Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-2-81 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 04-78/1116-283
Karar Tarihi : 9.12.2004
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY,Murat GENCER,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN.
B- RAPORTÖRLER : Derya YENİŞEN, Ilgaz SARIOĞLU
C- ŞİKAYET EDEN : Meriç Büro Makinaları Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Kervangeçmez Cad. Hark Sok. No: 40 20
80300 Mecidiyeköy/İstanbul
C- HAKKINDA
ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : Fotokopi makinesi ithal eden firmalar
E- DOSYA KONUSU : Fotokopi makinesi ithalatçıları tarafından
makinelerinin yine kendi şirketlerince tedarik edilen orijinal sarf
malzemeleriyle kullanılmasını teşvik eden veya zorunlu kılan
uygulamaların, 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddeleri kapsamında 30
ihlale yol açtığı iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ : Meriç Büro Makinaları Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
sahibi Recep Meriç tarafından gerek şikayet dilekçesinde gerekse
raportörlerce yapılan görüşmede özetle;
- Piyasada esas olarak fotokopi makinası ithal eden firmaların müşterileri ile
yaptıkları bakım anlaşmalarının rekabeti önlediği,
- Bu bakım anlaşmalarında firmaların bakım/tamir hizmeti verebilme şartı
olarak sarf malzemelerinin kendilerinden alınması koşulu getirdiği,
- İthalatçı firmaların bakım anlaşmalarından esas gelirlerinin sarf malzemesi 40
satışından kaynaklandığı,
- Bu nedenle ithalatçı firmaların bu malzemeleri daha yüksek fiyatla sattığı,
- Diğer taraftan bağımsız ithalat yapan firmaların ise orijinal ürünleri daha
düşük fiyata müşterilere temin edebildikleri,
- Ancak müşterilerin bakım anlaşmaları nedeniyle daha ucuz olsa bile ilk
etapta kendilerini tercih etmedikleri,
- Bu sorunun özellikle kamu ihaleleri için geçerli olduğu, kamuda çalışan
yöneticilerin bu yönde bir insiyatif kullanmak istemedikleri, dolayısıyla kamu
ihalelerinde sıkıntı çekildiği,
04-78/1116-283
2
- Ama yine de en son Kartal Devlet Hastanesi’nin açtığı ihalede yetkililerle 50
yapılan ikna edici görüşme sonucunda ihalenin kendilerine verildiği,
- Öte yandan özel sektöre satış yapmanın daha kolay olduğu ve kopya başı
sistemler için böyle sorunların yaşanmadığı,
- Bağımsız ithalatçıların ihaleler dışında esas müşterilerini 4 grupta
toplamanın mümkün olduğu, bunların kırtasiyeler, “Copy Center”lar, bağımsız
teknik servisler ve ellerinde stok bulunmaması durumunda distribütör
firmalarının kendileri olduğu ve bu müşteri gruplarının toplam sarf malzemesi
pazarının %35-40’ını oluşturduğu,
iddia edilmektedir.
60
G- DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 1.9.2004 tarih ve 4822
sayı ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 18.10.2004 tarih ve 2004-2-
81/İİ-04-DY sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 27.10.2004 tarihli
ve 04-69/984-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 2.12.2004 tarih ve 2004-2-81/ÖA-04-DY sayılı
Önaraştırma Raporu 6.12.2004 tarih, REK.0.06.00.00/192 sayılı Başkanlık 70
önergesi ile 04-78 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Önaraştırma raporunda;
- Makine ithalatçısı teşebbüslerin hiçbirinin Türkiye fotokopi makinesi
pazarında hakim durumda bulunmadığı, dolayısıyla inceleme konusu
uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında olmadığı,
- Makine ithalatçısı teşebbüsler arasında, bakım anlaşmalarında bu
teşebbüslere ait sarf malzemelerinin kullanılmasının zorunlu kılınmasına
ilişkin bir anlaşma veya uyumlu eylem olduğuna dair herhangi bir belge veya 80
bulguya rastlanmaması nedeniyle Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir ihlal
bulunmadığı,
- Bu nedenlerle ilgili teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek
olmadığı
ifade edilmiştir.
I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1.İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikayet konusu uygulamalar, fotokopi makineleri ve bu makineler ile birlikte 90
kullanılan sarf malzemelerini kapsamaktadır.
Özel ve kamusal işyerlerinden oluşan müşteriler, çeşitli makine markaları
arasında belirli teknik kriterler bazında ve fiyat konusunda karşılaştırma
yapmak suretiyle tercihlerini kullanırlar. Farklı markalarda makineler, dakikada
kaç kopya bastıklarına göre segmentlere ayrılmakta, hemen her markanın bu
04-78/1116-283
3
segmentlere ilişkin makineleri bulunmaktadır. Bu durumda, mevcut markaların
müşterilerin taleplerini karşılayabilecek ürün portföyüne sahip olduğu,
dolayısıyla farklı makinelerin müşteriler nezdinde birbiri ile ikame edilebilir
olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla ilk ilgili ürün pazarı, “fotokopi makineleri 100
pazarı”dır.
Fotokopi makinelerinin satışı işlemi, bu ürünlerin dayanıklı ve teknoloji içeren
ürünler olması nedeniyle satış sonrası sarf malzemeleri, yedek parçalar ve
servis tedarik edilmesini de beraberinde getirmektedir. Şikayet konusu
uygulamalar, makinelerle birlikte kullanılan sarf malzemelerine yönelik
olduğundan, bu malzemelerin başlı başına bir pazar oluşturup
oluşturmadığının incelenmesi gerekmektedir. Fotokopi makineleri sarf
malzemeleri, “toner”, “drum” ve “developer” olarak adlandırılan ürünlerden
oluşmaktadır. Drum görüntünün kağıda aktarımı; developer da tonerin kağıda 110
aktarımı fonksiyonlarını gerçekleştirmektedir. Bu ürünlerin birbirinin
tamamlayıcısı ürünler olduğu, biri olmadan diğerinin tek başına işlev
göremeyeceği ve bu ürünlerin satışı ile iştigal eden firmaların her üç ürünün
de satışını yaptığı göz önüne alındığında, bu malzemelerin birlikte ilgili ürün
pazarını oluşturduğunu söylemek, işbu Karar çerçevesinde, yanlış
olmayacaktır. Dolayısıyla ikinci ilgili ürün pazarı, fotokopi makineleri pazarının
bağlantılı pazarı olan “sarf malzemeleri pazarı”dır.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
120
Şikayet konusu ürünler, Türkiye pazarında satışa sunulan, Türkiye’ye ya
yetkili distribütörler tarafından ya da yabancı şirketlerin Türkiye’de mukim
bağlı şirketleri vasıtasıyla ithal edilen fotokopi makineleri ve bu makinelerle
kullanılan sarf malzemelerinden oluşmaktadır. Makinelerin müşteriler
tarafından başka herhangi bir şekilde temini, veya başka bir deyişle Türkiye
dışında başka pazarlardan tedarik edilmesi mümkün değildir. Bunun en
önemli nedeni, bu makinelerin satış sonrası bakım ve onarım hizmetleri
gerektiren dayanıklı tüketim malzemeleri olmasıdır. Sarf malzemelerinde de
müşteriler bu malzemeleri ya Türkiye’de faaliyet gösteren makine
sağlayıcılarından, ya da yine Türkiye’de faaliyet gösteren sarf malzemesi 130
üreticileri ya da spot pazarlardan bu malları tedarik eden bağımsız
sağlayıcılardan (paralel ithalatçılar) temin etmektedirler. Bu nedenlerle, ilgili
coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak kabul edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Fotokopi makinesi müşterilerinin makine ithalatçısı firmalarca sağlanan sarf
malzemelerini kullanmaya yönlendirilmeleri, satış sonrası makinelerin bakım
ve onarımını içeren bakım anlaşmaları kapsamında gerçekleşmektedir.
Makine ithalatçısı firmalar, bakım anlaşmalarına, kendilerinden temin edilen 140
orijinal sarf malzemeleri dışında malzemelerin kullanımı sonucu doğan
arızaların ücretsiz bakım kapsamından çıktığı ve/veya bu malzemelerin
kullanımı sonucu makinelerin garanti kapsamından çıktığı veya bu
malzemelerin kullanımında ısrar edilmesi halinde bakım anlaşmasının
feshedilebileceği yönünde hükümler koymak suretiyle, makine kullanıcılarının
bağımsız sarf malzemesi sağlayıcılarından malzeme temin etmelerini
04-78/1116-283
4
engellemeye çalışmaktadırlar. Raportörlerce yapılan incelemeler, sarf
malzemesi satışı işinin, makine satışından ayrı olarak algılanmadığını, sarf
malzemesi satışının, makine ithalatçıların faaliyetlerinin önemli bir kısmını
oluşturduğunu, satış sonrası hizmetler kapsamında elde edilen gelirlerin 150
büyük oranda bu malzemelerin satışına dayandığını, sarf malzemeleri
satışından elde edilen gelirin ise toplam gelirlerin %30-40’ını oluşturduğunu
göstermektedir. Yapılan görüşmelerde, makine ithalatçısı firmalar tarafından,
kendileri tarafından tedarik edilen ve uygun saklama koşullarında muhafaza
edilen sarf malzemeleri dışında ürünlerin kullanımının makinenin
performansını düşürebileceği ve bir süre sonra makineyi bozabileceği, bu
ürünlerin makinenin teknolojisine kendi ürünleri kadar uyumlu olmadığı, bu
nedenlerle bu ürünlerin kullanımının makineleri ücretsiz bakım ve garanti
kapsamı dışına çıkarmasının doğal olduğu, aksi takdirde gerek 4077 sayılı
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun gerekse Sanayi ve Ticaret Bakanlığı 160
düzenlemeleri sonucu doğan yükümlülüklerinin maliyetinin ağır olacağı ifade
edilmiştir.
Bununla birlikte, bağımsız olarak, gerek orijinal, gerekse muadil, sarf
malzemesi satışı yapan firmaların ise, makine kullanıcılarının bir kısmına,
bakım anlaşmalarındaki hükümlere rağmen satış yapmaya devam ettiği,
ancak bu bağımsız firmaların bu kullanıcılar arasında özel olarak “copy
center”, bağımsız servis merkezleri gibi, malzemelere diğer kurumsal
kullanıcılara oranla daha fazla ihtiyaç duyabilecek bir kitleyi müşteri edindiği
anlaşılmıştır. 170
Diğer yandan, dosya mevcudu bilgilerde pazara ilişkin olarak yapılan
incelemeler, Türkiye fotokopi makinesi pazarında 16-17 firma olduğunu,
pazarda en büyük firmanın pazar payının %15’i geçmediğini, pazarın en
büyük 3 firmasının pazar paylarının birbirine yakın olduğunu, geri kalan payın
ise yaklaşık 10-12 adet firma arasında paylaşıldığını; dolayısıyla pazarın
rekabetçi yapıda bir pazar olduğunu göstermektedir.
Bu açıklamalar, Türkiye fotokopi makineleri pazarında, hem en yüksek pazar
payının %15’i geçmemesi, hem de en büyük firmanın kendisine en yakın 180
konumdaki rakiplerine kıyasla da yüksek bir pazar payı bulunmaması
nedeniyle, hakim durumda bir firmanın mevcut olmadığını göstermektedir.
Pazar paylarının bu derece düşük olduğu durumlarda, diğer hakim durum
kriterlerinin incelenmesi gereği bulunmamaktadır.
Hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüslerin hakim durumda olmadığı açık
olduğundan, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin uygulanması söz konusu
olmayacaktır. Durum böyle olmakla birlikte, bakım anlaşmalarında müşterileri
orijinal sarf malzemesi kullanımına yöneltici nitelikteki hükümlerin, bağlama
uygulaması kabul edilmesinin de mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Zira, bu 190
hükümlerin fotokopi makinesinin satın alınabilmesini ikinci ürün olan sarf
malzemelerinin de satın alınması koşuluna dayandırmaktan daha ziyade
teknik bakım ve garanti yükümlülüklerinin kapsamını belirleyici nitelikte bir
düzenleme olduğu, bakım anlaşmalarındaki bu hükümlere uymayacak
müşterilere hiç bir surette makine satılmaması gibi bir uygulamanın söz
konusu olmadığı tespit edilmiştir.
04-78/1116-283
5
Diğer yandan, önaraştırma kapsamına, bakım anlaşmalarında yer verilen
hükümlerin, makine ithalatçısı teşebbüsler arası bir anlaşma veya uyumlu
eylem sonucu oluştuğuna dair herhangi bir delil de tespit edilmemiştir.
Dolayısıyla inceleme konusu uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi 200
kapsamında da bir ihlal oluşturmadığı anlaşılmıştır.
J- SONUÇ:
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
a) Makine ithalatçısı teşebbüslerin hiçbirinin Türkiye fotokopi makinesi
pazarında hakim durumda bulunmadığına, dolayısıyla inceleme konusu
uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında olmadığına,
210
b) Makine ithalatçısı teşebbüsler arasında, bakım anlaşmalarında bu
teşebbüslere ait sarf malzemelerinin kullanılmasının zorunlu kılınmasına
ilişkin bir anlaşma veya uyumlu eylem olduğuna dair herhangi bir belge veya
bulguya rastlanmaması nedeniyle Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir ihlal
bulunmadığına
dolayısıyla başvuru konusu iddialara yönelik olarak soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy