Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-3-110 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 04-72/1051-262
Karar Tarihi : 19.11.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Yüksel KAYA, Aydın ÇELEN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş. 20
Temsilcisi: Av. Cumhur BOZKURT
Arjantin Cad. No:7 Gaziosmanpaşa Ankara
D. TARAFLAR :- Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Büyükdere Cad. No:71 Kat:2 Maslak İstanbul
- Gün-Bak Güngören Bakkallar ve Bayileri Gıda Temizlik
Dayanıklı Tüketim Maddeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Sanayi Mah. Çinçindere Cad. No:133 Güngören İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU: Mey İçki San. ve Tic. A.Ş. (Mey A.Ş.) ile Gün-Bak
Güngören Bakkallar ve Bayileri Gıda Temizlik Dayanıklı Tüketim
Maddeleri San. ve Tic. A.Ş. (Gün-Bak A.Ş.) arasında akdedilen
“Distribütörlük Sözleşmesi”ne muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.9.2004 tarih ve 5322 sayı ile
intikal eden başvuru üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4. ve 5. maddeleri ile 1997/2 sayılı Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler
ve Teşebbüs Birliği Kararlarının Kanun’un 10. Maddesine Göre Bildiriminin
Usul ve Esasları Hakkında Rekabet Kurulu Tebiği’nin ilgili hükümleri uyarınca 40
yapılan inceleme sonucu düzenlenen 11.10.2004 tarih ve 2004-3-110/MM-04-
YK sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 12.11.2004 tarih ve
REK.0.07.00.00/235 sayılı Başkanlık Önergesi ile 04-72 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
Mey A.Ş.’nin distribütörleri ile akdetmiş olduğu standart distribütörlük
sözleşmelerine yönelik yapmış olduğu muafiyet bildirimine ilişkin olarak;
04-72/1051-262
2
söz konusu sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında olduğu, 50
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Mey A.Ş., rakı, votka, kanyak, cin, likör, brendi, vermut, viski, şarap ve bira 60
başta olmak üzere çok sayıda alkollü içkinin dağıtımı ile uğraşmaktadır.
Dolayısıyla, genel bir ilgili ürün pazarı tanımı yapmak gerekirse, Mey A.Ş.’nin
faaliyet gösterdiği pazarı “alkollü içecek pazarı” olarak tanımlamak
mümkündür. Ancak, söz konusu içki türlerinin kullanılış amaçları
değerlendirmeye alındığında, birbirinden farklı ilgili ürün pazarları tanımlamak
gerekmektedir. Mey A.Ş.’nin bildirime konu distribütörlük sözleşmelerinin
değerlendirilmesi esnasında; rakı pazarı, bira pazarı, şarap ve vermut
(şaraptan üretilen bir içki olması sebebiyle) pazarı ve diğer yüksek oranlı
alkollü içkiler pazarı olmak üzere dört farklı ürün pazarı belirlenmiştir.
70
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Alkollü içecekler sektörü, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama
ve satış şartları bakımından bölgesel farklılık göstermemektedir. Ayrıca, Mey
A.Ş., ürünlerini kurmakta olduğu distribütörlük ağı ile tüm Türkiye'de
dağıtmakta ve Gün-Bak ile yapılan bildirime konu distribütörlük sözleşmesini
tüm distribütörler ile ayrı ayrı akdetmektedir. Bu yüzden Türkiye Cumhuriyeti
Sınırları içindeki alanın tamamı ilgili coğrafi pazar olarak belirlenmiştir.
H.3. Taraflar : Mey İçki San. ve Tic. A.Ş. (Mey A.Ş.) 80
Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. (TEKEL)'in Alkollü İçkiler
Sanayii ve Ticareti A.Ş.'de bulunan %100 oranındaki hisselerini blok olarak
satın alan Nurol - Limak - Özaltın -Tütsab Ortak Girişim Grubu tarafından
kurulan Mey A.Ş. ile Özelleştirme İdaresi arasında Hisse Satış Sözleşmesi
27.2.2004 tarihinde imzalanmıştır.
Mey A.Ş.’nin 75.000.000.000.000 TL tutarındaki sermayesinin ortaklar
arasındaki paylaşımı Tablo 1’de yer almaktadır.
90
04-72/1051-262
3
Tablo-1: Mey A.Ş. Ortaklık Yapısı
ORTAKLAR HİSSE TUTARI (TL)
HİSSE
DAĞILIMI (%)
Nurol Holding A.Ş. 21.749.997.000.000 29,0
Limak İnş.S Tic. A.Ş. 21.749.998.000.000 29,0
Özaltın İnş.Tic.San. A.Ş. 21.749.997.000.000 29,0
Tekel Ürünleri Toptan Satıcılar Birliği
Tic. A.Ş. 9.749.997.000.000 13,0
Nurettin Çarmıklı 1.000.000 0,0
Erol Çarmıklı 1.000.000 0,0
Mehmet Oğuz Çarmıklı 1.000.000 0,0
Nihat Özdemir 1.000.000 0,0
Sezai Bacaksız 1.000.000 0,0
Nuri Özaltın 1.000.000 0,0
Hayrettin Özaltın 1.000.000 0,0
Nurettin Özaltın 1.000.000 0,0
Mehmet Ali Susam 1.000.000 0,0
Salih Sarı 1.000.000 0,0
İdris Keskinci 1.000.000 0,0
Toplam 75.000.000.000.000 100,0
Mey A.Ş.’nin Yönetim Kurulu üyeleri; H.Hüsnü Doğan (Başkan), Sezai 100
Bacaksız (Başkan Yardımcısı), M.Oğuz Çarmıklı, Nihat Özdemir, Hayrettin
Özaltın, Nurettin Özaltın ve Mehmet Ali Susam’dan oluşmaktadır.
Mey A.Ş.’nin devralmış olduğu TEKEL’in alkollü içkiler birimi, çok çeşitli alkollü
içeceğin üretim ve satışını yapmasına rağmen, rakı hasılat içerisinde büyük
bir yer tutmaktadır. Tablo 2’den de görüleceği üzere, Tekel’in elde ettiği
hasılatın %(….)’si rakı satışlarından sağlanmıştır:
110
04-72/1051-262
4
Tablo 2: İçkilerin Tekel Hasılatından Aldıkları Pay 120
İÇKİ TÜRÜ HASILAT İÇİNDEKİ PAYI (%)
Rakılar (.….)
Votkalar (.….)
Kanyaklar (.….)
Cin (.….)
Likörler (.….)
Ihlara Brendi (.….)
Ankara Viskisi (.….)
Vermutlar (.….)
Şaraplar (.….)
Biralar (.….)
İthal İçki (.….)
Toplam 100
Mey A.Ş.’nin muafiyet bildiriminde bulunduğu distribütörlük sözleşmesi Gün-
Bak ile akdedilmiştir. Ancak, Mey A.Ş. Yönetim Kurulu’nun 6.7.2004 tarihli
toplantısında, Türkiye çapında belirlenmiş 85 distribütör adayı şirket ile söz
konusu distribütörlük sözleşmesinin akdedilmesi konusunda Genel Müdür Ali
Galip Yorgancıoğlu ile Satış ve Pazarlama Direktörü Ümit Bayvas’a yetki
verilmiş bulunmaktadır.
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
130
Mey A.Ş.’nin muafiyet talebiyle bildirdiği distribütörlük sözleşmesi, özelleştirme
işleminin ardından TEKEL ürünlerinin dağıtımını daha etkin yapmak amacıyla
mevcut olan ve/veya yeni ihdas edilen distribütörlerle imzalanmaya başlanan
yeni tip sözleşmelerdir. Kurul, belirli şartları sağlayan dağıtım anlaşmalarını
Kanun’un 4. maddesinin yasaklamasından muaf tutan 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ni çıkarmıştır. Bildirimde bulunulan
distribütörlük sözleşmelerinin bu Tebliğ kapsamında olup olmadığını
değerlendirmek gerekmektedir.
Bildirime konu olan sözleşmeler, distribütör adaylarının her biri ile ayrı ayrı 140
akdedilmektedir ve alkollü içki dağıtımı işi ile iştigal etmekte olan adaylardan
hiç biri alkollü içki üretimi işi ile uğraşmamaktadır. Bir başka ifadeyle, Tebliğ’in
“Kapsam” başlıklı 2. maddesinde öngörüldüğü üzere, Mey A.Ş. ile
distribütörleri üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet
göstermektedirler.
04-72/1051-262
5
Distribütörlük sözleşmesinin 3. maddesinde, distribütörlere rakip teşebbüslerin
ürünleri ile iştigal etmeme yükümlülüğü getirilmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ’e
göre, sağlayıcı konumundaki teşebbüsler alıcılarına en fazla beş yıllık bir süre
için rekabet etmeme yükümlülüğü getirebilmektedirler. Distribütörlük 150
sözleşmesinin 13. maddesinde, sözleşmenin birer yıllık süreler ile otomatik
olarak uzayacağı hükme bağlanmasına rağmen, sözleşmenin bu şekilde en
fazla beş yıla kadar uzayabileceği açıkça düzenlenmiş bulunmaktadır.
Dolayısıyla, distribütörlere getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü bakımından
söz konusu sözleşmeler 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamındadır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4(b) maddesinin 1. bendinde, sağlayıcı tarafından
kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır
bir müşteri grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması durumunda grup
muafiyetinin uygulanmaya devam edileceği belirtilmektedir. Aktif satışların 160
kısıtlanabileceğine ilişkin bu madde, yürürlükten kalkan 1997/3 sayılı Tek
Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nden farklı biçimde
düzenlenmiş bulunmaktadır. 1997/3 sayılı Tebliğ’in 3(b) maddesinin 3.
bendinde, tek elden dağıtıcı üzerine, anlaşmada belirlenen bölge dışında aktif
satış yapma yasağının getirilebileceği belirtilmekte idi. Başka bir ifadeyle, alıcı
konumundaki teşebbüse münhasır bir bölge verildiği takdirde, bu alıcının
sözkonusu bölge dışına yapacağı her türlü aktif satışların yasaklanması eski
sistemde grup muafiyeti kapsamında idi. Oysa, 2002/2 sayılı Tebliğ’in
yukarıda yer verilen maddesi ile öngörülen yeni düzenlemede, alıcı
konumundaki teşebbüsün münhasır bir bölgeye sahip olup olmaması önem 170
taşımamaktadır. Bunun yerine, alıcı konumundaki teşebbüs tarafından satış
yapılacak başka bölgenin niteliği, yani başka bir teşebbüse atanmış münhasır
bir bölge olup olmadığı önem kazanmıştır. Dolayısıyla, alıcının, kendine ait
münhasır bir bölgesi olsa dahi, bu münhasır bölge dışında kalan ve sağlayıcı
tarafından kendisine veya başka bir alıcıya tahsis edilmemiş bölgelere
(serbest bölgelere) aktif satış yapabilme serbestisine sahip olması
gerekmektedir.
Bu açıklamalar çerçevesinde bildirim konusu sözleşmelerin 4, 5 ve 19.
maddeleri incelendiğinde, distribütörlere aktif satış yapabilecekleri satış 180
bölgesi verildiği görülmektedir. Ancak, sözleşmelerin 3. maddesinde, Mey
A.Ş.’nin, distribütörün bölgesinde yer alan zincir marketler, hotel, restoran ve
kafeterya gibi distribütöre göre farklı düzeyde faaliyet gösteren satış
noktalarına ürün satabileceği veya sattırabileceği ifade edilmektedir. Bu
düzenleme ile Mey A.Ş., distribütörlere vermiş olduğu münhasır bölgedeki
bazı müşteri gruplarını kendisine veya başka bir dağıtıcıya tahsis etme
hakkını elinde tutmaktadır. Sonuç olarak, söz konusu düzenleme ile
distribütörlere belirli bir bölgede münhasır bir müşteri grubu verilmeye devam
edilmektedir.
190
Dağıtımı yapılacak ürünlerin fiyatlandırmalarına ilişkin düzenlemeler
sözleşmelerin 22. maddesinde yer almaktadır. Söz konusu maddeden
anlaşıldığı üzere, distribütörlerin ve nihai satış noktası olan bayilerin kar
marjları ürünün perakende satış fiyatı üzerinden hesaplanmaktadır. Tavsiye
edilen perakende satış fiyatı üzerinden hesaplanan bayi kar marjı “beyiye
04-72/1051-262
6
miktarı” olarak adlandırılmaktadır. Distribütörlerin kar marjı da, ürünleri
tüketiciye ulaştıran bayilerin kar marjının (beyiye miktarının) bir yüzdesi olarak
belirlenmekte ve dolayısıyla nihai satış fiyatının bir yüzdesi olarak ifade
edilebilmektedir. 22. maddedeki düzenleme incelendiğinde, hem perakende
satış fiyatının hem de distribütörlerin perakendecilere satış fiyatının tavsiye 200
niteliğinde olduğu görülmüştür. Dolayısıyla, sözleşmedeki fiyatlandırmaya
ilişkin düzenlemeler 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamındadır.
Bildirime konu olan sözleşmelerin diğer maddeleri incelendiğinde; teslimatın
ve ödemelerin ne şekilde yapılacağına, stok kontrolünün ve denetimlerin nasıl
gerçekleştirileceğine ve pazarlama tekniklerinin uygulanış biçimine ilişkin bir
takım düzenlemelere yer verildiği görülmüştür.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, Mey A.Ş.’nin distribütörleri ile akdettiği
distribütörlük sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup 210
muafiyetinden yararlanacağı sonucuna ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Mey İçki San. ve Tic. A.Ş.’nin distribütörleri ile akdetmiş olduğu standart
distribütörlük sözleşmelerine ilişkin olarak; sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olduğuna,
220
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy