Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-3-60 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 04-71/1031-256
Karar Tarihi : 11.11.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Yüksel KAYA, Osman Tan ÇATALCALI
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Tiger Export Pte Ltd 20
Temsilcisi: Tubay Danışmanlık Ltd
Sağlık Sok. No: 30/5 06420 Yenişehir ANKARA
D. TARAFLAR :- Tiger Export Pte Ltd
#21-00 Alexander Point 438 Alexandra Road
SINGAPORE 119958
- Karagözoğlu Dış Ticaret ve Dayanıkı Tüketim Malları
Sanayi A.Ş.
Valikonağı Cad. No: 47/9 80820 Nişantaşı İstanbul 30
E. DOSYA KONUSU: Tiger Export Pte Ltd. ile Karagözoğlu Dış Ticaret
ve Dayanıklı Tüketim Malları Sanayi A.Ş. arasında akdedilen “Dağıtım
Sözleşmesi”nin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4
ve 6. maddelerini ihlal etmediğine ilişkin menfi tespit belgesi verilmesi
veya muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.5.2004 tarih ve 2276 sayı ile
intikal eden ve en son 25.10.2004 tarih ve 5918 sayı ile eksiklikleri tanımlanan
başvuru üzerine 4054 sayılı Kanun’un 4, 5 ve 8. maddeleri ile 1997/2 sayılı 40
Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler ve Teşebbüs Birliği kararlarının Kanun’un 10.
Maddesine göre Bildiriminin Usul ve Esasları Hakkında Rekabet Kurulu
Tebiği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen
25.10.2004 tarih ve 2004-3-60/MM-04-YK sayılı Muafiyet Ön İnceleme
Raporu, 5.11.2004 tarih ve REK.0.07.00.00/232 sayılı Başkanlık Önergesi ile
04-71 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
04-71/1031-256
2
Tiger Export Pte Ltd. (Tiger Export) ile Karagözoğlu Dış Ticaret ve
Dayanıklı Tüketim Malları Sanayi A.Ş. (Karagözoğlu A.Ş.) arasında 50
yapılan anlaşma uyarınca belirli bir bölgede münhasır bir distribütör
atanması, distribütörün bölgesine sağlayıcının satış yapmasının
yasaklanması, distribütöre getirilen rakip ürünleri üretmeme, satın almama,
satmama, yeniden satışını yapmama yükümlülükleri gibi rekabeti sınırlayıcı
hükümler içermesi nedeniyle anlaşmanın 4. maddeye aykırı olduğu ve
talep edilen menfi tespit belgesinin verilemeyeceği,
anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlandığı
ifade edilmektedir. 60
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Pazara İlişkin Bilgiler
Bira pazarında 2003 yılı itibarıyla satış miktarları ve pazar paylarına Tablo
1’de yer verilmiştir.
Tablo 1: 2003 yılı Satış Miktarları, Pazar Payları
Teşebbüs
Satış
Miktarı
(lt) Pazar Payı
Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. 610.000.
000
%77,16
Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş. 178.257.
000
%22,55
Tekel/Alkollü İçkiler A.Ş. 2.278.00
0
%0,29
Karagözoğlu A.Ş. (…….) %(….)
Toplam
790.594.
705
%100,0
70
Yukarıdaki tabloda yer alan firmalara ilave olarak, 4.12.2003 tarihinde
Antalya’da yerleşik Süral Otelcilik ve Turizm İşletmeleri A.Ş. tarafından Tütün,
Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan
10.000.000 litre üretim kapasitesine sahip tesis kurma izni alınmıştır. Bu
teşebbüsün yanı sıra, Park Gıda ve Meşrubat San. ve Tic. A.Ş. de
13.035.000 litre kapasiteli bira üretim tesisi kurarak 2004 yılı Haziran ayında
üretime geçmiştir. Bu teşebbüslerden ayrı olarak, Tütün, Tütün Mamulleri,
Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan bir çok ithalatçı firma alkollü
içki dağıtımı için izin almıştır.
80
H.2. İlgili Pazar
04-71/1031-256
3
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Tiger Export ve Karagözoğlu A.Ş. arasında imzalanan anlaşmanın 1 numaralı
ekinde, anlaşma konusu ürünler olarak 330 ml şişelerdeki Tiger birası
belirtilmiş, ancak Tiger Export’un sözleşme hükümlerine göre başka ürünler de
sağlayabileceği ifade edilmiştir. Anlaşmanın 1 numaralı ekinde yer alan “Ana
Firma [Tiger Export] işbu sözleşme hükümlerine göre Distribütöre
[Karagözoğlu A.Ş.] başka ürünler de sağlayabilir” hükmü ile tam olarak ifade 90
edilenin Tiger marka bira dışında sağlanabilecek başka marka biralar olduğu,
esasen "başka ürünler" ifadesinin “başka marka biralar” olarak anlaşılması
gerektiği gönderilen eksiklik yazısında belirtilmektedir. Nitekim, aynı grup
içindeki şirketlerin ana faaliyet konuları bira üretimi ve satışıdır.
Tiger Export ile Karagözoğlu A.Ş. arasında akdedilen dağıtım anlaşmasının
değerlendirilmesinde ilgili ürün pazarı “bira pazarı” olarak tespit edilmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazarı
100
İlgili coğrafi pazar, anlaşma konusu ürüne ilişkin faaliyetlerin ülke genelini
kapsayacak ölçüde öngörülmesi dikkate alınarak “Türkiye Cumhuriyeti
Sınırları” olarak belirlenmiştir.
H.3. Taraflar
H.3.1. Tiger Export Pte Ltd. (Tiger Export)
Tiger Export şirketi, Singapur yasalarına göre kurulmuş bir şirket olup,
Singapur’da faaliyet göstermektedir. Şirketin bağlı bulunduğu grup bira 110
sektöründe faaliyet gösteren Asia Pasific Breweries Ltd.’tir. Grubun bağlı
olduğu nihai holding şirketi Fraser and Neave Ltd.’dir. Tiger Export şirketi grup
bünyesinde üretilen biranın ihracatının koordinasyonunu yapmaktadır. Bu
grup içinde yer alan ve bira üretimi ile iştigal eden şirketler ve faaliyet
gösterdikleri coğrafi pazarlar sırasıyla South Pacific Brewery Limited – Papua
Yeni Gine, Hainan Asia Pasific Brewery Company Limited - Çin, Cambodia
Brewery Ltd.- Kamboçya, DB Breweries Limited – New Zealand, Hatay
Brewery Limited – Vietnam ve Vietnam Brewery Limited – Vietnam’dır. Asia
Pasific Breweries Ltd.’in 2002 ve 2003 yıllarındaki net satışı sırasıyla
1,095,663,000 $ ve 1,261,133,000 $’dır. Tiger Export şirketinin Yönetim 120
Kurulu üyeleri Koh Poh Piong, Herman Petrus Paulus Maria Hofhuis, Vivek
Chhabra, Christopher Edward Kidd ve Anthony Cheong’dan oluşmaktadır.
H.3.2. Karagözoğlu Dış Ticaret ve Dayanıklı Tüketim Malları Sanayi A.Ş.
(Karagözoğlu A.Ş.)
2003 yılında 1.112.416.169.825 TL tutarında bira dahil alkollü içki satışı
gerçekleştiren şirkette Seyit Karagözoğlu‘nun %70, Ayşe Güneş Karagözoğlu
ve Cüneyt Karagözoğlu’nun %15 hissesi bulunmaktadır. Şirketin Yönetim
Kurulu Başkanı Seyit Karagözoğlu olup, Cüneyt Karagözoğlu ve Harun Özer 130
04-71/1031-256
4
diğer yönetim kurulu üyeleridir. Asahi, Corona Extra ve Grolsch marka
biraların ithalatını yapan şirketin bira üretimi bulunmamaktadır.
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.4.1. Anlaşmanın Niteliği
Başvuru konusu, Tiger Export ile Karagözoğlu A.Ş. teşebbüsleri arasında
1.1.2004 tarihinde imzalanan ve Tiger Export tarafından Türkiye’ye ihraç
edilecek bira ürünlerinin Karagözoğlu A.Ş. tarafından münhasıran dağıtımına 140
ilişkin bir dağıtım anlaşmasıdır. 1.1.2004 tarihinde imzalanan anlaşmaya göre
anlaşmanın yürürlüğe giriş tarihi taraflarca imzalandığı tarihten bağımsız
olarak 1.12.2003 olup, taraflar daha önce sona erdirmediği taktirde anlaşma
30.9.2005 tarihinde sona erecektir.
H.4.2. Anlaşma Hükümlerinin İncelenmesi
Anlaşmaya taraf olan teşebbüslerden Tiger Export’un bağlı olduğu Asia
Pacific Breweries Pte Ltd, bira üretimi ve dağıtımı ile uğraşmaktadır.
Karagözoğlu A.Ş.’nin de dağıtım faaliyeti ile uğraştığı dikkate alındığında, 150
bildirilen anlaşma dikey bir anlaşma olarak 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup MuafiyetiTebliği kapsamındadır.
Anlaşmanın 1. fıkrasının B bendine göre; Türkiye’de alkollü içki pazarlamak ve
dağıtmak isteyen Karagözoğlu A.Ş., Tiger Export tarafından belirli ürünler için
münhasır distribütör olarak atanmak istemektedir. Ürünlerin tanımlandığı Ek-
I’de, “Tiger birası”nın yanısıra yer alan “Tiger Export işbu sözleşme
hükümlerine göre Distribütöre başka ürünler de sağlayabilir” ifadesi ile ilgili
olarak Tiger Export temsilcisi tarafından yapılan, Ek-I’deki “başka ürünler”
ifadesinin “başka marka biralar” olması gerektiği şeklindeki yazılı açıklama 160
dikkate alındığında, anlaşma konusunun birayı kapsadığı anlaşılmaktadır.
Anlaşmaya göre, Türkiye olarak tanımlanan bölge için Karagözoğlu A.Ş. tek
yetkili dağıtıcı (münhasır dağıtıcı) olarak atanmakta olup, Tiger Export bölge
içinde başka bir kişi veya şirketi, distribütör veya temsilci olarak atamama
yükümlülüğü üstlenmektedir. Buna ilave olarak, Tiger Export, ürünleri,
kullanım veya yeniden satış için bölge içinde başka bir şirkete vermeme
yükümlülüğü altına girmektedir. Bu hükümlerden anlaşıldığı üzere,
Karagözoğlu A.Ş., Tiger Export tarafından Türkiye’de anlaşma konusu ürünler
için münhasır distribütör olarak atanmaktadır. Anlaşmaya göre Karagözoğlu 170
A.Ş., Türkiye dışında kalan ve Tiger Export’a veya Tiger Export’un diğer
distribütörlerine tahsis edilmiş olan bölgelerde aktif satıştan (özellikle müşteri
arama faaliyetlerinden, şube açmaktan veya depo tesis etmekten) kaçınma
yükümlülüğü altına girmektedir. Anlaşmada, Türkiye dışında kalan ve Tiger
Export’a veya Tiger Export’un diğer distribütörlerine tahsis edilmiş olan
bölgeler, Tiger Export’un ürünlerin dağıtımı için bir kişiye veya kişilere
doğrudan veya temsilci aracılığıyla tek veya münhasır hak tanımış olduğu
yerler veya Tiger Export’un doğrudan kendisinin dağıtım yapmak için tedbir
04-71/1031-256
5
aldığı yerler olarak tanımlanmaktadır. Literatürde münhasır hak (exclusive
right) ve tek hak (sole right) birbirinden ayrılmaktadır. Münhasır hak, bir 180
bölgede sadece bir kişinin yetkilendirilmesi, sağlayıcının bu bölgede aktif satış
yapmaması ve bir başkasına da aktif satış yapma yetkisi vermemesini ifade
etmektedir. Tek hak ise, bir bölgede tek bir yetkili dağıtıcı atanırken,
sağlayıcının bu bölgede aktif satış yapma yetkisini saklı tutmasıdır. 2002/2
sayılı Tebliğ’in 4. maddesine göre münhasır bölgelere aktif satışlar
yasaklanabilir. Örneğin anlaşma uyarınca Türkiye’de münhasır olarak
Karagözoğlu A.Ş.’nin atanmış olması nedeniyle Türkiye’ye Tiger Export’un
veya Tiger Export’un yetkilendirdiği başka bölgelerdeki distribütörlerin aktif
satışları yasaklanabilir. Ancak, Türkiye dışında özellikle distribütöre tek hak
tanınan bölgelerde sağlayıcı olan Tiger Export’un da aktif satış yapma hakkı 190
olması nedeniyle münhasır bir bölgeden bahsedilemeyeceği için, Karagözoğlu
A.Ş.’ye bu bölgelere aktif satış yapma yasağı getirilmesi, anlaşmaya 2002/2
sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinin uygulanmasını engelleyen bir
durum olarak görünmektedir. Aynı şekilde Tiger Export’un “doğrudan
kendisinin dağıtım yapmak için tedbirler aldığı yerler”e de Karagözoğlu
A.Ş.’nin aktif satış yapmasının engellenmesi, “doğrudan kendisinin dağıtım
yapmak için tedbirler aldığı yerler”in münhasır olmaması halinde anlaşmayı
grup muafiyetinin kapsamından çıkaracaktır. Ancak Türkiye dışındaki
bölgelere aktif satış yapılmamasına ilişkin sınırlamanın Türkiye Cumhuriyeti
sınırları içinde etkisi olmadığının ve 4054 sayılı Kanun’un kapsamı dışında 200
olduğunun kabul edilmesi nedeniyle, Türkiye dışındaki münhasır olmayan
bölgelere aktif satışların yasaklanması, incelenen anlaşmayı 2002/2 sayılı
Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden çıkaracak bir niteliğe sahip değildir.
Anlaşma ile sağlayıcının münhasır distribütörlük ihdas etmesine karşılık olarak
Karagözoğlu A.Ş.’ye, anlaşma konusu ürünleri Tiger Export dışında başka bir
firmadan temin etmeme ve ürünlere rakip olan ürünlerin (Asya biraları ve
ürünlerin marka konumlarıyla rakip olan ürünlerin) üretimi, satın alınması,
satışı veya yeniden satışını Tiger Export’tan önceden yazılı izin almadan
yapmama ve bunlarla birleşen satış hedefleri gibi yükümlülükler getirilmektedir. 210
Anlaşma ile getirilen ve rekabet etmeme yükümlülüğü olarak
nitelendirilebilecek bu hükümler, anlaşmanın süresi belirsiz olmadığından ve 5
yılı da aşmadığından, 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun olarak düzenlenmiştir.
Öte yandan, Karagözoğlu A.Ş., Tiger Export’un ticari markalarını, bölge içinde
anlaşma süresince sadece anlaşma yükümlülüklerini yerine getirmek ve
anlaşmadan kaynaklanan haklarını kullanmak üzere ürünlerle ilgili olarak, her
zaman kullanma yetkisine sahip olmakta ve Tiger Export başkasına bu hakkı
vermeme yükümlülüğü üstlenmektedir. Söz konusu markalar, anlaşma konusu
ürünlerin yeniden satımı ile doğrudan ilgilidir. Gerçekten markaların kullanımı, 220
esas amacı bira dağıtımı olan anlaşma yükümlülüğünü yerine getirmek ve
anlaşmadan kaynaklanan Türkiye sınırları içinde sadece Karagözoğlu A.Ş.’nin
anlaşma konusu biraları dağıtması hakkının kullanımı ile sınırlandırılmıştır.
Buna ilave olarak, markalara dair hükümler 2002/2 sayılı Tebliğ ile muaf
tutulmayan sınırlamalarla aynı etkiye neden olacak nitelikte olmadığından
04-71/1031-256
6
anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanmasını engelleyecek bir yapıya sahip
değillerdir.
Sonuç olarak, anlaşma uyarınca belirli bir bölgede münhasır bir distribütör
atanması, distribütörün bölgesine sağlayıcının satış yapmasının 230
yasaklanması, distribütöre getirilen rakip ürünleri üretmeme, satın almama,
satmama, yeniden satışını yapmama yükümlülükleri gibi rekabeti sınırlayıcı
hükümler içermesi nedeniyle anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine
aykırı olduğu dikkate alındığında, talep edilen menfi tespit belgesinin
verilemeyeceği, ancak anlaşmanın 2002/2 sayılı grup muafiyetinden
yararlanabileceği kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 240
Tiger Export Pte. Ltd. ve Karagözoğlu Dış Ticaret ve Dayanıklı Tüketim
Malları Sanayi A.Ş. arasında akdedilen dağıtım anlaşmasına talep edilen
menfi tespit belgesinin verilemeyeceğine, ancak anılan anlaşmanın 2002/2
sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy