Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-4-168 (Devralma)
Karar Sayısı : 04-70/1013-248
Karar Tarihi : 4.11.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN.
B. RAPORTÖRLER : Kemal Tahir SU, Hatice KARAYOL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Michelin Kronprinz Werke GmbH
Temsilcileri:
Av. Dr. Didier Ziya CAILLIAU
Serencebe Mah., Çitlenbik Sok., No:5/7
Beşiktaş/İstanbul
Martı GÜRTUNA
Büyükdere Cad., Yapı Kredi Plaza, C Blok Kat: 3
34330 Levent/İstanbul
D. TARAFLAR : Michelin Kronprinz Werke GmbH
Weyerstrasse 112-114,
42697 Solingen ALMANYA
Koç Grubu
Koç Holding A.Ş.
Nakkaştepe, Aziz Bey Sok., No: 1,
Kuzguncuk/İstanbul
Beldesan Motorlu Vasıtalar Sanayi A.Ş.
Çayır Cad., No:73-75,
80860 İstinye/İstanbul
Ford Otosan Ford Otomotiv Sanayi A.Ş.
Ankara Asfaltı Üzeri, Uzunçayır Mevkii,
81150 Üsküdar/İstanbul
04-70/1013-248
2
New Holland Trakmak Traktör ve Ziraat
Makineleri Ticaret A.Ş.
Ankara Asfaltı, No:30,
35110 Bornova/İzmir
Otoyol Pazarlama A.Ş.
Ankara Asfatı Yanı, Genç Osman Cad., No:57,
81440 Soğanlık Kartal/İstanbul
Otoyol Sanayi A.Ş.
Ankara Asfatı Yanı, Genç Osman Cad., No:57,
81440 Soğanlık Kartal/İstanbul
Rahmi M. KOÇ
Göksu Cad., No:19,
Kandilli/ İstanbul
Mustafa Vehbi KOÇ
Çubuklu Yolu, No:30,
Kanlıca/İstanbul
Mehmet Ömer KOÇ
Göksu Cad., No:28,
Kandilli/İstanbul
Yıldırım Ali KOÇ
Körfez Cad., No: 49,
Anadoluhisarı/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Tekersan Jant Sanayi A.Ş. (Tekersan) sermayesinin
ve oy haklarının %62.68’ini temsil eden Koç Grubu hisselerinin, hali hazırda
aynı şirket sermayesinin ve oy haklarının %20.1’ini temsil eden hissesine
sahip olan Michelin Kronprinz Werke GmbH (Michelin) tarafından
devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 4.10.2004 tarih, 191 sayı ile giren ve
19.10.2004 tarih, 5851 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı
Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen 2.11.2004 tarih, 2004-4-168/Öİ-04-
KTS sayılı Birleşme/Devralma Ön İnceleme Raporu 2.11.2004 tarih,
REK.0.08.00.00/286 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-70 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
04-70/1013-248
3
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
İlgili Rapor'da,
- Bildirim konusu işlemin, taraflarının ilgili ürün pazarlarındaki ciroları ve pazar
payları yönüyle 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında izne tabi bir devralma işlemi olduğu, ancak bu işlem dolayısıyla
bir hakim durum yaratılmasının veya var olan bir hakim durumun
güçlendirilerek rekabetin önemli ölçüde sınırlandırılmasının söz konusu
olmaması nedeniyle anılan devralma işlemine izin verilmesi gerektiği,
- “Hisse Alım Anlaşması”nın 11.1. maddesinde satıcılara getirilen rekabet
yasağının süre bakımından makul ve zorunlu olandan daha fazla oranda
rekabeti sınırladığı, bu nedenle söz konusu yasaklamanın yan sınırlama
olarak kabul edilerek, bu yasaklamaya devralma işlemiyle birlikte izin
verilebilmesi için, ilgili rekabet yasağının süresinin üç yıl ile sınırlandırılması
gerektiği,
- Bu değişikliklerin yapılmaması halinde, belirtilen sözleşme maddesinde yer
alan rekabet yasağının Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabet ihlali olarak
değerlendirilmesi gerektiği ve söz konusu rekabet ihlalinin gerekli olandan
daha fazla rekabeti sınırlayıcı olması nedeniyle Kanun’un 5. maddesi
uyarınca bireysel muafiyet alamayacağı,
ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İnceleme konusu devralma işlemi açısından ilgili ürün pazarları, Tekersan’ın
faaliyet alanları ile ürünün özelliklerinin dikkate alınması sonucunda ‘otomobil
jantları’ ve ‘inşaat ve arazi makineleri jantları’ pazarları olarak belirlenmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Ürünlerin ülke genelinde dağıtım ve satışının yapılması nedeniyle ilgili coğrafi
pazar, ‘Türkiye Cumhuriyeti sınırları’ olarak belirlenmiştir
04-70/1013-248
4
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.2.1. 1997/1 Sayılı Tebliğ Çerçevesinde Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak düzenlenen 1997/1
sayılı Tebliğ’in 2. maddesi Rekabet Kurulu’ndan izin alınması gereken birleşme
ve devralma hallerine ilişkin temel esasları belirlemektedir. Anılan Tebliğ
maddesinin (b) bendine göre, “herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir
teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da
kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya
kontrol etmesi” 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde teşebbüsler arası
birleşme ve devralma kabul edilerek Tebliğ kapsamında sayılmakta, Tebliğ’in 4.
maddesindeki koşulların gerçekleşmesi halinde ise Rekabet Kurulu’ndan izin
alınması gerekmektedir.
Bildirime konu işlemle Koç Grubu’nun Tekersan’da bulunan %62.68 oranında
hissesi Michelin’e devredilmekte, böylece işlem öncesi Tekersan’da azınlık
hissedarı sıfatı ile %20.1 oranında sermayeye sahip olan Michelin, işlem
sonrasında Tekersan’ın faaliyetlerini yönetebilecek, stratejik ticari kararlar
alabilecek paya ulaşmakta ve şirketin kontrolü el değiştirmektedir. Bu çerçevede
anılan işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ’in ‘Birleşme ve Devralma Sayılan Haller’ başlıklı
2. maddesi kapsamında bir devralma niteliğindedir.
Başvuru konusu devralma işleminin izne tabi olup olmadığı yönündeki
değerlendirmede ise, anılan Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4.
maddesinde yer verilen pazar payı ve ciro eşikleri göz önüne alınmaktadır. Bu
maddeye göre, bir birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya
devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde
ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması
halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmi beş trilyon TL’yi
aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin alınması zorunludur.
Tekersan’ın 2003 yılı gelir tablosuna göre cirosu (……………………)TL ‘dir ve
Michelin’in Türkiye jant pazarında başkaca herhangi bir faaliyeti
bulunmadığından hesaplamalarda bu rakam dikkate alınmıştır. Bu çerçevede
tarafların Türkiye’deki faaliyetleri ile elde ettikleri gelirin yirmibeş trilyon TL’lik ciro
eşiğinin üzerinde olduğu; ayrıca Tekersan’ın otomobil jantları ve inşaat ve arazi
araçları jantları pazarlarındaki payının da, %25’lik pazar payı eşiğini geçtiği,
dolayısıyla işlemin Rekabet Kurulu’nun iznine tabi olduğu tespit edilmiştir.
04-70/1013-248
5
Yukarıda belirtildiği üzere, söz konusu devir işlemi ile Michelin, Tekersan’ın
çoğunluk hisselerine sahip olacak ve bu şirketi tek başına kontrol etme hakkını
elde edecektir. Buna karşılık, işlem konusu hisseleri devreden Koç Grubu ilgili
pazarlardaki faaliyetlerine son vermektedir. Dolayısıyla bildirime konu işlem ile
sadece Tekersan’ın hissedarlık yapısı değişmektedir. Bu nedenle bildirim konusu
işlemle yeni bir hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun
daha da güçlendirmesinin muhtemel olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
H.2.2. Bildirime Konu Anlaşmada Yer Alan Rekabet Yasakları Açısından
Değerlendirme
Bildirime konu devralma işlemini gerçekleştirmek üzere taraflar arasında
imzalanan 27.7.2004 tarihli Hisse Alım Sözleşmesi’nin Rekabet Etmeme-İstemde
Bulunmama başlıklı 11.1. maddesinde aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“11.1.1. Satıcılar Kapanış Tarihinde başlamak ve Kapanış Tarihinin beşinci
yıldönümünde sona ermek üzere, Koç Grup’un doğrudan ya da dolaylı
olarak çelik jant üreten, pazarlayan ya da satan herhangi bir işkolu, firma,
ortaklık ya da kuruma sahip olmayacaklarını, yönetmeyeceklerini,
işletmeyeceklerini ya da kontrol etmeyeceklerini kabul ve beyan ederler.
Yukarıda belirtilen hükümler ulusal borsada pazarlanan bir tüzel kişiliğin
hisse senetlerine ya da hisse senetlerinin ya da ortaklığın %5’ini aşmamak
kaydıyla tahvil piyasası faaliyetleri için geçerli olmayacaktır.
11.1.2. Satıcılar Kapanış Tarihinden itibaren başlamak ve söz konusu
tarihten itibaren 12 ay sonra sona ermek üzere Şirketin Anahtar Personelini
doğrudan ya da dolaylı olarak istemeyeceğini, kiralamayacağını ya da
istihdam etmeyeceğini kabul ve beyan eder. “Anahtar Personel” terimi Ek
11.1.2’de belirtilen kişileri ifade edecektir. Michelin Şirketin Anahtar
Personel ile Şirket arasındaki çalışma ilişkisinin sona ermesinden önce ya
da sona ermesi sırasında yazılı olarak Koç Holding’e (Satıcılar adına)
derhal bildirmeyi kabul ve taahhüt eder.”
Birleşme/devralma işlemlerinde yan sınırlamalar çerçevesinde alıcılar tarafından
satıcılara getirilen rekabet yasakları, uygulamada alıcıların devraldıkları maddi ve
maddi olmayan varlıkların değerinden tam olarak yararlanmalarının, dolayısıyla
alıcı tarafından yapılan yatırımın karşılığının tam olarak alınmasının bir aracı
olarak değerlendirilmektedir. Birleşme/devralma işlemine ilişkin bir rekabet
yasağının yan sınırlama olarak kabul edilmesi ve bu çerçevede işlemle birlikte
değerlendirilmesi için söz konusu yasağın “yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve
gerekli olma”, “sadece taraflar açısından kısıtlayıcı olma” ve “orantılılık”
kriterlerini sağlaması gerekmektedir.
04-70/1013-248
6
a) Yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli olma: Doğrudan ilgili olma,
sınırlamanın, işlemin gerçekleştirilmesine yardımcı olması ancak
yoğunlaşmanın nihai amacıyla kıyaslandığında ikincil nitelik taşıması
anlamına gelmektedir. Gereklilik unsuru ise işleme ilişkin sınırlamanın mevcut
olmaması halinde işlemin hayata geçirilmesinin daha zor ya da maliyetli
olması durumunu ifade eder. Dosya konusu bakımından Michelin tarafından
satıcılara getirilen rekabet yasaklarının, yoğunlaşma işlemi ile doğrudan ilgili
ve gerekli oldukları anlaşılmıştır.
b) Sadece taraflar açısından kısıtlayıcı olma: Bu unsur, işlemle birlikte getirilen
sınırlamanın sözleşme tarafları dışında üçüncü kişilerin davranışlarını
etkileyecek ya da bu kişilerin zararına olacak herhangi bir unsur içermemesini
ifade eder. Hisse Alım Sözleşmesi ile Koç Grubuna getirilen rekabet yasağı,
söz konusu gerçek ve tüzel kişilerin sözleşmede satıcı konumunda bulunan
taraflar olmaları nedeniyle bahsedilen kriteri sağlamaktadır.
c) Orantılılık: Bu unsur bir kısıtlamanın yan sınırlama olarak kabul edilmesi için
kısıtlamanın kapsamının ve süresinin de işlemin yürütülebilmesi için gerekli
olandan fazla olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmektedir.
Devralma işlemlerinde, orantılılık kriteri açısından satıcıya getirilen rekabet
yasaklarının kapsamı, devredilen faaliyetlere konu ürün ve hizmetlerle sınırlı
olmalıdır. İnceleme konusu sözleşmenin 11.1. maddesi ile getirilen rekabet
yasağının, yalnız Tekersan’ın faaliyet alanı olan çelik jantları içermesi nedeniyle,
kapsamı yönüyle orantılılık kriterini sağladığı kanaatine ulaşılmıştır.
Rekabet yasağının süre yönünden değerlendirilmesinde ise, alıcının müşteri
bağımlılığını kazanabilmesine ve know-how devrinin söz konusu olduğu
durumlarda bu devirden tam olarak yararlanabilmesine imkan veren sınırlı bir
süre için alıcıya koruma sağlamasına dikkat edilmektedir. Bu sürenin kesin bir
kural olmamakla birlikte, ticari itibarın devredildiği işlemlerde iki yılı; ticari itibarla
birlikte know-how devrinin de gerçekleştirildiği işlemlerde ise üç yılı aşmaması
gerekmektedir.
İnceleme konusu sözleşme ile, Koç Grubuna beş yıl süreyle rekabet etmeme
şartı getirilmektedir. Bilindiği üzere, ticari itibar ticari markalar, logolar, servis
işaretleri, ticari isimler, müşteri listeleri ve dosyaları, müşterilerle yapılmış
sözleşmeler gibi gayri maddi varlıklar olarak nitelendirilebilecek çeşitli unsurları
içermektedir. Bu unsurlar gözönünde bulundurularak yapılan inceleme
sonucunda işlemle birlikte ticari itibar devrinin de gerçekleştiği anlaşılmıştır.
Aynı maddenin ikinci bendi, Tekersan firmasının anahtar personelinin satıcı Koç
Grubu tarafından 12 ay süreyle talep edilmemesini hükme bağlamaktadır. Satıcı
grubun elinde bulundurduğu şirket hisselerinin tamamını devretmesinin yanı sıra,
devre konu şirketin faaliyetlerinde herhangi bir sorun olmamasını teminen
04-70/1013-248
7
anahtar personelin bu şirkette muhafaza edilmesinin öngörülmesi, devir
işleminde know-how devrinin de kapsandığını ortaya koymaktadır.
Bu nedenle, Koç Grubunun devralma işlemi öncesinde Tekersan’ın kontrolüne
sahip olduğu dikkate alındığında, Michelin’in, Koç Grubunun Tekersan’daki
ortaklığı sona erdikten sonra üç yıl süreyle, Koç Grubunun rekabetinden
korunması, devralma işlemi çerçevesinde makul bir sınırlama olarak
değerlendirilmektedir.
Bu çerçevede satıcılara 3 yıldan daha uzun süreli rekabet yasağı getirilmesinin
gerekli olmadığı kanaatine varıldığından, ilgili rekabet yasağının süresi 3 yıl ile
sınırlandırılmalıdır.
"Hisse Alım Sözleşmesi"nin rekabet yasağına ilişkin 11.1. maddesi, yukarıda
açıklanan şekilde düzenlenmemesi halinde, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında ihlal teşkil edecektir. Bildirim Formu’nun 6.1. maddesinde ise
devralma işlemine izin verilmemesi halinde bu işleme muafiyet tanınması talep
edilmektedir. Ancak “Hisse Satın Alma Anlaşması” ile getirilen rekabet yasağının,
Kanun’un muafiyet tanınmasına ilişkin koşulları düzenleyen 5. maddesinde
öngörülen “rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmaması” koşulunu
karşılamaması nedeniyle, bu anlaşmaya bireysel muafiyet tanınmasının mümkün
olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Koç Grubunun Tekersan Jant San. A.Ş. sermayesindeki toplam %62.68
oranındaki hisselerinin, yine Tekersan Jant Sanayi A.Ş.’nin sermayesinde
halihazırda %20.1 oranında hisseye sahip olan Michelin Kronprinz Werke
GmbH’ye devredilmesi işleminin devralma taraflarının ilgili ürün pazarlarındaki
ciroları ve pazar payları yönüyle 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı
Tebliğ kapsamında bir devralma işlemi olduğuna, ancak bu işlem dolayısıyla
hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun daha da
güçlendirilmesinin ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında ilgili
piyasalardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına;
dolayısıyla bildirime konu işleme izin verilmesine,
2- “Hisse Alım Anlaşması”nın 11.1. maddesinde satıcılara getirilen rekabet
yasağının süre bakımından makul ve zorunlu olandan daha fazla oranda rekabeti
sınırladığına, bu nedenle söz konusu yasaklamanın yan sınırlama olarak kabul
edilerek, bu yasaklamaya devralma işlemiyle birlikte izin verilebilmesi için, ilgili
rekabet yasağının süresinin üç yıl süre ile sınırlandırılması gerektiğine,
3- Bu değişikliğin yapılmaması halinde, “Hisse Alım Anlaşması”nın 11.1.
maddesinde yer alan rekabet yasağının Kanun’un 4. maddesi kapsamında
04-70/1013-248
8
rekabet ihlali olarak değerlendirilmesi gerektiğine ve söz konusu rekabet ihlalinin
gerekli olandan daha fazla rekabeti sınırlayıcı olması nedeniyle Kanun’un 5.
maddesi uyarınca bireysel muafiyet tanınamayacağına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy