04-69/988-243
1
Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-3-40 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 04-69/988-243
Karar Tarihi : 27.10.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tucay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit
SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç
ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Hilmi BOLATOĞLU, Alper KARAKURT
C. ŞİKAYET EDEN: Resen
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Coca-Cola Satış Dağıtım A.Ş.
Esenşehir Mah. Erzincan Cad. No:36
81260 Ümraniye/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Buzlu çay piyasasında “Nestea” markası ile faaliyet
gösteren Coca-Cola Satış Dağıtım A.Ş. (CCSD)’nin, nihai satış noktaları
ile akdettiği sözleşmeler yoluyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilebilecek
uygulamalara yol açıp açmadığının tespiti.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Unilever Grubu yetkililerinin, CCSD’nin buzlu çay
pazarında rekabeti engellemeye yönelik uygulamalar gerçekleştirdiği iddiası.
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurulu’nun 6.11.2003 tarihli toplantısında
aldığı kararla, Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü ile Yekeler Gıda Ticaret ve
San. Ltd. Şti. hakkında açılan soruşturma çerçevesinde Unilever Grubu
yetkilileri ile Raportörlerce yapılan görüşmede, CCSD’nin rekabete aykırı
nitelikteki uygulamaları ile ilgili edinilen bilgiler çerçevesinde, Rekabet Kurulu
22.4.2004 tarih ve 04-27/342-84 sayılı kararı ile 4054 sayılı Kanun'un ihlaline
ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca resen önaraştırma yapılmasına
karar vermiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 20.10.2004 tarih ve 2004-3-40/ÖA-04-H.B.
sayılı Önaraştırma Raporu 22.10.2004 tarih, REK.0.07.00.00/222 sayılı
Başkanlık önergesi ile 04-69 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
04-69/988-243
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; buzlu çay piyasasında Nestea
markası ile faaliyet gösteren CCSD’nin buzlu çay pazarındaki konumunu
güçlendirmek için Unilever tarafından dağıtımı yapılan Lipton Ice Tea’nin
faaliyetlerini zorlaştırılıp zorlaştırmadığının tespiti için yapılan önaraştırmaya
ilişkin olarak, CCSD’nin bu alanda 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlali
olarak kabul edilebilecek bir eyleminin bulunmaması nedeniyle soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar: Coca-Cola Satış Dağıtım A.Ş. (CCSD)
Coca-Cola ürünlerinin marka ve lisans sahibi olan ABD’de yerleşik The Coca-
Cola Company (TCCC)’nin Türkiye’deki faaliyetleri, sermayesinin tamamı
TCCC’ye ait The Coca-Cola Export Corporation’ın yan kuruluşları aracılığı ile
gerçekleşmektedir. TCCC’nin Türkiye’deki üretim ve şişeleme faaliyetlerini
Coca-Cola İçecek A.Ş. (CCİ), pazarlama, satış ve dağıtım faaliyetlerini ise
CCSD yürütmektedir.
Kola ve diğer gazlı alkolsüz içeceklerin perakendecilere arzı, birbiriyle
bağlantılı iki etkinlik sonucu gerçekleşmektedir: Marka sahipliği ve şişeleme.
Marka sahibi, içecek markalarını yaratmakta ve bunların tanıtımını yapmakta,
bu içeceklerin konsantrelerinin arzını sağlamakta ve yerel şişeleyicileri
içeceklerin hazırlanması, paketlenmesi, pazarlanması, dağıtımı ve satışı
konularında yetkilendirmektedir. Bu anlamda tüketici talebinin yaratılması,
marka sahibi olarak TCCC’nin stratejisi iken bu talebi karşılama görevi yerel
şişeleyicilerin olmaktadır. “Şişeleme” terimi genellikle gazlı içecekler
sektöründe bu içeceklerin üretimi, şişelenmesi, pazarlanması, dağıtımı ve
satışı anlamına gelmektedir. TCCC’nin Türkiye’deki şişeleyicisi de CCİ ve
CCSD şirketleridir.
TCCC ve markaları ile ilişkilerini yansıtmak ve aynı zamanda bütün üretim,
satış ve dağıtım faaliyetlerini tek bir çatı altında toplamak amacıyla CCSD’nin
%99,97 oranındaki hissesi de CCİ’ye geçmiştir. CCSD’nin ortaklık yapısına
Tablo-1’de yer verilmiştir:
Tablo 1:CCSD Ortaklık Yapısı
ORTAĞIN UNVANI SERMAYE PAYI (%)
Coca-Cola İçecek A.Ş. 99,97
The Coca-Cola Export Corporation 0,01
Anadolu Endüstri Holding A.Ş. 0,00
Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayi A.Ş. 0,01
Anadolu Eğitim ve Sosyal Yardım Vakfı 0,00
E. Özgörkey İçecek Yatırım A.Ş. 0,00
Etap İçecek Yatırımı A.Ş. 0,00
İstanbul Ticaret ve Finansman A.Ş. 0,00
Pe Re Ja İleri Kimya Sanayi A.Ş. 0,02
Asma Ambalaj Sanayi A.Ş. 0,00
Toplam 100,00
04-69/988-243
3
CCSD’nin ürün gamı kolalı içecekler, meyve suları, sade ve meyveli gazozlar,
soda, buzlu çay ve su ürünleri ile spor ve enerji içeceklerinden oluşan geniş
bir yelpazeyi kapsamaktadır. Şirket, Coca-Cola ve Diet/Light Coke
markalarının yanı sıra, meyve suyu pazarında Cappy ve Bibo, meyvelı gazoz
pazarında Fanta, soda pazarında Schweppes markaları ile faaliyetini
sürdürmektedir. Sade gazoz pazarında sahip olunan markalar ise, uluslar
arası bir marka olan Sprit ve yerel bir marka olan Sensun’dur. 1998 yılında
Özgörkey grubundan satın alınan Sensun markası bu tarihe kadar sadece
Ege Bölgesi sınırlarında pazarlanırken, Coca-Cola’nın ürün gamına
katılmasıyla tüm ülke çapında pazarlanmaya başlamıştır. Şirket, son olarak
şişelenmiş su pazarında Turkuaz, buzlu çay pazarında Nestle ortaklığı ile
Nestea, meyve suyu pazarında Frutia, spor içeceği olarak Powerade ve enerji
içeceği olarak da Burn markalarının üretim ve pazarlanması faaliyetlerine
başlamıştır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı; ürün özellikleri, fiyatları ve kullanım amaçları bakımından
tüketici tarafından değiştirilebilir ya da ikame edilebilir sayılan bütün ürünleri
ve/veya hizmetleri kapsamaktadır. Önaraştırma konusu teşebbüsün pazara
sunduğu ürünler, niteliği gereği, alkolsüz ticari içecekler ürün grubu içinde
değerlendirilmektedir. Alkolsüz ticari içecekler ürün grubu genel olarak; gazlı
içecekler, meyve suyu ve meyve aromalı içecekler, kaynak suyu, maden
suyu, sıcak içecekler, süt, buzlu çay ve kahvelerden oluşmaktadır.
İlgili ürün pazarının tanımı çerçevesinde, anılan ürün guruplarından
hangilerinin aynı ürün pazarında değerlendirilebileceğini tespit edebilmek için,
öncelikle söz konusu ürünlerin kullanım amaçlarının belirlenmesi
gerekmektedir.
Anılan ürün guruplarından gazlı içecekler; sindirim, ferahlama, kendine özgü
tat duygusu eşliğinde susuzluk giderme, sosyal uyum gibi amaçlarla
tüketilmektedir. Gazlı içecekler ürün gurubunun ayırt edici özelliği, asit ihtiva
etmesidir.
Meyve suları ve meyve aromalı içecekler sağlığa yararlı bazı vitamin ve
mineraller içermeleri nedeniyle, ağırlıklı olarak çocuklar ve yaşlılar tarafından
tüketilmekte, kahvaltı ve diğer öğünlerde tercih edilmektedir.
Başlıca çay ve hazır kahveden oluşan sıcak içecekler; sakinleşme, uyarılma,
yorgunluk atma amacıyla ağırlıklı olarak kış ve sonbahar aylarında
tüketilmektedir. Söz konusu ürünler, günlük tüketim içerisinde ağırlıklı olarak
kahvaltıda tercih edilmekle birlikte temel öğün dışında ara öğünlerde pasta,
börek gibi mamuller ile birlikte de tüketilmektedir.
Süt, özellikle yaşlılar ve çocuklar tarafından vücut için gerekli olan kalsiyum
mineralini temin etmek amacıyla tüketilmektedir. Öte yandan, diğer alkolsüz
ticari içeceklerden farklı olarak, tatlılarda ve birçok yemekte girdi mamul
olarak kullanılmaktadır.
04-69/988-243
4
Maden suları; ağırlıklı olarak sindirim ve vücut için gerekli olan bazı mineralleri
temin etmek amacıyla tüketilmektedir. Kaynak suları ise, insan bedeni için
hayati önemi olan su ihtiyacını gidermek amacıyla tüketilmektedir.
Buzlu çay ve kahve ise ülkemizde yeni denenmekte olan ürünlerdir. Ağırlıkla
yaz aylarında ferahlamak ve susuzluk gidermek amacıyla tüketilmektedir.
Yukarıda yer alan bilgilerden anlaşılacağı üzere, buzlu çay ile diğer alkolsüz
içecekler genel hatlarıyla değerlendirildiğinde, kullanım amaçları ve temel
nitelikleri bakımından birbirlerinden farklılaştıkları görülmektedir. Bununla
birlikte başta meyve suları ve meyve aromalı içecekler olmak üzere gazsız
içecekler ile buzlu çayın aynı pazarda yer alıp almayacağı tartışma
konusudur. Ancak ilgili ürün pazarının farklı alternatiflerle belirlenmesi halinde
bile dosya kapsamının etkilenmeyecek olması nedeniyle, ilgili ürün pazarının
tespitine yönelik derinlemesine bir tahlile gerek olmadığı sonucuna varılmıştır.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Pazarda faaliyet gösteren firmalar, ürünlerini Türkiye genelinde
pazarlamaktadırlar. Bu nedenle ilgili coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti
sınırları” kapsamındaki piyasa olarak kabul edilmiştir.
I. 3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü ile Yekeler Gıda Ticaret ve San. Ltd. Şti.
hakkında açılan soruşturma çerçevesinde Unilever Grubu yetkilileri ile yapılan
görüşmede söz konusu teşebbüsün yetkilileri tarafından raportörlere;
CCSD’nin kendisine ait olan buzlu çay markası Nestea’nin rakibi olan Lipton
Ice Tea’nin satışını engellediği dile getirilmiştir. Görüşmede bu engellemenin,
CCSD tarafından Coca-Cola markalı ürünlerin satışının, Nestea markalı buzlu
çay ürününün satışı koşuluna bağlanması suretiyle gerçekleştirildiği beyan
edilmiştir. 19.4.2004 tarih ve 2004-3-40/İ.İ.-04-T.E. sayılı ilk inceleme
raporunda, CCSD’nin söz konusu faaliyetlerinden mağdur olduğunu şifahi
olarak belirten Unilever’in konuya ilişkin kapsamlı bir dosya hazırladıkları da
ifade edilmektedir. Bu bağlamda önaraştırma safhasında görüşülen Unilever
yetkilisi ve aynı zamanda Lipton Ice Tea Ticari Pazarlama ve Kanal
Müdürü’nden Raportörlerce bahse konu dosya talep edilmiştir. Ancak söz
konusu kişi, hazırlanan dosyayı bulamadığını belirtmiştir. Unilever yetkilileri
tarafından daha önceden şifahi olarak belirtilen CCSD’ın eylemleri de
Raportörlerce kendisine sorulmuş, buna karşılık Lipton Ice Tea Ticari
Pazarlama ve Kanal Müdürü şu anda CCSD hakkında bu tür bir duyum
almadıklarını ifade etmiştir. CCSD’nin uygulamaları hakkında herhangi bir
şikayetlerinin olmadığı tutanak ile kayıt altına alınmıştır.
Önaraştırmaya konu CCSD şirketinde yapılan yerinde incelemede, buzlu çay
pazarına ilişkin belgeler incelenmiştir. Bu incelemede söz konusu şirketin
Lipton Ice Tea markasına yönelik rekabet ihlali niteliğinde herhangi bir
eylemine ya da bu yönde şirket iradesini, stratejisini ortaya koyan herhangi bir
belgeye rastlanmamıştır. CCSD’nin satış noktalarına, şirket ürünleri ile birlikte
Nestea’nin alınması koşulunun öne sürülüp sürülmediği sorulmuştur. CCSD
Satış ve Pazarlama Direktörü tarafından, halihazırda grup muafiyeti
04-69/988-243
5
kapsamında yer alan sözleşmelerin akdedildiği satış noktalarında rakip buzlu
çay markalarının rahatlıkla satılabildiği belirtilmiştir. Bu durum CCSD
ürünlerinin dağıtımının gerçekleştirildiği toplam (………) nihai satış noktasının
yalnızca %(….)’si olan (……….) adedinde Nestea markalı buzlu çayın
satışının gerçekleştiği yönündeki veri ile desteklenmiştir. Diğer bir ifade ile
CCSD dağıtım kanalının %(….)’inde Nestea markalı ürün bulunmamaktadır.
Son olarak Nestea’nin satışının, CCSD’nin sattığı diğer ürünler ile birlikte
yapılması şartına bağlanmasının ödemeler bakımından da mümkün olmadığı
belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında; CCSD’nin sözleşme
hükümlerinden kaynaklanacak şekilde ya da fiili uygulamaları neticesinde,
buzlu çay pazarındaki rekabetçi yapıyı kısıtlayan ya da olumsuz etkileyen
herhangi bir durumun mevcut olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; buzlu çay
piyasasında “Nestea” markası ile faaliyet gösteren Coca Cola Satış Dağıtım
A.Ş.’nin bu alanda 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlali olarak kabul
edilebilecek bir eyleminin bulunmadığına, dolayısıyla soruşturma açılmasına
gerek olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy