Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-69 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 05-07/59-26
Karar Tarihi : 3.2.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
İkinci Başkan : Tuncay SONGÖR
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER : Abdulgani GÜNGÖRDÜ, Özgür BAL
C. ŞİKAYET EDEN : - Tüketici Hakları Derneği Diyarbakır Şubesi
Kooperatifler Mah. Cahit Sıtkı Tarancı Sok.
Kupik Apt. altı No:12/2 Diyarbakır 20
- İnka 1 Apt. Yönetimi
Yenişehir Mah. Selahattin Yazıcıoğlu Cad. Diyarbakır
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Diyarbakır Parça Kömür Pazarında Faaliyet Gösteren
Teşebbüsler
E. DOSYA KONUSU : Diyarbakır kömür pazarında S.S. Diyarbakır Kömür 30
Temin Tevzi Kooperatifi dışında herhangi bir yerden kömür temin edilemediği;
ayrıca söz konusu Kooperatifin girişimiyle teşebbüslerin fiyat anlaşması
yaparak 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri iddiaları.
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Diyarbakır’da tüketilen kömürün S.S. Diyarbakır Kömür
Temin Tevzi Kooperatifi dışında herhangi bir yerden temin edilemediği, başka illerden
aynı kalitede daha ucuza kömür alma girişimlerinin engellendiği, adı geçen
kooperatifin girişimiyle kömür satıcılarının ithal kömürün tonunun 230 ABD
Doları’ndan aşağı satılmaması yönünde bir protokol yaptıkları iddia edilmektedir.
40
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.7.2004 tarih, 3577 sayı; 20.8.2004, 4651
sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 1.11.2004 tarih ve 2004-1-69/İİ-04-MÖP
sayılı ilk inceleme raporu, 1.11.2004 tarih ve REK.0.05.00.00/207 sayılı Başkanlık
önergesi ile 4.11.2004 tarih, 04-70 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
Diyarbakır ili parça kömür pazarında faaliyet gösteren teşebbüslere yönelik olarak
4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti
amacıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 40/1. maddesi ve
Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 55/1. maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
05-07/59-26
2
İlgili karar uyarınca düzenlenen 26.1.2005 tarih 2004-1-69/ÖA-05-AG sayılı 50
Önaraştırma Raporu 28.1.2005 tarih, REK.O.05.00.00/17 sayılı Başkanlık Önergesi
ile 05-07 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Diyarbakır ilinde kömür satışı yapabilmek için İl Mahalli Çevre Kurulu Kararı ile “S.S.
Diyarbakır Kömür Temin Tevzi Kooperatifi“ üyesi olmanın zorunlu tutulduğu, ancak
fiili uygulamada bu şartın aranmadığı, bu nedenle tüketicilerin kömür temini
konusunda başka illerden aynı kalitede ve daha ucuza kömür alma girişimlerinin
engellenmediği, 60
- Diyarbakır parça kömür pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin fiyat anlaşması
yaparak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiasını ispatlamaya yeterli
delil olmadığı,
- S.S. Diyarbakır Kömür Temin Tevzi Kooperatifi tarafından üyelerine imzalatılan
taahhütnamelerin 13. maddesindeki ifade nedeniyle, pazarın mevcut yapısı dikkate
alındığında, kooperatif hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı; bununla
birlikte 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 9. maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca S.S. Diyarbakır Kömür Temin Tevzi Kooperatifi’ne “bütün 70
taahhütnamelerde yer alan ‘Kömür fiyatlarını kalitesine göre kooperatif yönetiminin
belirleyeceği’ ifadesinin derhal çıkarılması ve söz konusu ifadenin çıkarıldığının
Rekabet Kurumu’na beyan edilmesi gerektiğinin, aksi taktirde 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde adı geçen kooperatif hakkında soruşturma açılacağının” bildirilmesi
gerektiği,
- İl Mahalli Çevre Kurulu’nun 31.5.2004 tarih ve 4 sayılı kararı gereğince;
Diyarbakır’da yerli ve ithal kömür satışı yapabilmek için “S.S. Diyarbakır Kömür
Temin Tevzi Kooperatifine üye olunduğuna dair belge”nin talep edilmesinin, uygun
standartlarda kömür satışı yapılmasını sağlamak için gerekli bir koşul olmadığı; bu 80
düzenlemenin ilgili pazara girişi engelleyici ve dolayısıyla rekabeti sınırlayıcı sonuç
doğurabileceği, bu nedenle ilgili anılan kararda yer alan “S.S. Diyarbakır Kömür
Temin Tevzi Kooperatifine üye olma zorunluluğu”nun kaldırılması gerektiği, bu
amaçla Diyarbakır Valiliği ve Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na görüş
bildirilmesinin uygun olacağı,
ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
90
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Kömürün kullanım alanları genel olarak ısınma amaçlı ve sanayi amaçlı olmak üzere
iki kısma ayrılmaktadır. Kullanım amaçlarına göre kömürdeki değişik ölçülere aşağıda
yer verilmiştir:
05-07/59-26
3
-Toz Kömür : Boyutu 18 mm'nin altında kalan kömürler olup, demir-çelik fabrikaları ve
termik santrallerde kullanılmaktadır. 100
-Parça Kömür : Boyutu 18 mm ile 150 mm arasındaki kömürler olup ısınma amacıyla
soba ve kaloriferlerde kullanılmaktadır. Parça kömürler kendi içinde 3 gruba
ayrılmaktadır:
- Fındık Kömür : 18 mm-25 mm arası
- Ceviz Kömür : 18 mm-70 mm arası
- Portakal Kömür : 70 mm-150 mm arası
Üretilmesi, taşınması, yüklenmesi aşamalarında daha çok dikkat ve işçilik gideri 110
gerektirdiğinden parça kömürün fiyatı toz kömüre göre yüksektir.
-Briket Kömür: Toz kömürün katkılı veya katkısız olarak presle değişik boyutlarda
briketlenmesi sonucu oluşan ve ısınma amaçlı kullanılan üründür.
-Kok Kömürü: Taşkömürlerin dönerli ve hareketli ızgara fırınlarda ısıl işleme tabi
tutulmasıyla elde edilen, zenginleştirilmiş üründür. Metalürji ve porselen sanayisinde
kullanılmaktadır.
Yerli parça kömürler kükürt ve uçucu madde oranının yüksek, kalori değerinin düşük 120
olması nedeniyle ithal kömürlerden ayrılmaktadır. Fiyat açısından ise en kaliteli yerli
kömürün ithal kömürün yarı fiyatına satıldığı görülmektedir. Bu nedenle yerli kömür
ayrı bir pazar oluşturmaktadır.
Elektrik, fuel-oil ve doğalgaz ise ısınma amaçlı parça kömüre alternatif olabilecek
diğer enerji çeşitleridir. Ancak elektrik ve fuel-oilin birim kalori üzerinden hesaplanan
maliyetinin yüksek olması ve kömür kullanıcısının kısa dönemde yakma sistemini
doğalgaz dahil alternatif enerji kullanımına çevirememesi nedeniyle "ithal parça
kömür" ilgili ürün pazarı olarak belirlenmiştir.
130
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikayet konusu iddialar Diyarbakır ili parça kömür pazarına ilişkindir ve ilgili
teşebbüslerin faaliyet alanı Diyarbakır ili sınırlarıdır. Söz konusu pazara yönelik
getirilen hukuki düzenlemelerin etki alanı da dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar
“Diyarbakır İl Sınırları” olarak belirlenmiştir.
I. 2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dosya konusu iddiaların, pazara girişin engellenmesi ve ortak fiyat tespitine ilişkin 140
olduğu görülmektedir. Bu nedenle değerlendirmeler de bu iki başlık altında
yapılmıştır.
I. 2. 1. Pazara Giriş Koşulları
İlk inceleme sürecinde Diyarbakır Valiliği’ne 22.7.2004 tarih, 2781 sayılı ve Diyarbakır
Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na ise 22.7.2004 tarih, 2782 sayılı yazılarla şikayet
konusu “Diyarbakır’da Kömürcüler Derneği dışında herhangi bir yerden kömür temin
05-07/59-26
4
edilemediği, tüketicilerin başka illerden aynı kalitede kömür alma teşebbüslerinin
engellendiği” iddialarına ilişkin görüş sorulmuştur. 150
Diyarbakır Valiliği Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü tarafından gönderilen 11.8.2004
tarih ve 1238 sayılı yazıda özetle;
Diyarbakır ilinde kömür temini konusunda tüketicilerin başka illerden aynı kalitede ve
daha ucuza kömür alma girişimlerinin engellenmediği, ancak ısınmadan kaynaklanan
hava kirliliğinin önlenmesi, çevre ve insan sağlığını tehdit eden düşük nitelikteki yakıt
ve bunlar arasında da kükürt ve kül oranı yüksek, kalori değeri düşük olan, sevk
irsaliyesi ve satış izin belgesi bulunmayan ve standart dışı yakıtların Diyarbakır’a
girişinin önlenmesi kapsamında İl Mahalli Çevre Kurulunun konuyla ilgili almış olduğu 160
kararı bulunduğu ifade edilmiş ve yazı ekinde söz konusu karar gönderilmiştir.
2004-2005 kış sezonunda Diyarbakır kent merkezinde ısınmadan kaynaklanan hava
kirliliğinin önlenmesi ile ilgili çalışmalar kapsamında alınan İl Mahalli Çevre Kurulunun
31.5.2004 tarih ve 4 sayılı kararında yer alan bilgiler çerçevesinde;
- Diyarbakır ilinin hava kirliliğinin birinci derecede yoğun olduğu iller arasında yer
aldığı, yerli ve ithal kömür satıcılarının sadece Çevre ve Orman Bakanlığı’ndan izinli
kömür satabildiği, İl Mahalli Çevre Kurulu’nun kararında ısınma amaçlı kullanılacak
ithal kömür standartlarının da belirlendiği, 170
- Hava kirliliğinin azaltılması amacıyla ithal edilen kömürlerin, Çevre ve Orman
Bakanlığı’ndan alınan Kontrol Belgesi çerçevesinde ithal edildiği,
- Kömür tevzi sahasının yönetiminin Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığına
verildiği; Diyarbakır ilinde kömür satabilmek için Diyarbakır Valiliği’nden (İl Çevre ve
Orman Müdürlüğü) “Katı Yakıt (Kömür) Satış İzin Belgesi” alınmasının gerekli olduğu,
anlaşılmaktadır.
180
İl Mahalli Çevre Kurulu kararının ilgili bölümlerine aşağıda yer verilmiştir:
“Tüketiciye yerli ve ithal kömür satışı (Torbalı Şekilde) yapacak kurum-işletme ve
firmalardan istenen belgeler:
1. Büyükşehir Belediye Başkanlığından Kömür Tevzi sahasında yeri olduğuna
dair tahsis belgesi veya kantar giriş çıkış hizmetlerinden faydalanabilir belgesi
ile S.S. Diyarbakır Kömür Temin Tevzi Kooperatifine üye olduğuna dair
belge...”
190
Getirilen bu düzenleme ile Diyarbakır ilinde kömür satabilmek için “S.S. Diyarbakır
Kömür Temin Tevzi Kooperatifi”ne üye olma şartı aranmaktadır.
Diyarbakır Büyükşehir Başkanlığı Çevre Koruma Daire Başkanlığı tarafından
gönderilen 10.8.2004 tarih ve 2326 sayılı yazıda aşağıdaki ifade yer almaktadır:
05-07/59-26
5
“Diyarbakır Valiliği Mahalli Çevre Kurulunun 31.05.2004 tarih ve 04 sayılı Kararı’nda
‘Katı Yakıt İzin Belgesini alan ve S.S.Diyarbakır Kömür Temin ve Tevzi Kooperatifine
üye olan kişi ve kuruluşlar kömür satışı yapabilir’ denmektedir.
Bu nedenle yukarıda belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyip kömür satışı yapan 200
satıcılara Çevre ve Orman il Müdürlüğü ve Belediyemiz Çevre Denetim ekipleri
tarafından gerekli müdahalelerde bulunulmaktadır.”
29.12.2004 tarihinde raportörlerce yapılan görüşmede ise Diyarbakır Büyükşehir
Belediye Başkanlığı Çevre Koruma Daire Başkanı aşağıdaki hususları ifade etmiştir:
“Diyarbakır ilinde satılan kömürün bulunduğu sahanın kontrolü Büyükşehir Belediye
Başkanlığı denetimindedir. Son yıllarda standart dışı kömür kullanımının
yasaklanması nedeniyle Diyarbakır’da hemen hemen tümüyle ithal kömür
satılmaktadır. Diyarbakır genelinde satılan toplam yakıt çeşitleri içinde kömürün 210
payının %80 civarında olduğunu tahmin ediyoruz. Geçtiğimiz sezon kömür
sahasından yaklaşık 130 bin ton kömür satışı (çıkışı) yapıldığını tahmin etmekteyiz.
Bu yıl satılan kömür miktarı şu ana kadar 80 bin ton civarındadır. Sezon sonuna
kadar bunun da 130 bin tona ulaşmasını beklemekteyiz. Daha önce kentte kömür
satışı yapılabilmesi için S.S. Diyarbakır Kömür Temin ve Tevzii Koop. üye olması ve
belediye kantarından yararlanabilir izninin olması lazımdı. Belediye daha önce
kooperatif üyesi olmayanlara bu izni vermiyordu. Ancak bu durumun rekabeti
bozduğunu tespit ederek kooperatif üyeliği dışındaki yükümlülüklerini yerine getiren
firmalara kantar geçiş izni verdik. Kooperatife üye olma şartını ortadan kaldırdık.”
220
Önaraştırma sürecinde yapılan incelemelerde S.S. Diyarbakır Kömür Temin ve Tevzi
Kooperatifi üyesi olmayan teşebbüslere “Katı Yakıt Satış İzin Belgesi” verildiği tespit
edilmiştir. Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı Çevre Koruma Daire
Başkanlığı’nın 12.8.2004 tarihli yazısı ile adı geçen kooperatif üyesi olmayan
“Mezopotamya Tarım Ürünleri Gıda Kömürcülük Taşımacılık Ltd. Şti.”ye kömür ve
katı yakıt satışı yapmak için kömür tevzi sahasındaki kantardan faydalanma izni
verilmiştir. Söz konusu şirket ile birlikte yine kooperatif üyesi olmayan V.S.A.Ş.
Yüksel Madencilik İnş. Petrol Or. Ür.Nak.Tar.Tic.Ltd.Şti., Dav-Taş Kömürcülük, ATAŞ
Petrol İnş. Gıd. Tem. İth. İhr. Ltd. Şti. ve Ziya CAN’a Diyarbakır Valiliği Çevre ve
Orman İl Müdürlüğü tarafından “Katı Yakıt (Kömür) Satış İzin Belgesi” verilmiştir. 230
Öte yandan söz konusu pazarda, Diyarbakır Valiliği Hizmet Vakfı’nın kontrolünde
olan Diyarbakır Odun Kömür ve Gıda Maddeleri Ticaret Ltd.Şti. unvanlı bir şirket de
faaliyet göstermektedir. 30.12.2004 tarihinde yapılan görüşmede Diyarbakır Odun
Kömür ve Gıda Maddeleri Ticaret Ltd. Şti. Müdürü aşağıdaki hususları ifade etmiştir:
“...Şirketimiz ortakları Diyarbakır Valiliği Hizmet Vakfı Başkanlığı (%95 hisse) ile İl
Sağlık Müdürlüğü Sosyal Yardım Vakıfı(%5 hisse)’dır. Şirketimiz 1999 yılında
kurulmuştur. Kurulduğundan itibaren amaç ve işlevi ithalatçı firmalardan ihale usulü
ile kömür alarak bunu resmi kuruluşlara satmaktır. 2004 yılı Ağustos ayından itibaren 240
halka yönelik kömür satışımız da başlamıştır.... Sattığımız kömürün tümünün menşei
ithal Rus kömürüdür. Şirketimiz S.S. Diyarbakır Kömür Temin ve Tevzi Kooperatifi
üyesi değildir... ”
Bu bilgiler çerçevesinde Diyarbakır ilinde kömür satışı yapabilmek için İl Mahalli
Çevre Kurulu Kararı ile “S.S. Diyarbakır Kömür Temin Tevzi Kooperatifi“ üyesi
05-07/59-26
6
olmanın zorunlu tutulduğu, ancak fiili uygulamada bu şartın aranmadığı
anlaşılmaktadır.
Diyarbakır ilinde hava kirliliğinin temel kaynağını kükürt ve kül oranı yüksek, kalori 250
değeri düşük kömür kullanılması oluşturduğundan, İl Mahalli Çevre Kurulu’nun söz
konusu kararı ile standart dışı kömürün pazara girişinin engellenmesine yönelik bir
kontrol mekanizması getirilmiştir. Bu amaçla Diyarbakır’a getirilen kömürler, kömür
tevzi sahasından giriş yapıldıktan sonra tüketiciye satılmakta, teşebbüslerden
Belediye Başkanlığı’nca ilgili teşebbüse yer verildiğine dair belge ile böyle bir yeri
olmayanlardan kömür sahasına giriş yapmadan kömür satamayacağına dair
taahhütname alınmaktadır. Bu düzenlemelerin standart dışı kömürün Diyarbakır’a
girişini önlemek için zorunlu olduğu, ancak “S.S. Diyarbakır Kömür Temin Tevzi
Kooperatifi“ üyesi olmanın, uygun standartlarda kömür satışı yapılmasını sağlamak
için gerekli bir koşul olmadığı anlaşılmıştır. 260
Fiilen uygulanmamakla birlikte, İl Mahalli Çevre Kurulunun söz konusu kararındaki
düzenlemenin “Diyarbakır Kömür Pazarı”na girişi engelleyici ve dolayısıyla rekabeti
sınırlayıcı sonuç doğurabileceği kanaatine varılmıştır. Bu nedenle anılan karar ile
getirilen “Diyarbakır ilinde yerli ve ithal kömür satışı yapabilmek için S.S. Diyarbakır
Kömür Temin Tevzi Kooperatifine üye olma” zorunluluğunun kaldırılması gerektiği, bu
amaçla Diyarbakır Valiliği ile Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na görüş
bildirilmesinin uygun olacağı kanaatine ulaşılmıştır.
I.2.2. Fiyat Tespiti 270
Önaraştırma sürecinde örnekleme yöntemi ile seçilen teşebbüslerde yerinde
incelemelerde bulunulmuştur. Dosya mevcudundan yapılan incelemelerde
teşebbüsler arasında fiyat anlaşması yapıldığı iddiasını kanıtlayacak herhangi bir
bulguya rastlanılmadığı anlaşılmıştır.
Yerinde inceleme yapılan teşebbüslerden 2004 yılı Mayıs – Aralık ayları ithal kömür
alım ve satım faturalarından örnekler istenmiştir. Söz konusu fatura örnekleri
incelendiğinde teşebbüslerin satış fiyatlarının aylık bazda değişme gösterdiği ve
teşebbüslerin fiyatları arasında farklılıklar bulunduğu görülmektedir. Bu verilerin de 280
şikayet konusu “230 ABD Doları’ndan aşağı satılmaması yönünde protokol yapıldığı”
iddiasını ispatlamadığı kanaatine varılmıştır.
Diyarbakır Valiliği Hizmet Vakfı kontrolünde olan Diyarbakır Odun Kömür ve Gıda
Maddeleri Ticaret Ltd.Şti. 2004-2005 kış sezonu için 190 USD (KDV dahil) fiyatla
kömür satışı yapma kararı almıştır. Söz konusu şirketin daha önce halka yönelik
satışı bulunmamaktadır.
30.12.2004 tarihinde raportörlerce yapılan görüşmede Diyarbakır Odun Kömür ve
Gıda Maddeleri Ticaret Limited Şirketi Müdürü aşağıdaki hususları ifade etmiştir: 290
“...Halen halka yönelik satışlarımızda satış fiyatımız KDV dahil 190 USD (vade farkı
alınmaksızın peşin artı 4 ay vadeli)’dır. Kamu kurumlarına aynı fiyata peşin satış
yapmaktayız. Bu fiyata isteyen herkese satış yapmaktayız...”
05-07/59-26
7
Bu bilgiler çerçevesinde Diyarbakır parça kömür pazarında yer alan teşebbüslerin
fiyat anlaşması yaparak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiasını
ispatlamaya yeterli delil olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
I.2.3. S.S. Diyarbakır Kömür Temin Tevzi Kooperatifi 300
S.S. Diyarbakır Kömür Temin Tevzi Kooperatifi’nin toplam 45 üyesi bulunmaktadır.
Ancak bu teşebbüslerin tümü aktif olarak faaliyet göstermemektedir. Diyarbakır
Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü’nden edinilen bilgiye göre, 2004-2005 kış
sezonunda İl Çevre ve Orman Müdürlüğü’nden Katı Yakıt Satış İzin Belgesi alan
firma sayısı 39’dur. Bunlar arasında yukarıda yer verildiği üzere kooperatif üyesi
olmayan teşebbüsler de bulunmaktadır.
S.S. Diyarbakır Kömür Temin Tevzi Kooperatifi’nde yapılan yerinde incelemede ilgili
kooperatifin üyelerine bir taahhütname imzalattığı tespit edilmiştir. Söz konusu 310
taahhütnamenin ilgili maddeleri aşağıdaki şekildedir:
“Amaç: Kooperatif üyelerinin saygınlığının ve dürüstlüğünün halka kabul ettirilmesi
yolu ile üyelerinin gelir düzeyinin artırılması. Bu amacı sağlamak maksadı ile
kooperatife alınacak üyelerin aşağıda belirtilen kooperatif kurallarını kabul ettiklerini
taahhüt etmektedirler.
...
Madde 13: Kömür fiyatlarını kalitesine göre kooperatif yönetiminin belirleyeceğini
...
Yukarıda belirtilen hükümlere riayet etmediğim taktirde işyerimin tasarruf 320
hakkını kooperatife devir edeceğimi kabul ve taahhüt ederim.”
30.12.2004 tarihinde raportörlerce yapılan görüşmede S.S. Diyarbakır Kömür Temin
Tevzi Kooperatifi Başkanı aşağıdaki hususları ifade etmiştir:
“..Halen kömür fiyatları ortalama peşin 200 USD civarındadır. Vadelide her ay için 5
USD vade farkı alınmaktadır. İskenderun’dan nakliye ücreti ton başına 25-32
USD’dir. Halen İskenderun’da ortalama kömür fiyatları 180 dolar civarındadır.
Taksitle mal alımı yapıldığında her ay için 5 USD vade farkı alınmaktadır.
Kalitesine göre pazarda 30-40 USD marjlı fiyat oluşabiliyor. Her teşebbüs istediği 330
fiyata satmaktadır. Kooperatifin müdahalesi yoktur.”
Yukarıda yer alan bilgiler çerçevesinde Diyarbakır kömür pazarına girişte fiilen bir
engel bulunmadığı, kooperatif üyesi olmayan teşebbüslerin pazarda satış yapabildiği,
ve Valilik Hizmet Vakfı kontrolünde olan Diyarbakır Odun Kömür ve Gıda Maddeleri
Tic. Ltd. Şti.’nin ortalama pazar fiyatının altında bir fiyat olan 190 ABD Doları’na
isteyen herkese satış yaptığı anlaşılmaktadır. Bu faktörler pazarın yapısını rekabetçi
hale getirmektedir. Pazarın söz konusu yapısının, olası bir fiyat anlaşmasının
yapılarak uygulanmasını ya da pazarda kooperatifin olası fiyat belirleme imkanını
fiilen zorlaştırdığı, ayrıca örnek faturalar da dikkate alındığında, teşebbüslerin 340
satışlarında kooperatif tarafından belirlenen bir fiyat yapısı bulunmadığı kanaatine
varılmıştır.
Yapılan yerinde incelemelerde bu kanaatin tersini ispatlayacak bir bulguya
rastlanılmadığından, S.S. Diyarbakır Kömür Temin Tevzi Kooperatifi hakkında
05-07/59-26
8
soruşturma açılmasına gerek olmadığı, ancak 4054 Kanun’un 9. maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca söz konusu kooperatife “bütün taahhütnamelerde yer alan ‘Kömür
fiyatlarını kalitesine göre kooperatif yönetiminin belirleyeceği’ ifadesinin çıkarılması
ve söz konusu ifadenin çıkarıldığının Rekabet Kurumu’na beyan edilmesi gerektiğinin
bildirilmesi sonucuna ulaşılmıştır. 350
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Diyarbakır ilinde kömür satışı yapabilmek için İl Mahalli Çevre Kurulu Kararı ile
“S.S. Diyarbakır Kömür Temin Tevzi Kooperatifi“ üyesi olmanın zorunlu
tutulduğu, ancak fiili uygulamada bu şartın aranmadığına, bu nedenle
tüketicilerin kömür temini konusunda başka illerden aynı kalitede ve daha
ucuza kömür alma girişimlerinin engellenmediğine, 360
- Diyarbakır parça kömür pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin fiyat
anlaşması yaparak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiasını
ispatlamaya yeterli delil olmadığına,
- S.S. Diyarbakır Kömür Temin Tevzi Kooperatifi tarafından üyelerine
imzalatılan taahhütnamelerin 13. maddesindeki ifade nedeniyle, pazarın
mevcut yapısı dikkate alındığında, kooperatif hakkında soruşturma açılmasına
gerek olmadığına; bununla birlikte 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca S.S. Diyarbakır Kömür Temin 370
Tevzi Kooperatifi’ne “bütün taahhütnamelerde yer alan ‘Kömür fiyatlarını
kalitesine göre kooperatif yönetiminin belirleyeceği’ ifadesinin derhal
çıkarılması ve söz konusu ifadenin çıkarıldığının Rekabet Kurumu’na beyan
edilmesi gerektiğinin, aksi taktirde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde adı geçen
kooperatif hakkında soruşturma açılacağının” bildirilmesine,
- İl Mahalli Çevre Kurulu’nun 31.5.2004 tarih ve 4 sayılı kararı gereğince;
Diyarbakır’da yerli ve ithal kömür satışı yapabilmek için “S.S. Diyarbakır Kömür
Temin Tevzi Kooperatifine üye olunduğuna dair belge”nin talep edilmesinin,
uygun standartlarda kömür satışı yapılmasını sağlamak için gerekli bir koşul 380
olmadığına; bu düzenlemenin ilgili pazara girişi engelleyici ve dolayısıyla
rekabeti sınırlayıcı sonuç doğurabileceği, bu nedenle ilgili anılan kararda yer
alan, “S.S. Diyarbakır Kömür Temin Tevzi Kooperatifine üye olma
zorunluluğu”nun kaldırılması gerektiği, bu amaçla Diyarbakır Valiliği ve
Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na görüş bildirilmesine,
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
05-07/59-26
9
Rekabet Kurulu’nun 3.2.2005 gün ve 05-07/59-26 sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Diyarbakır parça kömür pazarında yer alan bazı teşebbüslerin 4054 sayılı Yasa’nın 4.
maddesini ihlal ettikleri iddiası üzerine yapılan incelemeye ilişkin 26.1.2005 gün ve
2004-1-69 ÖA-05-AG sayılı Ön Araştırma Raporu, şikayetçilerin hangi teşebbüsler
hakkında hangi gerekçelerle şikayette bulunduklarına ilişkin bir görüşme ya da
yazışma yoluyla tespiti, başka bir deyişle şikayetçilerin ilk inceleme sırasında görülen
başvuru yazıları üzerine bir derinleştirme çalışmasını yansıtmamaktadır. Oysa, biri
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı kanalıyla, diğeri de bir sivil toplum kuruluşunun
imzasıyla doğrudan gelen ve her ikisinin de kimin tarafından yazıldığı belli iki şikayet
karşısında Kurum raportörlerinin konuyu daha derinlemesine irdeleyip elde ettikleri
bulguları şikayetçilerin ortaya koyacakları ayrıntılı iddialar ile karşılaştırmaları ve
buradan bir yargıya gitmeleri gerekirdi. Bu yapılmadığına göre, verilecek bir kararda
Rekabet Kurulu’na ışık tutacak verilerin bir soruşturma yoluyla toplanması da
başvurulabilecek bir diğer yasal yoldu.
Bu görüşle, Başlık’ta anılan Karar’da çoğunluktan ayrı kullandım.
Murat GENCER
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy