Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-3-5
Karar Sayısı : 04-60/870-207
Karar Tarihi : 20.9.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan :Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R.Müfit
SONBAY, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr.
Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya
ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER :Burak BÜYÜKKUŞOĞLU, Neşe Nur YAZGAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :Resen 20
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN :Kar Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kraft Gıda
Sanayi ve Ticaret A.Ş.)
Aydınevler Mah. İnönü Cad. Gökçe Sok.No:1
Küçükyalı/İstanbul
E. DOSYA KONUSU :4.5.2004 tarih, 04-32/377-95 sayılı Kurul kararı
uyarınca Kar Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin nihai satış noktalarına yönelik
olarak 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği 30
çerçevesinde sahip olduğu muafiyetin geri alınmasının gerekip
gerekmediğinin tespiti.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kurum kayıtlarına 28.1.2002 tarih ve 526 sayıyla
intikal eden, yeni unvanı Kraft Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kraft Gıda) olan
Kar Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kar Gıda) ile Pers Gıda Sanayi ve Ticaret
A.Ş. (Kar Gıda’nın dağıtım şirketi olup ilgili firmayla aynı ekonomik bütünlük
içerisindedir.) vekilleri tarafından yapılan başvuru sonucunda açılan
soruşturma çerçevesinde alınan 4.5.2004 tarih ve 04-32/377-95 sayılı nihai
kararda, ilgili ürün pazarı olan “paketlenmiş cips pazarı”nda Frito Lay Gıda 40
Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Frito Lay)’nin hakim durumda bulunduğu ancak bu
teşebbüsün şikayet konusu eylemlerinin hakim durumun kötüye kullanılması
olarak değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir. Ayrıca yine aynı kararda Frito
Lay’in pazardaki nihai satış noktalarında gerek yazılı sözleşmelerle gerekse
fiili olarak uyguladığı münhasır satış sisteminin 2002/2 sayılı Tebliğ’de ve
dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirlenen şartları
taşımadığının tespit edildiği ifade edilerek Tebliğ’in 6. ve Kanun’un 13.
maddeleri gereğince Frito Lay’e tanınmış olan muafiyetin geri alınması ve bu
çerçevede bedava ürün ya da çeşitli hediyeler verilmesi, iskonto veya indirim
yapılması gibi uygulamaların münhasırlık şartına bağlı olmadan ve fiili 50
04-60/870-207
2
münhasırlığa yol açmayacak şekilde uygulanması ve yazılı sözleşmelerdeki
münhasırlığa ilişkin hükümlerin değiştirilmesi gerektiğinin Frito Lay’e
bildirilmesi ve bu değişikliklere uyulduğunun tevsiki için adı geçen teşebbüse
kararın tebliğinden itibaren 60 gün süre verilmesi karara bağlanmıştır. Diğer
yandan Kraft Gıda'nın nihai satış noktalarına yönelik olarak 2002/2 sayılı
Tebliğ çerçevesinde sahip olduğu muafiyetin geri alınmasına ilişkin olarak
anılan Tebliğ’in 6. maddesi uyarınca yazılı görüşünün istenmesi, bu konuda
adı geçen teşebbüse bir aylık süre verilmesi, görüş geldikten sonra ilgili
teşebbüs bakımından muafiyetin geri alınıp alınmayacağının değerlendirilmesi
sonucuna varılmıştır. 60
G. DOSYA EVRELERİ : 4.5.2004 tarih ve 04-32/377-95 sayılı nihai karar
uyarınca, Kraft Gıda’nın nihai satış noktalarına yönelik olarak muafiyetin geri
alınmasına ilişkin görüşü 7.7.2004 tarih, 3620 sayı ve 8.7.2004 tarih, 3675
sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Bunun üzerine hazırlanan 27.8.2004
tarihli Bilgi Notu 04/60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
70
Mevcut aşamada Kraft Gıda’nın muafiyetinin geri alınmasının pazarın
rekabetçi yapısı adına olmazsa olmaz bir şart olarak görülmemesi gerektiği,
Ancak pazarın gözlemlenerek bu oluşumun ileride yapay bir piyasa yapısı
ortaya çıkardığı tespit edildiğinde, muafiyetin geri alınması hususunun söz
konusu pazar koşulları çerçevesinde gündeme gelmesi gerektiği sonucuna
ulaşıldığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
80
I.1. Yapılan Tespitler Ve Hukuki Değerlendirme
I.1.1. Kraft Gıda’dan Muafiyetin Geri Alınmasına Yönelik Olarak Alınan
Görüş
Görüş yazısında ilk olarak Kanun’un 5. maddesinden yola çıkılarak grup
muafiyeti kavramına ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e değinilmektedir. Kraft Gıda’nın
satış noktaları ile imzaladığı sözleşmelerin ve genel satış uygulamalarının
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında bulunduğunun Kurul’un bilgisi dahilinde
olduğu, bu nedenle Kraft Gıda’nın anılan sözleşmelerin Kanun’un 5. 90
maddesinde aranan şartları taşıdığının ispat yükümlülüğü bulunmadığı
belirtilmektedir.
Bu çerçevede söz konusu görüşte; muafiyetin geri alınmasının şartlarına
ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun, 2002/2 sayılı Tebliğ ve anılan Tebliğ’in
açıklanmasına dair Kılavuz’un ilgili maddelerine değinilmektedir. Kanun’un 13.
maddesinde muafiyetin geri alınmasına ilişkin olarak sıralanan şartların
hiçbirinin Kraft Gıda açısından gerçekleşmediği, nitekim Frito-Lay’in
uygulamakta olduğu satış sisteminden muafiyetin geri alınmasına ilişkin
kararda da bu yönde bir tespit bulunmadığı ifade edilmektedir. 100
04-60/870-207
3
Benzer bir şekilde 2002/2 sayılı Tebliğ’in 6. maddesinde de, anılan Tebliğ ile
muafiyet tanınmış bir anlaşmanın Kanun’un 5. maddesinde sıralanan
koşullarla bağdaşmaz etkilere sahip olduğunun tespit edilmesi halinde
muafiyetin geri alınabileceğinin belirtildiği, ancak Kraft Gıda’nın
sözleşmelerinin bu yönde etkilerinin bulunduğuna dair herhangi bir tespitin
mevcut olmadığı ileri sürülmektedir. Ayrıca, Kraft Gıda’nın pazar gücünün
sınırlılığı, okul kantini ve ihale usulü ile çalışan satış noktaları dışında
sözleşmeli münhasır satış noktası bulunmaması ve satış noktalarında fiili
münhasırlık sağlamaya yönelik bir politikasının da söz konusu olmaması 110
nedeniyle bu tür etkilerin oluşmasının mümkün olmadığı belirtilmektedir.
Ayrıca Kraft Gıda’dan da muafiyetin geri alınmasının gündeme gelmesi
durumunda bunun pazarın tümüne yönelik olarak yapılması gerektiği ifade
edilmektedir.
Diğer yandan Frito-Lay tarafından ilgili sourşturma sürecinde yapılan
savunmada Kraft Gıda’nın pazar payının Frito-Lay’e göre oldukça düşük
olduğu (Mevcut durumda %(…) olduğu belirtilmektedir.) ve özellikle Kar
Gıda’nın devralınmasından bu yana söz konusu payın yaklaşık olarak %(…)
oranında azaldığı, teşebbüsün marka gücünün kısıtlı olduğu, ayrıca satış 120
noktaları ile münhasır ilişkiler kurma amaçlı özel bir bütçesinin bulunmadığı;
bu sınırlı pazar gücü nedeniyle, Kraft Gıda’nın rekabeti kısıtlayıcı politikalar
izleme amacı olsa dahi bunu hayata geçiremeyeceği ifade edilmektedir.
Ayrıca, 2002 sayılı Tebliğ’de teşebbüslerin grup muafiyetinden
yararlanabilmelerine ilişkin olarak herhangi bir pazar payı eşiğinin mevcut
olmadığı, ancak Avrupa Komisyonu’nun mehaz düzenlemede öngördüğü %30
pazar payı eşiği göz önünde bulundurulsa dahi, Kraft Gıda açısından
muafiyetin geri alınmasını gerektirecek bir durumun söz konusu olmadığı,
buna ek olarak cips pazarına girişte önemli bir engelin bulunmadığı, bu
hususun da Kraft Gıda’dan muafiyetin geri alınmamasına ilişkin bir gerekçe 130
olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmektedir. Bu savlardan hareketle
Kraft Gıda’nın sahip olduğu muafiyetin geri alınmaması yönünde karar
verilmesi talep edilmektedir.
I.1.2. Hukuki Değerlendirme
Öncelikle Kraft Gıda’nın muafiyetinin geri alınması ile ilgili olarak
değerlendirilmesi gereken önemli olgulardan bir tanesi Kanun’un 5.
maddesindeki şartların sağlanıp sağlanmadığı hususudur. Nitekim Frito Lay
hakkında alınan adı geçen kararda ilgili teşebbüsten muafiyetin geri alınması 140
değerlendirilirken söz konusu münhasırlık nedeniyle Kanun’un 5. maddesinin
(b) bendinin aradığı tüketicinin yarar sağlaması şeklindeki şartının yerine
getirilmediği vurgulanmıştır. Anılan fayda unsurundan yola çıkarak
münhasırlığın benzer şekilde Kraft Gıda’dan da alınması gerektiği öne
sürülebilir. Nitekim münhasırlığın yalnızca Frito Lay’den alınıp Kraft Gıda’dan
alınmaması pazardaki rekabet koşullarının yapay olarak bozulmasına yol
açabileceği gibi bir başka gerekçenin öne sürülmesi de mümkündür. Ancak bu
noktada belirtilmesi gereken husus, benzer münhasırlık uygulamalarının
pazarın rekabetçi yapısını olumsuz yönde etkilemesinin söz konusu
uygulamaya yönelen teşebbüsün pazar payı ve pazar gücü ile doğru orantılı 150
04-60/870-207
4
olduğudur. Bir başka deyişle piyasada hakim durumda olan teşebbüsün
yaptığı bu çeşit uygulamalarla görece düşük pazar payına sahip olan
teşebbüslerin yapmış oldukları uygulamaların piyasa ve rakipler üzerindeki
etkileri birbirlerinden farklı olacaktır. Bu nedenle önemli oranda pazar payı
ve/veya pazar gücüne sahip olan teşebbüslerin münhasır anlaşmalarına daha
fazla şüphe ile yaklaşılmaktadır. Nitekim rekabet hukuku uygulamalarında da
hakim durumdaki teşebbüsün özel bir sorumluluğa sahip olduğu genel olarak
kabul edilmektedir. Üstelik pazarda önemli güce sahip olmayan teşebbüsler
benzer eylemler içerisine girse dahi karşılarında hakim durumda bulunan bir
teşebbüs olması nedeniyle bu uygulamalarını müşterilerine kabul ettirmeleri 160
oldukça güç olabilecektir. Dolayısıyla tüketicinin yarar sağlamadığına ilişkin
olarak yapılabilecek yorumların ağırlıklı olarak pazar payı yüksek olan
teşebbüs özelinde önem arz ettiği açıktır. Bu kapsamda Kraft Gıda’nın
günümüze kadar geçen süre içerisinde münhasırlığa yönelik olarak belli bir
politika izlediği tespit edilememiştir. Ayrıca bu yönde bir stratejinin tercih
edilmesi durumunda dahi bunun Frito Lay’in bulunduğu pazarın yapısını
olumsuz bir şekilde etkilemesi beklenmemektedir.
Yukarıda yer verilen açıklamaların mevcut dosyadaki pazar koşullarıyla
bağlantı gösterdiği görülmektedir. Şöyle ki yaklaşık olarak %(…-…) oranında 170
pazar payına sahip Kraft Gıda’nın, %(…) civarında bir pazar payı olan ve
güçlü markaları bulunan Frito Lay gibi bir teşebbüsün faaliyet gösterdiği
piyasada yaygın bir münhasır sistem kurması beklenmemektedir. Özellikle
başta turistik yörelerdeki turistler olmak üzere bir çok tüketici söz konusu
grubun ürünlerini tercih etmektedir. Anılan tüketici tercihinden hareket eden
satış noktaları, yapılan yerinde incelemelerde Raportörlere Frito-Lay ürünlerini
satma gerekçesi olarak bu hususu özellikle vurgulamışlardır. Sonuç olarak
Kraft Gıda’nın sahip olduğu muafiyet bu teşebbüsten geri alınmasa dahi Kraft
Gıda’nın bu pazarda yaygın bir münhasır ağ kuramayacağı dikkate alınmıştır.
180
Diğer yandan Kraft Gıda’nın okullarda münhasır sisteme yönelebileceği öne
sürülebilir. Ancak okullar tüketimin oldukça düşük olduğu yerlerdir. Nitekim
Frito Lay’in toplam satışlarının içerisinde okullar %(…) oranında yer
tutmaktadır. Üstelik Kraft Gıda tarafından yapılan şikayette teşebbüs yetkilileri
Frito Lay’in okullarla münhasır sözleşmeler yapmasına karşın bu hususta
herhangi bir şikayetlerinin bulunmadığını belirtmişler ve esas rahatsızlık
duyulan olgunun diğer satış noktalarındaki eylemler olduğunu ifade
etmişlerdir. Dolayısıyla bu bilgiler kapsamında okul kanalının fazla bir öneme
sahip olmadığı kanaatine varılmıştır.
190
AB uygulamalarında pazar payı %30 eşiğinin altında olan teşebbüsler
tarafından yapılan münhasır anlaşmalar otomatik olarak grup muafiyetinden
yararlanmaktadır. 2002/2 sayılı Tebliğ’de herhangi bir eşik olmamakla birlikte
genel olarak anılan pazar payı oranının konuya ilişkin incelemelerde dikkate
alınması uygun olacaktır. Tebliğ çerçevesinde pazar payı eşiği
öngörülmeyerek her türlü teşebbüsün münhasır anlaşmalar aktedebileceği
düşünüldüğünde bir süredir pazar payı kaybeden ve mevcut durumda %(…-
…) oranında bir pazar payı bulunan Kraft Gıda’nın sahip olduğu muafiyetin bu
aşamada teşebbüsten geri alınması yönünde bir uygulamanın yukarıda yer
verilen bilgilerle birlikte değerlendirildiğinde gerekli olmadığı ve mevcut 200
04-60/870-207
5
koşullar altında bu durumun pazar yapısına önemli bir etkisinin
bulunmayacağı görülmektedir. Nitekim 2002/2 sayılı Tebliğ’in Açıklanmasına
Dair Kılavuz’da da muafiyetin geri alınmasının özellikle teşebbüslerin önemli
pazar gücüne sahip olduğu durumlarda söz konusu olabileceği ifade
edilmektedir. Bu piyasada ise Kraft Gıda’nın sahip olduğu pazar payı ve
gücünün Frito Lay gibi bir teşebbüs karşısında Kılavuz’un aradığı önem
kriterine sahip olmadığı anlaşılmaktadır.
J.SONUÇ
210
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Kar Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (yeni ünvanı ile Kraft Gıda Sanayi ve Ticaret
A.Ş.)’nin nihai satış noktalarına yönelik münhasır satış sisteminden muafiyetin
geri alınmasının pazarın rekabetçi yapısı adına “olmazsa olmaz” bir şart
olarak nitelenemeyeceğine; bu nedenle bu aşamada muafiyetin geri
alınmasına gerek olmadığına; bununla beraber, bu oluşumun ileride yapay bir
piyasa yapısı ortaya çıkarıp çıkarmayacağının tespit edilmesini ve duruma
göre muafiyetin geri alınıp alınmayacağının pazar koşulları çerçevesinde
tekrar Kurul gündemine getirilmesini teminen pazarın dairesince izlenmeye 220
devam edilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy