Rekabet Kurumu - Karar Sayı 04-78/1114-281

Rekabet Kurumu Başkanlığından,



REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2004-1-92 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 04-78/1114-281
Karar Tarihi : 9.12.2004
10
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B. RAPORTÖRLER: M. Ömür PAŞAOĞLU, Müge ÖZERCAN

C. ŞİKAYET EDEN : - Elektrik Üreticileri Derneği 20
Temsilcisi: Av. Osman AKIN, Av. Evren AKSAKOĞLU

- Akenerji Elektrik Üretim Otoprodüktör Grubu A.Ş.
Temsilcisi: Av. Osman AKIN, Av. Evren AKSAKOĞLU

- BİS Enerji Elektrik Üretimi Otoprodüktör Grubu A.Ş.
Temsilcisi: Av. Osman AKIN, Av. Evren AKSAKOĞLU
Teşvikiye Cad. Pamuk Apt. No:135/1
Nişantaşı / İstanbul
30
D. HAKKINDA
İNCELEME YAPILAN: - Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.(TEDAŞ)
İnönü Bulvarı No:27 Bahçelievler / Ankara

E. DOSYA KONUSU: TEDAŞ’ın ilgili mevzuat uyarınca serbest
tüketicilerle yapılan ikili anlaşmalar çerçevesinde mali uzlaştırma ve
dengeleme sistemine katılmayarak piyasadaki özel sektör şirketlerini zor
durumda bıraktığı ve bu şekilde 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal
ettiği iddiası.
40
F. İDDİALARIN ÖZETİ: TEDAŞ’ın, ilgili mevzuat uyarınca serbest tüketicilerle
yapılan ikili anlaşmalar çerçevesinde mali uzlaştırma ve dengeleme sistemine
katılmadığı; söz konusu sisteme katılmaması nedeni ile mali uzlaştırma ve
dengelemeye tabi özel sektör şirketlerinin katlanmakta olduğu iletim ve
dağıtım sistemi teknik kayıplarından kaçındığı ve bu nedenle yaptığı
perakende satışlarda yapay bir şekilde daha ucuz bir fiyatla elektrik enerjisi
sattığı; hakim durumdaki TEDAŞ’ın piyasadaki özel sektör şirketlerini zor
durumda bırakarak pazara girişi engellediği; hakim durumunu kötüye kullanan
TEDAŞ’ın mali uzlaştırma sistemine katılması yönünde bir tedbir kararının
verilmesi ve idari para cezası ile cezalandırılması gerektiği ifade edilmektedir. 50
04-78/1114-281


2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.8.2004 tarih ve 4704 sayı ile
giren başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un
6. maddesi uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 2.12.2004
tarih, 2004-1-92/İİ-04-MÖP sayılı İlk İnceleme Raporu, 3.12.2004 tarih,
REK.0.05.00.00/223 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-78 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;

- TEDAŞ’ın ikili anlaşmalarla enerji temin ettiği serbest tüketici statüsünde ayrı 60
bir müşteri grubu bulunmadığı ve bütün müşterilere düzenlemeye tabi
tarifeden enerji satışı yaptığı dikkate alındığında, EPDK’nın yayımlamış
olduğu “Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Tebliğ”in 6/1-d maddesi kapsamında
değerlendirilemeyeceği ve bu nedenle mali uzlaştırmaya katılmamaktan
dolayı sorumlu tutulamayacağı,
- TEDAŞ’ın mali uzlaştırmaya tabi tutulmasına yönelik düzenlemelerin ve
tedbirlerin EPDK’nın yetkisi ve sorumluluğunda olduğu,
- Bu nedenle, TEDAŞ’ın mali uzlaştırmaya katılması yönünde geçici tedbire ya
da başkaca bir işlem yapılmasına gerek olmadığı ve şikayetin reddedilmesi 70
gerektiği
ifade edilmektedir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Mevzuat

Mali uzlaştırma ve dengeleme sistemi 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile
getirilmiş olup, konunun EPDK’nın tebliğ ve yönetmelikleriyle ayrıntılı olarak
düzenlenmesi öngörülmüştür. Söz konusu Kanun’un “Amaç, kapsam ve 80
tanımlar” başlıklı 1. maddesinin 46. bendinde “Dengeleme ve Uzlaştırma
Yönetmeliği”, “Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından hazırlanacak
ve iletim lisansı hükümleri uyarınca piyasada faaliyet gösteren taraflar
arasındaki anlaşmalar kapsamında elektrik enerjisi ve/veya kapasite alım-
satımının gerçek zamanlı dengelenmesi ve mali uzlaştırmanın
gerçekleştirilmesi ile ilgili ayrıntılı usul ve esasları belirleyen kurallar” olarak
tanımlanmıştır. Taraflar arasında ikili anlaşmalar1 yoluyla gerçekleştirilecek
enerji alışverişi sırasında ortaya çıkacak farklılıkların mali açıdan
uzlaştırılması görevi, 4628 sayılı Kanun’la Türkiye Elektrik İletim Anonim
Şirketi (TEİAŞ) bünyesinde kurulan Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi’ne 90
(PMUM) verilmiştir. PMUM’un faaliyet alanı, konuyla ilgili sorumluluk ve
yetkileri Kanun’un 15/b maddesinde şu şekilde tanımlanmaktadır:

1 4628 sayılı Kanun’da ikili anlaşmalar, “gerçek ve tüzel kişiler arasında özel hukuk hükümlerine tabi
olarak, elektrik enerjisi ve/veya kapasitenin alınıp satılmasına dair yapılan ve Kurul onayına tabi
olmayan ticari anlaşmalar” olarak tanımlanmıştır.
04-78/1114-281


3
“Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi bünyesinde yer alan Piyasa Mali
Uzlaştırma Merkezi, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından
hazırlanan ve Kurulca onaylanan Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği
hükümleri doğrultusunda, gerçekleşen alım-satımlar ile sözleşmeye
bağlanmış miktarlar arasındaki farkları esas alarak, piyasada faaliyet gösteren
tüzel kişilerin borçlu ya da alacaklı oldukları tutarları hesaplamak suretiyle,
mali uzlaştırma sistemini çalıştırır.
Tüzel kişiler, Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezinin piyasada faaliyet gösteren 100
tüzel kişilerin, Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği uyarınca borçlu ya da
alacaklı oldukları tutarları belirleyebilmesi için, gerekli tüm verileri Piyasa Mali
Uzlaştırma Merkezine vermekle yükümlüdür…”
Konuyla ilgili olarak EPDK’nın “Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma
Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”i 4.11.2003 tarih ve
25279 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış ve söz konusu Tebliğ’in geçici 2.
maddesi uyarınca uygulamaya 1.12.2003 tarihinde başlanmıştır. EPDK’nın
3.11.2004 tarihinde yayımlanan “Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma
Yönetmeliği”nde ise konuyla ilgili çok daha ayrıntılı düzenlemelere yer
verilmiştir. Söz konusu Yönetmelik ile sistemin işleyişine ilişkin de önemli 110
değişiklikler getirilmekle beraber, Yönetmeliğin geçici 7. maddesine göre bir
geçiş dönemi öngörülmüş ve bu dönemin bitimine kadar mali uzlaştırma
kapsamındaki yükümlülüklerin Tebliğ hükümleri çerçevesinde sürdürülmesi
hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla dengeleme ve uzlaştırmaya ilişkin mevzuatın
değerlendirilmesinde, esasen mevcut Tebliğ’deki dengeleme ve uzlaştırma
usul ve esasları dikkate alınmalıdır.
Söz konusu Tebliğ’in 5. maddesinde de belirtildiği gibi, elektrik enerjisinin
üretim lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından üretildiği zaman dilimi içerisinde
tüketiciler tarafından tüketilmesi esastır. Yapılan anlaşmalara göre, üretileceği
ve tüketileceği PMUM’a bildirilen miktarlardan sapma olması durumunda; 120
- Elektrik enerjisi açığı tespit edilen katılımcının, elektrik enerjisi açığının
karşılanması sonucu ödemesi gereken tutar,
- Elektrik enerjisi fazlası tespit edilen katılımcıya, sisteme aktardığı enerji
karşılığı ödenecek tutar,
PMUM tarafından her bir uzlaştırma dönemi itibarıyla aylık bazda
hesaplanarak Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (TETAŞ) ve ilgili
katılımcılara yazılı olarak bildirilmektedir.
Tebliğ’in 6. maddesine göre uzlaştırmaya giren katılımcılar aşağıdaki tüzel
kişilerdir:
a) Üretim lisansı sahibi tüzel kişiler, 130
b) Otoprodüktör lisansı sahibi tüzel kişiler,
c) Otoprodüktör grubu lisansı sahibi tüzel kişiler,
04-78/1114-281


4
d) Serbest tüketicilerle yaptıkları ikili anlaşmalar ile ithalat kapsamındaki
faaliyetleri çerçevesinde perakende satış lisansı sahibi tüzel kişiler,
e) İthalat ve/veya ihracat faaliyetleri kapsamındaki anlaşmaları ile serbest
tüketicilerle yaptıkları ikili anlaşmalar için özel sektör toptan satış lisansı
sahibi tüzel kişiler.
Mali uzlaştırma dönemleri,
a) 06.00 – 17.00,
b) 17.00 – 22.00, 140
c) 22.00 – 06.00,
saatleri arasına karşılık gelen, gündüz, puant ve gece zaman dilimleri olarak
uygulanmakta (madde 10) ve katılımcılar arasındaki uzlaştırma işlemi
sayaçlardan okunan değerler üzerinden aylık bazda gerçekleştirilmektedir
(madde 12).
Tebliğ’in 12. maddesine göre, üretim tesisi ve tüketicilerin bulunduğu dağıtım
bölgesindeki dağıtım lisansı sahibi tüzel kişi veya TEİAŞ tarafından uzlaştırma
dönemleri itibarıyla her ayın son günü yapılan ölçümlerde tespit edilen
değerler, ilgili formlarda yer alan sayaç okuma tutanağına kaydedilerek beş iş
günü içerisinde PMUM’a teslim edilmektedir. PMUM’a gönderilen sayaç 150
okuma tutanakları ve katılımcıların ikili anlaşmalarında öngördükleri alım-
satım miktarları esas alınarak mali uzlaştırmaya ilişkin hesaplamalar
gerçekleştirilmektedir.
Bu hesaplamalar sonucunda eksi (-) bir değer çıkması durumunda, (bir başka
deyişle örneğin bir üreticinin fiili üretiminin ikili anlaşmada taahhüt ettiği
miktarın altında kalması halinde) ilgili katılımcının elektrik enerjisi açığı olduğu
kabul edilmekte, bulunan elektrik enerjisi açığı miktarı ile TETAŞ yük alma
fiyatının2 çarpımı sonucu katılımcı tarafından ödenecek tutar, PMUM
tarafından hesaplanmakta ve her ayın 20’sine kadar TETAŞ’a ve ilgili
katılımcıya yazılı olarak bildirilmektedir. TETAŞ, bildirimin alındığı tarihten 160
itibaren beş iş günü içerisinde bildirimde yer alan tutarlara göre düzenlenen
faturayı ilgili katılımcıya göndermektedir.
Hesaplamalar sonucunda artı (+) bir değer çıkması durumunda, (bir başka
deyişle örneğin bir üreticinin fiili üretiminin ikili anlaşmada taahhüt ettiği
miktarın üstünde olması halinde) ilgili katılımcı elektrik enerjisi fazlasına sahip
olarak değerlendirilmekte ve bulunan elektrik enerjisi fazlası miktarı ile TETAŞ
yük atma fiyatının3 çarpımı sonucu katılımcıya ödenecek tutar, PMUM

2 lgili Tebliğ’e göre yük alma, “bir üretim ünitesinin TEİAŞ talimatıyla sisteme elektrik enerjisi vermeye
başladığı veya bu enerjiyi artırdığı durumu”; yük alma fiyatı ise, “yük almak suretiyle üretilen ilave her bir
kWh için belirlenen bedeli” ifade etmektedir.
3 İlgili Tebliğ’e göre yük atma, “bir üretim ünitesinin TEİAŞ talimatıyla sisteme verdiği elektrik enerjisini
kestiği veya bu enerjiyi azalttığı durumu”; yük atma fiyatı ise, yük atmak suretiyle üretilmeyen her bir
kWh için belirlenen bedeli” ifade etmektedir. TETAŞ’ın, her bir uzlaştırma dönemi için dengelemeye
ilişkin yük alma ve yük atma fiyatları; TETAŞ tarafından EPDK’ya teklif edilmekte ve EPDK tarafından
onaylanmaktadır. Onaylanan fiyatlar; EPDK, TETAŞ ve TEİAŞ’ın internet sayfasında yayınlanır.
04-78/1114-281


5
tarafından hesaplanmakta ve her ayın 20’sine kadar TETAŞ’a ve ilgili
katılımcıya yazılı olarak bildirilmektedir. Ödeme yapılacak katılımcı, bildirimin
alındığı tarihten itibaren beş iş günü içerisinde bildirimde yer alan tutarlara 170
göre düzenlenen faturayı TETAŞ’a göndermektedir.
Tebliğ’in 11. maddesine göre, tüketicilere doğrudan satış yapan tedarikçiler,
tüketicilerin iletim ve/veya dağıtım sistemine bağlantı noktalarına göre, teknik
ve/veya teknik olmayan kayıp miktarlarını da karşılayacak şekilde elektrik
tedarik etmek zorundadır. Tebliğ’in geçici 5. maddesine göre ise, 11. madde
uyarınca yansıtılacak olan teknik ve/veya teknik olmayan kayıp oranlarının
dağıtım gerilim seviyesine göre belirleneceği tarihe kadar, yalnızca iletim ve
dağıtım gerilim seviyelerine göre belirlenen teknik kayıplar uygulamaya esas
alınacaktır. Bu oranlar Kurul kararıyla belirlenerek TEİAŞ’ın internet
sayfasında duyurulmaktadır. 180

I.2. Yapılan İnceleme ve Hukuki Değerlendirme

Şikayet konusu husus EPDK’nın yayımlamış olduğu “Elektrik Piyasasında
Mali Uzlaştırma Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”in 6/1-d
maddesine dayanmaktadır. Söz konusu maddede “Serbest tüketicilerle
yaptıkları ikili anlaşmalar ile ithalat kapsamındaki faaliyetleri çerçevesinde
perakende satış lisansı sahibi tüzel kişiler” mali uzlaştırmaya tabi katılımcılar
arasında sayılmaktadır. Şikayet dilekçesinde, “TEDAŞ ve bağlı ortaklıklarının
serbest olmayan tüketicilere abonelik sözleşmesi kapsamında yaptığı satışlar 190
için Tebliğin 6. maddesi kapsamında sayılmadığından mali uzlaştırmaya tabi
tutulmadığı”, ancak TEDAŞ’ın “serbest tüketicilerle yaptığı ikili anlaşmalar
çerçevesinde yaptığı perakende satışlarda da, Tebliğ 6/1-d hükmüne aykırı
şekilde ve bağımsız davranışı ile fiili olarak tamamen kendi hakim durumu
neticesinde mali uzlaştırmaya tabi olmadığı; şikayet nedeni ve rekabet
ihlalinin de bu noktadan kaynaklandığı” ifade edilmektedir.
TEDAŞ tarafından gönderilen ve 18.11.2004 tarih ve 6310 sayı ile Kurum
kayıtlarına intikal eden yazıda ise TEDAŞ’ın “ikili anlaşmalarla enerji temin
ettiği serbest tüketici statüsünde ayrı bir müşteri grubu bulunmadığı; bütün
müşterilere TEDAŞ tarafından düzenlemeye tabi tarifeden enerji satışı 200
yaptığı” belirtilmektedir. TEDAŞ’ın bu beyanı EPDK yetkilileri ile yapılan
görüşmelerde de teyit edilmiştir.
Şikayet dilekçesinde, “EÜAŞ, TETAŞ ve TEDAŞ’ın mali uzlaştırmada
katılımcılar dışında tutulmasının4 Anayasa’nın 10 ve 48. maddelerine, 4628
sayılı Kanun’da öngörülen eşitler arasında ayrım gözetmeme ilkelerine aykırı”
olduğundan hareketle, ilgili Tebliğ’in 6. maddesinin iptaline yönelik olarak
Danıştay 10. Daire’de 2004/1676 E. numarasına kayıtla bir dava açıldığı
belirtilmekte; bu nedenle gerçekte şikayetin EPDK’nın düzenlemelerine
yönelik olduğu görülmektedir.


4 Tebliğ’in geçici 3. maddesinde EÜAŞ ve bağlı ortaklıkları açıkça Tebliğ’in 6. madde kapsamı dışında
tutulmuştur.
04-78/1114-281


6
Esasen kamu şirketlerinin mali uzlaştırmaya katılmaması yalnızca hukuki 210
düzenlemelerden değil, aynı zamanda ekonomik nedenlerden ve teknik
altyapının yetersizliğinden kaynaklanmaktadır. Şikayet konusu TEDAŞ’ın mali
uzlaştırmaya tabi olabilmesi için, asgari şartlarda, serbest tüketicilere satış
fiyatlarını serbestçe belirleyebileceği ikili anlaşmalar yapması, bu amaçla
serbest tüketiciler ile diğer tüketicilere ilişkin satış hesaplarını ayrıştırması,
ölçüm noktalarındaki sayaçlarını üç zamanlı sayaçlar ile değiştirerek teknik
altyapısını hazırlaması, alımlarını mevzuatın getirdiği yükümlülükler nedeniyle
yalnızca TETAŞ’tan değil, diğer tedarikçilerden de karşılayabilme serbestisine
sahip olması gerekmektedir. EPDK ve TEDAŞ yetkilileri ile yapılan
görüşmelerde, hesapların ayrıştırılması ve teknik altyapının hazırlanması 220
konusunda çalışmaların başlatıldığı, ancak söz konusu çalışmaların belirli bir
dönem sonunda sonuç verebileceği ifade edilmiştir. Nitekim bu çalışmalar
kapsamında, halihazırda mali uzlaştırma kapsamında uygulanan fiyatlama
sistemi 3.11.2004 tarihinde yayımlanan Yönetmelik ile değiştirilmekte ve
piyasada oluşacak sistem marjinal fiyatları üzerinden bir uzlaştırma
öngörülmektedir. Ancak yine bu Yönetmelik’te yer alan geçici 7. madde
uyarınca bir hazırlık dönemi öngörüldüğünden mali uzlaştırmanın mevcut
Tebliğ hükümleri çerçevesinde yürütülmesine devam edilmektedir.

J. SONUÇ 230

Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;

- TEDAŞ’ın ikili anlaşmalarla enerji temin ettiği serbest tüketici statüsünde ayrı
bir müşteri grubu bulunmadığı ve bütün müşterilere düzenlemeye tabi
tarifeden enerji satışı yaptığı dikkate alındığında, EPDK’nın yayımlamış
olduğu “Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Tebliğ”in 6/1-d maddesi kapsamında
değerlendirilemeyeceğine ve bu nedenle mali uzlaştırmaya katılmamaktan
dolayı sorumlu tutulamayacağına, 240
- TEDAŞ’ın mali uzlaştırmaya tabi tutulmasına yönelik düzenlemelerin ve
tedbirlerin EPDK’nın yetkisi ve sorumluluğunda olduğuna,
dolayısıyla TEDAŞ’ın mali uzlaştırmaya katılması yönünde geçici tedbir kararı
alınmasına ya da başkaca bir işlem yapılmasına gerek olmadığına, şikayetin
reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.






Full & Egal Universal Law Academy