikte teoride
sınırsız olması gereken coğrafi pazar genişliğine kısıtlar getirmektedir. 220

Sipariş edilen bir yemeğin çok kısa sürede müşteriye ulaştırılması gerekliliği
nedeniyle paket servisi müşteri ile restoran arasında mekansal bir bağımlılık
ilişkisi kurmaktadır. Bu nedenle söz konusu iki grubu internet ortamında karşı
karşıya getiren online paket servisi hizmeti veren firmanın bir bölgedeki
restoranlara hizmet verebilmesi için o bölgedeki kullanıcıları sitesine çekmesi,
belli bir bölgedeki kullanıcılara hizmet verebilmesi için ise o bölgedeki
restoranları sistemine dahil etmesi gerekmektedir.

Online paket servisi hizmetleri teorik olarak ele alındığında Türkiye'nin her 230
yerindeki restoran ve kullanıcılara sunulabilecek hizmetlerdir. Buna karşın
halihazırda pazardaki firmaların Türkiye genelinde sadece İstanbul ve
Ankara’daki kullanıcı ve restoranlara hizmet verdikleri görülmektedir. Herhangi
bir ilde bu hizmetleri vermenin ekonomikliği o ilde site üzerinden yapılan işlem
sayısıyla doğrudan ilişkilidir. Bu çerçevede online paket servisi hizmetlerinin
model olarak küçük bölge ve yörelerde uygulanmaya elverişsiz olduğu sektör
yetkilileri tarafından ifade edilmiş, mevcut durum bakımından bu hizmetin
verilebileceği illerin büyük şehirler olduğu, bu illerin sayısının ise alınan farklı
bilgilere göre 5 ya da 20 il ile sınırlı olduğu belirtilmiştir.
240
Bu durumun ortaya çıkmasında, küçük il ya da yörelerde sistemden
yararlanacak kullanıcı sayısının düşüklüğü, internet penetrasyonun büyük
şehirlere göre çok daha düşük seviyelerde olması, bu tür yörelerdeki
04-60/869-206
6
restoranların pazarlama, tanıtım, reklam gibi faaliyetlere çok fazla önem
vermemeleri ve kaynak ayırmamaları etkili olmaktadır. Bu tür unsurların
etkisiyle söz konusu hizmet halihazırda sadece İstanbul ve Ankara illerinde
verilmektedir. Bununla birlikte Yemek Sepeti İzmir başta olmak üzere Bursa
ve Antalya gibi diğer büyük şehirlerde de faaliyet göstermeyi amaçlamaktadır.
Türkiye'de gelir düzeyinin artmasına ve internet kullanım oranının
yükselmesine paralel olarak pazarın büyüyeceği ve hizmetin verildiği coğrafi 250
alanların genişleyeceği beklentisi bulunmaktadır.

İlgili teşebbüslerin mal ve hizmetlerini arz ettikleri ve başka bölgelerdeki
teşebbüslerce üretilen ürünlerin rekabetçi baskısıyla karşılaşmadıkları alan
ilgili coğrafi pazarı oluşturacaktır. Bu çerçevede kısaca coğrafi pazar bir
teşebbüsün pazar gücünü kullanabildiği en küçük alanı ifade etmektedir.

Online paket servisi hizmetleri başlangıç noktası İstanbul alınarak
değerlendirildiğinde, İstanbul'daki restoranların Türkiye'nin başka bölgelerinde
faaliyet gösteren firmalardan bu hizmeti alıp alamayacaklarının sorgulanması 260
gerekmektedir. Bu durum sorgulandığında, İstanbul'daki bir restoranın
Ankara'da ya da başka bir ilde faaliyet gösteren, ancak İstanbul'da faal
olmayan bir teşebbüsten söz konusu hizmeti almasının mümkün olmadığı
anlaşılmaktadır. Bu durum ise iller arasında talep ikamesi yönüyle bir
ikamenin bulunmadığını göstermektedir.

Konu arz ikamesi yönüyle değerlendirildiğinde ise; Ankara'da faaliyet gösteren
teşebbüsün aynı hizmetleri karlı olduğu sürece İstanbul'da da vermesi önünde
herhangi bir engel bulunmamaktadır. Hizmeti veren firmaların sahip oldukları
teknolojik alt yapı, coğrafi olarak tüm Türkiye'ye hizmet vermeye müsaittir. 270
Mevcut alt yapının üzerine ilave edilecek ek harcamalarla birlikte oldukça kısa
sürede hizmet verilen coğrafi alan genişletilebilmektedir. Bu yönüyle online
paket servisi hizmeti pazarı, diğer ürün pazarlarına kıyasla coğrafi arz ikamesi
yönüyle potansiyel rekabete çok daha açıktır. Yeni bir ilde faaliyete
geçebilmek için online paket servisi hizmetleri bakımından, mal piyasalarında
olduğu gibi önemli üretim, dağıtım maliyetlerine girişilmesine gerek
bulunmamaktadır. Başka bir ilde de faaliyet gösterilmesinde önemli olan unsur
o ildeki restoranlarla anlaşma yaparak belli bir restoran ağına ulaşmış
olmaktır.
280
Pazarın genişleyen yapısı göz önünde bulundurulduğunda, Ankara ve
İstanbul dışında bir ilde online paket siparişi pazarında başka bir firmanın
faaliyet göstermesi olasılığına ilişkin değerlendirmeler ise coğrafi arz
ikamesinden kaynaklı bir arz ikamesine değil, doğrudan potansiyel rekabet
değerlendirmesine yol açmaktadır. Potansiyel rekabet olgusu, online yemek
siparişi pazarının genişlemesi ve olgunlaşması ile birlikte gündeme gelecek
olan coğrafi genişleme ihtimaline dayalı öngörüleri içermektedir. Bu yönüyle
ilgili coğrafi pazar "Ankara ve İstanbul" olarak kabul edilmiştir.

G. 3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 290

Bir eylem ya da işlemin 4054 sayılı Kanun kapsamında sayılabilmesi için, aynı
Kanun’un yasaklanan davranışları düzenleyen 4. ve/veya 6. maddesinde yer
04-60/869-206
7
alan bir ihlale konu olması gerekmektedir. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin
1. fıkrası, “belirli bir mal ya da hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı
olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu
etkiyi doğuran ya da doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylemleri ” yasaklamakta ve devam eden fıkra tahdidi
olmamakla birlikte yasaklanan hallere örnekler vermektedir. Aynı Kanun’un 6.
maddesinin 1. fıkrası “ bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya 300
da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek
başına yahut başkalarıyla yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlarla
kötüye kullanması”nı yasaklarken devam eden fıkrada yine tahdidi olmayan
kötüye kullanma örnekleri vermektedir.

G.3.1.Yemek Sepeti’nin Anlaşmalarının 4054 Sayılı Kanun'un 4. Maddesi
Çerçevesinde Değerlendirilmesi

Yemek Sepeti'nde Raportörlerce yapılan yerinde incelemede İstanbul ve
Ankarada'ki restoranlarıyla yaptığı sözleşmeler incelenmiş ve sözleşme 310
örnekleri alınmıştır. Bu araştırma sonucunda Yemek Sepeti'nin İstanbulda'ki
restoranlarıyla imzalamış olduğu süresi bitmiş ya da devam etmekte olan
sözleşmelerin büyük bir kısmında "Rekabet Yasağı" başlıklı bir maddenin
bulunduğu anlaşılmıştır. Yemek Sepeti'nin Ankara'daki restoranları ile yaptığı
sözleşmelerde ise (zincir nitelikteki restoranların, İstanbul'da olan
merkezleriyle yapılan anlaşmaların çoğunlukla restoranın Türkiye'nin her
yerindeki şubelerini de kapsaması nedeniyle bunlar dışarıda bırakılmıştır)
böyle bir rekabet yasağının bulunmadığı görülmüştür.

Yemek Sepeti’nin anlaşmalarında yer alan “Rekabet Yasağı” başlıklı 5. 320
maddesi şu şekildedir:

“Restoran, Yemek Sepeti’nin internet sitesinin dışında internet sitesi
kullanarak üçüncü bir kişi ya da kuruluşlardan hiçbir şekilde ürün siparişi
alamaz. Ancak restoran, sadece kendi ürünlerini satacağı bir internet sitesi
kurabilir ve bu site üzerinden ürün siparişi alabilir. Restoran, söz konusu
sitenin kuruluşunu, sitenin çalışır hale geleceği tarihten 1 (bir) ay evvel Yemek
Sepeti’ne bildirmeyi taahhüt eder.”

Yukarıda yer verilen maddede restorana yüklenen “Yemek Sepeti’nin internet 330
sitesinin dışında internet sitesi kullanarak üçüncü bir kişi ya da kuruluşdan
hiçbir şekilde ürün siparişi alamaz” şeklindeki yükümlülük, literatürde “rekabet
etmeme yükümlülüğü” olarak tanımlanmaktadır. Rekabet etmeme
yükümlülüğü; hizmet alıcısı olan restoranın, hizmet sağlayıcısı Yemek Sepeti
dışındaki rakip internet siteleri tarafından sağlanan hizmetin kullanımını
engelleyen yükümlülüktür. Alıcının belirli bir zaman periyodunda ihtiyacını
münhasıran tek bir sağlayıcıdan temin ettiği ya da sağlayıcının rakiplerinden
mal temin etmeme yükümlülüğü altına girdiği anlaşma şekline ise “münhasır
işlem anlaşması” ya da “tek marka anlaşması” denilmektedir. Münhasır işlem
anlaşması ve tek marka anlaşması uygulamada birbirinin yerine kullanılabilen 340
kavramlardır.

04-60/869-206
8
Söz konusu anlaşmalarda yer alan rekabet etmeme yükümlülüğü esas olarak
münhasırlık içerdiği, yani restoran ile Yemek Sepeti’nin rakiplerinin ticari ilişki
kurmasını engellediği için 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındadır.
Bu anlaşmaların geçerlilik kazanabilmeleri için 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet almış olması veya Kurul tarafından
kabul edilen 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyet Tebliği
kapsamında olması gerekmektedir. Yemek Sepeti’nin yapmış olduğu
münhasır anlaşmaların ilgili Tebliğ olan 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara 350
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (bundan sonra 2002/2 Sayılı Tebliğ olarak
anılacaktır) kapsamında olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir.

G.3.2. 2002/2 Sayılı Tebliğ Açısından Yemek Sepeti Anlaşmaları

Sağlayıcı ve alıcı arasında yapılan ve dikey anlaşma olarak nitelenen
anlaşmalar 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenmiştir. Tebliğin kapsam başlıklı 2.
maddesi üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki
ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı
veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmaların anılan Tebliğ kapsamında 360
değerlendirileceğini ifade etmektedir. Yemek Sepeti’nin restoranlar ile
imzaladığı ve hizmet satımının konu olduğu “Hizmet Sözleşmesi”nde,
anlaşmaya taraf olan ve anlaşma konusu hizmetleri alıcıya satan sağlayıcı
Yemek Sepeti ile sağlayıcıdan hizmetleri satın alan alıcı restoran, anlaşmanın
amaçları bakımından ticari ilişkinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren
teşebbüslerdir. Bu yönüyle bahse konu “hizmet sözleşmeleri”, 2002/2 sayılı
Tebliğ bağlamında dikey anlaşma niteliğine sahiptirler.

2002/2 sayılı Tebliğ’in “Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran
Sınırlamalar” başlıklı 4. maddesinde yer verilen rekabet sınırlamalarını 370
içermeyen anlaşmalar grup olarak Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan
muaf tutulmaktadır.

Diğer yandan Tebliğ’in “rekabet etmeme yükümlülüğü” başlıklı 5. maddesinin
(a) bendine göre, bu Tebliğ tarafından sağlanan muafiyet “Alıcıya getirilen
belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğüne”
uygulanmayacaktır. Bir başka ifade ile alıcıya yüklenen, belirsiz süreli
olmayan ve/veya süresi 5 yılı aşmayan rekabet etmeme yükümlülükleri grup
muafiyetinden yararlanacaktır.
380
13.9.2000 tarihinde hukuken faaliyete geçen Yemek Sepeti, 2000 yılının Eylül
ayından başlamak üzere günümüze kadar pek çok restoran ile dönem dönem
rekabet etmeme yükümlülüğü içeren münhasır anlaşmalar imzalamıştır. Söz
konusu anlaşmaların bir kısmında bir yıllık süre zarfında geçerli olacağı
belirtilmekte, bir kısmında ise, taraflardan birinin sözleşmeyi fesh edeceğine
dair diğer tarafa yazılı olarak bildirimde bulunmaması durumunda anlaşmanın
kendiliğinden 12’şer aylık müteakip sürelerle uzayacağı hükmü yer
almaktadır.

Tebliğ’in 5(a) bendinin ikinci paragrafında, 390

04-60/869-206
9
“Rekabet etmeme yükümlülüğünün bu fıkrada belirtilen süreleri aşacak
şekilde zımnen yenilenebileceğinin kararlaştırılması halinde, rekabet etmeme
yükümlülüğü belirsiz süreli sayılır.” kuralı getirmiştir. Bu açıdan beş yıldan
sonraki uzatma işleminin her iki tarafın açık iradesi ile gerçekleşmesi
gerekmektedir. Yemek Sepeti’nin anlaşmalarında ise ilk 1 yıldan sonraki
12’şer aylık uzamaların, tarafların açık iradelerine gerek olmaksızın fesh-i
ihbarda bulunulmaması (zımni) ile gerçekleşeceği kayıt altına alınmıştır. Bu
yönüyle söz konusu rekabet etmeme yükümlülüğü “belirsiz süreli”dir.
400
2003 yılında, 2002/2 Sayılı Tebliğ’in uygulanmasında Rekabet Kurulu
tarafından gözönünde bulundurulacak hususları açıkça belirtmek ve böylece
Tebliğ’in teşebbüslerce yorumlanmasında doğabilecek belirsizlikleri en aza
indirgemek amacıyla çıkarılan “2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği Uygulama Kılavuzu”nun (Uygulama Kılavuzu) 36.
paragrafında; rekabet etmeme yükümlülüğün uygulama süresi, Tebliğ’de
öngörülen azami limiti (üst sınırı) aşana kadar rekabet etmeme
yükümlülüğünün geçerli olacağı, söz konusu azami süre aşılırsa
yükümlülüğün geçersiz olacağı ifade edilmiştir. Bu yönüyle her ne kadar
Yemek Sepeti’nin anlaşmalarının bazılarında rekabet etmeme yükümlülüğü 410
belirsiz süreli olsa da, genel olarak tüm anlaşmaların 2000 yılının 9. ayından
itibaren imzalanmaya başlanmış olması nedeniyle, henüz Tebliğ’in izin verdiği
5 yıllık azami süre aşılmış değildir. Bu nedenle anlaşmalarda yer alan rekabet
etmeme yükümlülükleri, halihazırda 2002/2 sayılı Tebliğ’in öngördüğü
koşulları sağlamaktadır.

Yemek Sepeti’nin anlaşmalarında, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesindeki
“Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran Sınırlamalar” olarak
tanımlanan kısıtlamalar yer almamaktadır. Bu açıdan değerlendirildiğinde
Yemek Sepeti tarafından 2000 yılının 9. ayından itibaren aktedilmeye 420
başlanan, genel esasları yönüyle matbu olan ancak geçerlilik süresi
farklılaşan rekabet etmeme yükümlülüğü içeren münhasır anlaşmalar
halihazırda 2002/2 sayılı Tebliğ bağlamında grup muafiyetinden
yararlanmaktadır.

G.3.3. 2002/2 Sayılı Tebliğ Bağlamında Grup Muafiyeti’nin Geri Alınması

Tebliğ’in “muafiyetin geri alınması başlıklı” 6. maddesi şöyledir:
“Bu Tebliğ ile muafiyet tanınmış bir anlaşmanın, Kanunun 5. maddesinde
düzenlenen koşullarla bağdaşmaz etkilere sahip olduğunun tespit edilmesi 430
halinde, Rekabet Kurulu, Kanunun 13. maddesine dayanarak, anlaşmaya bu
Tebliğ ile tanınan muafiyeti geri alabilir. Bu durumda Rekabet Kurulu, nihai
kararını vermeden önce tarafların yazılı ve/veya sözlü görüşlerini ister.

Benzer nitelikteki dikey sınırlamaların oluşturduğu paralel ağların ilgili pazarın
önemli bir bölümünü kapsaması durumunda, Rekabet Kurulu, ayrıca
çıkaracağı bir tebliğ ile ilgili pazarda belirli sınırlamaları içeren anlaşmaları bu
Tebliğin sağladığı muafiyetin dışına çıkarabilir.”

Bu madde çerçevesinde, Rekabet Kurulu pazarda rekabetin gereğinden fazla 440
sınırlandırılması sonucunu doğuran anlaşmalar bakımından Tebliğ tarafından
04-60/869-206
10
tanınan muafiyeti geri alma hakkını saklı tutmaktadır. Böylece, Kurul eğer
anlaşmanın Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları karşılamadığı
sonucuna varırsa, Kanun’un 13. maddesi uyarınca anlaşma için sağlanan
grup muafiyetini geri alabilir.

G.3.4. 4054 Sayılı Kanun’un 5. Maddesi

4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirtilen şartların tamamının varlığı
halinde teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği 450
kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına karar
verilebilir denilmekte ve söz konusu şartlar aşağıdaki gibi sıralanmaktadır.
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için
zorunlu olandan fazla sınırlanmaması.

G.3.5. Yemek Sepeti’nin Anlaşmalarının 4054 Sayılı Kanun’un 5. Maddesi 460
Karşısındaki Konumu

2002/2 sayılı Tebliğ bir pazar payı eşiği öngörmediği için geri alma
mekanizması özellikle belirli bir seviyenin üstünde pazar gücüne sahip olan
teşebbüslerin yaptıkları anlaşmaların pazarda gösterebileceği muhtemel
olumsuzluklara karşı Rekabet Kurulu’nun kullanabileceği en temel araç olarak
Tebliğ’in belkemiği haline gelmektedir. Nitekim bu gibi durumlar için bir
emniyet sübabı şeklinde algılandığı anlaşılan geri alma mekanizmasının
gerektiği durumlarda kullanılabilmesi büyük önem arz etmektedir. Böylece,
özellikle pazarda önemli bir güce sahip olan teşebbüslerin yaptığı ve Tebliğ’in 470
sağladığı muafiyetten grup olarak yararlanan anlaşmaların pazarda rekabeti
gereğinden fazla sınırlandırdığı veya sınırlandırma riskinin yüksek olduğu
hallerde, Kurul Kanun’un 13. maddesinde kendisine verilen yetkiyi kullanıp
muafiyeti geri alabilmektedir.

Alıcının belirli bir zaman periyodunda ihtiyacını münhasıran tek bir
sağlayıcıdan temin ettiği ya da sağlayıcının rakiplerinden mal temin etmeme
yükümlülüğü altına girdiği “münhasır işlem anlaşması” ya da “tek marka
anlaşmaları”nın en temel etkisi, rakip sağlayıcıların alt piyasadaki alıcılara
erişiminin engellenmesidir. Nitekim üst piyasadaki sağlayıcı ile rekabet 480
etmeme yükümlülüğüne dayalı tek marka anlaşması imzalayan alıcı,
piyasadaki diğer sağlayıcılar ile ya da piyasaya yeni girecek olan potansiyel
sağlayıcılar ile iş yapma imkanına sahip olamayacaktır. Bu da münhasır
anlaşmanın tarafı olan alıcıların rakip teşebbüslere kapanması sonucunu
doğuracaktır. Bu noktada pazarın rakipler için kapanması sonucunu doğuran
anlaşmaların pazarda ortaya koyduğu olumsuz etkinin gerçek veya potansiyel
rakiplerin pazardaki faaliyetlerini ne derece zorlaştırdığının belirlenmesi
gerekmektedir.

04-60/869-206
11
Yemek Sepeti'nin münhasırlık içeren anlaşmalarının yanı sıra, İstanbul ya da 490
Ankara olsun her yerdeki tüm restoranlarıyla bundan sonra imzalayacağı yeni
bir sözleşmesi bulunmaktadır. Söz konusu yeni sözleşme mevcut
sözleşmelerle hemen hemen aynı içerikte bir rekabet yasağı hükmü içermekte
ve feshedilmediği takdirde 12'şer aylık müteakip sürelerle uzamaktadır. Bu
yeni sözleşmeler de, sözleşmenin dolayısıyla rekabet yasağının süresinin
belirsiz olması göz ardı edildiğinde grup muafiyetinden yararlanabilecek
nitelikte sözleşmelerdir.

Yemek Sepeti'nin mevcut münhasırlık içeren sözleşmeleri ile bundan sonra
restoranlarıyla yapacağı yeni sözleşmeler Yemek Sepeti'nin kurmaya çalıştığı 500
münhasır sistemin parçaları olarak, aşağıda birlikte değerlendirilmiştir.

G.3.5.1. Pazar Gücü

Rekabet Kurulu tarafından yayınlanan Dikey Anlaşmalara İlişkin Açıklayıcı
Kılavuz da grup muafiyetinin geri alınmasına ilişkin olarak aşağıdaki
açıklamalara yer verilmiştir:

“...Muafiyetin geri alınması uygulamasının, özellikle pazar gücü önemli
seviyelere ulaşmış teşebbüslerin anlaşmalara taraf olduğu pazarlarda 510
gündeme gelmesi kaçınılmazdır. Ancak, muafiyetin geri alınıp
alınmayacağının belirlenmesinde anlaşmaya taraf olan teşebbüslerin pazar
payları tek başına belirleyici unsur değildir. Pazar payları birbirine yakın
seyreden teşebbüslerin faaliyet gösterdiği bir oligopolistik pazardaki herhangi
bir teşebbüsün akdetmiş olduğu bir dikey anlaşmadan da muafiyetin geri
alınması söz konusu olabilecektir. Bu noktada yapılacak bir değerlendirmede,
pazar paylarının yanı sıra, pazara giriş engelleri, ilgili ürünün özellikleri ve
tüketicilerin bu ürüne olan bağımlılıklarının derecesi gibi diğer birtakım
unsurlar göz önünde bulundurulacaktır...”
520
Kılavuzda belirtilen açıklamalar doğrultusunda Yemek Sepeti’nin münhasır
anlaşmalarının piyasadaki rekabet düzeyinde ortaya çıkarabileceği olumsuz
etkilerin tespiti için öncelikle Yemek Sepeti’nin söz konusu pazarda sahip
olduğu pazar gücü ve yeni olan pazarın büyümesi ile birlikte söz konusu
pazar gücünün genişlemesi üzerinde durmak gerekmektedir.

Online paket servisi hizmeti pazarında %(….) pazar payı ve aynı zamanda
50.000 kayıtlı kullanıcısı ile önemli bir kullanıcı portföyüne sahip olan Yemek
Sepeti’nin söz konusu pazarda önemli bir güce sahip olduğuna kuşku yoktur.
Diğer taraftan Yemek Sepeti piyasaya ilk giren teşebbüs olmasının getirdiği 530
stratejik avantajlara da sahiptir. Bu avantajlardan ilki sadık bir müşteri kitlesi
oluşturma imkanıdır. E-ticarette müşterilerin arama ve seçme maliyetinin
oldukça düşük olması, internet üzerinden online hizmet pazarlarındaki
rekabeti kuvvetlendirmektedir. Nitekim kullanıcı online paket servisi hizmeti
veren farklı internet sitelerinden istediği herhangi birine kolaylıkla girerek
yemek siparişi verebilecektir. Ancak online paket servisi hizmeti pazarına ilk
giren ve bu suretle marka restoranları bünyesine katan Yemek Sepeti’nin
tüketici nezdinde sahip olduğu bilinirlik ve imaj, sadık bir müşteri tabanı
oluşturmasını mümkün kılacaktır. Piyasada yer alan ya da piyasaya yeni
04-60/869-206
12
girecek olan rakip teşebbüslerin benzer bir müşteri kitlesine sahip olmaları için 540
ya da mevcut kullanıcıları kendi sitelerine çekebilmeleri için yukarıda
bahsedilen marka restoranlar ile çalışmaları gerekecektir. Münhasır
anlaşmalar dolayısıyla bu restoranlar ile çalışamamaları kullanıcıları kendi
sitelerine çekmelerini olanaksız kılacaktır. Diğer taraftan sitesine marka
restoranları katabilen rakip internet sitelerinin müşteriyi kendi sitesine
çekebilmek ve sitesini bilinir kılmak için yapması gereken batık maliyet
niteliğindeki tanıtım ve reklam harcamaları da Yemek Sepeti’ni rakipleri
karşısında avantajlı kılacaktır.

Rekabet etmeme yükümlülüğünü uygulayan sağlayıcıya rakip olan yeterli 550
sayıda aktör olması ve bu aktörlerin yeterli piyasa gücüne sahip olmaları, söz
konusu hükmün rekabet üzerinde yaratacağı olumsuz etkileri azaltacaktır.
Çoğu dikey kısıtlamada rekabet sorunu yalnızca markalararası rekabetin
yetersiz olduğu, yani sağlayıcı ya da alıcı düzeyinde önemli pazar gücüne
sahip teşebbüslerin bulunduğu durumda ortaya çıkabilir. Piyasadaki rekabetin
engellenme ihtimali, benzer durumda bulunan ve tüketici gözünde benzer
ürünler üreten aktörlerin bulunduğu piyasalarda oldukça düşüktür. Online
paket servisi hizmeti pazarında faaliyet gösteren diğer iki aktör olan Alo
Yemek ve Yemek Evi pazarda şu anda zayıf bir konumda bulunmaktadırlar.
Yemek Sepeti’nin halihazırda İstanbul'da pazarın %13’üne karşılık gelen 560
münhasır anlaşmalarını şu anda çalıştığı ve bundan sonra çalışacağı tüm
restoranları kapsayacak şekilde uygulamaya başlaması durumunda, pazarın
%99’unu kapaması mümkündür. Kendisi ile rekabet edecek ciddi anlamda bir
rakibinin olmaması, kurmayı düşündüğü münhasır sistemin hayata
geçirilmesini kolaylaştıracaktır. Aynı zamanda şu anda yalnızca Ankara ve
İstanbul’da faal olan online yemek siparişi pazarının coğrafi olarak başta
nüfus yoğunluğunun yüksek olduğu büyük iller olmak üzere pazarın
genişlemesi ve hizmetin tanınması ile birlikte Türkiye’nin diğer illerinde de
kullanılabilir hale gelmesi durumunda, bu alanlardaki rekabetçi yapı olumsuz
etkilenecektir. Nitekim Yemek Sepeti’nin münhasır anlaşmalarını bu illerde 570
hizmet satacağı restoranlar ile imzalamasının önünde hiçbir engel
olmayacaktır.

G.3.5.2. Giriş Engelleri

Pazardaki giriş engelleri de teşebbüsün pazar gücünün tespitinde önemli bir
göstergedir. Web sitelerinin kurulum maliyetinin, tüketicilerin araştırma ve
seçme maliyetinin ve işlem maliyetinin düşüklüğü, e-ticaret pazarlarının
yenilikçi ve hızlı büyümeye eğilimleri, online paket servisi hizmeti pazarına
girişi kolaylaştıran unsurlardır. Bu yönüyle normal şartlarda online paket 580
servisi hizmeti pazarındaki rekabeti önemli derecede olumsuz etkileyecek giriş
engelleri bulunmamaktadır. Ancak oldukça farklı hususlardan kaynaklanan
giriş engellerinin bir sebebi de dikey anlaşmalardır.

G.3.5.3. Rekabet Etmeme Yükümlülüğüne Dayalı Münhasır Anlaşmalar
Sağlayıcının alt piyasadaki alıcıların tamamını rekabet etmeme yükümlülüğü
ile kendine bağlaması, diğer bir ifade ile rakip sağlayıcılara kapanan piyasa
oranının %100 olması durumunda, mevcut ya da potansiyel rakip sağlayıcılar
04-60/869-206
13
faaliyet gösterebilmek için alt ve üst pazarların her ikisine birden girmek
zorunda kalacaklardır. Bu durum karşısında rakip teşebbüsler, yüksek bir 590
maliyet ile karşı karşıya kalacaklardır.

Piyasa kapama etkisinin ortaya çıktığı pazardaki alıcıların tamamının
sağlayıcı tarafından bağlanmaması durumunda, teorik olarak alt ve üst
pazarların her ikisinde birden faaliyette bulunma zorunluluğu ortadan
kalkacaktır. Ancak bu durumda da belirli koşulların varlığı halinde, piyasa
kapama etkisi ve buna bağlı olarak rakibin maliyetinin artması gündeme
gelebilecektir.

Nitekim bu durumu açıklayan darboğaz teorisine göre, piyasa kapama 600
etkisinin ortaya çıktığı pazarda piyasa kapama oranı %100 olmasa dahi
rakibin maliyetinin artması söz konusu olacaktır. Özellikle bu husus, piyasa
kapama etkisinin ortaya çıktığı pazardaki teşebbüslerin ürünlerinin homojen
olmadığı durumlarda gündeme gelecektir. Örneğin üst piyasada faaliyet
gösteren sağlayıcının, bu türden alt pazarda kendisine girdi sağlayan düşük
maliyetli/yüksek kaliteli alıcıları kendine bağlaması, alt pazarda faaliyet
gösteren avantajlı konumdaki söz konusu alıcıların rakip sağlayıcılar ile iş
yapmasını engelleyecektir.

Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda Yemek Sepeti'nin halihazırda 610
anlaşma imzaladığı ya da anlaşma imzalamaksızın hizmet sağladığı
restoranlar incelendiğinde söz konusu restoranların diğer restoranlara kıyasla
önemli avantajlarının olduğu görülmektedir. Online paket servisi hizmeti
pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerden hizmet satın almak isteyen bir
restoranın taşıması gereken ilk özellik, paket servisine sahip olmaktır. Nitekim
paket servisi olmayan restoranın, online yemek siparişi hizmeti veren firmanın
kendisine ilettiği siparişi, müşteri sipariş adresine iletmesi mümkün değildir.
Bu genel özelliğin dışında restoranın belirli bir yemek kalitesine sahip olması
aranılan en önemli özelliklerden biridir. Ayrıca internet kullanımının yaygın
olduğu yerlere yakın olma, siparişi istenilen zamanda ve istenilen adrese 620
sıcak olarak götürebilecek servis kalitesi de restorandan beklenen bir diğer
niteliktir.

Restoranın tüketici gözünde bilinilirliğe ve marka imajına sahip olması ise en
önemli ayırıcı özelliktir. Internet üzerinden online paket siparişi verecek olan
müşteri, bulunduğu bölgeye paket gönderen restoranlar arasından seçim
yaparken göz önünde bulunduracağı en temel etmen, söz konusu restoranı
tanıyıp tanımadığı olacaktır. Şayet müşteri daha önceden o restorandan
yemek yiyerek memnun kalmışsa ya da yemek yemediyse dahi restoranın
isminden kaynaklanan marka bilinirliğine sahipse yahut yine markadan dolayı 630
yemek kalitesinin yüksek olacağına ilişkin güveni varsa, bu türden
restoranlardan tüketimde bulunmak isteyecektir. Nitekim internet üzerinden
verilen yemek siparişlerinde, müşteri yemeği ve restoranı görmeksizin sipariş
verdiğinden, herkes tarafından bilinen ve kalitesi ile tanınan restoranlar büyük
önem kazanmaktadır. Aynı zamanda söz konusu restoranların çok sayıda
şubesinin olması yahut franchise yolu ile yaygın olmaları, paket servisi hizmeti
verdikleri alanı da genişletmektedir. Bu açıdan değerlendirildiğinde her ne
kadar ilk bakışta online yemek siparişi hizmeti sunan teşebbüsün piyasada
04-60/869-206
14
gerçek anlamda faaliyet gösterebilmesi için tüm restoranlar ile çalışabileceği
zannedilse de, özellikle marka bilinilirliği olan ve tüketici gözünde hizmet 640
kalitesi yönünden belirli bir yer edinmiş marka restoranların önemi büyüktür.
Yukarıda açıklanan darboğaz teorisi çerçevesinde üst piyasada faaliyet
gösteren sağlayıcı Yemek Sepeti’nin, alt pazarda hizmet satın alan yüksek
kaliteli marka restoranları kendine bağlaması, piyasaya girecek olan
potansiyel internet siteleri açısından önemli bir giriş engeli oluşturmakla
kalmayıp piyasada faaliyet gösteren rakip internet sitelerinin faaliyetlerini de
büyük ölçüde zorlaştıracaktır.

Yemek Sepeti’nin faaliyet gösterdiği İstanbul ve Ankara’daki yüksek kaliteli
marka restoranları kendine bağlaması, online yemek siparişi hizmetinin 650
hayata geçirilebileceği diğer büyük iller açısından da rekabeti olumsuz
etkileyecektir. Örneğin yakın zamanda İzmir ilinde de faaliyete geçmeye
hazırlanan Yemek Sepeti, bunun için o ildeki restoranlar ile anlaşma yapması
gerekecektir. İstanbul’da faaliyet gösteren marka restoranlar İzmir’de şubesi
bulunduğundan ya da franchise yoluyla İzmir’de de faaliyet gösterdiğinden
Yemek Sepeti, İstanbul’da imzalayacağı münhasır anlaşmalar ile İzmir ilindeki
marka restoranları kendine bağlayacaktır. Diğer taraftan internet ortamında
kazanacağı marka bilinilirliği ile İzmir iline ilk girecek olan teşebbüs olma
özelliği bir araya geldiğinde, söz konusu ildeki yerel marka restoranlar ile de
münhasır anlaşma imzalamakta zorlanmayacaktır. 660

G.3.5.4. Münhasır Tedarik Anlaşmaları

Bu noktada belirtilmesi gereken bir diğer husus, Yemek Sepeti’nin anlaşmaları
ile bağlayacağı restoranların, söz konusu hizmetin tüketicisi konumunda
olduklarıdır. Diğer bir ifade ile restoranlar Yemek Sepeti ile olan ilişkilerinde
yeniden satıcı (dağıtıcı) değil nihai kullanıcı konumundadırlar. Tedarik
anlaşmaları olarak nitelendirilen; yeniden dağıtıma konu olmayan, özel
kullanım ya da tüketim amacı ile satın alınan mal ve hizmetleri kapsayan
anlaşmaların rekabet etmeme yükümlülüğü içermesi, piyasadaki rekabetçi 670
yapıyı daha da olumsuzlaştıracaktır. Örneğin sağlayıcı, piyasada faaliyet
gösteren toptan dağıtıcıların tamamını yalnızca kendi mallarını dağıtma ya da
rakip malları dağıtmama hususunda bağlasa dahi, piyasaya girecek olan rakip
sağlayıcılar kendi dağıtıcılarını kurmak suretiyle piyasada faaliyet
gösterebilirler. Ancak online yemek siparişi hizmeti pazarına yeni giren rakip
sağlayıcının kendisi ile çalışacak restoran kurması mümkün olmadığından,
Yemek Sepeti’nin anlaşmalarının ortaya çıkaracağı rekabet kısıtlaması daha
büyük olacaktır.

G.3.5.5. Ağ Etkileri 680

Yemek Sepeti’nin münhasır anlaşmalarının piyasadaki rekabet düzeyinde
ortaya çıkaracağı olumsuz sonuçları kuvvetlendiren bir diğer unsur “ağ
etkileri”dir. Yemek Sepeti’nin halihazırda sahip olduğu 50.000 kullanıcı ile
çalışmakta olduğu marka restoranlar, Yemek Sepeti’nin konumunu
güçlendirmektedir. Nitekim internet üzerinden online yemek siparişi verecek
olan müşteri yukarıda bahsedilen marka restoranların yer aldığı internet
sitelerine üye olmayı ve bu siteler üzerinden yemek siparişi vermeyi tercih
04-60/869-206
15
edecektir. Bu şekilde üye sayısı ve işlem hacmi artan internet siteleri ise,
hizmet sattığı restoranlara daha fazla sipariş kanalize edebilecek ve buna 690
paralel olarak restoran kanadındaki gücünü artıracaktır. Piyasaya yeni giren
ya da piyasada faaliyet göstermesine rağmen marka restoranlar ile iş
yapamayan rakip teşebbüsler ise, marka restoranlar ile çalışamadıklarından
üye sayılarını ve buna paralel olarak işlem hacimlerini artıramayacaklar, üye
sayılarını artıramadıkları için marka restoranları kendileri ile çalışma
konusunda ikna etmede başarısız olacaklardır. Bu yönüyle online yemek
siparişi pazarında var olan ağ etkileri, Yemek Sepeti’nin münhasır
anlaşmalarının ortaya çıkaracağı piyasa kapama etkisini önemli ölçüde
kuvvetlendirecektir.
700
Belirtilmesi gereken bir diğer önemli nokta da, Yemek Sepeti’nin münhasır
anlaşmalarını restoranlar açısından bağlayıcı kılan unsurun ağ etkileri
olduğudur. Yemek Sepeti’nin anlaşma yapısı incelendiğinde, rekabet etmeme
yükümlülüğünün alıcı tarafından ihlal edilmesinin herhangi bir tazminat
yaptırımına bağlanmadığı yalnızca sözleşmenin ihlali olarak değerlendirileceği
ve bu sebeple yazılı ihbarda bulunmak suretiyle tek taraflı olarak fesh
edileceği hükme bağlanmıştır. İlk bakışta tazminat hükmünün olmamasının
rekabet etmeme yükümlülüğünü güçsüz kıldığı düşünülse de, ağ etkilerinin
varlığı bu durumu tersine çevirmektedir. Nitekim ikinci bir site ile çalışmak
isteyen restoran sözleşme hükmünü ihlal ettiğinden, Yemek Sepeti 710
anlaşmasını tek taraflı fesh edebilecektir. Bu durumda ise restoran Yemek
Sepeti üzerinden aldığı siparişleri alamaz duruma gelecektir. Bunun bilincinde
olan restoran, çalışacağı ikinci bir internet sitesinden en az Yemek Sepeti
kadar sipariş almayı isteyecektir. Ancak piyasaya yeni girmiş ve marka
restoranları henüz bünyesine katmaya çalışan yeni bir internet sitesinin
Yemek Sepeti’nin boyutlarına ulaşmasının kısa vadede oldukça güç olması,
restoranın yeni bir site ile çalışmasını anlamsız kılacaktır.

Diğer taraftan Yemek Sepeti’nin İzmir başta olmak üzere diğer büyük illerde
faaliyete geçmesi ile birlikte kazanacağı yeni kullanıcılar ve o ilde kendine 720
bağlayacağı marka restoranlar da göz önünde bulundurulduğunda, ağ
etkilerinin çok daha büyük olumsuzluklar doğurması mümkündür.

G.3.5.6. Yeni Pazar

Rekabet hukuku uygulamalarında özellikle yeni ortaya çıkan ve gelişmekte
olan piyasaların rekabete kapanmaması hususunda oldukça dikkatli
davranılmaktadır. Bu duyarlılığın nedeni ise, söz konusu piyasaların ancak
rekabetçi bir ortamda kendinden beklenen potansiyel büyümeyi
gerçekleştirebileceği ve tüketici tercihlerini karşılayabileceğidir. 730

Yemek Sepeti hali hazırda İstanbul'da cirosunun ve pazarın %13’ünü teşkil
eden restoranları kendine bağlamıştır. Cirosunun %50’sini teşkil eden
restoranlarla farklı dönemlerde geçerli olan münhasır anlaşmalar imzalamış
ancak sözleşmenin süresinin dolması nedeniyle mevcut durumda ,söz konusu
sözleşmeler yürürlüğünü yitirmiştir. Bununla birlikte Yemek Sepeti yetkililerinin
ifade ettikleri ve bundan sonra imzalayacakları yeni sözleşmeden de
anlaşılacağı üzere, söz konusu teşebbüs tüm restoranları ile rekabet etmeme
04-60/869-206
16
yükümlülüğü içeren bir anlaşma imzalamak istemekte ve restoranların
yalnızca tek bir sağlayıcı ile çalışması gerektiğini düşünmektedir. Bu noktadan 740
hareketle Yemek Sepeti’nin kuracağı “tüm restoranlarla münhasır temelde
çalışma esasına dayalı sistem”; Yemek Sepeti’nin sahip olduğu pazar gücü,
pazarın yapısından kaynaklanan ağ etkileri ve münhasır anlaşmaların bizzat
kendisinin ortaya çıkaracağı giriş engelleri ile birlikte değerlendirildiğinde söz
konusu pazarın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldıracaktır. Bu
yönüyle Yemek Sepeti’nin restoranlar ile münhasır temelde çalışma esasına
dayalı sözleşmeli ya da fiili uygulamaları, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin
(c) bendindeki “ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan
kalkmaması” şartını karşılamamaktadır.
750
Söz konusu pazarın tamamına yakınına sahip ve piyasada gerçek anlamda
faaliyet gösteren tek firma olan Yemek Sepeti, gelişmekte olan online yemek
siparişi pazarında mevcut durumda sahip olduğu pazar gücünü, restoranlar ile
aktetmeyi planladığı tek marka anlaşmaları ile hakim duruma
dönüştürebilecektir. Bu yönüyle dosya konusu bakımından önemli olan,
Yemek Sepeti’nin şu anda sahip olduğu pazar gücü ve münhasır anlaşmalar
ile önemli derecede kuvvetlenecek olan bu pazar gücünün, piyasanın
yapısından kaynaklanan ağ etkileri ile birlikte orta ve uzun vadede ortaya
çıkaracağı olumsuz etkilerdir.
760
Avrupa Birliği Komisyonu, hakim durumda bulunan teşebbüsün veya söz
konusu dikey anlaşmanın sonucu olarak hakim duruma gelecek olan
teşebbüsün, kural olarak hissedilir derecede rekabeti bozucu etkilere sahip bir
dikey anlaşmasının muafiyet alamayacağını belirtmiştir. Bu yönüyle
Komisyon, hakim durumda olmamasına rağmen münhasır anlaşmalar
sayesinde hakim duruma gelecek olan teşebbüs arasında bir ayrıma
gitmeyerek muafiyet alamayacaklarını belirtmiştir. Genel kural bu olmakla
birlikte objektif haklı sebeplerin varlığı halinde, dikey anlaşmanın 81(1).
madde kapsamının dışına çıkartılabileceği belirtilmiştir. Objektif haklı sebep
olarak iki ayrı örnek verilmiştir. Bunlar; ilişkiye özgü yatırımın korunmasının 770
gerekliliği ve esaslı know-how devrinin olmaması durumunda, belirli bir mal
veya hizmetin sağlanmasına ya da satın alınmasına ilişkin işlemin
gerçekleşmediği durumda söz konusu know-how’ın korunma gereksinimidir.

Online paket servisi pazarında sahip olduğu pazar gücünü restoranlar ile
imzalayacağı münhasır anlaşmalar neticesinde hakim duruma dönüştürecek
olan Yemek Sepeti’nin anlaşmalarının grup muafiyetinden ya da bireysel
muafiyetten yararlanabilmesi için, objektif haklı gerekçelerinin olması
gerekmektedir. Yemek Sepeti’nden alınan yazılı görüşte, münhasır
anlaşmaların gerekçesi olarak sunulan avantajlara aşağıda yer verilmiştir: 780

- Birden fazla firmanın aynı restoran için online sipariş alması durumunda,
restoran hakkında tüketiciye sunulan menü, fiyat gibi bilgilerin
güncellenmemesinden kaynaklanan farklılıklar tüketicinin sisteme olan
güvenini zedeleyecektir.
- Restoranın birden çok site ile çalışması durumunda, sitenin birinden gelen
siparişin yanlış ya da geç iletilmesi, siparişi gönderen restoranın tüketici
04-60/869-206
17
gözünde güvenini kaybetmesine yol açar. Bu durumda söz konusu restoranın
Yemek Sepeti üzerinden alacağı siparişler de olumsuz etkilenir.
- Bir restoranın birden fazla site üzerinden sipariş alması gerek muhasebe 790
gerekse operasyon ve mutfak bölümlerinde ciddi karışıklığa ve sorunlara
yolaçabilecektir. Bu durum Yemek Sepeti’nin siparişlerinin tesliminde sorun
doğurabilecektir.
- Tüketiciye sunulan menü, fiyat gibi bilgilerin güncellenmesi internet
ortamında yapıldığından, bir restoran birden fazla internet sitesi üzerinden
sipariş alması durumunda, sitelerden biri tarafından yapılan bu değişiklikler
diğer site tarafından kopyalanabilecektir.
- Yemek Sepeti siparişlerini ilgili restorana fax ve telefon yolu ile
bildirmektedir. Birçok restorana bu siparişleri iletmek için Yemek Sepeti faks
cihazı satın almış ve restoranlardan da bunun karşılığında herhangi bir ücret 800
talep edilmemiştir. Yemek Sepeti’ne ayrılmış bulunan fax cihazının veya
telefon numaralarının diğer bir sitenin siparişleri için de kullanılması Yemek
Sepeti’nin kullanıcısına siparişin ulaşmasını geciktirebilecektir.

Online paket servisi hizmeti pazarındaki münhasır sistemi makul kılmaya
yönelik gerekçelerin ilk dördü restoranın ya da rakip internet sitesinin etkin
çalışmayacağı varsayımına dayanmaktadır. Yemek Sepeti’nden hizmet satın
alan en büyük 56 restorana gönderilen yazılara ilişkin alınan 31 cevabın
11’inde, ilgili restoranlar operasyonel yoğunluk sebebiyle ikinci bir internet
sitesi ile çalışmak istemeyeceklerini belirtmişlerdir. Kimi restoranlar ise ikinci 810
bir internet sitesi ile çalışmanın kendileri açısından herhangi bir sorun
yaratmayacağı görüşünü dile getirmişlerdir. Bu yönüyle ikinci bir internet sitesi
ile çalışıp çalışmama kararı, her bir restoranın kendi iç işleyişi doğrultusunda
karar vermesi gereken bir husustur. Nitekim restoran birden fazla site ile
çalışmanın kendisi açısından sorun yaratacağını düşünüyorsa, doğal olarak
ikinci bir site ile çalışmak istemeyecektir. Ancak restoranın ikinci bir internet
sitesi ile çalışma seçeneğinin olması, piyasaya gelecekte Yemek Sepeti’nin
münhasır anlaşmaları nedeniyle giremeyen ya da münhasır anlaşmalar
nedeniyle piyasaya girmeme kararı alan yeni internet sitelerinin önünü
açacaktır. 820

Son gerekçe ise iki farklı yöne sahiptir. Öncelikle Yemek Sepeti tarafından
restoranlara ücretsiz faks cihazı verildiği belirtilmekte daha sonra ise siparişin
iletilmesi için kullanılan fax cihazının veya telefon numaralarının diğer bir
sitenin siparişleri için de kullanılmasının Yemek Sepeti’nin kullanıcısına
siparişin ulaşmasını geciktirebileceği belirtilmektedir. Öncelikle sağlayıcının
alıcıya yönelik olarak yaptığı yatırımın münhasır anlaşmayı makul kılabilmesi
için, söz konusu yatırımın müşteriye özgü yatırım olması gerektiği ifade
edilmelidir. Bu tip yatırımların özelliği; sağlayıcı tarafından yapılması
durumunda anlaşmanın sona ermesinden sonra diğer alıcılarının siparişlerini 830
karşılamakta kullanılamaması ve satımı anında değerinin önemli bir kısmını
kaybetmesidir. Bu açıdan değerlendirildiğinde, Yemek Sepeti tarafından
lokantaların kullanımına tahsis edilen faks cihazlarının müşteriye özgü yatırım
olmaması nedeniyle rekabet etmeme yükümlülüğüne dayalı münhasır
anlaşmaları makul kılması mümkün değildir. Gerekçenin ikinci kısmındaki faks
cihazının veya telefonların diğer bir sitenin siparişleri için de kullanılmasının
Yemek Sepeti’nin kullanıcısına siparişin ulaşmasını geciktirebileceği hususu
04-60/869-206
18
ise, ikinci bir internet sitesinin göndereceği sipariş miktarına ve restoranın
teknolojik alt yapısına bağlı olarak değişecektir. Nitekim restoranın sahip
olduğu teknolojik alt yapı her iki internet sitesi ile çalışmaya uygun olabileceği 840
gibi ikinci internet sitesi tarafından ya da restoranın kendisi tarafından
yapılacak ilave yatırımlar ile de sorun çözülebilecektir.

Söz konusu açıklamalar ışığında; ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabeti
ortadan kaldırabilecek olan, Yemek Sepeti’nin kurmayı düşündüğü münhasır
sistemin objektif haklı gerekçelerinin olmadığı ve bu doğrultuda söz konusu
münhasır sistemi kuracak olan yeni sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ'in
tanıdığı grup muafiyetinden yararlanamayacağı ve bu nedenle kurulacak
münhasır sistemin halihazırda bir parçasını oluşturan mevcut anlaşmaların
yararlanmakta oldukları 2002/2 Sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinin 850
geri alınması gerektiği kanaatine varılmıştır. Aynı zamanda münhasır sistemin
sadece anlaşmalar yoluyla değil, fiili uygulamalar ile de yaratılabileceği
dikkate alındığında; Yemek Sepeti’nin “fiili münhasırlık yaratmaya yönelik
olası uygulamaları”nın da 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal edecek
olması nedeniyle yasaklanması gerekmektedir.

H. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
860
Yemek Sepeti’nin mevcut ve potansiyel müşteri konumundaki restoranlar ile
münhasır çalışmasının ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan
kaldırabilecek nitelikte olduğuna, bu bağlamda söz konusu sistemin bir
parçasını oluşturan münhasır anlaşmaların halihazırda yararlanmakta
oldukları 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin
sağladığı grup muafiyetinin geri alınmasına; Yemek Sepeti’nin fiili münhasırlık
yaratmaya yönelik olası uygulamalarının da 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal edecek olması nedeniyle yasaklanmasına

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 870





Full & Egal Universal Law Academy