Rekabet Kurumu - Karar Sayı 04-63/930-222

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2003-3-27 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 04-63/930-222
Karar Tarihi : 30.9.2004
Dosya Konusu : Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nün bayilik sistemi
vasıtasıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesinin ve Yekeler Gıda Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti.’nin mal vermeyi 10
reddetme eylemi ile aynı Kanun’un 6. maddesinin ihlal edildiği iddiasının
değerlendirilmesi.

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:

Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R.Müfit SONBAY,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN.
20
B. SORUŞTURMA HEYETİ:

Başkan : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
Raportörler : Tarkan ERDOĞAN, Bülent GÖKDEMİR,
Neşe Nur YAZGAN, Bedia Sanem ŞİMŞEK

C. ŞİKAYET EDEN: Orhan SOFUOĞLU
Sofuoğlu Ticaret Toptan Şeker ve Tüm Gıda İhtiyaç
Maddeleri
Cuma Cad. 3. Sok. No: 11 Van 30

Gölpa Gıda Sanayi. ve Ltd. Şti
Edremit Yolu Üzeri No: 2 Van

Öz Zırhlıoğlu Gıda Sanayi Ve Ticaret Ltd. Şti
Sıhke Cad. Zübeyde Hanım Sok. No: 1 Van

Yavuzcanlar Ticaret Şaban ve Hasan Yavuzcanlı
Eski Özalp Durağı Eski Banka Sok. No:33 Van
40
Işıltı Ticaret Ltd. Şti
Hz. Ömer Camii Önü Van

Murat Tunçtürk
Tunçtürk Ticaret
Erçişli Emrah Cad. No: 339 Van.

04-63/930-222
2
Çiçekler Ticaret

D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR : 50

Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü
Ekrem Orhon Mah. 53080 Rize

Temsilcisi: Hasip ERSOY
Çaykur Hukuk Müşaviri
Müftü Mah. Menderes Bulvarı
53080 Rize

Yekeler Gıda Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti 60
Küçük Cami Civarı Eski Hal Arkası No:90-92 Van

E. İDDİALARIN ÖZETİ:

Sofuoğlu Ticaret adına Orhan Sofuoğlu, Tunçtürk Ticaret adına Murat Tunçtürk,
Çiçekler Ticaret adına İbrahim Çiçek, Zırhlıoğlu Ticaret Ltd. Şti., Işıltı Ticaret Ltd.
Şti., Göl-Pa Gıda Ltd. Şti., Yavuzcanlar Ltd. Şti. tarafından yapılan ve Kurum
kayıtlarına 21.2.2003 tarih ve 738 sayıyla giren başvuruda, Yekeler Gıda Ticaret
ve Sanayi Ltd. Şti.’nin (Yekeler Ticaret), Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (Çay-
Kur)’nün Van’daki tek yetkili satıcısı olduğu, Çay-Kur’un dağıtım sistemi gereği 70
diğer illerden çay temin etme imkanı bulunmaması nedeniyle, anılan teşebbüsün
piyasayı kontrol altında tutarak Van ilinde tekel konumuna geldiği, kendi
belirlediği fiyat ve şartlar altında dahi şikayetçilere mal vermekten kaçındığı, diğer
bölgelere kıyasla yüksek fiyatlarla mal sattığı iddia edilmiş ve gereğinin yapılması
istenmiştir.

F. DOSYA EVRELERİ

Kurum kayıtlarına 21.2.2003 tarih ve 738 sayıyla giren şikayet üzerine hazırlanan
25.3.2003 tarih ve 2003-3-27/BN-03-YK sayılı Bilgi Notu Rekabet Kurulu’nda 80
görüşülmüş ve 1.5.2003 tarih ve 03-28/353-M sayılı karar uyarınca Çay-Kur ve
Yekeler Ticaret hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

Yapılan önaraştırma sonucu hazırlanan 21.10.2003 tarih ve 2003-3-27/ÖA-03-
BG sayılı Önaraştırma Raporu’nun Kurul’da değerlendirilmesi sonucunda,

- Çay-Kur’un münhasır bayilik sisteminin sınırlarını aştığı düşünülen satış sistemi
ve bayileri ile imzaladığı sözleşmeler vasıtasıyla yeniden satış fiyatının tespit
edilmesi ve bölge dışına pasif satışların engellenmesi niteliğindeki 90
uygulamalarının, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil ettiği,
- Yekeler Ticaret’in münhasır olarak faaliyette bulunduğu bölgede hakim durumda
olması nedeniyle, söz konusu bölgede bazı toptancılara mal vermeyi
04-63/930-222
3
reddetmesinin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlal niteliği
taşıdığı,
yönündeki iddialara ilişkin bulgular ciddi ve yeterli bulunarak Çay-Kur ile Yekeler
Ticaret hakkında, anılan Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
başlatılmasına 6.11.2003 tarih ve 03-71/866-M sayı ile karar verilmiştir. Bu karar
üzerine, 4054 sayılı Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca haklarında soruşturma
açılan taraflara bildirimde bulunularak tarafların 30 gün içinde yazılı 100
savunmalarını göndermeleri istenmiş ve Yekeler Ticaret’in ilk yazılı savunması
24.12.2003 tarihinde, Çay-Kur’un ilk yazılı savunması ise 31.12.2002 tarihinde
Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.

4.5.2004 tarih ve S.R. /04-7 sayılı Soruşturma Raporu, Kanun’un 45/1. maddesi
uyarınca tüm Kurul üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ olunmuş ve aynı maddenin
ikinci fıkrası gereğince taraflardan 30 gün içinde yazılı savunmalarını
göndermeleri istenmiştir. Soruşturma Raporu’nun tebliğinin ardından, hakkında
soruşturma yürütülen teşebbüslerden Çay-Kur tarafından, Kurum kayıtlarına
26.5.2004 tarih ve 2704 sayıyla giren yazı ile ikinci yazılı savunma için ek süre 110
talep edilmiş, 3.6.2004 tarih ve 04-40/460-M sayılı Kurul Kararı ile ikinci yazılı
savunma süresi, 4054 sayılı Kanun’un 45/2. maddesi uyarınca, bitiş tarihinden
itibaren 30 gün uzatılmıştır. Adı geçen teşebbüsün ikinci yazılı savunması
18.6.2004 tarih ve 3286 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Yekeler
Ticaret’in ikinci yazılı savunması ise 24.5.2004 tarih ve 2623 sayı ile Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir. Her iki teşebbüsün de savunmaları yasal süreleri içinde
Rekabet Kurumu’na intikal etmiştir. Söz konusu savunmaya karşı Soruşturma
Heyeti tarafından hazırlanan “Ek Yazılı Görüş” Kanun’un 45/2. maddesi uyarınca
2.7.2004 tarihinde tüm Kurul üyeleri ve taraflara tebliğ edilmiştir. Çay-Kur’un
sözlü savunma talebi üzerine Rekabet Kurulu 12.8.2004 tarih ve 04-52/689-M 120
sayılı toplantısında sözlü savunma toplantısı yapılmasını kararlaştırmıştır. Sözlü
savunma toplantısı 29.9.2004 tarihinde Rekabet Kurumu’nun merkez binasında
yapılmıştır. Rekabet Kurulu 30.9.2004 tarihinde 04-63/930-22 sayılı nihai kararını
vermiştir.

Kurul, 29.9.2004 tarihinde yapılan ilk oylama ve 4054 sayılı Kanun’un 51.
maddesi uyarınca 30.9.2004 tarihinde yapılan ikinci oylamalar neticesinde
30.9.2004 tarih ve 04-63/930-222 sayılı karar ile nihai kararını vermiştir.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞLERİ: 130

İlgili raporda;

Çay-Kur’un bayileri ile akdettiği “Yetkili Bayilik Sözleşmesi”, rekabet etmeme
yükümlülüğünü düzenleyen hüküm hariç olmak üzere, lafzı itibarıyla 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği çerçevesinde grup muafiyeti
kapsamında olmakla birlikte, uygulamada Çay-Kur İşletmeleri Genel Müdürlüğü
tarafından aktif satışların yanı sıra pasif satışların da engellenmesi sebebiyle,
anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamının dışına çıktığı ve 4054 sayılı
04-63/930-222
4
Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiği, bu nedenle adı geçen teşebbüse aynı 140
Kanun’un 16/2. maddesi uyarınca para cezası uygulanması gerektiği,

İlgili madde hükmü çerçevesinde para cezası takdir edilirken; 4054 sayılı
Kanun’un 16/3. maddesi uyarınca, Çay-Kur’un siyah çay pazarındaki gücünün
dikkate alınması ve Çay-Kur tarafından 12.4.2004 tarihinde tüm satış ünitelerine
gönderilen ve aktif satış-pasif satış ayrımını vurgulayan belgenin varlığının göz
önünde bulundurulması gerektiği,

Çay-Kur'un bayilerin yeniden satış fiyatını belirlemek suretiyle, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği savını destekleyen bilgi ve belgelere 150
ulaşılamadığı gibi, söz konusu iddianın hilafına çok sayıda bilgi ve belge tespit
edildiği, bu nedenle anılan teşebbüsün bayilerin yeniden satış fiyatını tespit
etmek yönünde bir iradesi bulunmadığı,

Yekeler Ticaret’in “Erciş, Muradiye ve Çaldıran ilçeleri hariç olmak üzere Van ili”
olarak tanımlanan ilgili coğrafi pazarda hakim durumda bulunmadığı, buna ek
olarak adı geçen teşebbüsün toptancılara ürün satışı gerçekleştirmesi sebebiyle
kötüye kullanma eyleminin de söz konusu olmadığı,

kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir. 160

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. İlgili Pazar

H.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Genel anlamda ticari içecekler pazarı içerisinde yer alan ürünlerin tüketiciler
tarafından farklı yahut ikame nitelikte kabul edilip edilmediğinin tespitinde,
öncelikle bu ürünlerin başlıca kullanım amaçları itibarıyla incelenmesi 170
gerekmektedir. Nitekim, Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş. hakkında yürütülen
soruşturma sonucunda hazırlanan 18.9.2003 tarih ve SR/03-11 sayılı raporda ve
buna istinaden alınan 23.1.2004 tarih ve 04-07/75-18 sayılı Rekabet Kurulu
kararında söz konusu ürünler öncelikle ayırıcı kullanım amaçları ve temel
nitelikleri bakımından birbirlerinden ayrılmıştır. Anılan raporda belirtildiği üzere,
günlük tüketim içinde ağırlıklı olarak kahvaltıda ve öğün aralarında da sıklıkla
tüketilen çay, diğer ticari içeceklere nispetle farklı kullanım amacına hitap
etmektedir. Buna ek olarak çay tüketiminin, Türkiye’de son derece yaygın ve
gelenekselleşmiş bir özelliğe sahip olduğu da ilgili ürün pazarının tespitinde göz
önünde bulundurulmalıdır. 180

Gerek tüketici nezdindeki özgün niteliği, gerek üretim sürecindeki önemli
farklılıklar, gerekse hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin soruşturmaya
konu olan eylemlerinin bir arada değerlendirilmesi, çayın ayrı bir pazar olarak
belirlenmesini zorunlu kılmaktadır.

04-63/930-222
5
Nitekim Çay-Kur da, 29.12.2003 tarihli ilk yazılı savunmasında tüketimi son
derece yaygın olan çayın, Türkiye’de siyah çay olarak üretilmekte olduğunu ve
ilgili pazarın siyah çay pazarı olarak tanımlanması gerektiğini belirtmiştir.
190
Bu doğrultuda ilgili ürün pazarı “siyah çay pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 4. maddesinde, ilgili coğrafi pazar, teşebbüslerin
mal ve hizmetlerin arz ve talebi konusunda faaliyet gösterdikleri, rekabet
koşullarının yeterli derecede homojen ve komşu bölgelerden hissedilir derecede
farklı olması nedeniyle, diğer bölgelerden kolayca ayrılabilen bölgeler olarak
tanımlanmaktadır.
200
Bu çerçevede ilgili coğrafi pazar Çay-Kur ve Yekeler Ticaret için sırasıyla
“Türkiye Cumhuriyeti sınırları dahili” ve “Erciş, Çaldıran ve Muradiye ilçeleri hariç
olmak üzere Van ili” olarak tespit edilmiştir.

H.2. Taraflar

H.2.1. Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (Çay-Kur)

440 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri Kanunu’na göre; 6.12.1971 tarih ve 1947
sayılı Kanun ile Çay Kurumu adı altında tüzel kişiliği haiz, faaliyetlerinde özerk ve 210
sorumluluğu sınırlı bir İktisadi Devlet Teşekkülü olarak kurulmuştur.

28.10.1984 tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Çay İşletmeleri
Genel Müdürlüğü Ana Statüsü’nün 4. maddesinde Çay-Kur’un amaç ve faaliyet
konuları genel olarak, “üreticilerden uygun nitelikteki çay yapraklarını satın almak,
işlemek, iç ve dış pazar talebine uygun olarak işlenmiş çayın pazarlanmasını
sağlamak ve bu faaliyetlerle ilgili olarak gerekli tesisleri kurmak, yan ürünleri
değerlendirmek, çay kalitesini yükseltmek amacıyla araştırmalar yapmak ve
mevzuat uyarınca verilen diğer görevleri yerine getirmek” olarak tanımlanmıştır.
220
20.12.1996 tarih ve 22853 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Çay-Kur Ana
Statüsü’nde, Çay-Kur’un 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı KHK ile ana statüsü
hükümleri saklı kalmak kaydıyla, özel hukuk hükümlerine tabi olduğu
belirtilmektedir. Bu bağlamda, piyasada mal üretip pazarlayan, bağımsız karar
verebilen bir tüzel kişilik olan Çay-Kur’un 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesi
uyarınca teşebbüs niteliğine sahip olduğu açıktır.

H.2.2. Yekeler Gıda Ticaret Ve Sanayi Ltd. Şti. (Yekeler Ticaret)

Çay-Kur’un Van merkez ve çevre ilçelerinde faaliyet göstermekle yetkili kıldığı 230
teşebbüs, Çay-Kur ile imzaladığı sözleşme tarihi olan 27.9.2001’den itibaren
bölgede, satış noktalarına düzenli ziyaretlerle mal tesliminin yapıldığı sıcak satış
sistemi çerçevesinde çay satışı yapmaktadır. Çay-Kur’un dağıtım sisteminin 1995
04-63/930-222
6
yılında değiştirilerek münhasır bayilikler oluşturulması öncesinde de bölgede çay
satışı ile ilgilenen Yekeler Ticaret’in üç ortağı Afkan Yeke, Osman Yeke ve
Mustafa Yeke’dir.

H.3. Yapılan Tespitler ve Deliller

H.3.1. Çay-Kur’a İlişkin Tespitler 240

H.3.1.1. Pasif Satışların Engellenmesi

H.3.1.1.1. Önaraştırma Döneminde Elde Edilen Tespit ve Deliller

23.9.2003 tarihinde Van ilinde toptan gıda satışıyla iştigal eden Orhan Sofuoğlu,
İsmail Tancan, Ferit Kantarcıoğlu ve Salih Zırhlıoğlu ile Raportörlerce yapılan
görüşmede; Yekeler Ticaret tarafından kendilerine mal verilmediği, söz konusu
teşebbüsün tekelini kırmak amacıyla diğer bölgelerden mal satın almak
istedikleri, ancak bu yöndeki taleplerinin diğer bölgelerde faaliyet gösteren 250
bayilerce, Çay-Kur tarafından bölge dışına, pasif satış yöntemiyle dahi, ürün
satışının yasaklandığı gerekçesiyle geri çevrildiği ifade edilmiştir.

24.9.2003 tarihinde Van Merkez Bayii Yekeler Ticaret yetkilisi ile Raportörlerce
yapılan görüşmede; Çay-Kur tarafından toptancılara mal satışının yasaklandığı,
bu nedenle şikayetçi teşebbüslere iki yıldır ürün satılmadığı, bölge dışına aktif ya
da pasif satışlara yine Çay-Kur tarafından izin verilmediği, ancak yine de bu tür
satışların kayıtdışı yöntemler ile gerçekleştirildiği ifade edilmiştir.

25.9.2003 tarihinde, Çay-Kur Erciş Bayii Çelebioğlu Ticaret yetkilisi ile yapılan 260
görüşmede; pasif satışın Çay-Kur tarafından yasaklandığı, buna karşın
kendilerinin tek satıcı konumunda bulunduğu Erçiş, Muradiye ve Çaldıran sınırları
içine diğer bölgelerden mal geldiği vurgulanmıştır. Ayrıca, bayilerin toptancılara
mal satmasının, Çay-Kur tarafından yasaklandığı, zira, toptancıların, ürünü düşük
fiyatla satmak suretiyle bayiler ile rekabet ettikleri ifade edilmiştir.

30.9.2003 tarihinde, Çay-Kur Genel Müdür Yardımcısı ve Pazarlama Dairesi
Başkanı ile Raportörlerce yapılan görüşmede; Çay-Kur tarafından bayilerin
toptancılara mal satmasının engellenmesi yönünde bir uygulamaları bulunmadığı,
ancak, bölge ihlali yoluyla, bayilik sistemini bozma amacı taşıyan toptancılara 270
satış yapmamaları yönünde bayileri uyardıkları, ancak bu tür uygulamalara
yönelik herhangi bir yaptırımın söz konusu olmadığı, pasif satışın engellenmediği,
ancak, bölge dışından telefon ile gelen taleplerin karşılanmasının aktif satış
olarak değerlendirildiği, bu nedenle yasaklandığı ifade edilmiştir.

Yapılan yerinde incelemeler sırasında tespit edilen belgelere aşağıda yer
verilmiştir.

Çay-Kur Erzurum Pazarlama Bölge Müdürlüğü tarafından Van Emniyet
Müdürlüğü’ne gönderilen 2.10.2000 tarihli yazıda: 280
04-63/930-222
7

“Kurumumuz Kamu İktisadi Kuruluşu olup, üretmiş olduğu mamulleri(n) yalnızca
yetkili bayilerimiz tarafından bakkal, market ve çay ocaklarına sıcak satış sistemi
ile satışı yapılmaktadır.

Hal böyle iken bazı firmalar Kurumumuz mamulü çayları bölge harici illerden
genellikle faturasız temin ederek arasında da Çay-Kur çaylarının sahtesini
katmak suretiyle piyasaya sürmektedirler.

… Yukarıda bahsedilen durumları asgariye indirmek için Van İli’nde Yekeler Ltd. 290
Şti. dışında hiç bir kişi veya firmaya çay satış yetkisi Müdürlüğümüzce
verilmemiştir.

Almış olduğumuz ihbara göre aşağıda adı ve adresi yazılı Sofuoğlu’nun işyeri ve
depolarındaki Çay-Kur çaylarının;
Dış kolilerinde Van yetkili bayimiz olan Yekeler Ticaret’in kaşesinin olup olmadığı,
…
Bu çayları Van bayimizden almadığı halde kimden aldığının belge ile tesbiti
hususlarını arz ederiz,” denmektedir.
300
Çay-Kur Erzurum Pazarlama Bölge Müdürlüğü tarafından, Yekeler Ticaret’e
gönderilen 19.2.2001 tarihli yazıda:

“Kurumumuzca uygulamaya konulan “Dar Bölgede Sıcak satış sisteminden” bu
güne kadar arzu edilen netice alınamamıştır. …, maddeler halinde aşağıya
çıkarılan hususlara riayet edilmesini önemle rica ederiz.

Tahsis edilen bölgeniz dışına, aracı kullanmak üzere (toptancı, yarı toptancı, tâli
bayi) satış yapılmayacak, bölge ihlaline sebebiyet verilmeyecektir. Bu durumun
tespiti halinde 1. sinde faaliyetiniz süresiz askıya alınacak, 2. sinde bayiliğiniz 310
ihbarsız sona erdirilecektir.

Bölgenizde fiilen ve kesintisiz sıcak satış gerçekleştirilecek Kurumumuzca
belirlenecek ortalama kar hadlerine uyularak müşterilerinize vade tanınması,
promosyonun kısmen de olsa yansıtılması genel prensip haline getirilecektir,”
denilmektedir.

Çay-Kur Erzurum Pazarlama Bölge Müdürlüğü tarafından Van Defterdarlığı’na
gönderilen 3.7. 2001 tarihli yazıda:
“Bölge Müdürlüğümüz elemanlarınca 2.7.2001 tarihinde Van İlinde yapılan piyasa 320
araştırmaları neticesinde, Van İlinde faaliyette bulunan Orhan Sofuoğlu’na ait
(Sofuoğlu Ticaret’in) işyerinde ve depolarında Çay-Kur ürünlerini yüklü miktarda
bilgimiz dışında sattığı tespit edilmiştir.

04-63/930-222
8
Kurumumuz bayilik sistemi ile çalışmaktadır. Adı geçen şahıs bayimiz
olmadığından, faturasız Çay-Kur ürünleri alıp sattığı konusunda tereddüte
düşülmüştür…,” denmektedir.

Çay-Kur Erzurum Pazarlama Bölge Müdürlüğü tarafından, tüm bayilere
gönderilen 15.8.2001 tarihli faks metninde: 330

“Rekabet Kurulunun tavsiyesi doğrultusunda yeniden düzenlenen yönetmelik
esaslarına göre yeniden hazırlanan Yetkili Bayilik Sözleşmesi’nin noter
huzurunda yeniden imzalanması gerekmektedir.

Sözleşme için gerekli belgeler listesi ekte gönderilmiş olup, en kısa zamanda
eksiksiz tamamlanarak, belgelerle birlikte Erzurum Bölge Müdürlüğüne şahsen
müracaat etmenizi önemle rica eder…,” denmektedir.

Çay-Kur Erzurum Bölge Müdürlüğü tarafından Yekeler Ticaret’e gönderilen 340
8.3.2002 tarihli yazıda:

“… bazı bayilerin Çay-Kur’dan satın almış olduğu çayları bir iki fatura ile bir başka
firmaya aktarılarak sıcak satış yapmadan bir komisyoncu gibi davrandığı tespit
edilmiştir.

Bu durum bölge ihlallerine ve piyasada spot satışlara neden olmakta ve sıcak
satış sistemimizi de olumsuz etkilemektedir.

Bu davranış içinde olan bayilerimizin tespiti halinde gerekli yasal işlemin 350
yapılacağını…,” denmektedir.

Çay-Kur Pazarlama Dairesi Başkanlığı tarafından tüm bayilere gönderilen
7.4.2003 tarihli yazıda:

“… siz bayilerimizin, bayilik sistemine zarar verecek eylemlerden uzak durması
ve aynı şartlarla bayilik faaliyetini sürdüren diğer bayilerin, istemeyerek de olsa
mağdur duruma düşmemeleri için aşağıda belirtilen hususlarda daha duyarlı
davranmasını beklemekteyiz. Bu nedenle;
… 360
Sıcak satış: Her bayi kendine tahsis edilen dar bölgede sıcak satış yapmakla
mükelleftir. Bundan amaç Çay-Kur ürünlerinin yurdun en uzak bölgelerinde
bulunması ve nihai tüketiciye ulaştırılmasıdır. Spekülatif amaçlı toptan çay
satışından ve mal devrinden kaçınılmalıdır. Bu tür eylemde bulunan firmalara
uygulanacak yaptırım ise önce uyarı sonra geçici satıştan men ve nihayet
sözleşmesinin feshidir.

Fiyat İstikrarını Bozma: Çay-Kur ürünleri tüm bayilere il ve bölge ayırımı
yapılmaksızın liste fiyatı ile satılmaktadır. Ülkemizin coğrafi yapısı gereği bölge
merkezlerinden illere uzaklıklar yer yer farklılıklar göstermektedir. Ancak, büyük 370
04-63/930-222
9
çaptaki fiyat farklılıkları bu duruma etken değildir. Özellikle aynı bölgede faaliyet
gösteren bayilerin değişik uygulamalar yapmaktan kaçınmaları gerekmektedir. Bu
tür aşırı fiyat farklılığı yaratıp, istikrarı bozan haksız rekabet yaratan bayilere,
önce ikaz, sonra geçici satıştan men nihayetinde sözleşmesinin feshi müeyyidesi
uygulanır.

Taşeron Firma Aracılığı ile Satış Yapma: Bayinin doğrudan ve dolaylı olarak, çay
satış ve dağıtımında taşeron firma kullanması sözleşmeye aykırı bir davranıştır.
Aynı zamanda da aynı bölgede faaliyet gösteren bayiye karşı haksız rekabettir.
Bu eylemin yaptırımı yine önce uyarı sonra geçici satıştan men nihayetinde 380
sözleşmenin feshidir,” denilmektedir.

Yekeler Ticaret tarafından Çay-Kur Erzurum Pazarlama Bölge Müdürlüğü’ne
gönderilen 5.12.2000 tarihli yazıda:

“ İlimizde ticaret ile uğraşan Orhan Sofuoğlu isimli vatandaş il dışından bölge
ihlali yaparak, ilimizde Çay-Kur çaylarını pazarlamaktadır.

Daha önce yapmış olduğumuz ikazlar ve tespitler sonucu, Bölge Müdür
Yardımcımız Zeki Sarıavcı’da ilimize gelerek olayı tesbit etmiş olup, gerekli 390
ikazlarda bulunarak şahsın elinde dükkanında bulunan çayları 15.11.2000
tarihine kadar çıkarmasını ve kendisinin toptan satıcılık yapamayacağını,
camlarına yazdırdığı Çay-Kur yetkili bayii yazılarının silinmesi gerektiğini şifahen
bildirmişti.

İlgili şahıs bu güne kadar verdiği sözü yerine getirmeyerek il dışından toptan çay
getirmeye devam etmektedir. … Bize haksız yere ve gereksiz yere rekabet
etmekte ve bizi zarara uğratmaktadır.

Bölge Müdürlüğümüzün yeniden, yerinde inceleme ve tespit yaparak, şahsın çay 400
satışlarının men edilmesini ve gereğinin yapılmasını saygılarımla arz ve talep
ederiz,” denmektedir.

Yekeler Ticaret tarafından Çay-Kur Erzurum Pazarlama Bölge Müdürlüğü’ne
gönderilen 3.10.2001 tarihli yazıda:

“… Ayrıca firmamız 2 yıldan beri toptancı ve tali bayii çalışmasını tamamiyle
kesmiştir. Bu nedenle il dışından bölge ihlali yapıldığında hemen farketmektedir.
Çay-Kur’un Ağrı bayisi Hasyılmazlar Ldt. Şti. tarafından ilimiz toptancılarından Öz
Zırhlıoğulları Gıda Tic. San. Ltd. Şti.’ne son 15 gün içinde en az iki defa olmak 410
suretiyle, Van teslimi yaparak çay sattığı tespit edilmiştir. ...Mağduriyetimizin
giderilmesi için gereğini arz ederiz,” denmektedir.

H.3.1.1.2. Soruşturma Döneminde Elde Edilen Bulgular

Soruşturma döneminde tespit edilen bulgular belgelerin niteliği de dikkate
alınarak üç başlık altında incelenmiştir. i) pasif satışların engellendiğine dair
04-63/930-222
10
bulgular, ii) aktif satış-pasif satış ayırımının belirsiz olduğu bulgular, iii) pasif
satışların yapıldığını gösteren bulgular.
420


H.3.1.1.2.1. Pasif Satışların Engellendiğine İlişkin Bulgular

2.3.2004 tarihinde Çay-Kur Ankara Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nde
Raportörlerce yapılan görüşmede, Bölge Müdürü Vekili tarafından, bir bölgede
toptan/perakende çay satışı yapan bir noktanın başka bir bölgedeki distribütörden
mal almasının ve telefonla gelen siparişler üzerine bölge dışındaki bir noktaya
ürün nakledilmesinin Çay-Kur tarafından engellendiği, bayinin başka bir
bölgedeki perakendeciye “kendi aracıyla” mal götürmesinin bölge ihlali olarak 430
nitelendirildiği belirtilmiştir. Bununla birlikte, bayilerin toptancılara ürün satmakta
serbest oldukları, ancak Çay-Kur’un, sıcak satış uygulamasının devamını istediği,
bu nedenle de sıcak satışı aksatarak kotasını toptan satış ile dolduran bayilerin
%2’lik sıcak satış iskontosunun kesildiği de aynı görüşmede ifade edilmiştir.

3.3.2004 tarihinde Ankara’daki beş bayi tarafından kurulan Öz Gimat Gıda
Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.’de firma Genel Müdürü ile Raportörlerce yapılan
görüşmede de benzer şekilde, Çay-Kur’un bölge dışına çay satışı yapılmasını
yasakladığı, ancak ticaretin gereği olarak bölgeler arası ürün satışının
gerçekleştirilebildiği, toptancılara satış yapılmasının önünde ise bir engel 440
olmadığı ifade edilmiştir.

Yapılan yerinde incelemelerde tespit edilen belgelere aşağıda yer verilmiştir.

Ankara Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nün 12.6.2002 tarihinde Pazarlama Dairesi
Başkanlığı’na yollamış olduğu yazıda aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Ankara dışından çay getiren firmalara niye dışarıdan çay getiriyorsun diye
sorduğumuzda bize verdikleri cevap, ‘Türkiye’de ticaret serbesttir, malı ucuza
nerede bulursak oradan alırız. Samsun’dan ya da Kayseri’den mal alınmaz diye 450
ticareti engelleyici bir kanun yok, sizi Rekabet Kuruluna şikayet ederiz’ şeklinde
olmaktadır.

Ancak Genel Müdürlüğümüz talimatları doğrultusunda bölge ihlalini en aza
indirebilmek için Müdürlüğümüz elemanları sürekli piyasa denetimi faaliyetine
devam etmektedirler.”

Çay-Kur İstanbul Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nden Pazarlama Dairesi
Başkanlığı’na gönderilen 26.4.2002 tarihli yazıda genel olarak satış programı
hakkındaki görüşler belirtilmekte ve aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir: 460

“Bölge İhlalleri Durumu: ... toptancılar yüksek iskontolu çay alabilmeleri için her
vilayetteki bayilerle ilişki içine girip gerek vilayetler arası bölge ihlali yaparak çay
alabildikleri gibi genelde bölgeler arası ihlaller yaparak çay alabilmektedirler.
04-63/930-222
11

Genelde bölgemize bağlı vilayetler arası ihlalleri anında kontrol altına
alabilmekteyiz. Ancak bölgeler arası ihlallerde alınan yer kesin bilinmediğinden
zorluklar çekmekteyiz.”

Yine İstanbul Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nden Bursa bayii Burçay Gıda Ltd. Şti. 470
(Burçay Gıda)’ne gönderilen 27.1.2004 tarihli yazıda; Burçay Gıda’nın bölge ihlali
yaparak İstanbul Pendik’te bulunan bir firmaya çay verdiği ve bu nedenle
bayiliğinin askıya alındığı ifade edilmektedir. İlgili yazının ekinde Burçay Gıda
tarafından Çay-Kur’a gönderilen bu olaya ilişkin yazıda aşağıdaki hususlara yer
verilmektedir:

“….20.01.2004 Salı günü yapılan satışlarımızda yalnız Gimsan Tic. Ltd. Şti
Firmasına 210236 nolu Sevk İrsaliyesi ile çay satışı yapıldığı, aynı gün Firma
Yetkilisi’nin araç gönderip çay aldıracağını söylemiş ve hazırlanan siparişe göre
de çay yüklenmiştir. Gelen aracın ruhsatına bakılmadığı ve sürücüsünün kim 480
olduğu da bizim için merak konusu olmamıştır. Firma Yetkilisinin siparişlerinin
istemesi doğrultusunda bu araca çay verilmiştir. Daha sonra durumun, bize intikal
etmesi ile bu konu, karşı firma ile araştırma safhasına girmiş Firma yetkilisinin az
da olsa mal alışverişleri olduğu, bu konunun kendi açılarından suç olacağını
bilmediğinden, bahsi geçen Kurpaş Firmasının aracının, bizim haberimiz
olmadan depomuzdan çay yüklettiklerini ifade etmişlerdir…”

İstanbul ili bayilerinin İstanbul Pazarlama Bölge Müdürlüğü’ne gönderdikleri
12.11.2002 tarihli yazıda, Ankara bayii Öz Gimat Gıda Paz. San. Tic. A.Ş.’nin
nakliye firması aracıyla İstanbul’da faaliyet gösteren Kurpaş Ticaret unvanlı 490
teşebbüse çay satışı yaptığı belirtilerek Ankara bayiine yaptırım uygulanması
talep edilmektedir. İstanbul Pazarlama Bölge Müdürlüğü de bu satışı bölge ihlali
olarak değerlendirerek 20.11.2002 tarihli yazı ile Pazarlama Dairesi Başkanlığı’na
gereğinin yapılması için başvurmuştur.

Kayseri Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nde 1.4.2004 tarihinde Raportörlerce
yapılan görüşmede aşağıdaki hususlar ifade edilmiştir:

“Bölgede, toptancılara mal satışı yapılmaktadır… Münferit pasif satış
uygulamaları bölge ihlali sayılmamaktadır. Ancak bu durum süreklilik kazandığı 500
takdirde Bölge Müdürlüğü müdahil olmakta, gerekli uyarı ve yaptırımlar ile bayileri
bu davranıştan caydırmaya çalışmaktadır. Ancak bölgedeki bayiler pasif satışı
bölge ihlali olarak algıladıklarından, pasif satış uygulamalarına
rastlanmamaktadır…”

Kayseri Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nde tespit edilen çok sayıda belgede, Çay-
Kur bayilerinin bölgeler arası mal satan toptancılara mal verdiklerini, bu nedenle
söz konusu bayilerin bölge ihlali gerçekleştirdiklerini belirten ifadeler
bulunmaktadır.
510
04-63/930-222
12
Çay-Kur Kayseri bayii Özdörtler Ltd. Şti.’nde 1.4.2004 tarihinde yapılan
görüşmede Kayseri sınırlarında kalmak koşuluyla bölge dışından gelen taleplerin
karşılandığı, ancak il dışına satış yapılmadığı vurgulanmıştır. Bir diğer Kayseri
bayii Kayçay Ltd. Şti. yetkilisi de Kayseri’deki bayilerin birbirlerinin bölgelerine
satış yapabildiklerini, ancak Çay-Kur’un bayiliği iptal edebilmesi sebebiyle il
dışına pasif satış yapılmadığını belirtmiştir.

Kayseri bayii Özdörtler Ltd. Şti. tarafından Kayseri Bölge Müdürlüğü’ne
gönderilen 10.4.2001 tarihli yazıda aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir:
520
“… firmamız bölge ihlali konusunun üzerinde önemle durmaktadır. Bırakın
Kayseri il sınırları dışına, bölgemiz olmamasına rağmen Kocasinan bölgesinden
firmamıza Çay-Kur mamulleri almaya gelen müşterilere bile bölgemiz dışında
olduklarını bölge ihlali yapamayacağımızı (söylüyoruz). Ancak bölgenin bağlı
olduğu Çay-Kur bayisinden mal alabileceklerini bildirmekteyiz…”

Yine Özdörtler Ltd. Şti. tarafından Kayseri Bölge Müdürlüğü’ne gönderilen
8.4.2002 tarihli yazıda ise bayinin bölge ihlaline ilişkin savunmasında şu ifadeler
yer almaktadır:
530
“…sözü geçen Nevşehir ili ve ilçelerine direkt ya da dolaylı olarak çay satışı
yapmadığımız ve satış sözleşmesine uyduğumuz, sözü geçen bölgelerde bayisi
olduğumuz diğer ürünlerin satışının yapıldığı tarafımızca bilinmektedir. Bu satış
esnasında adı bizde belirli olan mevcut resmi dairenin yanımıza kadar gelerek
aldığı ürünlerin yanında miktarı bizde belirli olan çay talebinde bulunulmuştur.
Yukarıda da belirtildiği gibi firma ile çay hakkında özel bir görüşme yapılmamıştır.
Sürekli tüm ürünlerimizden alış veriş yaptığı için firma ile şirketin ticari alış
verişinde pürüz yaşanmaması için bir defaya mahsus olmak üzere çay siparişi
kabul edilmiştir. Bunun haricinde herhangi bir satışın söz konusu olmadığını
tarafınıza bildirir...” 540

18.3.2004 tarihinde Çay-Kur Erzurum Bölge Müdür Vekili ve Satış Müdürü ile
Raportörlerce yapılan görüşmede Çay-Kur’un satış politikası ile ilgili aşağıdaki
hususlar belirtilmiştir:

“…Dar bölgede sıcak satış sistemi uygulanmakta ve bölge dışından gelen
taleplerin karşılanmasına bölge ihlali olması sebebiyle izin verilmemektedir.
Ancak bugüne kadar bölge ihlali konusunda sözleşmede öngörülen müeyyidenin
uygulandığı bir olay yoktur, nitekim bu konuda yazılı herhangi bir şikayetle
karşılaşılmamıştır. Bu sistemde nihai satış noktalarına seçim hakkı 550
tanınmamaktadır; bu da kimi zaman bu satış noktalarının şikayetine yol
açmaktadır. Biz, satış noktalarının sistem dahilinde kendi bölgelerindeki bayiden
mal almalarını isteriz. Bölgesi dışından mal getirilirse, getirilen bölgenin bayisi
uyarılır ve bu durum bölge ihlali olarak değerlendirilir…”

04-63/930-222
13
Benzer bir ifade 10.3.2004 tarihinde Çay-Kur Mersin Bölge Müdürü tarafından da
dile getirilmiştir:

“…Bayilerin bölge dışından gelen talepleri karşılamaları kesinlikle yasaktır. Ara
toptancı vasıtasıyla dahi başka bir bölgeye çay gönderilmesi bölge ihlali olarak 560
değerlendirilmektedir. Bu uygulama tüm Türkiye için geçerlidir…”

Çay-Kur’un Trabzon, Mersin, Erzurum, Bayburt, Diyarbakır ve Samsun bayileri ile
soruşturma döneminde yapılan görüşmelerde çok sayıda bayi tarafından, özetle,
il dışından gelen taleplerin karşılanamadığı, zira Çay-Kur’un bu taleplerin
karşılanmasını bölge ihlali olarak değerlendirdiği ifade edilmiştir.

23.3.2004 tarihinde Bayburt bayii Zümrüt Ticaret ile Raportörlerce yapılan
görüşmede aşağıdaki hususlar ifade edilmiştir:
570
“Bölgemiz dışından kendi araçları ile gelen kimselere dahi mal vermiyoruz. Bu tür
bir uygulama bölge ihlali anlamına gelir.”

Çay-Kur Erzurum bayii Erçay Gıda Ltd. Şti. yetkilisi ile 18.3.2004 tarihinde
yapılan görüşmede, Çay-Kur’un bölge dışından gelen taleplerin karşılanmasına
izin vermediği, bu nedenle bu tür taleplerin ilgili bölgedeki bayiye yönlendirildiği
belirtilmiştir.

Çay-Kur Trabzon bayii Sahil Pazarlama yetkilisi ile 23.3.2004 tarihinde
Raportörlerce yapılan görüşmede aşağıdaki hususlar dile getirilmiştir: 580

“Çay-Kur’un bölge dışına satmayın şeklindeki talimatları sebebiyle il dışından
gelen talepleri ilgili bölgedeki bayilere yönlendirmeye çalışıyoruz. Çay-Kur söz
konusu talimatlarda aktif satış pasif satış ayırımı yapmamakta, bununla birlikte
bölgeler arası ürün satışı olabilmektedir.”

11.3.2004 tarihinde Mersin bayii Oğuzberk Gıda Ltd. Şti. yetkilisi ile yapılan
görüşmede il sınırları dışından gelen taleplerin karşılanmadığı, zira bu durumun
Çay-Kur tarafından bölge ihlali olarak değerlendirildiği ve bayiliğin iptaline kadar
uzanan yaptırımlara maruz kalınabileceği vurgulanmıştır. Mersin bayii Panel 590
Dağıtım Ltd. Şti. yetkilisi tarafından da Mersin ili dışından gelen taleplerin
karşılanamadığı, ancak Mersin ili merkezinde bölge dışına Çay-Kur ürünlerini
satabildikleri ifade edilmiştir. Aynı ilde faaliyet gösteren Erdem Gıda Ltd. Şti.
yetkilisi de benzer bir ifade vermiştir.

23.4.2004 tarihinde Trabzon bayii Alemdar Gıda Ltd. Şti.’nin temsilcisi tarafından;

“…bayinin bölgesi içinde satış yapan toptancıya mal verilebilirken, Çay-Kur
toptancıların bir bölgeden mal alıp başka bir bölgede daha düşük fiyatla satış
yapmaları durumunda mal veren bayiye müdahale edebilmektedir..” ifadesi 600
verilmiştir.
04-63/930-222
14

31.3.2004 tarihinde Diyarbakır’da faaliyette bulunan Çay-Kur bayilerinden Bak-
Tat Kuruyemiş yetkilisi ile yapılan görüşmede aşağıdaki hususlar ifade edilmiştir:
“Çay-Kur bölge dışına satışı yasakladığından, bölge dışına satış yapmıyoruz ve
bölge dışından gelen talebi de karşılamıyoruz...Toptancılara mal satışımız
yasaktır.”

Diyarbakır’da faaliyette bulunan ikinci bayi olan Ergün Gıda yetkilisi de kendisiyle
yapılan görüşmede bayiliği süresince bölgesi dışına satış yapmadığını ifade 610
etmiştir.

30.3.2004 tarihinde Gürsoy Gıda Maddeleri Ticaret A.Ş. ortaklarından Mehmet
Gürsoy ile Raportörlerce yapılan görüşmede; Samsun dışına satış yapmanın
mümkün olmadığı, hatta, bölge dışından Samsun’a gelerek mal talep edenlerin
dahi taleplerinin karşılanamadığı, bu durumun Çay-Kur tarafından yasaklandığı
ve kontrol altında tutulduğu ifade edilmiştir.

31.3.2004 tarihinde Samsun Çay Gıda Pazarlama ve Ticaret Ltd. Şti. Müdürü ile
Raportörlerce yapılan görüşmede; Samsun dışına çay satışının yalnızca aracı 620
toptancılar vasıtasıyla gerçekleştirildiği, bunun dışında bölge dışından herhangi
bir şekilde gelen talebin, Çay-Kur’un yasaklaması nedeniyle karşılanamayacağı
ifade edilmiştir.

Samsun Pazarlama Bölge Müdürlüğü tarafından bu ildeki bayilere yollanan
7.3.2003 tarihli yazıda, bölge ihlallerinin toptancıların aldıkları ürünleri başka
bölgelerde satmaları sebebiyle gerçekleştiği, bundan ötürü isimleri yazıda
sıralanan toptancı firmalara her ne sebeple olursa olsun ürün verilmemesi
gerektiği belirtilmektedir. Samsun ili bayilerinin Bölge Müdürlüğü’ne hitaben
düzenledikleri 11.4.2002 tarihli bir belgede ise, “Bölge Müdürlüğü’nün talimatları 630
doğrultusunda” toptancılara yapılan satışların kaldırıldığı, ancak başka
bölgelerden mal getirip yüksek iskontoyla satış yapılarak bayilerin “piyasalarını
bozan” toptancılar hakkında gereğinin yapılmasını talep ettikleri görülmüştür.

Samsun Bölge Müdürü tarafından İstanbul Bölge Müdürlüğü’ne gönderilen
4.4.2002 tarihli yazıda; kendi bölgelerine bağlı illerdeki toptancılarda İstanbul
bayii Anadolu Ticaret kaşeli Çay-Kur ürünlerinin bulunduğu, bu tür bölge
ihlallerinden kendi bölgelerindeki bayilerin olumsuz etkilendiği ifade edilmektedir.

H.3.1.1.2.2. Aktif-Pasif Satış Ayırımının Belirsiz Olduğu Tespit ve Deliller 640

Öz Gimat Gıda Pazarlama San. ve Tic. A.Ş. bünyesinde elde edilen belgelerin
önemli bir bölümü bölge ihlallerine yönelik şikayetleri içeren ve Çay-Kur Ankara
Pazarlama Bölge Müdürlüğü’ne gönderilen yazılardan oluşmaktadır. Anılan
belgelerden, 21.1.2002 tarihli yazıda;
“GİMA Mağazaları İstanbul Bayisi olan Beylik Çay’dan, TANSAŞ yine İstanbul
Bayisi Ana Gıda’dan çay almakta, YİMPAŞ mağazaları Çorum Bayilerinden çay
04-63/930-222
15
almakta, Kayseri Bölge Bayii BESOTO Ankara’daki gıda toptancılarına mal
satmakta olup, Ankara bölgesindeki istikrarı bozmaktadır.
650
Bu durumda; Ankara Bölgesi olarak %85’lik ÇAY-KUR çayı pazarımızı
kaybetmekten endişe duymaktayız.” ifadeleri yer almaktadır. Benzer nitelikteki
diğer yazılarda da genel olarak ulusal yahut yerel çaptaki zincir marketlere bölge
dışından çay getirilmesi ve Ankara dışındaki bayilerin üçüncü şirketleri kullanarak
Ankara’daki toptancılara ürün sattıkları şeklindeki şikayetler dile getirilmektedir.

Çay-Kur Pazarlama Dairesi Başkanlığı’nda yapılan incelemede de Ankara
bayileri tarafından dile getirilen, yukarıda yer verilenler ile aynı nitelikteki
şikayetleri içeren belgelere ulaşılmıştır. Çay-Kur’a yollanan böyle bir yazıda,
Ankara Tekel Bayii Gram A.Ş.’nin vade avantajından dolayı yüksek iskontoyla 660
ürün satabildiğinden ve rekabet etmek amacıyla benzer iskontolarla mal satışının
Çay-Kur bayilerinin karlılığını etkilediğinden bahsedilmekte, “Ankara dışından mal
getiren kişilerle mücadele edebilmek için Çay-Kur yetkililerinin ellerinde belge
olmasına rağmen bir şey yapamamaları dolayısıyla yetkilerinin arttırılması, diğer
Çay-Kur bayilerinin bölge ihlali yapmamaları için kesin bir dille uyarılması ve
gerekli yaptırımların derhal uygulanması, Gram A.Ş. ile rekabet edebilmek için
gerekli düzenlemelerin yapılması” talep edilmektedir.

Soruşturma kapsamında Raportörlerce yapılan yerinde incelemeler sırasında,
bayilerin sıcak satış sisteminin gereklerine uymaları yönünde talimat içeren 670
önemli sayıda belgeye ulaşılmıştır. Öz Gimat Gıda Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.
bünyesinden temin edilen ve Çay-Kur Ankara Pazarlama Bölge Müdürlüğü
tarafından gönderilmiş olan 11.2.2002 ve 5.3.2002 tarihli belgelerde; “tüm
bayilerin sıcak satış maliyetlerinden kaçındıkları için toptancı ve yarı toptancıları
tali bayi olarak kullandıkları, gıda ticareti yapan firmaların dışındakilere de blok
halinde çay sattıkları ve kendi bölge sınırlarına riayet etmeyerek bölge ihlali
yaptıklarının tespit edildiği, sıcak satış yapmayan bayilere %3 sıcak satış
iskontosunun uygulanmayacağı ve bölge ihlali yapan bayilere müsamaha
gösterilmeyeceği” ifade edilmektedir.
680
Çay-Kur Pazarlama Dairesi Başkanlığı’ndan tüm bayilere yollanmış olan çeşitli
tarihlerdeki yazılarda da benzer ifadeler yer almakta, “bölge ihlallerini önlemeye
yönelik olarak kaşesiz koli çıkışına izin verilmeyeceği”, “bölge ihlalinde bulunan
bayilere ilk ihlalde ihtar verileceği, ihtar verilmiş olan bayilerin bayiliklerinin askıya
alınacağı, üçüncüsünde de bayiliğin feshi için gerekli işlemin yapılacağı”
belirtilmektedir.

Çay-Kur Pazarlama Dairesi Başkanlığı tarafından tüm satış ünitelerine gönderilen
24.12.2003 tarihli yazıda da aşağıdaki hususlar belirtilmektedir:
“ Bayilerle imzalanan yetkili bayilik sözleşmesinin 7. maddesi bölge ihlalini 690
anlatmakta, 22. maddenin (k) bendi ise ‘Bayiler sözleşmenin 7. maddesini ihlal
ederse kendilerine birinci ihtar, ikincisinde askıya alma, üçüncüsünde de bayiliğin
feshi ile teminatın irat kaydedilmesi müeyyidesi uygulanır.’ denilmektedir…
04-63/930-222
16
Görüldüğü gibi satış sözleşmesinde bölge ihlali ve özel firma çayı satmamaya
yönelik müeyyideler açık olarak anlatılmaktadır. Buna rağmen halen bu sözleşme
hükümlerine uymayan bayilerimizin olduğu, defalarca uyarılmalarına rağmen bazı
bayilerimizin bu uyarıları dikkate almadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle tüm
bayilerimize bu konuların tekrar hatırlatılması zorunlu hale gelmiştir.”

Çay-Kur Pazarlama Dairesi Başkanlığı’nda bulunan kayıtlar arasında bölge 700
dışındaki toptancılara yapılan satışların da süresiz satıştan men ile
cezalandırıldığı görülmektedir. Pazarlama Dairesi Başkanlığı’nın 15.12.2003 ve
Ankara Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nün 17.12.2003 tarihli yazılarından
anlaşıldığı üzere, Eskişehir ili bayii Oktayer Gıda İht. Mad. Tic. ve San. A.Ş.’nin
İstanbul Rami Toptancılar Sitesi’ne çay satması bölge ihlali olarak nitelendirilmiş
ve konu hakkında bayinin savunması alınmıştır. Benzer şekilde Pazarlama
Dairesi Başkanlığı’nın 2.4.2003 tarihinde Ankara Pazarlama Bölge Müdürlüğü’ne
göndermiş olduğu yazıda, Kırıkkale ili bayilerinden Selenler Gıda Ltd. Şti.’nin
Ankara Gimat Toptancılar Sitesi’ndeki bir toptancı firmaya çay satarak bölge
ihlalinde bulunması sebebiyle süresiz satıştan men edilmesinin uygun görüldüğü 710
belirtilmektedir.

Yine Çay-Kur İstanbul Pazarlama Bölge Müdürlüğü tarafından bayilere her ay
düzenli olarak gönderildiği anlaşılan belgelerde, bölge ihlali yapan bayilere sıcak
satış iskontosu verilmeyeceği vurgulanmaktadır.

Diyarbakır Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nden, bölgede bulunan tüm bayilere
gönderilen 20.2.2004 tarihli yazıda aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Teşekkülümüzün uyguladığı satış sistemi bir bütünlük arz ettiğinden sistemdeki 720
bir aksaklık tümünü olumsuz etkilemektedir. Böylece, tüketici her nevi çayı
istediği her yerde aynı şartlarda satın alamadığından, bayilerimiz emeklerinin
karşılığını bulamadıklarından ve bunun sonucu olarak da Çay-Kur’un satışlarını
olumsuz yönde etkilediğinden, şikayetlere sebep olmaktadır.

Satış sisteminin en önemli unsuru bayinin kendi bölgesinde aracısız olarak sıcak
satış yapmasıdır. Bölge ihlaline sebebiyet vermemesi ya da direkt bölge ihlali
yapmamasıdır. Halbuki son zamanlarda bayilerimizin ya bizzat ya da tali bayi
kullanarak bölge ihlali yaptıkları yönünde şikayetler oldukça artmıştır.
... 730
Bayilerimizin ... bölge ihlallerine sebebiyet verecek hareketlerden kaçınmalarını
rica eder başarılar dileriz.”

Yerinde inceleme sürecinde, gerek Genel Müdürlükten bölge müdürlüklerine,
gerekse bölge müdürlüklerinden bayilere gönderilen, aktif ya da pasif satış ayrımı
belirtilmeksizin bölge ihlallerinin önüne geçilmesi gerektiğinin ifade edildiği benzer
belgelere rastlanmıştır.

04-63/930-222
17
Bölge ihlali yaptığı tespit edilen bayilerin sözleşmelerinin süresiz askıya
alınmasına ilişkin birçok örnek olay mevcuttur. Çay-Kur Ankara Pazarlama Bölge 740
Müdürlüğü’ndeki inceleme sırasında elde edilen belgelerden, Bursa bölgesinde
faaliyette bulunan bayilerin şikayet dilekçeleri üzerine, bu sözleşme ile çay satışı
yapmış olan ve Ankara Bölge’ye bağlı Kütahya ilinde faaliyet gösteren Özdağ
Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin bayiliğinin, 5.5.2003 tarihli yazı ile süresiz askıya
alındığı anlaşılmaktadır. Çay-Kur Pazarlama Dairesi Başkanlığı’nda yapılan
inceleme sırasında da ulaşılan aynı olayla ilgili kayıtlarda, Özdağ Gıda San. ve
Tic. Ltd. Şti’nin “bölge ihlali eylemini tekrarlamayacağını, tekrarı halinde hiçbir
uyarıya gerek kalmaksızın sözleşmesinin tek taraflı feshedileceği doğrultusunda
taahhütname vermesi kaydı ile” satışlarına yeniden başlamasına 3.6.2003 tarihli
yazı ile izin verildiği görülmektedir. 750

Çay-Kur Ankara Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nden elde edilen belgelerde yer
alan bir başka olayda, Kayseri Bölge Müdürlüğü’ne bağlı Niğde ilinde çay satışı
yaptığı için Konya ili bayii Söz Gıda Tic. A.Ş.’nin bayilik sözleşmesinin 6.9.2002
tarihli yazıyla yine süresiz askıya alındığı anlaşılmaktadır.

Çay-Kur Pazarlama Dairesi Başkanlığı’nda Raportörlerce yapılan yerinde
inceleme sırasında Ankara’da faaliyet gösteren Öz Gimat Gıda Pazarlama San.
ve Tic. A.Ş.’nin Kırıkkale ilindeki bakkal ve marketlere yüksek iskonto ile satış
yapmasına ilişkin olarak gönderilen şikayet dilekçesi üzerine hazırlanan yazılar 760
elde edilmiştir. Yukarıdaki örneklere benzer şekilde aktif veya pasif satış niteliği
belirsiz olan bu olay hakkında, Ankara Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nün
19.8.2003 tarihli yazısında ve Pazarlama Dairesi Başkanlığı’nın 3.9.2003 tarihli
cevabi yazısında yer alan ifadelerden, söz konusu satışların bölge ihlali olarak
nitelendirildiği ve adı geçen firmanın sözleşmeli bayi olmaması nedeniyle
sözleşme hükümlerinin nasıl uygulanacağı konusunda tereddütler bulunduğu
anlaşılmaktadır.

Çay-Kur’un İstanbul’da faaliyette bulunan altı bayisi tarafından hazırlanan ve
İstanbul Pazarlama Bölge Müdürlüğü’ne gönderilen 23.7.2002 tarihli yazıda 770
aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Bizler için kendi bölgemize dışarıdan hiç mal gelmemesi ve Çay-Kur’un önerdiği
satış politikası ile hizmet verebilmek amacındayız. Ancak bölgemize dışarıdan
Çay-Kur’dan alınan iskontoların çok üzerinde rakamlarla mal gelmekte ve bu da
bizlerin satışını engellemektedir.

Konu ile ilgili yaptığımız araştırmada ... Marmara Gıda’nın aynı bölge ihlaline
devam ettiğini ve bölgemize yüksek iskontolarla mal verdiğini tarafınıza da
sunacağımız belgeler ile tespit etmiş bulunmaktayız.” 780

İstanbul bayilerinin yukarıdaki belgeye ek olarak sundukları ve Edirne’de faaliyet
gösteren Marmara Gıda’nın yan kuruluşu olan bir teşebbüs aracılığıyla İstanbul’a
çay satışı yapıldığını belgeleyen faturanın Çay-Kur’a ulaşmasının ardından, Çay-
04-63/930-222
18
Kur tarafından daha önce de bölge ihlali konusunda uyarılmış olan söz konusu
bayinin, bayiliği askıya alınmıştır.

İstanbul Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nden Kırklareli’de faaliyette bulunan bayiye
gönderilen 4.6.2002 tarihli yazıda, Kırklareli bayii adına çay yükleyen bir aracın,
İstanbul’da bulunan bir teşebbüse mal teslim ettiğinin görüldüğü belirtilerek, bu 790
durumun bölge ihlali sayılması nedeniyle söz konusu teşebbüsten savunma talep
edilmektedir. Aktif ya da pasif satış yoluyla gerçekleştiği anlaşılmamakla beraber,
Çay-Kur yetkililerince bu tür teslimatın bölge ihlali olarak değerlendirildiği
anlaşılmaktadır. Nitekim, kendi kaşesini taşıyan malların bölgesi dışında bir
teşebbüste bulunduğunun tespit edilmesi nedeniyle, bir bayiden savunma talep
edildiğini gösteren 9.4.2002 tarihli yazı da bu durumu doğrular niteliktedir.

Çeşitli illerde faaliyet gösteren bayilerin şikayetleri üzerine, aktif satış olup
olmadığı bilinmemekle birlikte, bölge müdürlükleri tarafından bölge ihlali olarak
değerlendirilen benzer satışlara ilişkin çok sayıda belge mevcuttur. 800

18.3.2004 tarihinde Erzurum bayileri Hira Gıda A.Ş. ve As Gıda Ltd. Şti. yetkilileri
ile Raportörlerce yapılan görüşmelerde, bölge dışından şimdiye kadar kendilerine
herhangi bir talep gelmediği, talep gelmesi durumunda bunun değerlendirileceği
belirtilmiştir.

H.3.1.1.2.3. Pasif Satışların Gerçekleştirildiğini Gösteren Bulgular

11.3.2004 tarihinde Çay-Kur İzmir Pazarlama Bölge Müdürü ile Raportörlerce
yapılan görüşmede aşağıdaki hususlar ifade edilmiştir: 810

“Geçmişte pasif satış serbestisi açık bir şekilde ifade edilmiyordu. Bu tür bir
serbestinin aktif satış ihlaline dönüşmesinden endişe ediliyordu. Ancak, son
dönemde (son 1 senedir) bu konuya açıklık getirildi. Bayilere bölge dışına
araçları ile satış yapamayacaklarını ancak talep gelmesi halinde bölge dışına mal
verebileceklerini ifade ediyoruz”.

25.2.2004 tarihinde Çay-Kur İstanbul Pazarlama Bölge Müdürü ile Raportörlerce
yapılan görüşmede aşağıdaki ifadeler tutanak altına alınmıştır:
820
“Bayilerimizin toptancılara çay vermeleri önünde herhangi bir engel yoktur. Bunun
yanı sıra, bir bölgenin bayii bir başka bölgedeki nihai kullanıcıya da mal
verebilmektedir. Çay-Kur’un talimatı bayinin başka bir bölgeye servis aracıyla
gidip satış yapmaması yönündedir. Ancak fiyatlar aynı olduğu için bölge dışına
kesilmiş fatura bulmak zor olacaktır.”

Aynı şekilde, 30.3.2004 tarihinde Samsun Pazarlama Bölge Müdürü de aşağıdaki
ifadeyi vermiştir:
“Bayilerin bölgeleri dışına satış yapması sistemde yok ama fiiliyatta yapılıyor.
Herhangi bir cezai müeyyide uygulamıyoruz. Bayilerimiz toptancılara da mal 830
04-63/930-222
19
veriyor...Çay-Kur olarak toptancıya mal verilmesinin engellenmesi şeklinde bir
uygulamamız yok.”

30.3.2004 tarihinde Çay-Kur Diyarbakır Pazarlama Bölge Müdürü ile
Raportörlerce yapılan görüşmede aşağıdaki hususlar ifade edilmiştir:

“ ... Bölge dışından gelen talebi karşılama konusunda herhangi bir baskımız
bulunmamaktadır. Biz bayinin aracıyla bölge dışına gidip başka bir bayinin
bölgesine satış yapmasını istemiyoruz.”
840
26.2.2004 tarihinde İstanbul Bayii Anadolu Gıda A.Ş. yetkilisi ile yapılan
görüşmede, bölge dışından gelen taleplerin karşılanabildiği, Samsun ve
Sakarya’da zincir marketlere mal verildiği ifade edilmiştir. Bu satışlara ilişkin bazı
fatura örnekleri de elde edilmiştir. Anadolu Gıda A.Ş. yetkilisince ileri sürülen
savlar, Avrasya Gıda Ltd. Şti. ortakları tarafından da dile getirilmiş, bu durum
Avrasya Gıda’nın bölge dışına ve toptancılara satış yaptığına ilişkin fatura
örnekleri ile desteklenmiştir.

Buna ek olarak İstanbul’da faaliyette bulunan Çay-Kur bayilerinden Ana Gıda
Dağıtım ve Pazarlama A.Ş., Beylik Çay Dağıtım San. ve Paz. A.Ş.ve Çaycılar 850
Gıda Pazarlama San. ve Tic. A.Ş. yetkilileri ile yapılan görüşmelerde de benzer
şekilde, bölge dışına ya da toptancıya satış yapmak önünde herhangi bir engel
bulunmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca, Beylik Çay Dağıtım San. ve Paz. A.Ş.’nin
toptancılara yaptığı ve her üç bayinin bölgeleri dışına yaptıkları satışları
belgeleyen fatura örnekleri söz konusu bayilerden alınmıştır.

Kayseri bayii Besoto Ltd. Şti. yetkilileri tarafından, bu ilde faaliyet gösteren diğer
bayiler Kayçay Ltd. Şti. ve Özdörtler Ltd. Şti.’den farklı olarak bölge dışından
gelen taleplerin karşılanabildiği ifade edilmiş, ayrıca toptancılara satış
yapılabildiği de belirtilerek buna ilişkin fatura örnekleri verilmiştir. 860

Ankara’da faaliyet gösteren dağıtım şirketi Öz Gimat Gıda Pazarlama San. ve
Tic. A.Ş. bünyesinde temin edilen farklı tarihli faturalarda, bölge dışından “kendi
araçlarıyla” gelen alıcılara çay satışı yapıldığı, buna ek olarak Ankara Bölgesi
dahilindeki toptancılara da mal verildiği görülmektedir.

Yine aynı teşebbüsten alınan ve Çay-Kur Ankara Pazarlama Bölge Müdürlüğü’ne
“Ankara ilindeki Çay-Kur bayilerinin tekelleşme iddialarına karşı görüşleri” iletmek
amacıyla gönderilmiş olan 24.5.2001 tarihli belgede de, “Ankara’nın muhtelif
yerlerinde bulunan çay toptancılarına satış yapıldığı” belirtilmektedir. 870

Ankara bayilerinin bölge ihlallerinin araştırılması talebini içeren 21.1.2002 tarihli
dilekçeleri üzerine, Çay-Kur’un 22.1.2002 tarihinde, özellikle Gimat Toptancılar
Sitesi’ni kapsayan bir pazar araştırması yaptığı anlaşılmaktadır. Bu araştırma
sonucu hazırlanan raporda şu tespitler yer almaktadır:

04-63/930-222
20
“Ankara dışından (bu bölgeye) öncelikle Çorum, Kastamonu, Sakarya illerinden
çay gelmektedir. Ancak [bu çaylar] bayilerimizden değil, o illerdeki toptancılardan
gelmektedir. Gimat sitesinde bulunan bütün toptancılar %23 iskonto ile çay
satmaktadırlar. Ancak bizim bayilerimiz %18.75 iskonto ile çay satmaktadırlar. 880
Gimat’daki bütün firmalar bayimizden çay alma taraftarı olmadığını
söylemektedirler. Gerekçe olarak da, Çay-Kur bayisinin Ankara’da tek satıcı
olmayı hedeflediğini, başka hiçkimsenin çay satmamasını ve kendi istedikleri
iskontodan çay satmayı amaçladıklarını söylüyorlar.

Toptancı firmalar, Çay-Kur bayisinin Ankara’da tekel oluşturduğunu, bazı çaylara
farklı iskonto bile yaptığını, bakkala yaptığı iskonto ile bize [toptancılara] çay teklif
ettiklerini belirterek bu şartlarda çayı dışarıdan istedikleri iskonto ile
getireceklerini belirtiyorlar.”
890
İzmir bölgesinde faaliyette bulunan bayiler olan Bençay Pazarlama, Çay-Pa Gıda
Hay. Tur. İnş. San ve Tic. Ltd. Şti , Gönen Kuru Kahve Dahili Ticaret, Ay-Pa
Gıda Hamza Aydoğan ve Kaşıkçılar Kol. Şti. yetkilileri ile Raportörlerce yapılan
görüşmelerde, Çay-Kur’un gerek bölge dışından gelen taleplerin karşılanması,
gerekse toptancılara mal verilmesini engellemek amaçlı herhangi bir uygulama
içinde olmadığı ifade edilmiştir. Bu durumu belgelemek amacıyla Bençay
Pazarlama, Çay-Pa Gıda Hay. Tur. İnş. San ve Tic. Ltd. Şti ve Ay-Pa Gıda
Hamza Aydoğan, isimli bayilerden bölge dışına satış yapıldığını gösterir belgeler
alınmıştır.
900
30.3.2004 tarihinde Samsun ilinde faaliyet gösteren Özer Gıda Sanayi Ticaret
A.Ş. ortaklarından Yusuf Özer ile yapılan görüşmede; toptancılardan mal talebi
gelmediği, aksi halde satış yapılabileceği ifade edilmiştir.

H.3.1.2. Yeniden Satış Fiyatının Tespiti

H.3.1.2.1 Önaraştırma Döneminde Elde Edilen Tespit ve Deliller

Çay-Kur Pazarlama Dairesi Başkanlığı tarafından tüm bayilere gönderilen
7.4.2003 tarihli yazıda; 910

“...4- Fiyat İstikrarını Bozma: Çay-Kur ürünleri tüm bayilere il ve bölge ayırımı
yapılmaksızın liste fiyatı ile satılmaktadır. Ülkemizin coğrafi yapısı gereği bölge
merkezlerinden illere uzaklıklar yer yer farklılıklar göstermektedir. Ancak, büyük
çaptaki fiyat farklılıkları bu duruma etken değildir. Özellikle aynı bölgede faaliyet
gösteren bayilerin değişik uygulamalar yapmaktan kaçınmaları gerekmektedir. Bu
tür aşırı fiyat farklılığı yaratıp, istikrarı bozan haksız rekabet yaratan bayilere,
önce ikaz, sonra geçici satıştan men nihayetinde sözleşmesinin feshi müeyyidesi
uygulanır.” ifadeleri yer almaktadır.
920
Çay-Kur fiyat değişikliği öngördüğü tarihlerde, anılan değişikliği yansıtan fiyat
listelerini tüm bayilere göndermektedir. Bu kapsamda, tüm bayilere gönderilen
25.6.2003 tarihli fiyat listesi perakende satış fiyatı bilgilerini ihtiva etmektedir.
04-63/930-222
21

Çay-Kur Erzurum Pazarlama Bölge Müdürlüğü tarafından, Yekeler Ticaret’e
gönderilen 19.2.2001 tarihli yazıda:

“... 7- Bölgenizde fiilen ve kesintisiz sıcak satış gerçekleştirilecek Kurumumuzca
belirlenecek ortalama kar hadlerine uyularak müşterilerinize vade tanınması,
promosyonun kısmen de olsa yansıtılması genel prensip haline getirilecektir,” 930
ifadesi yer almaktadır.

H.3.1.2.2. Soruşturma Döneminde Elde Edilen Tespit ve Deliller

18.3.2004 tarihinde Erzurum Bölge Müdürlüğü’nde Raportörlerce yapılan
görüşmede fiyat ile ilgili aşağıdaki hususlar ifade edilmiştir:

“ …. Fiyat konusunda ise, Çay-Kur ilan ettiği tavsiye fiyatların üstünde satış
yapılmasına müdahale eder, ki bu da rekabet ve tüketicinin bilinçli olması
nedeniyle mümkün olmamaktadır…. Çay-Kur, bayilerin kar marjından 940
fedakarlıkta bulunarak düşük fiyatla satmalarına müdahale etmemektedir.”

1.4.2004 tarihinde Kayseri Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nde Raportörlerce
yapılan görüşmede Çay-Kur bayilerinin kendilerine tanınan iskonto oranı
dahilinde diledikleri fiyattan ürünleri satabildikleri vurgulanmıştır.

10.3.2004 tarihinde Çay-Kur Mersin Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nde yapılan
görüşmede tavsiye fiyatların altında fiyatla bazı bayilerin Çay-Kur ürünlerini
satmalarının Bölge Müdürlüğü’nden ziyade diğer bayileri rahatsız ettiği ifade
edilmiştir. 950

2.3.2004 tarihinde Çay-Kur Ankara Pazarlama Bölge Müdür Vekili ile yapılan
görüşmede “bayilerin, fiyat listesindeki kar hadlerinin üstüne çıkamamakla birlikte
karlarından feragat ederek daha düşük fiyatla satış yapabildikleri, bir başka
deyişle, yüksek fiyatla satış yapılmasına (Çay-Kur olarak) müdahale edilebildiğini,
ancak düşük fiyata herhangi bir müdahalenin söz konusu olmadığı” tutanak altına
alınmıştır.

30.3.2004 tarihinde Çay-Kur Samsun Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nde yapılan
görüşmede Bölge Müdürü, “bayilere tavsiye fiyat bildirildiğini, ancak piyasada 960
fiyatın tavsiye edilen seviyede gerçekleşmediğini, bayilerin fiyatlarını serbestçe
belirlediklerini” ifade etmiştir.

Ankara, Kayseri, İstanbul, İzmir, Erzurum, Bayburt, Trabzon, Mersin, Diyarbakır
ve Samsun bayileri ile yapılan görüşmelerde özetle Çay-Kur’un tavsiye ettiği fiyat
listelerine uyma konusunda bir müdahalesinin olmadığı, fiyat listelerinden farklı
olarak bayilerin düşük fiyatla Çay-Kur ürünlerini satabildikleri belirtilmiştir.

Kayseri bayii Özdörtler Ltd. Şti. yetkilisi ile 1.4.2004 tarihinde yapılan görüşmede
“Çay-Kur’un satış fiyatlarını tavsiye ettiği, ancak bayilerin kar oranlarından 970
04-63/930-222
22
fedakarlık etmek suretiyle daha düşük fiyatlar ile satış yapabildikleri” ifade
edilmiştir.

Mersin bayii Panel Dağıtım A.Ş. yetkilisi ile 11.3.2004 tarihinde yapılan
görüşmede “Çay-Kur’un tavsiye fiyatların altına satılması konusunda herhangi bir
müdahalesinin söz konusu olmadığı” ifade edilmiştir.

3.3.2004 tarihinde Ankara Bayii Öz Gimat Gıda Pazarlama San. ve Tic. A.Ş. ile
yapılan görüşmede, firma Genel Müdürü, Çay-Kur’un satış fiyatlarına
müdahalesinin söz konusu olmadığını ve bu durumun teşebbüsün sunduğu 980
fatura örneklerinde de görüldüğünü ifade etmiştir. Nitekim, her biri farklı
teşebbüslere yapılan satışlara ilişkin 24.2.2004, 26.2.2004 ve 2.3.2004
tarihlerinde düzenlenen faturalarda toplamda uygulanan iskonto oranlarının %3
ila %7 arasında değişebildiği görülmektedir.

30.3.2004 tarihinde Gürsoy Gıda Maddeleri Ticaret A.Ş. ortaklarından Mehmet
Gürsoy ile yapılan görüşmede; bayilerin, Çay-Kur tarafından tavsiye edilen satış
fiyatının üstüne çıkamadıkları, ancak, bu sınırın altında piyasa şartlarına göre
diledikleri fiyattan satış yapabildikleri ifade edilmiştir.
990
31.3.2004 tarihinde Samsun Çay Gıda Pazarlama ve Ticaret Ltd. Şti. Müdürü ile
yapılan görüşmede; bayilerin maliyet unsurunu gözönüne alarak kendi fiyatlarını
belirledikleri ifade edilmiştir.

30.3.2004 tarihinde Özer Gıda Sanayi Ticaret A.Ş. ortaklarından Yusuf Özer ile
yapılan görüşmede; fiyatların piyasa şartlarına göre belirlendiği, bununla birlikte,
genellikle bayi satış fiyatlarının tavsiye edilen fiyatların altında gerçekleştiği ifade
edilmiştir.

Yekeler Ticaret’den elde edilen; 1000
6.10.2001 tarihli faturadan, 1000 gr. ambalajda 1kg. Tiryaki çayının 2.285.816
TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde,
ürünün fiyatının 2.371.300 TL olarak belirlendiği,
2.4.2001 tarihli faturadan, 500 gr. ambalajda 1kg. Rize Turist çayının 2.921.000
TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde,
ürünün fiyatının 2.687.500 TL olarak belirlendiği,
22.6.2001 tarihli faturadan, 100 gr. ambalajda 1kg. Kamelya çayının 2.070.200
TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde,
ürünün fiyatının 2.450.300 TL olarak belirlendiği,
13.9.2002 tarihli faturadan, 1000 gr. ambalajda 1 kg. Tiryaki çayının 3.036.924 1010
TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde,
ürünün fiyatının 3.221.000 TL olarak belirlendiği,
28.6.2002 tarihli faturadan, 100 gr. ambalajda 1 kg. Kamelya çayının 2.980.989
TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde,
ürünün fiyatının 3.556.900 TL olarak belirlendiği,
04-63/930-222
23
25.12.2002 tarihli faturadan, 500 gr. ambalajda 1 kg. Lüx Filiz çayının 5.514.894
TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde,
ürünün fiyatının 5.849.100 TL olarak belirlendiği,
31.12.2003 tarihli faturadan 1000 gr. ambalajda Tiryaki çayının 4.065.000 TL’den
satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde, ürünün 1020
fiyatının 4.268.300 TL olarak belirlendiği

anlaşılmıştır.

Öz Gimat Gıda Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.’den elde edilen;
4.6.2001 tarihli faturadan, 500 gr. ambalajda 1 kg. Lüx Filiz çayının 3.797.000
TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde,
ürünün fiyatının 3.794.100 TL olarak belirlendiği,
13.8.2001 tarihli faturadan, 500 gr. ambalajda 1 kg. Kamelya çayının 2.372.000
TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde, 1030
ürünün fiyatının 2.371.300 TL olarak belirlendiği,
27.12.2002 tarihli faturadan, 1000 gr. ambalajda 1 kg. Tiryaki çayının 3.556.900
TL’den satıldığı, söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde ürünün fiyatının
yine, 3.556.900 TL olarak belirlendiği,
27.12.2002 tarihli faturadan, 500 gr. ambalajda 1 kg. Kamelya çayının 4.031.200
TL’den satıldığı, söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde, ürünün fiyatının
yine, 4.031.200 TL olarak belirlendiği,
27.12.2002 tarihli faturadan, 500 gr. ambalajda 1 kg. Rize Turist çayının
4.821.600 TL’den satıldığı, söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde,
ürünün fiyatının yine 4.821.600 TL olarak belirlendiği, 1040
Aynı tarihli fakat farklı bir teşebbüse kesilmiş faturadan, 100 gr. ambalajda 1 kg.
Rize Turist çayının 5.137.800 TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe
ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde, ürünün fiyatının 5.137.800 TL olarak belirlendiği,
Yine aynı faturadan, 500 gr.ambalajda 1 kg. Kamelya çayının 4.031.200 TL'den
satıldığı, ürünün Çay-Kur fiyat listesindeki fiyatının yine 4.031.200 TL seviyesinde
olduğu

anlaşılmıştır.

Erdem Gıda Ltd. Şti.’den elde edilen; 1050
15.5.2003 tarihli faturadan, 500 gr. ambalajda 1 kg. Kamelya çayının 4.722.223
TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde,
ürünün fiyatının 4.031.200 TL olarak belirlendiği,
15.5.2003 tarihli faturadan, 1000 gr. ambalajda 1 kg. Tiryaki çayının 4.166.667
TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde,
ürünün fiyatının 3.556.900 TL olarak belirlendiği,
25.1.2003 tarihli faturadan, 1000 gr. ambalajda 1 kg. Tiryaki çayının 4.166.667
TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde,
ürünün fiyatının 3.556.900 TL olarak belirlendiği,
04-63/930-222
24
14.5.2003 tarihli faturadan, 56,25 gr. ambalajda 1 kg. Çay-Kur Süzme çayının 1060
18.822.220 TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat
listesinde, ürünün fiyatının 16.862.400 TL olarak belirlendiği,
26.9.2003 tarihli faturadan 125 gr. ambalajda Tomurcuk çayının 10.370.371
TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde,
ürünün fiyatının 8.852.600 TL olarak belirlendiği,
26.9.2003 tarihli faturadan 500 gr. ambalajda Kamelya çayının 5.648.150 TL’den
satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde, ürünün
fiyatının 4.821.600 TL olarak belirlendiği

anlaşılmıştır. 1070

Gürsoy A.Ş.’den elde edilen;
8.7.2003 tarihli faturadan, 500 gr. ambalajda 1 kg. Filiz çayının 7.625.000 TL’den
satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde, ürünün
fiyatının 6.797.700 TL olarak belirlendiği,
17.7.2003 tarihli faturadan, 1000 gr. ambalajda 1 kg. Tiryaki çayının 4.937.500
TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde,
ürünün fiyatının 4.268.300 TL olarak belirlendiği,
28.6.2003 tarihli faturadan, 1000 gr. ambalajda 1 kg. Tiryaki çayının 4.937.500
TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde, 1080
ürünün fiyatının 4.268.300 TL olarak belirlendiği

anlaşılmıştır.

Bençay Pazarlama’dan elde edilen 11.3.2004 tarihli faturadan 500 gr. ambalajda
Turist çayının 6.275.170 TL’den satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin
Çay-Kur fiyat listesinde, ürünün fiyatının 5.704.700 TL olarak belirlendiği
anlaşılmıştır.

Çaypa Ltd. Şti’den elde edilen; 1090
10.3.2004 tarihli faturadan 500 gr. ambalajda Kamelya çayının 4.711.800 TL’den
satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde, ürünün
fiyatının 4.901.400 TL olarak belirlendiği,
11.3.2004 tarihli faturadan 1000 gr. ambalajda Tiryaki çayının 4.0494.400 TL’den
satıldığı, buna karşılık söz konusu tarihe ilişkin Çay-Kur fiyat listesinde, ürünün
fiyatının 4.338.600 TL olarak belirlendiği anlaşılmıştır.

H.3.2. Yekeler Ticaret’e İlişkin Tespit ve Deliller

H.3.2.1. Önaraştırma Dönemine İlişkin Tespit ve Deliller 1100

H.3.2.1.1. Hakim Duruma İlişkin Tespit ve Deliller

Önaraştırma döneminde Yekeler Ticaret’in, “Erçiş, Çaldıran ve Muradiye illeri
hariç olmak üzere Van ve Hakkari illerini kapsayan bölgede” Çay-Kur ürünlerinin
tek yetkili satıcısı konumunda bulunan bir teşebbüs olduğu; söz konusu bölgede,
04-63/930-222
25
Çay-Kur markalı ürünlerin pazar payının Türkiye ortalamasının üzerinde, yaklaşık
%80 seviyesinde gerçekleştiği ve diğer birçok doğu ilinden farklı olarak, kaçak
çay tüketiminin sınırlı olduğu; anılan bölgede Çay-Kur markalı ürünlerin yüksek
pazar payına sahip olmasının başlıca nedenlerinin, gelir seviyesinin görece 1110
düşük olması sebebiyle tüketimin özel markalara yönelmemesi ve batı
bölgelerinden farklı olarak, söz konusu bölgede KİT mallarına duyulan güven
olduğuna yönelik bulgular elde edilmiştir.

Buna ek olarak, bölgede faaliyet gösteren tüm toptancı ve perakendecilerin Çay-
Kur markalı ürünleri Yekeler Ticaret dışında TEKEL’den de sağlama imkanına
sahip bulunduğu, ancak bölgedeki TEKEL toptancısının Çay-Kur markalı
ürünlerin ticaretini yapmaması, Van ve Hakkari sınırlarını kapsayan bölgede
yalnızca Çay-Kur bayii niteliğindeki iki teşebbüsün (Yekeler Ticaret ve Çelebioğlu
Ticaret) TEKEL’den mal temin edebilmesi sebebiyle anılan bölgede TEKEL’in 1120
Yekeler Ticaret’e alternatif bir kaynak niteliği taşımadığı; Yekeler Ticaret’e
tanınan bölgenin diğer bölgelere oranla oldukça geniş olduğu yapılan tespitler
arasındadır.

Yukarıdaki tespitler, Çay-Kur’un politikası gereği, bölgeler arasında aktif ya da
pasif ürün satışı gerçekleştirmenin mümkün olmadığı tespitiyle birlikte göz
önünde bulundurularak Önaraştırma Raporu’nda, Yekeler Ticaret’in, ilgili pazarda
hakim durumda bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

H.3.2.1.2. Hakim Durumun Kötüye Kullanılmasına İlişkin Tespit ve Deliller 1130

23.9.2003 tarihinde Van ilinde toptan gıda satışıyla iştigal eden Orhan Sofuoğlu,
İsmail Tancan, Ferit Kantarcıoğlu ve Salih Zırhlıoğlu ile Raportörlerce yapılan
görüşmede; Yekeler Ticaret tarafından kendilerine mal verilmediği, söz konusu
teşebbüsün tekelini kırmak amacıyla diğer bölgelerden mal satın almak
istedikleri, ancak bu yöndeki taleplerinin diğer bölgelerde faaliyet gösteren
bayilerce, Çay-Kur tarafından bölge dışına, pasif satış yöntemiyle dahi, ürün
satışının yasaklandığı gerekçesiyle geri çevrildiği ifade edilmiştir.

24.9.2003 tarihinde Van Merkez Bayii Yekeler Ticaret yetkilisi ile yapılan 1140
görüşmede; Çay-Kur tarafından toptancılara mal satışının yasaklandığı, bu
nedenle şikayetçi teşebbüslere iki yıldır ürün satılmadığı, bölge dışına aktif ya da
pasif satışlara yine Çay-Kur tarafından izin verilmediği, ancak yine de bu tür
satışların kayıtdışı yöntemler ile gerçekleştirildiği ifade edilmiştir.

25.9.2003 tarihinde, Çay-Kur Erçiş Bayii Çelebioğlu Ticaret yetkilisi ile yapılan
görüşmede; pasif satışın Çay-Kur tarafından yasaklandığı, buna karşın
kendilerinin tek satıcı konumunda bulunduğu Erçiş Muradiye ve Çaldıran sınırları
içine diğer bölgelerden mal geldiği vurgulanmıştır. Ayrıca, bayilerin toptancılara
mal satmasının Çay-Kur tarafından yasaklandığı, zira, toptancıların, ürünü düşük 1150
fiyatla satmak suretiyle bayiler ile rekabet ettikleri ifade edilmiştir.

04-63/930-222
26



H.3.2.2. Soruşturma Dönemine İlişkin Tespit ve Deliller

Çay-Kur’da yapılan yerinde incelemede, 2002 yılına ilişkin Çay-Kur ve özel sektör
üretim rakamları ile kaçak çay miktarının tahmini olarak ortaya konduğu, bir pazar
araştırma raporu elde edilmiştir. 1160

Çay-Kur’dan Erzurum Pazarlama Bölge Müdürlüğü’ne gönderilen 12.1.2004
tarihli yazıda yukarıda yer verilen belge uyarınca Van ilindeki üçüncü bayiliğin
Derya İletişim Gıda Medikal Petrol Ürün. İth. İhr. Ltd. Şti.’ne tahsis edildiği ifade
edilmektedir.

Yukarıdaki belgelere ek olarak, Yekeler Ticaret’ten Önaraştırma Raporu’ndaki
iddialara ilişkin çeşitli fatura örnekleri talep edilmiştir. Bu çerçevede Yekeler
Ticaret’ten 1999-2004 yılları arasında toptancılara satış yapıldığını belgeleyen
fatura örnekleri istenmiştir. Bu kapsamda, tamamı toptancı olarak faaliyet 1170
gösteren, Özkullar Gıda İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.’ne kesilmiş 9 adet, Nurşah
Petrol Ür. San. Tic. Ltd. Şti.’ne kesilmiş 6 adet, Celal Şenaras’a kesilmiş 2 adet,
Ditaş Gıda Paz. Tic. San. Ltd. Şti.’ne kesilmiş 3 adet, Hakiş Gıd. Paz. Ltd. Şti.’ne
kesilmiş 4 adet, Erçakı Gıda ve Petrol Ürün San. Tic. Ltd. Şti.’ne kesilmiş 2 adet,
Dünya Hırdavat Merkezi Gıda ve Tekel Mad. Dağ. Paz. San. Tic. Ltd. Şti.’ne
kesilmiş 3 adet, Gündüzler Gıda Pazarlama San. Tic. İth. İhr. Ltd. Şti, Mustafa
Okur Gıda İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti, Beysan Gıda Pet. Ür. Paz. Tic. ve San. Ltd.
Şti., Funda Gıda İmalat Tek. Mad. Dağ. Paz. San. Ltd. Şti., Er Oğuzcanlar Teks.
Gıda San. Tic. Ltd. Şti., Örekler Gıda Akaryakıt Ltd. Şti., Zirve Gıda Ltd. Şti. ve
Gündüzler Gıda ve Pet. Ürün. San. Tic. Ltd. Şti.’ne kesilmiş birer adet olmak 1180
üzere toplam 37 adet fatura örneği alınmıştır.

Soruşturma döneminde, Yekeler Ticaret’in hakkındaki iddialara karşılık olarak
Soruşturma Heyeti’ne verdiği belgelerin bir kısmı da, önaraştırma yapılmasına
dayanak teşkil eden şikayet dilekçesinde adı geçen teşebbüslere kesilmiş fatura
örneklerinden oluşmaktadır. Bu çerçevede, Sağlam Gıda Tem. Ür. Paz. Tic. Ltd.
Şti.’ne 2003 yılında kesilmiş 2 adet, Bekir Tunçtürk’e 2001 ve 2003 yıllarında
kesilmiş 5 adet, Orhan Sofuoğlu’na 1999 ve 2000 yıllarında kesilmiş 15 adet,
Gölpa Gıda Tic. San. Ltd. Şti.’ne 2002 yılında kesilmiş 1 adet, ve Özzırhlıoğlu
Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.’ne 1999, 2003, 2004 yıllarında kesilmiş 7 adet fatura 1190
örneği alınmıştır.

H.4. Savunmalar

H.4.1. Çay-Kur’un Savunmaları

H.4.1.1. İlk Yazılı Savunma

H.4.1.1.1. Pasif Satışlara İlişkin İlk Yazılı Savunma
04-63/930-222
27
1200
Savunmada, yukarıdaki belgeler arasında yer alan ve Çay-Kur Erzurum
Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nün Van Emniyet Müdürlüğü’ne yolladığı 2.10.2000
tarihli yazının, Rekabet Kurulu’nun 30.1.2001 tarih ve 01-06/45-10 sayılı
kararından1 öncesine ait olduğu belirtilmiştir. Bununla beraber, yazıda geçen
“bölge harici illerden gelen çaylar” ifadesi ile aktif satışlar yoluyla haksız rekabete
meydan verilmemesinin kastedildiği; “Van ilinde Yekeler Ltd. Şti. dışında hiçbir
kişi veya firmaya çay satışı yetkisi verilmemiştir” ifadesinin sehven yazıldığını,
nitekim Çaldıran, Muradiye ve Erciş ilçelerini kapsayan bölgede Çelebioğlu
Ticaret firmasının bayilik faaliyetinde bulunduğu; çay kolilerinde her bayiye özel
hazırlanmış kaşelerin bulunması uygulamasının ise bölge içi ve dışından 1210
toptancıların çay alıp satmalarını engelleme amacı taşımadığı, ilgili eylemin,
ürünlerin yetkili bayi tarafından izlenmesine yönelik bir tedbir olduğu ileri
sürülmüştür.

Önaraştırma döneminde elde edilen bir diğer belge Erzurum Pazarlama Bölge
Müdürlüğü’nün Yekeler Ticaret’e yolladığı 19.2.2001 tarihli yazıdır. Savunmada,
bu yazıda yer alan “tahsis edilen bölgenin dışına aracı kullanmak üzere (toptancı,
yarı toptancı, tali bayi) satış yapılmayacak” ifadesi ile diğer bölgelerde faaliyet
gösteren bayilerin aleyhine haksız rekabet yapılmamasının öngörüldüğü ifade
edilmektedir. 1220

Erzurum Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nden Van Defterdarlığı’na yollanan
3.7.2001 tarihli yazı ise Sofuoğlu Ticaret’in Van ilindeki çay satışı faaliyetine
ilişkindir. Savunmada bu konu ile ilgili olarak, ilgili yazının Orhan Sofuoğlu’nun
yüklü miktarda çayı faturasız temin ettiği tereddütü üzerine yazıldığı belirtilmiş ve
adı geçen şahsın işyerine “Çay-Kur Bayisi” tabelasını asmak suretiyle haksız
rekabete yol açtığı ve piyasayı bozucu faaliyet gösterdiği iddia edilmiştir.

Yekeler Ticaret bünyesinden temin edilen 8.3.2002 tarihli yazıya ilişkin olarak da,
söz konusu yazının tüm bayilere yollanmış olduğu ve burada amacın, bayilerin 1230
disiplin içinde çalışmasının sağlanması, sözleşme şartlarına uyulması, sıcak satış
sisteminin sağlıklı şekilde işlemesi ve tüketicilerin korunması olduğu ifade
edilmiştir. Benzer bir durum Çay-Kur Pazarlama Dairesi Başkanlığı’nın 7.4.2003
tarihli yazısı için de geçerlidir. Burada da amacın bayiler arası ilişkilerin
düzenlenmesine yönelik olup rekabete aykırılık teşkil etmediği savunulmuştur.

Son olarak Yekeler Ticaret’in Erzurum Pazarlama Bölge Müdürlüğü’ne yolladığı
ve genel olarak Van ilindeki toptancıların satışlarından şikayet ettiği yazılar ile
ilgili olarak, ilk yazının Rekabet Kurulu’nun 30.1.2001 tarihli kararından öncesine
ait olduğu ve diğer yazıda Yekeler Ticaret’in toptancılara satışın 2 yıldan beri 1240
kesildiğine dair ifadesi üzerine, Çay-Kur tarafından hiçbir bayiye “toptancı ve tali

1 Çay-Kur’un bayilik sisteminin 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiğine dair iddialar üzerine açılan
önaraştırma sonrasında alınan bu kararda Çay-Kur’un satış sistemini düzenleyen Yönetmelik,
Bayilik Sözleşmeleri ve Protokol’deki rekabet kuralları ile çelişen hükümlerin düzeltilmiş olduğu
sonucuna varılmıştır.
04-63/930-222
28
bayilik çalışmasının kesilmesi” doğrultusunda yazılı ya da sözlü talimat
verilmediği belirtilmiştir.

Savunmada, “Pasif Satışların Engellenmesi” başlığı altında, gerek yukarıda yer
verilen yazışmalarda gerekse halen yürürlükte olan bayilik sözleşmelerinde
bayilere bölge dışından gelen taleplerin aktif satış olarak değerlendirilmediği ve
anılan taleplerin karşılanmasının sözlü yahut yazılı olarak yasaklanması yoluna
gidilmediği, benzer şekilde telefon aracılığıyla gelen taleplerin karşılanmasının da
önlenmediği iddia edilmiş ve yurt sathına yayılmış bir bayilik sisteminde özellikle 1250
telefonla verilen siparişlerin belirlenmesinin ve bunlara müdahale edilmesinin
imkansız olduğu eklenmiştir.

“Toptancı Niteliğindeki Teşekküllere Ürün Satışının Engellenmesi” başlığı altında
ise; toptancılara ürün satışını engelleyici bir tutum içinde bulunulmadığı, bölge
ihlalini önlemede muhatapların toptancılar değil kendi bayileri olduğu ve
toptancılar ile bayileri arasındaki ilişkiyi düzenlemek gibi bir amaç güdülmediği
ifade etmiştir. Buna ek olarak, bayilere gönderilen bilgilendirici yazıların bölge
ihlallerinin önüne geçmek ve disiplini sağlamak amacında olduğu, toptancılara
mal satışı önlenerek pasif satışın zaafa uğratılmasının söz konusu olmadığı 1260
belirtilmiştir.

H.4.1.1.2. Yeniden Satış Fiyatının Tespitine İlişkin İlk Yazılı Savunma

Çay-Kur’un ilk yazılı savunmasında, Erzurum Bölge Müdürlüğü’nün Yekeler
Ticaret’e yolladığı 19.2.2001 tarihli yazısında geçen, “Kurumumuzca belirlenecek
kar hadlerine uyularak” ifadesi ile fahiş fiyatla mal satışının engellenmesinin ve
vade/promosyon uygulamalarının amacına uygun olarak gerçekleşmesinin
amaçlandığı belirtilmiştir.
1270
Savunmada, yeniden satış fiyatının belirlendiğine dair iddialara karşılık olarak,
Çay-Kur’un yeniden satış fiyatının belirlenmesi yönünde bir uygulaması
bulunmadığı, bayilere düzenli olarak gönderilen fiyat listelerinin tavsiye niteliğinde
olduğu ve bu fiyatların altında satış yapılmasına herhangi bir müdahalenin söz
konusu olmadığı, buna ek olarak fiyatların asgari veya sabit satış fiyatına
dönüştürülmesi yönünde bayilere herhangi bir yazı ya da talimatın gönderilmediği
ifade edilmiştir. Ayrıca, yukarıda da sözü edilen 7.4.2003 tarihli yazının, bayilerin
“birbirleri aleyhine haksız rekabet yaparak sisteme zarar vermelerinin önlenmesi”
amacına yönelik olduğu belirtilmiştir.
1280
H.4.1.2. İkinci Yazılı Savunma

İkinci yazılı savunmada, Bayilik Sözleşmesi’nin, Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü
Mamullerinin Toptan Satışıyla İlgili Yönetmelik’in yukarıda yer verilen ilgili
hükümlerine göre;

04-63/930-222
29
“Madde 3: Bayi, Çay-Kur’un ürettiği paketli çayları, kendisine ayrılan bölgede
sıcak satış yöntemiyle ve Çay-Kur’un tavsiye edeceği fiyatlarla satabilir. Ancak,
bu satıştan dolayı Çay-Kur’un satış yönetmeliğine aykırı bir tutum sergileyemez.
1290
Madde 4-b: Bayi, Çay-Kur depolarından satın aldığı çayları bölgesinde faaliyet
gösteren ticarethanenin tezgahına ya da rafına ulaştırmak için sıcak satış
organizasyonunu oluşturmak ve dağıtım ağını kurmak zorundadır.”

şeklinde düzenlenen maddeleri işaret edilerek, bayilerin, doğrudan son satış
noktalarına (bakkal, market, büfe, vb.) satış yapacağı, toptancı esnafa Çay-Kur
ürünlerini satamayacağı sonucuna ulaşılmaktadır.

Bu hususta, bayilerin sisteme dahil olmayan ve kendi bölgelerindeki yahut başka
bayiye ait bölgedeki toptancılara aktif veya pasif satış yapmalarının, toptancıların 1300
diğer bölgelere aktif satış yapmasından ötürü sistemi zaafa uğrattığı belirtilmekte,
bayilerin çoğu zaman aktif satış yapmalarına rağmen, bunun
ispatlanamamasından ötürü pasif satış yapıldığı izlenimi doğduğu ifade
edilmektedir. Bu şekilde bayilerin üstlendikleri yükümlülükleri yerine getirmelerinin
güçleştiği ve sistemden beklenen markalararası rekabetin zayıfladığı, bunun
sonucunda tüketicilerin zarar göreceği vurgulanmaktadır.

Savunmada, toptancılara aktif-pasif satış yasağı getirilebileceğine ilişkin
yukarıdaki görüşü desteklemek amacıyla Rekabet Kurulu’nun 24.11.1999 tarih ve
99-53/575-365 sayılı İGTOD kararına atıfta bulunulmuş ve Kurul tarafından söz 1310
konusu kararda, bayinin sisteme dahil olmayan toptancılara mal vermek suretiyle
diğer bölgelere dolaylı olarak aktif satış yapabileceği ve bu sebeple toptancılara
mal verilmesi suretiyle bayilik sisteminden beklenen perakende sektöründeki
yararların ortadan kalkabileceğinden hareketle toptancılara mal verilmesinin
rekabet ihlali niteliği taşımadığına hükmedildiği belirtilmiştir.

Savunmada, anılan Kurul kararının bu bölümünün iptali için açılan dava
sonucunda Danıştay 10. Dairesi’nin almış olduğu 2003/4479 sayılı Karar’a da yer
verilmiştir. İlgili kararda;
1320
“... Distribütörlük piyasası gibi disipline bir sisteme sahip olmayan Rami piyasası
anılan özellikleri sebebiyle çalışma esasları yukarıda anlatılan distribütörlük
sistemini bozabilecek özelliklere sahiptir.

... Toptancılık müessesesinin, distribütörlük sisteminin 1997/3 sayılı Tebliğle
beklenen perakende sektördeki yararlarını ortadan kaldırması, dolayısıyla
sistemin bütününü bozması nedeniyle toptancılara mal verilmemesi, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin (d) bendi anlamında rekabet ihlali niteliği
taşımamaktadır.” ifadeleri yer almaktadır.
1330
Savunmada yer verilen bir diğer husus, bayilerin gerek kendi bölgelerindeki
gerekse başka bölgelerdeki, sisteme dahil olmayıp diğer bölgelere aktif satış
04-63/930-222
30
yapabilen toptancılara mal vermelerinin, bayinin sadece bölgesindeki son satış
noktalarına satış yapma taahhüdünü ihlal etmesi anlamına geldiği şeklindeki
iddiadır. Buna göre pasif satışların, Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliğinin Açıklanmasına Dair Kılavuz’un 23. ve 25. paragraflarında açıklanan
şekilde gerçekleşmesi mümkündür. Buradan hareketle, toptancılara aktif ve pasif
mal satışının yapılmamasının, markaiçi rekabeti amaçlayan gerçek anlamdaki
pasif satışları engellemeyeceği sonucuna ulaşılmaktadır.
1340
Ancak bu tespitten hareketle Çay-Kur’un, bayilerin kendi bölgelerindeki
toptancılara satış yapmalarını engelleme hakkı bulunmasına rağmen, bu hakkın
bilinçli olarak bugüne kadar kullanılmadığı ve toptancıların bayilerin
motivasyonunu olumsuz etkilemesine rağmen, dağıtım sisteminin ayakta kaldığı
dikkate alınarak, bayilerin bu konuda kendi ticari tercihlerine göre hareket
etmelerinin uygun görüldüğü ifade edilmektedir.

Pasif satışlara ilişkin olarak, bu tür satış yönteminin ancak nihai satış noktalarının
diğer bölgelerdeki bayilerden ürün temin etmeleri yoluyla gerçekleşebileceği,
Çay-Kur’un pazarda dar bölge sistemi uygulaması nedeniyle, satış noktalarının 1350
kısmen fiyat avantajı yanında mesafe gibi diğer avantajlardan yararlanarak pasif
satışlar sonucunda mal temin edebildikleri, Çay-Kur’un bayilerin bu yöndeki pasif
satışlarına müdahale etmediği ve Soruşturma Raporu’nda da bu tür satışların
engellendiğine dair bir örnek bulunmadığı dile getirilmektedir.

Bu çerçevede, Soruşturma Heyeti’nin pasif satışların engellendiğine dair bir
sonuca ulaşmasının iki nedene dayandığı belirtilmektedir. Bunlardan birincisi,
diğer bölgelere aktif satışları engellemek üzere yapılan girişimlerin pasif satışları
engellemeye yönelik girişimler olarak değerlendirilmesi; ikincisi ise, bayilerin ve
bölge elemanlarının aktif satış-pasif satış kavramlarını yanlış anlamalarıdır. Buna 1360
göre Çay-Kur yetkilileri, bölge içine yapılan satışların “aktif satış”, bölge dışına
yapılan aktif satışların ise “pasif satış” olarak nitelendirildiği izlenimine
ulaşmışlardır. Çay-Kur elemanlarının “genel müdürlüğün pasif satışları
engellediği” yönündeki beyanları ile kastettikleri husus da “diğer bölgelere yapılan
aktif satışların engellendiği” şeklindedir.

İkinci yazılı savunmada, ayrıca Soruşturma Raporu’nda yer verilen tüm belgeler
bazında tek tek savunma yapılmıştır. Aşağıda belge bazında yapılan savunmalar,
savunma metninde yer verilen başlıklar altında sunulmaktadır.
1370
H.4.1.2.1.Soruşturma Raporu’nda Pasif Satışların Engellendiğine Dair
Bulgulara İlişkin Savunma

2.3.2004 tarihinde Çay-Kur Ankara Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nde Bölge
Müdür Vekili ile yapılan görüşmeye ilişkin olarak yapılan savunmada; Bölge
Müdür Vekili tarafından dile getirilen bir bölgede toptan/perakende satış yapan bir
noktanın başka bölgedeki dağıtıcıdan mal almasının, telefon ile gelen siparişler
üzerine bölge dışındaki bir noktaya ürün nakledilmesinin Çay-Kur tarafından
04-63/930-222
31
engellendiği, bayinin başka bir bölgedeki perakendeciye kendi aracıyla mal
götürmesinin bölge ihlali olarak nitelendirildiği şeklindeki ifadenin, doğurduğu 1380
sonucun Çay-Kur lehine olduğu düşünülerek verilmiş gelişigüzel ifadeler olduğu,
ancak hakikatleri yansıtmadığı belirtilmiştir.

Savunmada; bayinin başka bölgedeki perakendeciye kendi aracı ile mal
götürmesinin, pasif satış bağlantısına istinaden yapılmış mal sevkiyatını değil,
bayinin kendi satış noktalarına mal sevk etmesi sırasında diğer bayinin
bölgesindeki son satış noktalarına aktif olarak satış yapmasını ifade ettiği dile
getirilmektedir. Bu görüşler Bölge Müdür Vekili İlyas Haberal tarafından Rekabet
Kurumu’na intikal ettirilmek üzere sunulan dilekçede yer alan görüşler ile
desteklenmektedir. 1390

3.3.2004 tarihinde Ankara’daki beş bayi tarafından kurulan Öz Gimat Gıda
Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.’de firma genel müdürü ile yapılan görüşme
tutanağına ilişkin olarak, söz konusu şahıs tarafından dile getirilen, bölge dışına
çay satışının yasaklandığı şeklindeki ifadenin aktif satışa yönelik olduğu, ifadenin
devamında yer alan bölgeler arasında ticaretin gerçekleştirildiği beyanının, bu
görüşü desteklediği belirtilmektedir.

Ankara Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nün 12.6.2002 tarihinde Pazarlama Dairesi
Başkanlığı’na yollamış olduğu yazıya ilişkin olarak, söz konusu yazının, bölgeler 1400
arası aktif ticaretin engellenmesi konusunda Genel Müdürlüğe verilen bilgileri
ihtiva ettiği dile getirilmektedir.

Çay-Kur İstanbul Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nden Pazarlama Dairesi
Başkanlığı’na gönderilen 26.4.2002 tarihli yazıya ilişkin olarak; söz konusu yazı
ile toptancılara mal sağlanması husununun Genel Müdürlüğe bildirildiği, ancak
yapılan satışların aktif/pasif niteliği belirlenemediğinden herhangi bir işlem
yapılmadığı ifade edilmektedir.

İstanbul Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nden Bursa bayii Burçay Gıda Ltd. Şti.’ne 1410
gönderilen 27.1.2004 tarihli yazıya ilişkin olarak; Burçay’ın İstanbul Pendik’e aktif
satış yaptığı tespit edilerek bayiliğinin askıya alındığı, ancak söz konusu
teşebbüsün doğrudan ya da dolaylı olarak bölge dışına aktif satış yaptığı tespit
edilemediğinden hakkında işlem yapılmadığı vurgulanmıştır..

İstanbul ili bayilerinin İstanbul Pazarlama Bölge Müdürlüğü’ne gönderdikleri
12.11.2002 tarihli yazıya ilişkin olarak; söz konusu yazı ile bazı bayilerin
bölgelerindeki toptancılara diğer bayiler tarafından satış yapılmasını şikayet
ettikleri, toptancılara aktif ya da pasif satışın yasak olması nedeniyle
şikayetlerinde haklı oldukları, Çay-Kur’un yalnızca aktif satışlara yönelik olarak 1420
yaptırım uyguladığı, ancak ekseriyetle aktif/pasif satışın ayırdedilemediği ifade
edilmektedir.

04-63/930-222
32
1.4.2004 tarihinde Kayseri Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nde, Bölge Müdürü ile
gerçekleştirilen görüşme tutanağına ilişkin olarak; bazı bayi ve bölge
elemanlarının aktif satış-pasif satış kavramlarını bilmedikleri, nitekim söz konusu
şahıs tarafından Çay-Kur Genel Müdürlüğü’ne gönderilen ifadede pasif satış
kavramının bölge dışına aktif satış olarak bilindiğinin vurgulandığı dile
getirilmektedir.
1430
Kayseri Pazarlama Bölge Müdürlüğü’nde tespit edilen çok sayıda belgeye ilişkin
olarak; bayiliği iptal edilen bir teşebbüsün, diğer bölgelerden Çay-Kur markalı
ürünleri temin ederek, bir bayi gibi pazarlamasının merkeze şikayet edildiği ifade
edilmektedir.

Çay-Kur Kayseri bayii Özdörtler Ltd. Şti.’nde 1.4.2004 tarihinde yapılan görüşme
tutanağına ilişkin olarak; söz konusu bayi tarafından il dışından gelen taleplerin
karşılanmamasının kendi tercihi olduğu, Çay-Kur’un bu konuda herhangi bir
zorlamasının bulunmadığı vurgulanmaktadır.
1440
Çay-Kur Kayseri bayii Kayçay Ltd. Şti’nde 1.4.2004 tarihinde yapılan görüşme
tutanağına ilişkin olarak; tutanakta yer alan ifadelerin yanlış bilgilenmeden
kaynaklandığı, nitekim anılan bayi yetkilisinin savunma ekinde yer alan
dilekçesinde pasif satışın, bölge dışına yapılan bütün satışlar olarak bilindiğinin
dile getirildiği ifade edilmektedir.
Kayseri bayii Özdörtler Ltd. Şti. tarafından Kayseri Bölge Müdürlüğü’ne
gönderilen 10.4.2001 tarihli yazıya ilişkin olarak; ilgili yazıda yer alan ifadelerin
bayinin kendi yorumunu ortaya koyduğu belirtilmektedir.

Özdörtler Ltd. Şti. tarafından Kayseri Bölge Müdürlüğü’ne gönderilen 8.4.2002 1450
tarihli yazıya ilişkin olarak; Kayseri Bayii tarafından Nevşehir’deki bir resmi
kuruluşa yapılan satışın aktif satış olup olmadığının araştırılması üzerine bu yazı
ile ilgili bayinin satışın pasif satış olduğunu bildirdiği, bu nedenle herhangi bir
işlem yapılmadığı ifade edilmektedir.

18.3.2004 tarihinde Çay-Kur Erzurum Bölge Müdür Vekili ve Satış Müdürü ile
yapılan görüşme tutanağına ilişkin olarak; söz konusu tutanakta yer alan
ifadelerin, Bölge Müdür Vekili tarafından rekabet hukuku terimlerinin iyi
bilinmemesinden kaynaklandığı, söz konusu şahıs tarafından Rekabet
Kurumu’na sunulmak üzere verilen dilekçede, “bayilerin bölge dışından gelen 1460
talepleri karşılamaları kesinlikle yasaktır,” şeklindeki beyanda, esas olarak bölge
dışına aktif satışın kastedildiği, nitekim tutanaktaki ifadesinin devamında yer alan;
“ara toptancı vasıtasıyla dahi başka bir bölgeye çay gönderilmesi bölge ihlali
olarak değerlendirilmektedir,” şeklindeki ifadenin bu iddiayı desteklediği
belirtilmektedir.

10.3.2004 tarihinde Çay-Kur Mersin Bölge Müdürü ile yapılan görüşme
tutanağına ilişkin olarak; burada yer alan ifadelerin, daha önce belirtildiği üzere,
yanlış bilgilenmeden kaynaklandığı, nitekim söz konusu şahıs tarafından sunulan
04-63/930-222
33
dilekçede, tutanakta yer alan “bölge dışından gelen taleplerin karşılanması bölge 1470
ihlali kapsamında değerlendirilir ve yaptırım uygulanır.” ifadesiyle bölge dışına
aktif satışların kastedildiğinin beyan edildiği ifade edilmektedir.

Soruşturma Raporu’nda Trabzon, Mersin, Erzurum, Bayburt, Diyarbakır ve
Samsun bayileri ile yapılan görüşmelere yer verilmiş, bu görüşmelerde çok
sayıda bayinin, il dışından gelen talepleri, Çay-Kur’un bu taleplerin
karşılanmasını bölge ihlali olarak değerlendirmesi nedeniyle karşılayamadıkları
ifadesine karşılık; savunmada, bu ifadelere esas teşkil eden bilgi tutanaklarında,
aynı il içerisindeki bayilerin birbirlerinin bölgesine satış yaptıkları ancak diğer
illere yapılan satışların yasaklandığının ifade edildiği belirtilmektedir. Buna ek 1480
olarak, bayilerin il içerisinde birbirlerinin bölgelerine satış yapabiliyor olmasının
Çay-Kur’un bu alana herhangi bir müdahalesi olmadığını gösterdiği, il dışındaki
toptancılara satış yapılmamasının ise sözleşme gereği olduğu ve Soruşturma
Raporu’nda yer verilen bu belgelerle son satış noktalarına yapılan pasif satışların
yasaklandığının iddia edilemeyeceği ileri sürülmektedir.

Savunmada Bayburt Bayii ile soruşturma döneminde yapılan görüşme
tutanağında yer alan “Bölgemiz dışından kendi araçları ile gelen kimselere dahi
mal vermiyoruz. Bu tür bir uygulama bölge ihlali anlamına gelir.” ifadesine ilişkin
olarak, anılan bayiden alınmış bir dilekçeye yer verilmektedir. Bu dilekçede söz 1490
konusu bayi, yukarıda yer alan ifadesi hakkında, bölge dışından gelen talebi
toptancı talebi olarak algıladığını, bu nedenle bölge dışından gelen Çay-Kur
bayileri ile toptancılara mal verilmediğini kastettiğini, Çay-Kur’un toptancılara
satış yapılmaması yönünde herhangi bir talimatı olmadığını ancak kendisinin
sözleşmeden anladığı kadarıyla bu şekilde uyguladığını ifade etmektedir. Söz
konusu bayinin bu dilekçede yer alan ifadelerine dayanarak Çay-Kur, bayinin
sözleşme hükümlerini dikkate alarak, kendi iradesi ile bölge dışı toptancılara mal
vermemeyi seçtiği, dolayısıyla bu durumun pasif satışların engelenmediğini
gösterdiği ifade edilmektedir.
1500
Savunmada Erzurum bayii tarafından dile getirilen, Çay-Kur’un bölge dışından
gelen taleplerin karşılanmasına izin vermediği, bu nedenle de bu tür taleplerin
ilgili bölgedeki bayiye yönlendirildiği şeklindeki ifadeye ilişkin olarak söz konusu
bayinin, Çay-Kur’un yararına olduğunu düşünerek bu tür bir ifade verdiği,
savunma ekinde sunulan dilekçesinde bölge dışından gelen toptancılara mal
vermediğini kastettiği, nihai satıcıları kastetmediği, sözleşme ile toptancılara
satışın değil nihai satıcılara satışın öngörüldüğünü ifade ettiği belirtilmektedir. Bu
dilekçe doğrultusunda Çay-Kur pasif satışların engellenmediği iddiasını
yinelemektedir.
1510
Trabzon bayi ile yapılan görüşmede tutanak altına alınan, “Çay-Kur’un bölge
dışına satmayın şeklindeki talimatları sebebiyle il dışından gelen talepleri ilgili
bölgedeki bayilere yönlendirmeye çalışıyoruz.” ifadesi savunmada değinilen bir
diğer husustur. Çay-Kur, bayinin kendi iradesi doğrultusunda bölge dışı talepleri
ilgili bayiye yönlendirdiğini, bununla birlikte bir çok bayinin bu şekilde ifadeler
04-63/930-222
34
kullanmalarına karşılık faturaları incelendiğinde, bölge dışı satış yaptıklarının
görülebileceğini ileri sürmektedir. Ayrıca, anılan bayinin savunma ekinde sunulan
dilekçesinde yer alan “Bizim de bölgemiz dışından gelen talepleri karşıladığımız
olmaktadır.” şeklindeki ifadesi ile Raportörlerle yapılan görüşmedeki ifadesini
düzelttiği ve bölge dışına satış yaptığını gösteren iki faturayı dilekçeye eklediği 1520
belirtilmektedir.

Mersin ili bayilerinden Oğuzberk Gıda Ltd. Şti. ile Panel Dağıtım Ltd. Şti.nin il
içinde diğer bölgelerden gelen taleplerin karşılandığı, il dışından gelen taleplerin
karşılanmadığı yönündeki beyanlarına değinilmektedir. Bu ifadelerle aslında
anılan bayilerin kısmen pasif satış yaptıklarını beyan ettikleri, Çay-Kur’un il dışı
pasif satışları yasaklama uygulaması içinde bulunmadığı, ancak ürünün mahiyeti
itibarıyla iller arası satışların nadiren görüldüğü iddia edilmektedir. Buna ek
olarak, pasif satışların son satış noktalarının diğer bölgelerden mal talep etmesi
suretiyle gerçekleştiği, bu durumun ancak yakın bölgeler arasında mümkün 1530
olduğu ve bayilerin beyanlarının da bahsedilen yönde olduğu ileri sürülmektedir.
Ayrıca, yukarıda isimlerine yer verilen bayiler, savunma ekinde sunulan
dilekçelerinde, Raportörlerce tutanak altına alınan beyanlarının, bayilik
sözleşmesini yanlış anlamalarından kaynaklandığını ifade etmektedirler.

Trabzon bayii Alemdar Gıda San. İnş Taah. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Soruşturma
Raporu’nda yer verilen “…bayinin bölgesi içinde satış yapan toptancıya mal
verilebilirken, Çay-Kur toptancıların bir bölgeden mal alıp başka bir bölgede daha
düşük fiyatla satış yapmaları durumunda mal veren bayiye müdahale
edebilmektedir..” şeklindeki ifadesine değinilmektedir. Bu ifadenin, toptancı 1540
vasıtasıyla diğer bölgelere aktif satış yapılmasının yasaklandığını ortaya koyduğu
ve bu durumun da rekabet ihlali teşkil etmediği iddia edilmektedir.

Soruşturma Raporu’nda Bak-Tat isimli Çay-Kur bayinin “Çay-Kur bölge dışına
satışı yasakladığından, bölge dışına satış yapmıyoruz ve bölge dışından gelen
talebi de karşılamıyoruz...Toptancılara mal satışımız yasaktır.” şeklindeki
ifadesine yer verilmiştir. Savunmada bu ifadeye ilişkin olarak, bayinin rekabet
hukuku bilgisine sahip olmaması nedeniyle maksadını aşan ifadeler kullandığı,
burada aslında bölge dışına aktif satışların yasak olduğunun anlatılmak istendiği
ileri sürülmektedir. Buna ek olarak, “...bölge dışından gelen talebi de 1550
karşılayamıyoruz...” ifadesinin ise toptancılardan gelen talebin karşılanamadığını
anlatmak için kullanıldığı, Çay-Kur toptancılara satışı yasaklamadığı halde
bayinin iradesinin bu yönde gerçekleştiği iddia edilmektedir. Savunma ekinde
sunulan, söz konusu bayinin dilekçesinde yer alan “Kotaları doldurmak için başka
illerin bayilerinin satış noktalarına gitmememiz yazılı ve sözlü olarak Çay-Kur’ca
istenmektedir.” şeklindeki ifade ile bayinin aslında aktif satışların yasak olduğunu
anlatmak istediği ve bu durumu belgelemek amacıyla bölge dışı nihai satış
noktalarına yapılan satışları gösteren 4 adet fatura örneği gönderdiği
belirtilmektedir.
1560
04-63/930-222
35
Soruşturma Raporu’nda, Samsun bayilerinden, Gürsoy Gıda Maddeleri Ticaret
A.Ş. yetkilisinin, “Samsun dışına satış yapmanın mümkün olmadığı, hatta, bölge
dışından Samsun’a gelerek mal talep edenlerin dahi taleplerinin karşılanamadığı,
bu durumun Çay-Kur tarafından yasaklandığı ve kontrol altında tutulduğu”,
şeklindeki ifadesine yer verilmiştir. Savunma ekinde sunulan dilekçede, bayi
yetkilisi, Raportörlerle yapılan görüşmede, diğer bölgelerden gelen toptancı
taleplerinin karşılanamadığı, ancak bölge dışı son satış noktası taleplerine cevap
verildiğini ifade etmek istediğini, bütün satışların yasak olduğu gibi bir yanlış
anlaşılmaya mahal vermemek ihtiyacı içinde olduğunu belirtmektedir.
Savunmada toptancılara satış yapılmamasının bayilik sözleşmesi gereği olduğu 1570
ve diğer bölgelere aktif-pasif satış yapmadıklarını beyan eden bir çok bayinin
faturaları incelendiğinde, hemen hemen hepsinin diğer bölgelere satış
yaptıklarının görülebileceği ileri sürülmektedir.

Soruşturma Raporu’nda Samsun Pazarlama Bölge Müdürlüğü tarafından bu
ildeki bayilere yollanan, bölge ihlallerinin toptancıların aldıkları ürünleri başka
bölgelerde satmaları sebebiyle gerçekleştiği, bundan ötürü isimleri yazıda
sıralanan toptancı firmalara her ne sebeple olursa olsun ürün verilmemesi
gerektiği belirtilen yazıya yer verilmiştir. Savunmada bu yazının Çay-Kur’un
bayilik sisteminin problemlerini ortaya koyduğu, sisteme dahil olmayan 1580
toptancıların diğer bölgelerde yaptıkları aktif satışların sistemi bozduğu, bu yazı
ile anılan durumun engellenmeye çalışıldığı ifade edilmektedir. Savunmada
ayrıca, Soruşturma Raporu’nda yer verilen, Samsun ili bayilerinin Bölge
Müdürlüğü’ne hitaben düzenledikleri, “Bölge Müdürlüğü’nün talimatları
doğrultusunda” toptancılara yapılan satışların kaldırıldığı, ancak başka
bölgelerden mal getirip yüksek iskontoyla satış yapılarak bayilerin “piyasalarını
bozan” toptancılar hakkında gereğinin yapılmasının talep edildiği belgeye de
değinilmektedir. Sıcak satış sisteminde toptancılara satış yapılmaması
gerektiğinden, bayilerin toptancılara yapılan satışlardan şikayetçi olmalarının
normal olduğu, bu tür şikayetlerin aktif satış olduğunun belirlenmesi halinde ilgili 1590
bayinin uyarıldığı ifade edilmektedir.

H.4.1.2.2. Aktif Satış – Pasif Satış Ayrımının Belirsiz Olduğu Bulgulara
İlişkin Savunma

Soruşturma Raporu’nda “Aktif Satış – Pasif Satış Ayrımının Belirsiz Olduğu
Bulgular” başlığı altında daha ziyade çeşitli illerdeki bayilerin bölge ihlalleri
yapıldığı yönündeki şikayetleri ile Pazarlama Dairesi Başkanlığı ve bölge
müdürlükleri tarafından bayilere gönderilen yazılara yer verilmiştir. Çay-Kur,
toptancılara satış yapılmasını engelleme hakkı bulunmasına rağmen, bu hakkın 1600
kullanılmaması nedeniyle, bölge dışı toptancılara aktif/pasif satışların
hızlandığını bu nedenle bayi şikayetlerinin arttığını ancak, anılan şikayetlerin
Çay-Kur aleyhine delil teşkil etmeyeceğini ileri sürmektedir.

H.4.1.2.3.Pasif Satışların Gerçekleştirildiğini Gösteren Bulgulara İlişkin
Savunma
04-63/930-222
36

Soruşturma Raporu’nda pasif satışların gerçekleştirilebildiğini ifade eden bölge
müdürleri ve bayilerle yapılan görüşme tutanaklarına yer verilmiştir. Savunmada
bu belgelerin pasif satışların yasaklanmadığını gösterdiği, pasif satışların 1610
engellendiği yönündeki ifadelerin bu kavramın yanlış yorumlanmasından ya da
yanlış bilgilenmeden kaynaklandığı ileri sürülmektedir. Bu durumun kanıtı olarak
da pasif satış kavramını doğru yorumlayan bölge müdürlerinin varlığı
gösterilmekte ve bazı bölge müdürlerinin anılan kavramı yanlış yorumladığı
iddiası yinelenmektedir.

H.4.1.3. Üçüncü Yazılı Savunma

Teşebbüs üçüncü yazılı savunmasında ikinci yazılı savunmada ileri sürdüğü
görüşleri aynen muhafaza etmiştir. 1620

H.4.2. Yekeler Ticaret’in Savunmaları

H.4.2.1. İlk Yazılı Savunma

Yekeler Ticaret’in savunmasında ilk olarak, Çay-Kur’un dağıtım sistemi hakkında
alınan 22.6.1999 tarih ve 99-31/277-167 sayılı Rekabet Kurulu kararına
değinilmektedir. Söz konusu kararda Çay-Kur’dan, bayileri ile akdetmiş olduğu
bayilik sözleşmesinde yer alan 4054 sayılı Kanun’a aykırı hükümleri düzeltmesi
istenmiştir. Yekeler Ticaret savunmasında, Çay-Kur’un bu sürenin sonunda 1630
hazırladığı yeni sözleşmenin, Kurul kararına istinaden düzenlendiği açıklamasını
yaptığını ve bunun üzerine sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’a uygun olduğu
varsayılarak imzalandığını belirtmektedir.

Savunmada değinilen ikinci husus, teşebbüsler arası dikey ilişkilerde ortaya çıkan
ihlallerde Rekabet Kurulu’nun genel tavrı hakkındadır. Yekeler Ticaret, bu gibi
durumlarda Kurul’un istisnasız olarak sağlayıcı konumundaki teşebbüsler
hakkında soruşturma açtığını ve gerek ihlale, gerekse bildirimde bulunmamaya
ilişkin cezaları sağlayıcıya verdiğini ileri sürmektedir. Bu durumun nedeni olarak
da, sağlayıcı teşebbüsün ticari gücünü kullanması karşısında, bayiliğini 1640
kaybetmek endişesi içindeki bayinin, sağlayıcı taleplerine itiraz edememesi
gösterilmektedir.

Yekeler Ticaret, savunmasında, şirketleri hakkında Rekabet Kurumu’na yapılan
şikayetin, yetkili Çay-Kur bayii olmamasına rağmen, bayi olduğunu gösteren bir
tabela asması nedeniyle daha önce gerekli makamlara şikayet ettikleri ve bu
nedenle kendileri ile ticari anlaşmazlık içinde olan Orhan Sofuoğlu tarafından
düzenlendiğini, şikayet dilekçesinde yer alan diğer teşebbüslerin kendilerinden
mal temin edememekten değil, söz konusu kişinin husumeti nedeniyle şikayetçi
olduklarını belirtmiştir. Bu durumu ispatlamak amacıyla, şikayetçi teşebbüslerden 1650
üçüne mal satıldığını gösteren fatura örnekleri ve Yekeler Ticaret’ten mal
alınabildiğinin ifade edildiği dilekçe ile, bir şikayetçinin Yekeler Ticaret’ten mal
talep etmediğini ve bir diğerinin de talep etmesi halinde kendilerinden mal
04-63/930-222
37
alabileceğini ifade ettiği dilekçeler savunma ekinde yer almaktadır. Ayrıca
Yekeler Ticaret tarafından, şikayetçi teşebbüslerden Göl-Pa Gıda San. Ltd.
Şti.’den daha önce alınan bir senedin tahsile verilmesi nedeniyle, söz konusu
teşebbüsün kendilerine husumet beslediği ve bu nedenle şikayette bulunduğu
ifade edilmektedir.

Savunmada yer alan bir diğer husus, Yekeler Ticaret’in hakim durumda 1660
olmadığıdır. Önaraştırma raporunda belirtildiğinin aksine, bölgede kaçak çay
tüketiminin oldukça fazla olduğu, Çay-Kur tarafından hazırlanan 2002 yılı için iller
bazında ortalama çay tüketim miktarını gösteren tablo doğrultusunda, Van ilinde
kaçak çayın, toplam tüketimin yaklaşık %50’sini oluşturduğu ifade edilmektedir.
Ayrıca, Çay-Kur’un Van’daki pazar payının yaklaşık %24 olduğu ve nüfus
dağılımına göre bir değerlendirme yapıldığında, Van’da Çay-Kur ürünleri toplam
satışının %80’inin Yekeler Ticaret’in bölgesinde gerçekleştiği belirtilmektedir.
Dolayısıyla, Çay-Kur tarafından, Van ili için öngörülen 550 ton tüketimin 440
tonunun Yekeler Ticaret’in bölgesinde, geri kalan 110 tonunun ise diğer bayinin
bölgesinde gerçekleşmekte olduğu ifade edilmektedir. Bu hesaplama 1670
doğrultusunda, Yekeler Ticaret’in 2002 yılı toplam çay satışlarının toplam
tüketime oranlanması sonucunda Yekeler Ticaret’in pazar payının %22,7 olduğu
ileri sürülerek, şirketlerinin hakim durumda olmadığı belirtilmektedir. Savunmada
ayrıca, Van iline pasif satış yoluyla çok miktarda mal girişi olduğu da göz önünde
bulundurulduğunda Yekeler Ticaret’in pazar payının daha da düşeceği iddia
edilmektedir.

Yekeler Ticaret’in hakim durumda bulunmadığını ispat etmek amacıyla,
savunmada yer verilen bir diğer husus, bölgede TEKEL’in ciddi bir alternatif temin
kaynağı oluşturduğu iddiasıdır. 2002 yılı için yaklaşık 26 ton çayın TEKEL 1680
tarafından kendi bayilerine ve toptancılara satıldığı, halihazırda 15 teşebbüsün
Van TEKEL Baş Müdürlüğü’nden Çay-Kur ürünleri alma imkanına sahip olduğu
ifade edilerek, böylesi temin kaynaklarının bulunduğu bir ortamda Yekeler
Ticaret’in hakim durumda olamayacağı savı yinelenmektedir.

Yekeler Ticaret’in savunmasında son olarak toptancılara mal satışının zorunlu
olup olmadığı konusuna yer verilmektedir. Önaraştırma Raporu’nda yer alan ve
soruşturma açılmasına temel olan, Yekeler Ticaret’in başka kaynaktan ürün
tedarik etme imkanı bulunmayan toptancılara mal vermeyi reddetmek suretiyle,
Çay-Kur’un pazar payının oldukça yüksek olduğu bölgede, marka içi rekabeti 1690
önemli ölçüde azalttığı değerlendirmesinin doğru olmadığı, bölgedeki
toptancıların gerek kendilerinden gerekse diğer bayilerden ürün temin
edebildikleri belirtilmektedir. Ayrıca yukarıda da bahsedildiği gibi, Çay-Kur’un
bölgedeki pazar payının %80 değil %24 olduğu, dolayısıyla bölgede kaçak çay,
özel teşebbüs çayları ve Çay-Kur ürünleri arasında ciddi bir rekabetin varolduğu
ileri sürülmektedir.

Savunmada, ayrıca markalar arası rekabetin yoğun olduğu pazarlarda, tek bir
markanın satışı ile ilgili tek satıcılık sözleşmelerinin marka içi rekabeti sınırladığı
04-63/930-222
38
halde, markalar arası rekabeti artırıcı niteliği nedeniyle muafiyet alabileceği ifade 1700
edilmektedir. Buna ek olarak, bayilik sözleşmelerinin esas olarak markalar arası
rekabeti koruduğu, marka içi rekabetin sadece pasif satışların yasaklanmaması
suretiyle kısmen korunduğu görüşüne yer verilmektedir. Dolayısıyla, bayinin
toptancılara ürün satarak marka içi rekabeti sağlamak gibi bir zorunluluğunun
bulunmadığı ileri sürülmektedir. Bu savı desteklemek amacıyla savunmada,
Rekabet Kurulu’nun 24.11.1999 tarih ve 99-53/575-365 sayılı İGTOD kararına
yer verilmektedir.

H.4.2.2. İkinci Yazılı Savunma
1710
Yekeler Ticaret tarafından gönderilen ikinci yazılı savunmada soruşturma
raporunda yer verilen görüşlerin tamamına iştirak edildiği ve ilave edilecek bir
hususun bulunmadığı ifade edilmiştir.

I. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

Çay-Kur’un bayileri ile akdettiği “Yetkili Bayilik Sözleşmesi”, rekabet etmeme
yükümlülüğünü düzenleyen hüküm hariç olmak üzere, lafzı itibarıyla 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği çerçevesinde grup muafiyeti
kapsamındadır. Çay-Kur tarafından gerçekleştirilen bayilerin pasif satışlarının 1720
engellendiğine dair uygulamalara ilişkin olarak yeterli delil bulunmamaktadır.
Ayrıca Çay-Kur’un bayilerin yeniden satış fiyatını belirlemek suretiyle, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği savını destekleyen bilgi ve belgelere de
ulaşılamamıştır.

Yekeler Ticaret’in “Erçiş, Muradiye ve Çaldıran ilçeleri hariç olmak üzere Van ili”
olarak tanımlanan ilgili coğrafi pazarda hakim durumda bulunmadığı, bununla
birlikte adıgeçen teşebbüsün toptancılara da ürün satışı gerçekleştirmesi
sebebiyle kötüye kullanma eyleminin de söz konusu olmadığı tespit edilmiştir.
1730
J. SONUÇ

Düzenlenen Rapora, toplanan delillere, sözlü savunma toplantısındaki
açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına göre ;

Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından bayilik sistemi vasıtasıyla 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin ve Yekeler Gıda Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti.’nin mal
vermeyi reddetme eylemi ile aynı Kanun’un 6. maddesinin ihlal edilip
edilmediğine ilişkin 29.9.2004 tarihinde yapılan ilk oylama ve Kanun’un 51.
maddesi uyarınca 30.9.2004 tarihinde yapılan ikinci oylama sonucunda, 1740

1. Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nün bayileri ile akdettiği “Yetkili Bayilik
Sözleşmesi”, rekabet etmeme yükümlülüğünü düzenleyen hüküm hariç
olmak üzere, lafzı itibarıyla 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği çerçevesinde grup muafiyeti kapsamında olan ve Çay
İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen bayilerin pasif
04-63/930-222
39
satışlarının engellendiğine dair uygulamalara ilişkin olarak Çay İşletmeleri
Genel Müdürlüğü’nün cezalandırılmasına yeterli delil olmadığına
OYÇOKLUĞU ile;
1750
2. Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nün bayilerin yeniden satış fiyatını
belirlemek suretiyle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği savını
destekleyen bilgi ve belgelere ulaşılamadığından, bayilerin yeniden satış
fiyatını tespit etmek iddiasına ilişkin olarak bir ihlalin bulunmadığına
OYBİRLİĞİ ile;

3. Bayilik sözleşmelerinin rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi bakımından
Tebliğ’de öngörülen süre zarfında uygun hale getirilmesi gerektiğinin anılan
teşebbüse bildirilmesine OYBİRLİĞİ ile;
1760
4. Yekeler Gıda Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti.’nin “Erçiş, Muradiye ve Çaldıran
ilçeleri hariç olmak üzere Van ili” olarak tanımlanan ilgili coğrafi pazarda
hakim durumda bulunmadığına, bununla birlikte adıgeçen teşebbüsün
toptancılara da ürün satışı gerçekleştirmesi sebebiyle kötüye kullanma
eyleminden de bahsedilemeyeceğine, bu nedenle adıgeçen teşebbüs
hakkındaki şikayetlerin reddine OYBİRLİĞİ ile;

karar verilmiştir.

1770
KARŞI OY GEREKÇESİ
(30.09.2004 tarihli ve 04-63/930-222 sayılı Kurul Kararı)


Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nün bayilerin pasif satışlarını
engellediğine ilişkin olarak yeterli delil bulunmadığından hareketle 4054 sayılı
Kanun’a aykırılık bulunmadığı, dolayısıyla ilgili teşebbüsün cezalandırılmasına
gerek olmadığı yönündeki çoğunluk görüşüne aşağıdaki gerekçelerle
katılmıyoruz:
1780
- Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nün pasif satışları engelleyebileceği,
bu bağlamda toptancılara mal verilmesinin yasaklanabileceği şeklinde mevzuatta
bir düzenleme, dolayısıyla bir yetki bulunmamaktadır. İlgili yönetmelikte de bu
konuda bir hüküm mevcut değildir. Bu itibarla, öncelikle anlaşma ve
uygulamaların yasal dayanağının bulunmadığı belirtilmelidir.

- Öte yandan, pasif satışların engellendiği çok sayıda belge ve ifadelerle
kanıtlanmıştır. Bu açıdan, “pasif satışların engellendiğine dair yeterli delil
bulunmadığı” şeklindeki çoğunluk görüşüne katılmak mümkün değildir. Şöyle ki;
pasif satışlara imkan tanınmadığı sonucu, hem Çaykur İşletmeleri Genel 1790
Müdürlüğü’nün Bölge Müdürlükleri ile yaptığı yazışmalardan ve Genel Müdürlük
ve Bölge Müdürlükleri yetkililerinin beyanlarından, hem de çok sayıda bayi
yetkililerinin ifadelerinden açıkça ortaya çıkmaktadır. Soruşturma Raporu’nun
7.1.3.1. kısmında ifade edilen (s.28 vd.) yirmiden fazla kanıtta engelleyici
uygulamalar tartışmasız gerekçelendirilmektedir. Aynı şekilde Soruşturma
Heyeti’nin ikinci yazılı savunma üzerine hazırladığı 02.07.2004 tarihli Ek
Görüş’ün C.3 bölümünde (s.29-50) de, teşebbüsün savunmaları da dikkate
alınarak pasif satışların nasıl engellendiği karşıt yorumları ve görüşleri gerekçesiz
bırakacak şekilde sergilenmektedir.
1800
- Rekabet Kurulu’nun 24.11.1999 tarihli ve 99-53/575-365 sayılı İGTOD
kararında, pasif satışların engellenmesi anlamında, olayın özellikleri temelde
farklılık göstermemesine karşın, deliller yeterli görülerek ihlal kabul edilmiş ve
teşebbüs cezalandırılmıştı. Burada İGTOD kararında ortaya konulan delillerden
çok fazla delil bulunduğu halde, çoğunluk görüşünün “yeterli delil bulunmadığı”
gerekçesini objektif bir gerekçe olarak değerlendiremiyoruz.

- Kurul’un soruşturma açılması kararının ardından Çaykur İşletmeleri
Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılan ve pasif satışların yasak olmadığını belirten
12.04.2004 tarihli genelge, teşebbüsün engelleyici uygulamalarının kabulü 1810
anlamında yorumlanmalıdır.

- Teşebbüs temsilcilerinin sözlü savunma toplantısında yaptıkları
savunmalarında da, uygulamayı açıkça itiraf anlamında ifadelerde bulundukları
ve 4054 sayılı Kanun’a aykırılığı “Bölge sınırlaması” ile açıklamaya çalıştıkları
04-63/930-222
41
görülmüştür. Aynı şekilde savunmalarında, pasif satış yapan bayilere müeyyide
uygulamadıklarını, sadece ikazda bulunduklarını temsilciler ve yetkililer ifade
etmişlerdir.
- Aktif-pasif ayırımının ilgililer tarafından bilinmediği ve anlaşılamayacağı
savunması da tutarlı değildir. Unutulmamalıdır ki, Çaykur 1999 yılında da bir 1820
soruşturmaya muhatap olmuş ve Kurul’un 22.06.1999 tarihli ve 167 sayılı
kararıyla, mevzuatın henüz yeni olduğu gerekçesiyle cezalandırılmamıştı.
Teşebbüsün 2001 yılında kararda öngörülen değişikliklerin yapılması
gerekçesiyle Rekabet Kurumu’yla tekrar yazışma ve karar prosedüründe yer
almıştı. Nihayet, müteakip dönemde de Tekel ürünleriyle ilgili bir araştırma
nedeniyle Çaykur tekrar Kurul’un incelemesine tabi olmuştur. Tüm bu evrelere
bağlı olarak artık Çaykur teşkilatının rekabet mevzuatına yabancı olduğu
söylenemez. Bu bağlamda, Çaykur Genel Müdürlük, Bölge Müdürlükleri ve Bayi
yetkililerinin bölge dışından gelen taleplerin karşılanıp karşılanmadığı biçimdeki
bir soruyu anlamadıkları iddia edilemez. Burada özellikle vurgulanmalıdır ki, 1830
tutanaklarda da görüleceği üzere, Soruşturma Heyeti’nde yer alan raportörler
tarafından sorular, aktif-pasif ayırımının yapılması şeklinde değil, bölge dışından
gelen taleplerin karşılanıp karşılanmadığı şeklinde yöneltilmiştir. Bir-iki istisna
dışında tüm soruların ilgililere bu biçimde yöneltildiği, Soruşturma Raporu
ekindeki tutanaklarla sabittir. Hal böyle iken, sonradan, ifade verenler, beyanda
bulunanlar tarafından gönderilen ve “ifadelerinin yanlış anlaşıldığı……”
biçimindeki yazıları anlamak ve değerlendirmek elbette mümkün değildir.
Nihayet, Rekabet Kurulu’nun şimdiye değin ve pasif satışların engellenmesi
nedeniyle açmış olduğu soruşturmalarda da soru ve tutanak yöntemi aynı iken,
farklı bir gerekçe konulması çelişki yaratacaktır. 1840



Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi Kurul Üyesi




1850



M. Sıraç ASLAN Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi Kurul Üyesi




Full & Egal Universal Law Academy