Rekabet Kurumu - Karar Sayı 05-10/81-30

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2003-2-13 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 05-10/81-30
Karar Tarihi : 10.2.2005
Dosya Konusu :Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin, mevcut yasal
düzenlemeler çerçevesinde rekabete açık bir alan olan kablo TV şebekesi
üzerinden internete erişim hizmetini tekelleştirmek ve kablo TV şebekesinin 10
gelişmesi ve yaygınlaşabilmesi için büyük önem arz eden pazarlama
faaliyetlerini tüketicinin aleyhine olarak kısıtlamak biçiminde ortaya çıkan kablo
TV şebekesi ve üzerinden verilen hizmetlere ilişkin uygulamalarının 4054 sayılı
Kanunu ihlal edip etmediğinin tespiti.

A - TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
İkinci Başkan : Tuncay SONGÖR
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Rıfkı
ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Sıraç ASLAN, Süreyya
ÇAKIN. 20

B - SORUŞTURMA HEYETİ:
Başkan : Sıraç ASLAN
Raportörler : Arif Ogün SARI, Adnan AKGÜN

C - ŞİKAYET EDEN: - Resen
- Tekmile DÜZCAN
- Eser Telekomünikasyon San. Tic. A.Ş.
Anadolu Bulvarı, 11. Sokak, No:14, 06510,
Söğütözü Ankara. 30
- Kablonet İletişim Sistemleri San. ve Tic. A.Ş.
Ayazmadere Caddesi, Akşit Plaza, No:12, 80700, Beşiktaş
İstanbul.

D - HAKKINDA SORUŞTURMA YÜRÜTÜLEN TEŞEBBÜS:
- Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Aydınlıkevler, Ankara.

E - İDDİALARIN ÖZETİ
Soruşturmanın açıldığı tarih itibarıyla Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (TTAŞ) 40
mevcut yasal düzenlemeler çerçevesinde 31.12.2003 tarihine kadar ulusal ve
uluslararası ses iletimini ihtiva eden ses hizmetlerini tekel olarak yürütmektedir.
Benzer şekilde, kişisel telekomünikasyon tesisleri ile telekomünikasyon hizmetlerine
ilişkin imtiyaz sözleşmeleri veya telekomünikasyon ruhsatları veya genel izinlerinde
ilgili işletmeci tarafından kurulması öngörülen telekomünikasyon altyapısı hariç olmak
üzere, tüm telekomünikasyon altyapısının kurulması ve işletilmesi de tekel
kapsamına dahildir.
05-10/ 81-30
2
Yasa ile sınırları çizilen tekel “kablo altyapısının kurulması ve işletilmesini”
kapsamamaktadır. Ancak halihazırda bu faaliyetler, 406 Sayılı Telgraf ve Telefon
Kanunu’nun “Hiç kimse Bakanlıkla (Telekomünikasyon Kurumu ile) bir görev, imtiyaz 50
sözleşmesi yapılmış veya Bakanlık (Telekomünikasyon Kurumu) tarafından bir
telekomünikasyon ruhsatı veya genel izin verilmiş olmadıkça, telekomünikasyon
hizmeti yürütemez ve/veya altyapısı kuramaz ve işletemez.” şeklindeki 2/a maddesi
dikkate alındığında, Telekomünikasyon Kurumu’nca ruhsat veya genel izne konu
edilmemiş olmaları nedeniyle tekel kapsamında ele alınmaktadır. Mevcut durumda
tekel hakkı kablo TV altyapısının kurulması ve işletilmesini de kapsamaktadır.
TTAŞ tarafından TTNet tarifeleri altında son kullanıcılara yönelik sunulan erişim
hizmetleri; (yerel telefon şebekesi üzerinden) ISDN ve 145-146 numaralı çevirmeli
bağlantılar üzerinden, kablo TV altyapısı üzerinden ve yine yerel telefon şebekesi
üzerinden fakat DSL (Digital Subscriber Line – Sayısal Abone Hattı) teknolojisi ile 60
verilen hizmetlerden oluşmaktadır.
TTAŞ, kendisi dışındaki İSS’lerin, kullanıcılara, kablo TV şebekesi üzerinden internet
erişim hizmeti (kablo modem hizmeti) sunmalarına izin vermemektedir.
İnternet servis sağlayıcılarının (İSS) kablo altyapısından faydalanma talepleri ve bu
yönde sunulan iş planları TTAŞ tarafından kabul edilmemiş, bu uygulamanın teknik
imkanlar dahilinde mümkün olduğu ve test amacıyla uygulamaya geçirildiği de
belirtilmiştir.
Bu kapsamda Kuruma intikal eden 24.9.2003, 08.10.2003, 24.12.2004, 4.5.2004,
05.01.2004, 01.03.2004, 07.05.2004 tarih ve sırasıyla 4601, 4885, 6332, 2218
Ref.2004/ANK/001, 1037, 2295 sayılı şikayetlerden de hareketle TTAŞ’nin, mevcut 70
yasal düzenlemeler çerçevesinde rekabete açık bir alan olan kablo TV şebekesi
üzerinden internete erişim hizmetini tekelleştirmek ve kablo TV şebekesinin gelişmesi
ve yaygınlaşabilmesi için büyük önem arz eden pazarlama faaliyetlerini tüketicinin
aleyhine olarak kısıtlamak biçiminde ortaya çıkan uygulamalarının 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanunu ihlal edip etmediğini tespit etmek için açılan
soruşturma kapsamında, dosya konusu iddianın esasını, “kablo TV şebekesi
üzerinden hizmet verilmesinin ve özelde internet erişim hizmetlerinin, TTAŞ
uygulamaları sonucu; diğer İSS’lerin kablo TV şebekesi üzerinden verilebilecek
internet erişim hizmetlerini pazarlama olanaklarını ortadan kaldırmak, bu olanağın
sadece TTNet’e tanınmak suretiyle sınırlandırıldığı ve bu şekilde altyapı üzerinden 80
verilebilecek hizmetlerin tekelleştirildiği“ oluşturmaktadır.
F - DOSYA EVRELERİ
Kurum kayıtlarına 6.3.2003 tarih ve 582 sayı, 21.2.2003 tarih ve 740 sayı, 3.3.2003
tarih ve 870 sayı ile intikal eden başvurular üzerine, Rekabet Kurulu’nun 1.5.2003
tarih ve 03-28/345-M sayılı toplantısında alınan Önaraştırma Kararı ve Başkanlık
Makamı’nın 6.5.2003 tarih ve 49 sayılı olurları ile Daire Başkanlığı’nın 7.5.2003 tarih
ve 51 sayılı görevlendirme yazıları uyarınca; “Türkiye genelinde Türk
Telekomünikasyon A.Ş. ile “Gelir Ortaklığı” ilişkisi bulunan firma uygulamalarının
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal edip etmediği ve
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığı” incelenmiş, yapılan inceleme esnasında 90
05-10/ 81-30
3
“Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin Kablo TV şebekesi ve üzerinden verilen hizmetlere
ilişkin uygulamaları hakkında” soruşturma açılması gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
Önaraştırmada yapılan tespitlerin değerlendirilmesi sonucunda Rekabet Kurulu,
21.8.2003 tarihli ve 03-58/675-M sayılı kararı ile “mevcut yasal düzenlemeler
çerçevesinde rekabete açık bir alan olan kablo TV şebekesi üzerinden internete
erişim hizmetini tekelleştirmek ve kablo TV şebekesinin gelişmesi ve
yaygınlaşabilmesi için büyük önem arz eden pazarlama faaliyetlerini tüketicinin
aleyhine olarak kısıtlamak biçiminde ortaya çıkan eylemleri” dolayısıyla TTAŞ
hakkında soruşturma açılmasına karar vermiştir.
Soruşturma açılmasına dair karar, TTAŞ’ye 9.9.2003 tarihli ve 2439 sayılı yazı ile 100
tebliğ edilmiştir. TTAŞ’nin ilk yazılı savunması 6.10.2003 tarih ve 4837 sayı ile Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir.
Soruşturma kararı ertesinde Kurum kayıtlarına 24.9.2003 tarih, 4601 sayı ile giren
Tekmile DÜZCAN imzalı başvuruda, kablo internet konusunun rekabete açık olması
ve müşterilerin istediği işletmeciden kablo internet hizmetlerini alabilmesi gerektiği
ifade edilmiş, anılan başvurunun incelenmesi sonucunda, Rekabet Kurulu’nun
11.12.2003 tarihli ve 03-78/957-M sayılı kararıyla, başvurunun 21.8.2003 tarih ve 03-
58/675-M sayılı Kurul kararı ile TTAŞ hakkında açılan soruşturma kapsamında
değerlendirilmesine karar verilmiştir.
Soruşturma kararı ertesinde Eser Telekomünikasyon Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Eser 110
Telekom) tarafından Kurum kayıtlarına intikal eden başvurular ile Kablonet İletişim
Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kablonet) tarafından gönderilen dilekçeler,
Rekabet Kurulu’nun 8.7.2004 tarihli ve 04-46/596-M sayılı toplantısında
değerlendirilmiş ve Kurum kayıtlarına intikal eden başvurulardan;
- Kablonet tarafından yapılan başvuruda yer alan; TTAŞ’nin kablo TV
şebekesi üzerinden verilen internet hizmetlerini ADSL hizmetlerine nazaran
yüksek fiyatlandırmasının ve bu yolla haksız bir şekilde çok yüksek gelir
elde etmesinin ve kablo internet hizmetinin bir ikamesi olan ADSL
hizmetlerinin göreceli olarak düşük bir bedel karşılığı sunmasının kablo
internet hizmetini rekabetçi açıdan dezavantajlı konuma düşürdüğü, PSTN 120
şebekesinin diğer İSS’lerin erişimine açılırken kablo TV şebekesinin
erişime açılmamasının kablo internet hizmetini dezavantajlı konuma
sokacağı, bu durumun bertaraf edilmesi için ADSL hizmetleri için PSTN
şebekesinde olduğu gibi kablo TV şebekesinin de TTNet dışında diğer
İSS’lerin erişimine açılması gerektiği,
- Eser Telekom tarafından yapılan başvuruda yer alan; tüketicilerin seçme
özgürlüklerinin engellenmemesi, diğer İSS’lerin maddi ve manevi
zararlarının daha fazla büyümeden durdurulması amacıyla kablo TV
şebekesinin İSS'lerin kullanımına açılması gerektiği
hususlarının, “kablo TV altyapısından İSS’lerin faydalandırılmamasını konu edinmesi 130
ve bu nedenle 21.8.2003 tarihinde açılan soruşturma ile içerik örtüşmesi”
gerekçeleriyle 21.8.2003 tarih ve 03-58/675-M sayılı karar ile başlatılan soruşturma
kapsamında değerlendirilmesine karar verilmiştir.
05-10/ 81-30
4
Soruşturmanın 21.2.2004 tarihinde sona eren ilk 6 aylık süresi, 18.2.2004 tarih ve 04-
13/118-M sayılı Rekabet Kurulu kararı ile 21.4.2004 tarihinden itibaren 6 ay daha
uzatılmıştır.
Soruşturma Heyeti’nce tamamlanan 15.7.2004 tarih ve SR/04-12 sayılı Soruşturma
Raporu ve Ekleri, Kanun’un 45/1. maddesi uyarınca Başkanlıkça tüm Kurul Üyeleri ile
ilgili taraflara 16.7.2004 tarihinde gönderilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası
gereğince TTAŞ’den 30 gün içinde yazılı savunmalarını göndermesi istenilmiştir. 140
TTAŞ tarafından yapılan ve Kurum kayıtlarına 11.8.2004 tarih ve 4474 sayılı “yazılı
savunma için 30 günlük ek süre verilmesi” taleplerini içeren başvuru, 12.8.2004 tarihli
Kurul toplantısında değerlendirilerek Kurul’un 04-52/721-M sayılı kararı ile
teşebbüsün yazılı savunma süresinin, bitiminden itibaren 30 gün uzatılmasına karar
verilmiştir.
17.9.2004 tarih ve 5106 sayılı yazı ile TTAŞ’nin yazılı savunması Rekabet Kurumu
kayıtlarına intikal etmiştir.
Soruşturma Heyeti’nce hazırlanan “Ek Yazılı Görüş”, Kanun’un 45/2. maddesi
uyarınca, 1.10.2004 tarihinde tüm Kurul Üyeleri ve TTAŞ’ye gönderilmiştir.
Tarafların ek yazılı görüşe karşı cevapları 3.11.2004 tarih ve 616 sayılı yazı ile 150
Rekabet Kurumu’na intikal etmiştir.
Rekabet Kurulu, 19.11.2004 tarih ve 04-72/1041-M sayı ile, yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar vermiştir. Ancak,
anılan Kurul kararının ilgili tarafa tebliğ edilmemesi nedeniyle sözlü savunma
toplantısı belirlenen gün ve saatte yapılamamıştır. Rekabet Kurulu’nun 30.12.2004
tarih ve 04-83/1169-M sayılı kararı ile bu defa sözlü savunma toplantısı’nın 2.2.2005
tarihinde yapılmasına karar verilmiştir.
2.2.2005 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmıştır.
Rekabet Kurulu’nun 7.2.2005 tarihli ve Kanun’un 51. maddesi uyarınca 10.2.2005
tarihli toplantıları sonucunda alınan 05-10/81-30 sayılı nihai kararı, gerekçeli kararı 160
daha sonra tebliğ edilmek üzere 17.2.2005 tarihinde tefhim edilmiştir.
G - RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞLERİ
İlgili soruşturma raporunda;
1 - Geniş bant hizmetlere ilişkin izlediği stratejinin bir parçası olarak kablo
altyapısından İSS’lerin faydalanma taleplerini reddeden TTAŞ’nin bu eyleminin geniş
bant hizmetlerde rekabetin ortadan kaldırılması beklentisi dahilinde gerçekleştirilmiş
bir davranış olduğu,
- İSS’lerin kablo altyapısından faydalandırılmamalarının, geniş bant hizmetlerin
sunumunda sahip olunan tekel konumunun korunması ile geleceğe taşınması
etkilerini doğurduğu, 170
05-10/ 81-30
5
- Bu eylem neticesinde İSS’lerin geniş bant hizmetlerde bir rakip olarak güç
kazanmalarının engellenmesinin amaçlandığı,
- Bu sayede rakip İSS’lerin geniş bant hizmetlerin sunumu alanında bilgi ve
deneyimlerini artırmalarının, iş modelleri ve müşteri tabanı oluşturmalarının ve
nihayetinde bu alanda güç kazanmalarının önüne geçildiği,
- Gerek öngördüğü ciddi finansal kayıplar gerek (rakiplerin altyapıdan
faydalandırılmaması nedeniyle) yaşanan teknik sorunlar çerçevesinde TTAŞ’nin
açıkça zarar etmesi sonucunu doğuran bu davranışın haklı bir ticari gerekçeye
dayanmadığı,
- Söz konusu davranışın ardında objektif teknik gerekçelerin (engellerin) de 180
bulunmadığı,
- Halihazırda geniş bant hizmetlerde sahip olunan tekel konumunu rakip İSS’lerin
kablo modem hizmeti vermelerine engel olmak suretiyle koruyan bu eylemin, geniş
bant hizmetlerdeki mevcut tekel konumunun DSL altyapı yatırımlarının
tamamlanması ile birlikte güçlendirilerek geleceğe taşınmasına hizmet eden bir araç
oluşturduğu,
gerekçeleriyle TTAŞ’nin “rakip İSS’leri kablo TV altyapısından faydalandırmamak
suretiyle” 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde belirlenen davranışları sergilediği ve
eylemin süresi, kastın varlığı, teşebbüsün pazar içindeki gücü ve bugüne kadar
oluşan zararın ağırlığı unsurları dikkate alınmak suretiyle bu kuruluşa 4054 sayılı 190
Kanun’un 16/2. maddesi uyarınca 2003 yılı içerisinde gerçekleşen tüm internet
gelirleri üzerinden ağır para cezası uygulanması gerektiği,
2 - 4054 sayılı Kanun’un “rekabetin tesisi ve ihlalden önceki durumun korunması için
yerine getirilmesi ya da kaçınılması gereken davranışları bildirir” şeklindeki 9/1.
maddesi uyarınca,
- TTAŞ’nin, kablo TV altyapısından talep eden tüm İSS’leri, mantıksal ayrıma
dayalı olarak, talep eden İSS’ler arasında veya bunlar ile kendisine uyguladığı
koşullar arasında teknik veya ticari (özellikle kablo TV şebekesinin kullanılmasından
dolayı ücret bakımından) ayrım gözetmeksizin en geç 3 ay içerisinde faydalandırması
ve “faydalandırmanın reddi davranışından ve ayrımcılığa neden olabilecek herhangi 200
bir davranıştan kaçınması” gerektiği,
- Bu tedbirin sağlıklı bir biçimde yerine getirilmesi ve bu madde ile öngörülen
şeffaflığın sağlanmasını teminen, TTAŞ’nin kablo TV altyapısını karar tarihinden
itibaren en geç 3 ay içerisinde ayrı bir tüzel kişilik altında toplaması gerektiği
görüşüne yer verilmiştir.



05-10/ 81-30
6
H – İNCELEME, DEĞERLENDİRME VE HUKUKİ DAYANAK
H.1. İlgili Pazar 210
İnternet kullanıcılarının internet uygulamalarını kullanmaları ve internete ulaşmaları
ancak bir İSS vasıtasıyla mümkün olabilmektedir.
Bir İSS’nin müşterilerine hizmet sağlayabilmesi için İSS’nin öncelikle internet erişim
hizmetlerinin sunulmasına olanak tanıyan bir altyapıya (örn. yerel telefon şebekesine
veya kablo altyapısına) erişiyor ve ardından bu şebeke vasıtasıyla kurumsal ve yerel
kullanıcılara hizmet götürüyor olması gerekmektedir.
Uygulamada, İSS’lerce talep edilen hizmetlere şebeke erişim hizmetleri, bu hizmetler
vasıtasıyla İSS’lerin son kullanıcılara sundukları katma değerli hizmetlere ise internet
erişim hizmetleri adı verilmektedir.
İnternet erişim hizmetlerinin son kullanıcılara sağlanması için bilinen en yaygın ve 220
gelişmiş teknolojiler, sabit altyapılar üzerinden geniş bant erişim imkanı sağlayan
DSL ve kablo modem teknolojileri ile yine sabit bir altyapı üzerinden verilen ancak
DSL ve kablo modem hizmetlerine göre çok daha sınırlı bant genişliği sağlayan
çevirmeli bağlantılardır (dial up ve ISDN-BA).
Bunların yanı sıra kullanıcıların hareketliliğine olanak sağlayan daha esnek altyapılar
üzerinden internet erişim hizmetleri de son yıllarda teknolojik olarak gelişmeye ve
kullanıcılar arasında yaygınlaşmaya başlamıştır. Bu teknolojiler uydu üzerinden
internet erişimi, 3. nesil mobil iletişim, kablosuz yerel sabit şebekelerdir.
Dosya konusu iddialar kapsamında, son kullanıcılara sağlanan hizmetlerin ve değişik
altyapıların nitelikleri dikkate alınmak suretiyle aşağıda internet erişim hizmetleri dar 230
ve geniş bant hizmetler olarak iki başlık altında değerlendirilmiş, ardından geniş bant
hizmetlere ilişkin kullanılan teknoloji ve altyapılar birbirleriyle karşılaştırılmıştır.
i) Bant Genişliği, Hız ve İnternet Uygulamaları
Bant genişliği, belli bir zaman aralığında belirli bir altyapı üzerinden gönderilebilen ve
temin edilen verinin (data) hacmini ölçmek amacıyla kullanılan bir kavramdır.
Günümüzde bant genişliği elektronik haberleşme sektörünün veri taşıyabilen en
küçük birimi olarak kabul edilen “bit”lerin sayısı ile ifade edilmektedir.
Kullanılan bant genişliğinin en önemli faydası, gönderilen ve alınan verinin birim
zamandaki çokluğu ve dolayısıyla kullanıcılara daha hızlı bir iletişim imkanı
sağlamasıdır. Bunun yanı sıra kullanılan bant genişliklerine göre farklı tarzda 240
hizmetler verilebilmektedir. Bant genişlikleri, hizmetin üzerinden sunulduğu farklı
altyapılara veya kullanılan teknolojilere göre birbirlerinden oldukça
farklılaşabilmektedir.
Farklı altyapılar ve kullanılan erişim teknolojisi, “veri gönderme ve yükleme” hızı
üzerinde belirleyici olmakla birlikte hızı belirleyen başkaca unsurlar da mevcuttur. Bu
unsurlar arasında kullanıcının İSS’ye tahsisli bir hatla bağlı olup olmadığı, İSS’nin
internet omurgası ile olan bağı ve arabağlantıları sayılabilir.
05-10/ 81-30
7
ii) Dar Bant - Geniş Bant Pazar Ayrımı
Dar bant ve geniş bant internet erişim hizmetleri arasında internet uygulamalarını
desteklemeleri bakımından niteliksel bir ayrım yapmak mümkündür. Bu ayrım, bant 250
genişliğinin artması ile data yoğun uygulamaların kullanılmasının mümkün hale
gelebilmesi, dolayısıyla bu iki erişim türünün kullanım amaçları bakımından
birbirinden farklılaştığı anlamına gelmektedir.
Bu bağlamda genellikle “dar bant - geniş bant” ayrımı, internet üzerinden alınabilecek
hizmetlerin ihtiyaç duyduğu bant genişlikleri yani erişim hizmetleri ve teknolojilerinin
kullanıcılara sağladığı “erişim hızı” bakımından yapılabilmektedir.
İlgili ürün pazarı belirlenirken, birim zamanda gönderilen verinin internet üzerinden
alınabilecek hizmetleri belirlemesi nedeniyle dar ve geniş bant hizmetler arasında
öncelikle “erişim hizmetinin kullanıcılara sağladığı hız” göz önüne alınarak bir ayrım
yapılmıştır. 260
Geniş bant sağlayan altyapılar ve teknolojiler ile verilebilecek olan hizmetler eğlence
(video, radyo, şans oyunları, çocuklar için etkinlikler vb.), iletişim (video konferans,
telefon), eğitim (dil, müzik, ansiklopedi), sağlık (hasta izleme, tıbbi danışmanlık, tıbbi
müdahale), hobi (spor, din), kişisel (alışveriş, danışma, öneri, seyahat planlama) ve
profesyonel hizmetlerdir.
Kablo modem ve DSL teknolojileri gibi geniş bant hizmetler aylık sabit ücret karşılığı
sürekli internete erişim imkanı sağlamaktadır. Başka bir ifade ile geniş bant hizmetler
flat rate (kullanım süresine göre değişmeyen) ücretlendirme denilen bir ücretlendirme
rejimine tabi olup, geniş bant kullanıcıları belli bir dönem için belirli bir ücreti
ödemekle internete sınırsız erişim imkanı sağlamaktadır. 270
Dar bant erişim hizmetleri, Türkiye’de, internete bağlı olunan süre bazında
ücretlendirilmektedir. Her ne kadar, teknolojik olarak kullanım süresine göre
değişmeyen bir parasal miktar üzerinden kullanıcılara dar bant erişim hizmeti
sunulması mümkün ise de, bir çok Avrupa ülkesinin aksine bu uygulama ülkemizde
henüz bulunmamaktadır.
Dar bant ve geniş bant hizmetler arasında kullanıcılar gözünde oluşan farklılıklardan
bir diğerini, dar bant hizmetlerde kullanıcıların erişim “talep ettikleri anda” bir internet
bağlantısı gerçekleştirmelerine karşılık (on demand access), geniş bant hizmetlerde
kullanıcıların sürekli bir bağlantı (always on) ile internete erişmeleridir. Bu son husus
ile ilişkili olan bir diğer farklılık, dar bant internet erişiminde tüketicilerin kullandıkları 280
altyapı üzerinden ses iletimi veya internet erişimi hizmetlerinden aynı anda yalnızca
birisini alabilmeleridir. Kullanıcılar, dar bant internet erişiminde bu hizmetlerden
yalnızca birini kullanabilirken, geniş bant internet erişiminde kullanıcı aynı anda hem
ses iletimi olanağından hem de internet erişiminden faydalanabilmektedir.
Bu durum internet erişiminin üzerinden sağlanacağı altyapının sahibi operatör
açısından da önem taşımakta, operatör geniş bant erişim türünde kullanıcıya iki ayrı
(ses ve internet) hizmeti birden sunabilmektedir.
05-10/ 81-30
8
DSL, kablo modem ve diğer tip geniş bant erişim kullanıcıları istedikleri takdirde
erişim hızlarını talimata bağlı olarak değiştirebilmekteyken, dar bant kullanıcıları bu
imkandan yoksundurlar. 290
Bunların yanı sıra, kurumsal kullanıcıların dış dünya ve dolayısıyla internet ile olan
etkileşimi yerel kullanıcılara göre daha yoğun olduğu için dar bant erişim
hizmetlerinin sağladığı erişim kapasitesi kurumsal kullanıcılar için yeterli
olmamaktadır. Bu nedenle geniş bant erişim hizmetlerinin gelişmesiyle birlikte,
genellikle dar bant kullanıcıları geniş bant hizmetleri kullanmaya başlamışlardır.
Özellikle kurumsal kullanıcılar bazında geniş bant hizmetler kategorisinden dar bant
hizmetlere geçiş yapan kullanıcılardan bahsetmek mümkün görünmemektedir.
Dolayısıyla dar ve geniş bant hizmetler konusunda tek yönlü bir ikame edilebilirlikten
bahsedilebilecektir.
Dar bant ve geniş bant hizmetlerin; internete erişim hızları, bu hıza bağlı olarak 300
internet üzerinden destekledikleri hizmet türleri, kullanıcılara istenilen anda ya da
sürekli bir bağlantı sağlamaları, aynı anda başkaca hizmetlerin de (ses iletimi gibi)
sunulmasına olanak tanıyıp tanımamaları, erişim hızının talep halinde anında değişip
değişememesi gibi unsurlar nedeniyle farklılaştığı görülmektedir.
Geniş bant hizmetler ile dar bant hizmetler arasındaki farklılıklardan en önemlisini
teşkil etmesi bakımından bağlantı hızına dayalı bir ayrım yapılarak, belirli bir hızın
üzerindeki hizmetleri dar bant, diğerlerini ise geniş bant olarak tanımlamak
mümkündür. Bu kapsamda çevirmeli bağlantı üzerinden ulaşılabilen maksimum hız
olan 56 kbps erişim hızı göz önüne alınarak bu hızdaki hizmetler dar bant, diğerleri
ise geniş bant olarak tanımlanabilir. 310
Bununla beraber, yukarıda yer verilen özellikler de dikkate alınmak suretiyle 56
Kbps’ye kadar kapasiteli klasik dial up (çevirmeli bağlantı) hizmetler ile internete
sürekli bağlı olma imkanı sağlamayan 128 Kbps ISDN BA erişim hizmetleri dar bant
hizmetler, bunların dışındaki hızlardaki erişim türleri (ADSL, kablo modem vb.
hizmetler) geniş bant hizmetler olarak tanımlanmıştır.
iii) Geniş Bant Hizmetler
Geniş bant hizmetlerin sunumunda farklı teknolojiler kullanılabilmektedir. Bu sebeple,
değerlendirilen ihlal konusu olayın kablo altyapısını ilgilendirmesi nedeniyle, hareket
noktası olarak bu altyapı üzerinden verilen geniş bant hizmetler ile başka altyapılar
kullanılarak sunulan geniş bant hizmetlerin ikame edilebilir olup olmadığı tespit 320
edilmelidir.
Dar bant - geniş bant (erişim) hizmetler(i) ayrımı yapılırken bu hizmetlerin
karakteristik özellikleri; ücretlendirme modeli, hız ve sürekli internete bağlı olma
kriterleri göz önüne alınmıştır. DSL ve kablo modem geniş bant hizmetlerinin her ikisi
de bu karakteristik özellikleri bünyesinde barındırmaktadır. Her iki teknoloji de flat
rate olarak adlandırılan ücretlendirme modeline tabidir. Bunlar 64 Kbit’ten daha hızlı
erişim ve sürekli internete bağlı kalma imkanı tanımaktadır.
Bu çerçevede, kablo modem hizmetleri ile DSL hizmetleri arasında yapılacak olan
değerlendirmenin; bu iki hizmetin fiyatlandırmasının birbiri üzerinde baskı oluşturup
05-10/ 81-30
9
oluşturmadığı, bu altyapılar üzerinden verilecek hizmetlerin temininde kullanılan 330
cihazların (modemler) farklı olup olmadığı ve bu farklılığın tüketici tercihlerini
etkileyecek surette önemli bir maliyet içerip içermediği, bu iki hizmetin öngördüğü
teknik koşulların (paylaşımlı ve tahsisli hat kullanımı) söz konusu hizmetler arasında
bir farklılık yaratıp yaratmadığı hususlarını dikkate almalıdır.
Kablo modem hizmetleri ile DSL hizmetleri karşılaştırılırken kullanıcılar açısından
öncelikle fiyatlara bakılmıştır. Aşağıdaki tabloda1 DSL ile kablo modem hizmetleri
fiyatları karşılaştırılmaktadır.
Bant Genişliği ADSL Aylık Ücret (TL) Kablo Modem (TL)
128/32 Kbps 49.000.000 72. 000.0002
265/64 Kbps 69. 000.000 119. 000.000
512/128 Kbps 109. 000.000 209. 000.000
Fiyatlar üzerinde yapılacak incelemede, dikkat edilmesi gereken en önemli husus,
ülkemizde her iki hizmetin de henüz yalnızca TTAŞ tarafından sunulduğudur. Bu
bakımdan fiyatların “pazarın kendi dinamikleriyle” belirlendiği söylenememektedir. 340
Ne var ki bu durumda dahi, TTAŞ tarafından DSL hizmetleri fiyatları belirlenirken
kablo modem hizmet fiyatlarının göz önüne alındığı ifade edilmiş ve söz konusu
duruma, TTAŞ tarafından Kurum’a gönderilen,
“ADSL hizmetimiz için yapılan tarife çalışmalarında diğer benzer hizmetlerimiz
gibi Kablo TV sistemi üzerinden verilen internet erişimi tarifesi herhangi bir
çelişkili durum yaratmaması açısından dikkate alınmaktadır.”
şeklindeki 3.10.2003 tarih ve 4858 sayılı Yazılı Savunmada da yer verilmiştir.
Her ne kadar TTAŞ tarafından böyle bir ifadeye yer verilmiş olsa dahi söz konusu
çifte-tekel konumunun bulunmadığı yurtdışı uygulamalarının da göz önüne alınması
ilgili ürün pazarının belirlenmesi bakımından faydalıdır. 350
Diğer ülke örnekleri incelendiğinde kablo ile DSL altyapılarının, kullanıcılar gözünde
birbirine ikame olarak ele alınması nedeniyle birbiri üzerinde rekabetçi baskı
uyguladığı, bu kapsamda örneğin, ABD’de geniş bant hizmetlerde Kablo modem ve
DSL hizmetlerinin pazar paylarının birbirine yakın olduğu görülmektedir3.
Bu açıklamalar çerçevesinde TTAŞ’nin ifadeleri ve çifte-tekel konumunun
bulunmadığı ülke uygulamaları dikkate alındığında, fiyat açısından kablo ile DSL
hizmetlerinin kullanıcılar gözünde ikame edilebilirliğinin kabulü gerekmektedir.
DSL ve kablo modem hizmetlerinin verildiği şebekelerin teknik yapılarının birbirinden
farklı olduğu görülmektedir. Bu iki hizmetin teknik açıdan farklılaştığı en önemli alanı

1 ADSL hizmeti için bağlantı hızlarının 128 Kbps’den başlaması nedeniyle tabloda da karşılaştırma bu hız
üzerinden yapılmıştır. Keza raportörlerce yapılan görüşmelerde TTAŞ yetkililerince, kablo TV internet erişiminde
64 Kbps bağlantı hızlı tarifenin de kaldırılacağı ifade edilmiştir.
2 8.3.2004 tarihi itibarıyla ücretlerdir. Soruşturma tarihi itibarıyla 128/32 Kbps hız için ücretler kablo TV için
68.000.000 TL, DSL için 60.000.000 TL’dir. Bu nedenle yukarıda ADSL ve Kablo Modem hizmetlerinin fiyatlarının
karşılaştırılmasına yönelik verilen tabloda ADSL tarifeleri TTAŞ’nin ADSL için yaptığı kampanya fiyatlarıdır.
3 2004 (Kablo %68 - DSL %32), Kaynak /press/051104release.pdf
05-10/ 81-30
10
DSL hizmetlerinin tahsisli yapıda çalışması [bu hizmetin sunumunda abone ile 360
DSLAM cihazı (DSL hizmetinde abonelerin bağlantılarının son bulduğu yerel merkez)
arasında aboneye ait bir bağlantı kanalı], kablo modem hizmetlerinin ise paylaşımlı
anlayışta sunulması [her bir abonenin ortak bir kanal kullanması] oluşturmaktadır.
Bu durumun kablo altyapısı aleyhine yarattığı iki önemli etki bulunmaktadır. Bunlar;
kablo kullanıcılarının şebekede var olan diğer kullanıcılarla birlikte belirli bir bant
genişliğini kullanmaları ve kablo altyapısının paylaşımlı yapısından dolayı şebeke
güvenliğinin zayıflığıdır. Bu durum, kullanıcıya taahhüt edilen bant genişliğinin
sağlanması bakımından servis sağlayıcıyı risk altında bırakmaktadır. Ancak, bu
durum bir iş planı çerçevesinde halledilebilecek bir sorundur.
Bir geniş bant kullanıcısının internet erişim kapasitesinin diğer bir belirleyicisi, 370
kullanıcıya hizmet veren İSS’nin yapmış olduğu arabağlantılar ve internet bulutuna
(özellikle yurtdışı diğer servis sağlayıcılarına) bağlanma şeklidir.
İnternete bağlanan kullanıcı sayısı belirli saatlerde artmakta ve bu da gönderilen ve
alınan verilerin internet üzerinde bulunan darboğazlar ve kapasite eksiklikleri
nedeniyle yavaşlamasına neden olabilmektedir. Söz konusu durum, kullanım
saatlerine göre farklılaşan fiyatlandırma politikaları ile aşılabilmektedir.
Bunun yanı sıra, kablo TV şebekesine yapılacak yatırımlarla paylaşımlı kullanımdan
kaynaklanan darboğazların aşılabildiği ve uygun “müşteri-altyapı” organizasyonuyla
bahsi geçen riskin büyük ölçüde bertaraf edilebildiği anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede yukarıda bahsi geçen hususların, gerek tüketiciler gerek servis 380
sağlayıcıları gözünde kablo modem hizmetleri ile DSL hizmetlerinin farklılaşması
sonucunu doğurmadığı (DSL hizmetlerinin tahsisli, kablo modem hizmetlerinin
paylaşımlı bir karakter sergilemesinin bu iki ürünün farklı ele alınmasını
gerektirmediği) görülmektedir.
Böylece, ücretlendirme modeli, hız ve sürekli internete bağlı olma kriterleri
bakımından benzerlik gösteren kablo modem ve DSL hizmetlerinin fiyatlandırma
bakımından birbiri üzerinde baskı oluşturması, bu iki hizmetin öngördüğü teknik
koşulların söz konusu hizmetler arasında farklılık doğuracak bir niteliğinin
bulunmaması nedenleriyle birbiri ile ikame oldukları anlaşılmaktadır.
Uydu hizmetleri, altyapının götürülmesinde yüksek maliyetlerin söz konusu olduğu 390
kırsal alanlara erişim için tasarlanmış alternatif bir teknolojidir.
Yüksek kurulum maliyetleri gerektiren uydu erişim hizmetleri, hizmet kalitesi
bakımından kötü hava şartlarında belirgin bir düşüş sergilemektedir. Uydu
bağlantısının karasal bağlantıya nazaran bir çok dezavantajı bulunmakta, özellikle
“karadan uyduya ve sonrasında uydudan yer istasyonuna” şeklinde gerçekleşen
bağlantı nedeniyle uydu bağlantısında yaşanan gecikme ve hava muhalefetinden
kaynaklanan kesintiler dolayısıyla güvenilirlik sorunu sebepleriyle, hız ve verimlilik
açısından uydu bağlantısının performansının çok değişken, servis kalitesi teminatı
olmayan bir hizmet olduğu anlaşılmaktadır.
05-10/ 81-30
11
Uydu hizmetleri, bilgiyi geri gönderen uydu vericisinin olmaması durumunda 400
kullanıcının bunu bakır veya kablo şebekesi üzerinden yapmasını gerekli kılmakta,
çift yönlü uydu telekomünikasyon hizmeti ise çoğunlukla, veri trafiği yüksek
telekomünikasyon operatörleri ve büyük ölçekli kurumsal kullanıcılar tarafından
kullanılabilmektedir.
Üçüncü nesil mobil telefon hizmetleri (UMTS) ve sabit kablosuz ağlar (WLL)
üzerinden internet erişim hizmetleri her ne kadar geniş bant erişim olanakları sağlıyor
olsalar da soruşturma konusu eylemlerin geçtiği dönemde bu hizmetlere yönelik
herhangi bir ruhsat ya da yetki tahsis edilmemiştir.
Bu çerçevede, kullanım, yüksek kurulum maliyetleri, erişim olanakları ve yaygınlık
özellikleri dikkate alındığında uydu, UMTS ve WLL üzerinden sunulabilecek internet 410
erişim olanakları, kablo modem ve DSL hizmetlerinin ikamesi değildir.
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Yukarıda yer verilen gerekçeler çerçevesinde soruşturma kapsamında ilgili ürün
pazarı “kablo modem ve DSL hizmetlerinden oluşan geniş bant hizmetler” pazarı
olarak belirlenmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Kablo modem hizmetleri büyük şehirlerde ve nispeten küçük bazı şehirlerde sınırlı
olarak verilmektedir. Buna benzer olarak TTAŞ’nin son dönemde yaptığı yatırımlar ile
DSL hizmetleri de ülkenin tamamında değil, ancak DSL altyapı yatırımının yapıldığı
belirli bölgelerde verilebilmektedir. 420
DSL hizmetleri ve kablo modem hizmetleri birbirlerine ikame hizmetler ve bu
altyapıların rekabet halindeki altyapılar olmalarına karşılık, bu iki şebekenin de aynı
hükmi şahıs elinde bulunması nedeniyle halihazırda bu iki tip hizmet ve altyapı
arasında bir rekabet mevcut değildir.
Dolayısıyla değişik operatörlerce bölgesel olarak bu hizmetin verilemediği, her iki
hizmeti sağlayan teşebbüsün de aynı olmasından dolayı coğrafi pazar tanımı
yapılmasının herhangi bir pratik faydası olmayacağı gibi, kablo altyapısının DSL
altyapısı ile birlikte bulunduğu bölgeler bazında bir coğrafi pazar tanımı yapılması ya
da yapılmamasının sonuca bir etkisi bulunmamaktadır.
Bunun yanı sıra, çifte-tekel hakkı dolayısıyla her iki hizmetin de fiyatlandırmasının 430
ulusal bazda yapılmakta olduğu da göz önünde bulundurulduğunda, Türkiye
Cumhuriyeti sınırları içinde birbirinden pazar koşulları bakımından farklılık gösteren
herhangi bir ayrı coğrafi pazar bulunmamaktadır.
Sonuç olarak soruşturma konusu eylemlerle ilgili olarak belirlenebilecek coğrafi pazar
“Türkiye Cumhuriyeti”dir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde ilgili pazar, “Türkiye coğrafi sınırları
içerisinde kablo modem ve DSL hizmetlerinin sunumundan oluşan geniş bant
hizmetler pazarı”dır.
05-10/ 81-30
12
H.2. Yapılan Tespit ve Deliller
H.2.1. Kablo TV Altyapısının Gelişimi, İlgililerin Rolü ve Kablo Modem 440
Hizmetinin Pazarlanması
H.2.1.1. Kablo TV Hizmetinin Sunulması
406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu ve Telekomünikasyon Hizmetlerinin
Yürütülmesine İlişkin Görev Sözleşmesi4 (Görev Sözleşmesi) hükümleri çerçevesince
TTAŞ, 31.12.2003 tarihine kadar ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden
telefon hizmetlerinde ve tüm telekomünikasyon altyapısının kurulması ve
işletilmesinde yasal tekel hakkına sahip bulunmaktadır.
“Yasa ile sınırları çizilen” tekel hakkı, “kablo altyapısının kurulması ve işletilmesini”
kapsamamaktadır. Ancak halihazırda bu faaliyetler, 406 Sayılı Telgraf ve Telefon
Kanun’un 450
“Hiç kimse Bakanlıkla [Telekomünikasyon Kurumu ile] bir görev, imtiyaz sözleşmesi yapılmış
veya Bakanlık [Telekomünikasyon Kurumu] tarafından bir telekomünikasyon ruhsatı veya
genel izin verilmiş olmadıkça, telekomünikasyon hizmeti yürütemez ve / veya altyapısı
kuramaz ve işletemez.”
şeklindeki 2/a maddesi dikkate alındığında, Telekomünikasyon Kurumu’nca ruhsat
veya genel izne konu edilmemiş olmaları nedeniyle tekel kapsamında ele
alınmaktadır.
Dolayısıyla bahsi geçen Kanun ve Görev Sözleşmesi ile verilen “telekomünikasyon
altyapısı kurulması ve işletilmesi” yetki ve görevi, kablo TV şebekelerinin kurulması
ve işletilmesini de kapsamakta, halihazırda TTAŞ bu konuda da tekel hakkına sahip 460
bulunmaktadır.
TTAŞ, Görev Sözleşmesi’nin 3. maddesinin (b) bendi ile kendisine verilen altyapının
kurdurulması yetkisine istinaden kablo TV şebekesinin kurulması işini müteahhit
(taşeron- gelir ortağı) şirketlere yaptırtmak yolunu seçmiştir.
Kablo TV altyapısı, 1990 yılından itibaren süregelen çalışmalar sonucunda Ankara,
İstanbul, İzmir, Adana, Antalya, Gaziantep, Bursa, Konya ve Kayseri’de kurularak,
üzerinden yayın iletilmeye başlanmıştır. Bunu takiben, kablo altyapısının
kurdurulması ve işletilmesini düzenlemek amacıyla, 21.5.1997’de TTAŞ ile dört firma
arasında Gelir Paylaşımı Esasına Göre Kablo TV Sistemi Proje Uygulamaları
Sözleşmesi ve ardından 25.2.1998 tarihinde TV ve Radyo Dağıtım Sistemleri 470
İnteraktif Hizmetler Proje Uygulamaları Sözleşmesi imzalanmıştır. Temmuz 1999’da,
sözü edilen Sözleşmelerin uyumlaştırılması, sistemin teknolojik gelişmelere ve diğer
ihtiyaçlara adaptasyonun sağlanmasına yönelik düzenlemeleri içeren Gelir Paylaşım
Esasına Dayalı TV ve Radyo Dağıtım Sistemleri, İnteraktif Hizmetler Proje
Uygulamaları Sözleşmesi Eki Protokol taraflarca akdedilmiştir. Halihazırda kablo TV
altyapısının kurdurulması ve işletilmesine ilişkin esaslar bu hukuki metinler ile
düzenlenmektedir.

4 Görev sözleşmesi öncelikle TTAŞ ile Ulaştırma Bakanlığı arasında 28.2.2001 tarihinde imzalanmıştır, ancak
4673 sayılı Kanun uyarınca Telekomünikasyon Kurumu ile 11.2.2002 tarihinde yenilenmiştir.
05-10/ 81-30
13
H.2.1.2. İlgililerin Rolü
Gelir paylaşımına dayalı Sözleşmeler ve Protokol çerçevesinde kablo TV altyapısı
üzerinden verilebilecek interaktif hizmetlerden biri olan kablo internet hizmetinin 480
alınabilmesi, öncelikle TTAŞ ile kullanıcı arasından bir abonelik ilişkisi kurulmasını
gerektirmektedir.
Kullanıcıların sisteme dahil edilmesi, kullanıcı bilgisayarlarını şebekeye bağlama
işlemi gelir ortakları tarafından yapılmaktadır. Sistemin çalışmasını sağlayan kontrol
merkezi (bölgesel santral) TTAŞ tarafından işletilmekte, ancak kullanımın
devamlılığını sağlamaya yönelik bakım, arıza giderimi, yedek parça hizmetleri gelir
ortakları tarafından yerine getirilmektedir.
- TTAŞ’nin Rolü
Sözleşmelerin 22.1. madde hükmü uyarınca, kurulacak sistemin işletilmesinin TTAŞ
tarafından yapılacağı belirtilmekte, ancak bununla birlikte gelir ortağı firmanın 490
TTAŞ’ye işletme ve bakım konusunda her türlü desteği vereceği ifade edilmektedir.
Diğer taraftan, abonelik ilişkisinin TTAŞ ile kullanıcılar arasında kurulacağı ve
abonelik işlemlerinin TTAŞ tarafından yapılacağı (m. 22.17) Sözleşmelerde
düzenlenmiştir.
Her ne kadar iki sözleşmede de gelir ortağı firmaların abonelik işlemlerine müdahale
etmeyeceği ifade edilmiş olsa da (m. 22.17), Protokol’ün E.6 maddesinin dördüncü
fıkrası ile firmaların satış ve abonelik işlemlerine destek sağlayacakları belirtilmek
suretiyle TTAŞ’nin söz konusu sorumluluğu da gelir ortaklarına yüklenmiş
bulunmaktadır.
Protokol’ün E.6 maddesi uyarınca TTAŞ, kablo TV aboneliği hakkında herkese ve 500
abonelik süresi boyunca kullanıcıya danışma hizmeti vermekle yükümlüdür. Bununla
birlikte aynı maddede TTAŞ bu hizmeti vermeye başlayıncaya kadar gelir ortağı
firmanın bu hizmeti TTAŞ denetimi altında yürüteceği belirtilmiştir. Bu nedenlerle,
kablo TV üzerinden internet hizmeti verilmesi kapsamında TTAŞ’nin faaliyeti sadece
abonelik işlemleri çerçevesinde iş emri çıkarılması, tesis ve abonelik ücretlerinin
tahsilatı, şebeke kontrol merkezinin işletilmesinden oluşmaktadır. TTAŞ bu işler
dışında şebekenin kurulması ve işletilmesi kapsamında (CMTS5 vb. cihazların temini
gibi) herhangi bir faaliyette bulunmamaktadır.
TTAŞ, mevcut düzenlemeler çerçevesinde yasal olarak Kablo TV şebekesinin sahibi
ve işleticisi konumunda olabilecek tek tüzel kişidir. Dolayısıyla, her ne kadar, 510
şebekenin kurulması ve işletilmesi işini 1997 ve 1998 tarihli Sözleşmeler ve Ek
Protokol ile gelir ortağı firmalara yaptırmakta ise de TTAŞ, Kablo TV şebekesinin
sağlıklı olarak işletilmesinden sorumlu olabilecek tek kuruluştur. TTAŞ, bununla
beraber, aralarındaki abonman sözleşmesi nedeniyle, kablo TV altyapısı üzerinden
verilen (internet de dahil olmak üzere) her türlü hizmetten kullanıcılarına karşı
sorumludur. Bu nedenle TTAŞ ile gelir ortağı firmalar arasında bulunan ve özünde
istisna sözleşmesi (altyapının kurulması) ve vekalet sözleşmesi (şebekenin

5CMTS (Cable Modem Termination Systems): Kablo Modem Sonlandırma Sistemleri
05-10/ 81-30
14
işletilmesi, ilgili hizmetlerin verilmesi) niteliği taşıyan ilişkinin, abonelerle TTAŞ
arasındaki ilişkiye etkisi bulunmamaktadır.
- Gelir Ortağı Firmaların Rolü 520
Gelir ortağı firmaların öncelikli yükümlülüğü, Sözleşme (m. 22.12) hükümlerinde
belirlendiği üzere, kablo TV sistemini oluşturan teçhizatın temin edilmesi ve sözleşme
hükümlerine uygun olarak yatırım bedelini de karşılamak suretiyle şebekenin
kurulmasıdır. Gelir ortaklarının altyapı kurulmasına yönelik sorumlulukları mevcut ve
yeni iller için farklılık göstermektedir. Ancak şebekenin kurulması sorumluluğu
Sözleşme (m. 22.13) hükümleri uyarınca her halükarda, Kablo TV sisteminin
(televizyon, radyo dağıtım sistemleri ve interaktif hizmetler) gerektirdiği tüm
mühendislik hizmetlerini, “survey”leri, montajı, entegrasyon ve sistem testleri ile
abone bağlantılarını kapsamaktadır. Gelir ortağının şebeke yatırımları, harici tesisat
koruyucu ve arıza-bakım, dahili tesisat koruyucu ve arıza bakım, kullanıcı destek 530
hattı, (yerel) denetim merkezi (CMTS, switch, CNR) ve IP (İnternet Protokolü)
yönetimi ile ilgili donanım ve yazılım yatırımlarını kapsamaktadır. Başka bir ifade ile,
gelir ortağı firmanın şebekenin işletilmesi faaliyetlerinin bütününü kapsayan bir
yatırım yükümlülüğü bulunmaktadır.
Gelir ortağı firma, kablo TV altyapısı üzerinden internet hizmetinin verilmesi için
öncelikle abonelerin şebeke bağlantılarını gerçekleştirmekle yükümlüdür. İnternet
bağlantısının kurulması için kullanıcının bu yönde bir başvuruda bulunması
gerekmektedir. 1997 ve 1998 tarihli Sözleşmelerde (m. 22.17), abonelik işlemlerinin
TTAŞ tarafından gerçekleştirileceği, firmaların abonelik işlemlerine müdahale
etmeyeceği ve ancak tanıtım, reklam, pazarlama konularında destek sağlayacakları 540
belirtilmiş olmakla birlikte; Protokol’ün E.5 maddesinin dördüncü bendinde firmanın
satış ve abonelik işlemlerine destek vereceğinin düzenlenmiş olması nedeniyle
uygulamada gelir ortağı firmalar tanıtım ve pazarlama da dahil olmak üzere her türlü
satış işlemini bizzat gerçekleştirmektedirler. Firmalar kurdukları satış noktaları ve
irtibat büroları ile TTAŞ adına abone başvurularını kabul etmekte ve abonelik
işlemlerini yapmaktadırlar.
Kablo TV internet (kablo modem) hizmetinin temini için öncelikle kablo TV abonesi
olunması gerekmektedir. Kablo TV abonesi olmayan başvuru sahibinin, her iki
başvuruyu da (kablo TV ve internet) birlikte gelir ortağı firma nezdinde yapması
mümkündür. Gelir ortağı firma Sözleşmeler ve Protokol uyarınca masrafları kendisi 550
tarafından karşılanmak üzere kablo TV internet bağlantısını sağlayacak tüm teçhizatı
temin eder ve bağlantıyı gerçekleştirir.
Sözleşmelerin 24. madde hükmü uyarınca kablo TV şebekesinin (koruyucu ve
düzeltici) her türlü bakımı gelir ortağı firma tarafından yapılacak olup sistemde
oluşacak arızalar da firma tarafından giderilecektir. Firma aynı madde uyarınca
hizmetin kesintisiz ve güvenilir bir ortamda verilebilmesi için kullanılan malzemenin
en az %1’lik kısmını yedek malzeme olarak bulundurmak ve şebekenin bakım,
onarım ve arızasında kullanılacak aletleri tedarik etmek yükümlülüğü altındadır.
Protokol’ün E.5. maddesinin 6 numaralı bendine göre, firma ayrıca, organize ettiği
kablo modem cihazlarının arıza, bakım, onarım ve değiştirme işlemlerini yapacaktır. 560
05-10/ 81-30
15
Gelir ortağı firmalar, bu hükümler uyarınca ve abone ile yaptıkları Destek Hizmet
Sözleşmeleri kapsamında kablo TV internet hizmeti kullanımının sürekliliğini
sağlamaya yönelik olarak satış sonrası hizmet olarak nitelendirilebilecek faaliyetler
yürütmektedirler. Bu faaliyetlerin başında şebekenin genel bakımı, gözetlenmesi,
gürültü oluşması halinde bunun tespit edilmesi ve azaltılması, sistemdeki arızaların
giderilmesi gelmektedir.
Bunların yanı sıra, gelir ortakları kurdukları telefon irtibat merkezleri/müşteri
hizmetleri servisi aracılığıyla ulaşan her türlü arızanın giderilmesini de sağlamaktadır.
Abonelerin ilettikleri arıza bildirimleri öncelikle gelir ortaklarının bünyesindeki arıza
teknik destek kadrosu tarafından telefon ile uzaktan giderilmeye çalışılmakta ve 570
sorunun giderilememesi halinde yine gelir ortağının kurduğu saha arıza bakım
ekipleri tarafından sahada destek hizmeti verilmektedir.
H.2.1.3. Tarafların Sorumlulukları Hakkında Değerlendirme
Yukarıda yer verilen bilgilerden, kablo TV altyapısı üzerinden verilebilecek internet
hizmetlerine ilişkin şebekeye yönelik olarak TTAŞ’nin herhangi bir yatırım, bakım
veya onarım maliyetinin bulunmadığı, keza TTAŞ tarafından gönderilen 7.4.2004
tarihli ve 1762 sayılı yazıda yer alan,
“gelir paylaşım sözleşmeleri kapsamında yapılacak yatırımlar belirlenmiş olup Sözleşmenin
22.9 maddesi gereği projenin herhangi bir aşamasında Şirketimizin yatırımlara katılması söz
konusu değildir.” 580
ifadesinden de anlaşıldığı üzere akdedilen sözleşmeler gereği yapılacak yatırımların
tümünün yüklenici firmalar üzerinde olduğu anlaşılmıştır. TTAŞ, altyapı kurulması ve
işletimi konusunda tekel hakkına sahip olmakla beraber halihazırda bu altyapının
yalnızca gelir ortağı konumunda bulunmaktadır. Bu çerçevede, Kablo TV altyapısı
üzerinden yeni bir aboneye hizmet verilmesi TTAŞ açısından ek bir yatırım maliyeti
vb. getirmemekte, keza bu yeni abonenin ihtiyaç duyacağı yatırımlar operatör
firmalarca karşılanmaktadır. Ne var ki, bu kuruluş, yapılacak yatırımlara
karışmamakla beraber yasal tekele sahip olması nedeniyle, bu altyapı üzerinden
verilebilecek hizmetlerin ne olacağı ve kimlere ait hizmetlerin sunulacağı konularında
tek yetkili karar mercii statüsünü haizdir. 590
H.2.2. Kablo TV Altyapısına Erişim
Soruşturma konusu olayda iddiaların esasını oluşturan kablo TV altyapısı üzerinden
verilen geniş bant internet erişim hizmetlerinin tekelleştirildiği iddiasına ışık tutması
amacıyla, Türkiye’de kablo TV altyapısı üzerinden verilen internet erişim hizmeti ile
ilgili idari kararlar ve düzenlemelerin kronolojik olarak değerlendirilmesi
gerekmektedir.
H.2.2.1. İdari Kararlar
H.2.2.1.1. Rekabet Kurumunca Açılan ISS Soruşturması ve Alınan Geçici Tedbir
Kararı
05-10/ 81-30
16
Kablo TV altyapısından İSS’lerin faydalandırılmaması konusu Rekabet Kurulu’nca 600
28.3.2001 tarih ve 01-13/123-M sayı ile açılan İSS Soruşturması’nın konularından
birini oluşturmaktadır.
“...TTNet dışında Kablo TV şebekesi üzerinden internet erişimi sunmak isteyen İSS’lere bu
olanağı tanımamak suretiyle eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler
için farklı şartlar ileri sürerek, temel telekomünikasyon hizmetlerindeki hakim durumunu kötüye
kullandığı ve bu şekilde 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 6. maddesini
ihlal ettiği iddialarının ciddiyeti dikkate alınarak,”
başlatılan İSS Soruşturması kapsamında Rekabet Kurulu’nca,
“İSS’lere, talepleri halinde, ... Kablo TV şebekesi üzerinden internet erişimini, TTNet
hizmetlerinde yararlandığı imkanlarla, makul ve teknik açıdan imkan dahilindeki koşullarda, 610
ayrımcı olmayacak şekilde açmasına”
şeklindeki 21.6.2001 tarih, 01-28/273-M sayılı Geçici Tedbir kararı alınmıştır.
H.2.2.1.2. Telekomünikasyon Kurulu Kararı
Rekabet Kurulu’nca geçici tedbir kararı alınması sonrasında, kablo TV altyapısından
İSS’lerin faydalandırılmamaları hususu, Telekomünikasyon Kurulu’nca başlatılan
soruşturma kapsamında da ele alınmıştır.
“İSS’lerin Kablo TV üzerinden hizmet veremediği, bu hizmetin yalnızca TTNet tarafından
verilmesinin ayrımcılık olarak değerlendirilmesi gerektiği”
şeklindeki iddialar üzerine 29.5.2001 tarih ve 2001/192 sayılı karar ile “bu hizmetin
yalnızca TTNet tarafından verilmesinin ayrımcılık olup olmadığı amacıyla” başlatılan 620
soruşturma neticesinde 28.3.2002 tarihli nihai kararında Telekomünikasyon
Kurulu’nca,
“d) Sektörde rekabeti bozucu mahiyette bir yapılanma olarak değerlendirilen TTNet ve Kablo
TV hizmetlerinin TTAŞ’nin hükmi şahsiyetinden makul bir süre içinde çıkarılarak ayrı tüzel
kişiler oluşturulması yönünde Ulaştırma Bakanlığı’na öneride bulunulmasına,...
g) İnternet hizmetinin daha yaygın ve/veya kaliteli hale getirilmesi ve Kablo TV üzerinden
internet hizmetinin sadece TTNet ve/veya TTAŞ’nin gelir paylaşımı ortakları tarafından
verilmesi, sektörde serbest ve adil bir rekabetin sağlanmasına engel olabilecek bir ayrımcılık
olması nedeniyle Kablo TV internet hizmetinin, teknik imkanlar dahilinde tüm İSS’lerce
verilmesine yönelik 2 (iki) ay içerisinde iş planı hazırlanarak Kurumun onayına sunulması” 630
sonuçlarına ulaşmıştır.
H.2.2.1.3. Rekabet Kurulu Kararı
Rekabet Kurulu, TTNet dışında kablo TV şebekesi üzerinden internet erişimi sunmak
isteyen İSS’lere bu olanağı tanımamak suretiyle eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit
hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürdüğü iddiasıyla 28.3.2001
tarihinde başlattığı İSS Soruşturması’na ilişkin olarak 2.10.2002 tarih ve 02-60/755-
305 sayılı nihai kararında ise,
05-10/ 81-30
17
“Kontrolü altındaki Kablo TV şebekesini İSS’lerin kullanmasını engelleyerek (açık erişime izin
vermeyerek) ticari faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine engel olmak şeklindeki
iddia yönünden cezai işlem uygulanmasına yer olmadığı” 640
sonucuna ulaşmıştır.
H.2.2.1.4. İdari Kararlara İlişkin Değerlendirme
TTAŞ hakkında, 2001 yılında açılan soruşturma kapsamında geçici tedbir kararı
alınmasından önce, Kurum kayıtlarına 14.5.2001 tarih ve 2003 sayı ile intikal eden
TTAŞ savunmasında,
“Ana internet omurgasına erişim şebekesi niteliğindeki Kablo TV şebekesi üzerinden internet
erişimi, halen geliştirilmekte olup, 5000 civarında abonesi bulunmaktadır. Ancak, Kablo TV
şebekesinin;
1. Merkezi CMTS teçhizatlarının teknik altyapısının İSS’ler için bu
uygulamalara cevap vermemesi, 650
2. Kontrol Merkezleri (CMTS) ile İSS Merkezleri arasında ilave transmisyon
ihtiyaçları sorunu,
3. Internet omurgasının yeni yapılandırılıyor olması,
4. Geri dönüş transmisyonunun sınırlı olması,
hususları göz önünde bulundurularak İSS’lere Kablo TV şebekesi üzerinden internet erişimi
sunulması bugün için mümkün olamamıştır.
Gerekli altyapı tamamlandığında Kablo TV şebekesi üzerinden internete erişim imkanının
İSS’lere de verilmesi mümkün olacaktır.”
ifadelerine yer verilmiştir.
İSS soruşturması kapsamında, Rekabet Kurulu’nca geçici tedbir kararı alınması 660
ertesinde, bu kez bir gelir ortağı firma olan Kablonet tarafından, TTAŞ’ye gönderilen,
“Kablo TV şebekesi üzerinden İSS’lere internet erişimi sunulması için teknik altyapımız
müsaittir. ... Kablonet şebekemiz hizmet sahasının tamamında mevcut altyapı kullanılarak
müracaat sırasına göre İSS’lere, aynen TTNet’e sağlanan olanaklar gibi Kablonet şebekesi
üzerinden internete erişim imkanı verilmesi mümkündür. ...
Firmamız tarafından İSS’lerle gerekli iletişim kurulmuş olup, çalışma şartlarında mutabakata
varılmıştır. TTAŞ, İSS ve Kablonet’in abonelik işlemleri, görevleri ve sorumlulukları konusunda
yapılan çalışmalar sonucunda, abonelik işlemleri gerçekleştirilmeye başlanmıştır.”
şeklindeki hususları içeren 10.8.2001 ve 14.9.2001 tarihli yazılar dikkate alındığında
bu firma tarafından, kablo TV altyapısından İSS’lerin faydalanması önünde bir engel 670
bulunmadığının ifade edildiği görülmektedir.
Aynı yazıda, kablo altyapısından İSS’lerin yararlandırılmasının mümkün olup
olmadığı konusunda bahsi geçen firma tarafından Superonline ile yapılan denemede
de sistemin çalıştığı, dolayısıyla bu nitelikte bir faydalandırmanın önünde teknik
herhangi bir engel bulunmadığı ifade edilmiştir.
05-10/ 81-30
18
Aynı soruşturma kapsamında, TTAŞ tarafından Kablonet’e gönderilen ve işbu
soruşturma kapsamında Eser Telekom’un 8.10.2003 tarihli başvurusu ekinde de yer
alan 27.9.2001 tarihli yazıda bu kez,
“Konu ile ilgili olarak Genel Müdürlüğümüzce tarife ve mevzuat çalışmaları devam etmekte
olup, Genel Müdürlüğümüz onayı olmadan İSS’ler ile herhangi bir akit yapılmaması ve Kablo 680
TV şebekesinden İSS abonelerinin bağlanmaması konusunda bilgilerinizi rica ederiz. “
ifadelerine yer verilmek suretiyle “Kablo TV altyapısından İSS’lerin
faydalandırılmasına teknik herhangi bir hususun değil TTAŞ’nin iç idari
düzenlemelerinin engel teşkil ettiği” belirtilmiştir.
Kablo TV’ye ilişkin gerekli her türlü donanım ve yazılımı temin etmekle yükümlü
operatör firmalarca, gelir paylaşımına dayalı Sözleşmeler ve Protokol çerçevesinde,
mevcut altyapıya dair yükümlülükler 2000 yılında tamamlanmıştır. Her ne kadar
14.5.2001 tarihli TTAŞ yazısında kablo TV şebekesinden İSS’lerin faydalandırılması
önünde teknik engeller olduğu ifade edilmiş olsa da, aynı yıl içinde 27.9.2001
tarihinde TTAŞ’ce bu konuda tek engelin TTAŞ bünyesinde gerçekleştirilecek “tarife 690
ve idari düzenlemeler” olduğunun ifade edildiği anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, ortada teknik bir engel bulunmamasına karşın süregelen uygulama
dikkate alındığında, TTAŞ iç düzenlemelerinin 27.9.2001 tarihinden bu yana aradan
2.5 yıl geçmiş olmasına rağmen tamamlanmadığı görülmektedir.
Rekabet Kurumu bünyesinde yürütülen prosedüre eş zamanlı olarak
Telekomünikasyon Kurumu bünyesinde yürütülen prosedür çerçevesinde incelemeyi
yapmakla sorumlu raportörlerin,
“5. İnternet hizmetinin daha yaygın ve/veya kaliteli hale getirilmesinde önem taşıyan Kablo TV
üzerinden, teknik imkanlar dahilinde tüm İSS’lerin hizmet vermesi uygun olacaktır. Kablo TV
üzerinden internet hizmetinin sadece TTNet ve/veya TTAŞ’nin gelir paylaşımı ortakları 700
tarafından verilmesi, sektörde serbest ve adil bir rekabetin sağlanmasına engel olabilecek bir
ayrımcılık olarak mütalaa edilebilecektir. Bu konuda TTAŞ tarafından Kurumumuza 1 (bir) ay
içerisinde iş planı hazırlanarak verilmesi gerekmektedir”
şeklindeki mütalaalarına yönelik TTAŞ tarafından verilen savunmada,
“Merkezi CMTS teçhizatlarının teknik altyapısının İSS’ler için bu uygulamalara cevap
vermemesi, kontrol merkezleri (CMTS) ile İSS Merkezleri arasında ilave transmisyon
ihtiyaçları sorunu; internet omurgasının yeni yapılandırılıyor olması; geri dönüş
transmisyonunun sınırlı olması nedenleriyle İSS’lere Kablo TV şebekesi üzerinden internet
erişimi sunulmasının bugün için mümkün olmadığı, gerekli altyapı tamamlandığında Kablo TV
şebekesi üzerinden internete erişim imkanının İSS’lere de verilmesi mümkün olacaktır.” 710
ifadelerine yer verilmiş olmasına karşın, sektör düzenleyici Kurum olan
Telekomünikasyon Kurumu’nca 28.3.2002 tarihinde kablo altyapısından İSS’lerin
faydalandırılmasına dolayısıyla kablo altyapısından rakiplerin faydalandırılmalarının
önünde teknik bir engelin bulunmadığına karar verilmiş ve bahsi geçen kararda
“Kablo TV internet hizmetinin, teknik imkanlar dahilinde tüm İSS’lerce verilmesine yönelik 2
(iki) ay içerisinde iş planı hazırlanarak Kurumun onayına sunulmasına”
ifadelerine yer verilmiştir.
05-10/ 81-30
19
Mevzuat, rekabet kurallarının ilgili sektörde uygulanması esnasında,
telekomünikasyon alanında sektör spesifik düzenlemelerin uygulanması ile elde
edilen deneyim ve ihtisaslaşmadan faydalanılmasını öngörmektedir. 720
İncelenen bir olayda Telekomünikasyon Kurumu görüşü alındıktan, dolayısı ile
sektörde telekomünikasyon düzenlemelerinin uygulanması ile elde edilen tecrübe ve
ihtisaslaşmadan faydalanıldıktan sonra, 4054 sayılı Kanun’un gerek Rekabet
Kurulu’nca, gerek hukuk mahkemelerince uygulanmasının ve dolayısıyla
telekomünikasyon düzenlemelerinin öngörmediği zararın tazmininin istenmesinin
önünde bir engel bulunmamaktadır.
H.2.2.1.4.1. TTAŞ Eylemlerinin Önceki Tarihli Telekomünikasyon Kurulu Kararı
İle Olan İlişkisi
İdari Kararlar ve Düzenleyici İşlemler (yönetmelik, tebliğ vs.) başlıkları altında
toplanabilecek düzenlemeler ile rekabet kurallarının uygulanması arasındaki ilişkinin 730
tespitinde hareket noktası olarak kullanılacak kriterin belirlenmesi son derece önem
taşımaktadır. Çünkü bu kriterin doğru bir şekilde belirlenmesi, yanlış sonuçlara
ulaşılmaması bakımından üzerinde durulması gerekli ilk noktayı oluşturmaktadır.
Düzenleyici işlemlerin varlığı, bu düzenlemelerin muhatabı teşebbüslerce
gerçekleştirilebilecek her davranışı rekabet kurallarının uygulanmasından muaf
tutmamaktadır. Aynı şekilde bu düzenlemelere aykırı olarak gerçekleştirilen bir
davranışın, doğrudan doğruya rekabet kurallarına da aykırı olduğu sonucuna
ulaşılamaz.
Kanun koyucunun amacının araştırılmasında başlangıç noktası olan lafız, tereddüde
mahal bulunmayan durumlarda incelemenin sona erdiği noktayı da oluşturmalıdır. Bu 740
kapsamda 406 sayılı Kanun’un 4. ve 10. maddeleri karşısında da düzenlemelerin bu
derece yoğun bir biçimde varlığını sürdürdüğü bir sektörde rekabet kurallarının
uygulanmasının, açık veya örtülü bir biçimde, ilga edildiğinden bahsedilmesi mümkün
görünmemektedir.
Sektörün yoğun bir biçimde düzenlemelere tabi kılınmış olması veya sektörün arz
ettiği teknik özelliklerin dikkate alınması gerekliliği, bu iki farklı düzenleme arasında
bir tercih yapılmasından ziyade, bu düzenlemelerin uygulanmasında azami bir
işbirliği ihtiyacının varlığını ortaya koymaktadır. Telekomünikasyon alanında sektör
spesifik düzenlemeler ile rekabet kurallarının birlikte uygulanmasını öngören
mevzuat, bu işbirliği ihtiyacını, “rekabet kurallarının ilgili sektörde uygulanması 750
esnasında ilgili otoritenin deneyim ve ihtisaslaşmasından faydalanılmasını zorunlu
kılmak” şeklinde formüle etmektedir.
Buna göre ilgili düzenlemeler ile rekabet kurallarının uygulanması arasında çizilmesi
gerekli bu hassas çizginin ne olduğunun belirlenmesinde dikkate alınması gereken
en önemli kriteri rekabetçi zarar kavramı teşkil etmektedir.
Rekabet kuralları ve özelde 6. madde altında teşebbüslerin sorumluluğundan
bahsedilebilmesi, inceleme konusu davranış nedeniyle oluşan veya oluşması
muhtemel zararın ortaya konulmasını zorunlu kılmakta, düzenlemeler ise çoğu
05-10/ 81-30
20
durumda rekabet kurallarının uygulanması için gösterilmesi zorunlu olan bu “zarar”ın
doğması riskini engelleyici nitelik arz edebilmektedir. 760
Telekomünikasyon Kurulu’nca 28.3.2002 tarihinde alınan karardan bu yana geçen
süreç içinde İSS’lerin kablo altyapısından faydalandırılmamış olması, kablo
altyapısından rakip servis sağlayıcıların faydalandırılmaması eyleminden dolayı
rekabetçi zararın doğması riskinin bu karar ile bertaraf edilmediğini göstermektedir.
Bunun yanı sıra, Telekomünikasyon Kurumu’nca Rekabet Kurumuna gönderilen ve
Kurum kayıtlarına 29.3.2004 tarih ve 1631 sayı ile intikal eden Telekomünikasyon
Kurumu yazısında geçen,
“Telekomünikasyon Kurulu’nun 28.3.2002 tarihli ve 2002/117 sayılı Kararında yer alan J-1(g)
maddesinde, yalnızca konuyla ilgili olarak, Türk Telekom’un projeksiyonlarını kapsayan bir iş
planının tarafımıza sunulması istenmiş olup, bu çerçevede, [alınan kararda] Kablo TV 770
altyapısının İSS’lere açılması tarihi belirlenmemiştir. Türk Telekom tarafından ilk aşamada
hazırlanan iş planında istenilen bazı hususlara yer verilmediği için Kurumumuzca uygun
bulunmamıştır. Bu aşamada Türk Telekom’un teknik imkanları da gözden geçirilerek daha
uygulanabilir bir çalışma yapılması istenmiştir.”
ifadeleri dikkate alındığında söz konusu kararın, İSS’lerin kablo altyapısından
faydalandırılmaması sonucunda rekabetçi bir zararın oluşması riskini bertaraf
edebilecek nitelikte olmadığı anlaşılmaktadır.
H.2.2.1.4.2. Soruşturmanın 2002 Yılındaki Rekabet Kurulu Kararı (İSS
Soruşturması) İle Olan İlişkisine Yönelik Değerlendirme
Rekabet Kurulu’nun 2.10.2002 tarih, 02-60/755-305 sayılı İSS kararında, 780
“TTAŞ’ın kendi beyanlarından Kablo TV üzerinden internet hizmetinin İSS’lere açılmasına
karar verdiği anlaşılmıştır. ...
Ayrıca konu hakkında Telekomünikasyon Kurumunca yürütülen soruşturma sonucunda
Telekomünikasyon Kurulunca verilen 28.3.2002 gün ve 2002/117 sayılı karar gereği 15.6.2002
tarihine kadar, İSS’lerin bu konudaki fikirleri de dikkate alınarak hazırlanacak olan İş Planının
Telekomünikasyon Kurumuna sunulması ve bu doğrultuda gereğinin sağlanması konusunda
TTAŞ’ın hazırlık içinde olduğu da dosya mevcudu bilgilerden anlaşıldığından, bu aşamada söz
konusu eylem bir rekabet ihlali olarak değerlendirilmemiştir.”
ifadelerine yer verilmiştir. Buna göre Karar’da, TTAŞ’nin kablo altyapısından İSS’leri
faydalandırmak yönündeki kararı ve Telekomünikasyon Kurumu’nun kararı 790
çerçevesinde TTAŞ’nin altyapısının İSS’lere açılması yönünde iş planı hazırlığında
bulunması esas alınarak inceleme konusu eylemin karar tarihi itibariyle bir ihlal teşkil
etmediğine hükmedilmiştir.
Rekabet Kurulu’nun, yürütülen soruşturma esnasında yaşanan gelişmeleri dikkate
alarak bir değerlendirmede bulunduğu görülmekte ancak bu incelemeyi yaparken
Kurul, hiçbir surette eylemin rekabet kuralları uygulamasından müstesna kılınmasına
yol açacak bir değerlendirmede bulunmamaktadır. Bu bakımdan bir önceki
soruşturma kapsamında Kurul’un aldığı Kararın kablo altyapısından İSS’lerin
faydalandırılmaması hakkında menfi bir tespit hükmü niteliği bulunmamaktadır. Bu
nedenle bahsi geçen karar “maddi açıdan” dosya konusu olayın soruşturulması ve 800
karara bağlanmasına engel teşkil etmemektedir.
05-10/ 81-30
21
H.2.2.2 Düzenleyici İşlemler
H.2.2.2.1. Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği
Telekomünikasyon şebekelerine erişime ve şebekeler arası arabağlantıya ilişkin usul
ve esasları belirlemek amacıyla 2003 yılı içerisinde Telekomünikasyon Kurumu’nca
yayınlanan Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği, telekomünikasyon işletmecilerinin
erişim ve arabağlantıya ilişkin hak ve yükümlülükleri ile söz konusu yükümlülüklerin
yerine getirilmesinde uygulanacak usûl ve esasları kapsamaktadır.
Yönetmelik’in “Erişim ve Arabağlantı Yükümlülükleri” başlıklı 2. Bölümü altında yer
alan 13. madde hükmü gereğince TTAŞ ve etkin piyasa gücüne sahip işletmeciler 810
telekomünikasyon hizmetlerini sağlamak için kendi kullandıkları veya üçüncü
şahısların telekomünikasyon hizmetlerini sunmak için gereksinim duydukları
hizmetleri talep edenlere ayrım gözetmeksizin temin etmekle yükümlüdürler.
Bununla beraber, Yönetmelik’in 16. maddesi hükmü çerçevesinde etkin piyasa
gücüne sahip işletmeciler ile Türk Telekom’a, erişim tarifelerini maliyet esaslı
belirleme yükümlülüğü getirildiği ve 24. madde hükmü gereğince de bu işletmecilerin
referans erişim teklifi hazırlamak, bunları her yıl yayınlamakla yükümlü tutuldukları
görülmektedir.
H.2.2.2.2 Yetkilendirme Yönetmeliği Taslak Eki- Kablo Platform İşletmeciliği
4673 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden önce 2001 yılında Ulaştırma Bakanlığı 820
tarafından hazırlanan Telekomünikasyon Hizmetleri Yönetmeliği, 4673 sayılı
Kanun’un 7. maddesinde yer alan hükümler doğrultusunda halen geçerli kabul
edilmekte, bununla birlikte, anılan Yönetmeliğin Ulaştırma Bakanlığı tarafından
çıkartılmış olması nedeniyle Yönetmelik maddelerinde Telekomünikasyon Kurumu
tarafından değişiklik yapılması mümkün olmamaktadır. Bu nedenle,
Telekomünikasyon Kurumu tarafından yeni bir Yetkilendirme Yönetmeliği
hazırlanmıştır.
Soruşturma tarihi itibarıyla taslak aşamasında olan bu Yönetmelik’te Kablo Platform
Hizmeti İşletmeciliği’ne (KPHİ) ilişkin bir EK hazırlanmış ve bu EK hakkında
Telekomünikasyon Kurumu’nca Rekabet Kurumu görüşüne başvurulmuştur. 830
Yönetmelik Eki, bir yandan “Hizmet Tanımı ve Kapsamı” başlıklı 1. madde altında
“kablo platform şebekesi üzerinden her türlü ses, veri, görüntü ve radyo/TV sinyallerinin
şifreli/şifresiz ve tek yönlü / çift yönlü biçimde abonelere sunulmasını kapsayan
telekomünikasyon hizmetidir.”
şeklinde tanımlanan Kablo Platform Hizmetini (KPH) sunacak işletmecilere (KPHİ)
ilişkin hak ve yükümlülükleri tespit etmekte, diğer yandan bu hizmeti sunacak
işletmecilerin davranışlarına yönelik ex-ante bazı düzenleyici hükümler içermektedir.
Söz konusu EK’te, KPHİ’lerin şebekelerini ticari müzakereler sonucunda birden fazla
İSS’nin erişimine açabileceklerine ilişkin hüküm getirilmektedir.
05-10/ 81-30
22
Yönetmelik Eki, “Erişim Yükümlülüğü” başlıklı 9. maddesi ile Telekomünikasyon 840
Kurumu’nun, gerekli göreceği hallerde, “Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği” ve ilgili
diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde KPHİ’lere erişim yükümlülüğü getirebileceğini
düzenlemektedir.
Söz konusu düzenlemenin Yetki Belgeleri ile KPHİ’lere, diğer İSS’lerin şebekelere
erişimine yönelik herhangi bir yükümlülük getirilmemiş olduğu anlaşılmaktadır.
H.2.2.2.3 Düzenlemelere İlişkin Değerlendirme
H.2.2.2.3.1. Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği
Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin 13. maddesi hükmü gereğince TTAŞ,
telekomünikasyon hizmetlerini sağlamak için kendi kullandığı veya üçüncü şahısların
telekomünikasyon hizmetlerini sunmak için gereksinim duyduğu hizmetleri, talep 850
edenlere ayrım gözetmeksizin temin etmekle yükümlüdür.
Ancak ilgili Yönetmelik çerçevesinde, TTAŞ tarafından yapılmış herhangi bir çalışma,
hazırlık (referans erişim tarifesi vb.) bulunmadığı gibi kablo altyapısından İSS’lerce
internet erişim hizmeti verilmek istenmesi taleplerinin reddedilmesine karşın,
Telekomünikasyon Kurumu’nca da söz konusu Yönetmelik kapsamında herhangi bir
işlem yapılmadığı da anlaşılmaktadır.
Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin 4. maddesi altında “telekomünikasyon altyapısı
ve/veya hizmetlerinin diğer bir işletmeciye sunulmasını ifade eder” şeklinde
tanımlanan erişimin kapsamının, aynı Yönetmelik’in 6. maddesinde;
a. Yerel ağa ayrıştırılmış erişimi ve veri akış erişimini de içerecek şekilde sabit ve ya mobil 860
telekomünikasyon şebekesi bileşenlerine ve ilgili tesislerine her türlü yöntemle erişimi,
b. Binalar, kablo kanalları ve direkleri de içerecek şekilde fiziksel altyapıya erişimi,
c. İşletim destek sistemlerini de içerecek şekilde ilgili yazılım sistemlerine erişimi,
d. Numara dönüşümüne veya eşdeğer işlevselliğe sahip sistemlere erişimi,
e. Sanal şebeke hizmetlerine erişimi,
f. İki telekomünikasyon şebekesi arasındaki arabağlantı
olarak belirlenmiş olmasına; Yönetmelik’in Ayrım Gözetmeme başlıklı 13.
maddesinde ise Türk Telekom ve etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere
“üçüncü şahısların telekomünikasyon hizmetlerini sunmak için gereksinim duydukları
hizmetleri, söz konusu hizmetleri talep edenlere ayrım gözetmeksizin ve kendilerine 870
uyguladıkları koşullarla temin etme yükümlülüğü”
getirilmesine karşın Erişim Yükümlülüklerinin Belirlenmesi başlıklı 8. maddesi altında,
“Kurum’un bir işletmecinin diğer bir işletmecinin erişimine izin vermemesinin veya aynı sonucu
doğuracak şekilde erişim için makul olmayan süre ve şartlar ileri sürmesinin rekabet ortamının
oluşumunu engelleyeceğine veya ortaya çıkacak durumun kullanıcıların aleyhine olacağına
karar vermesi halinde”
Telekomünikasyon Kurumu’nca söz konusu işletmeciye erişim taleplerini kabul etme
yükümlülüğü getirilebileceğinin düzenlenmiş olması nedeniyle, yürütülen soruşturma
kapsamında yapılan değerlendirmelerde Türk Telekom’un Erişim ve Arabağlantı
05-10/ 81-30
23
Yönetmeliği kapsamında talep eden işletmecilere erişim sağlama yükümlülüğü 880
bulunup bulunmadığı, Türk Telekom’un, Telekomünikasyon Kurumu’nca başkaca bir
tasarrufta bulunulmasına gerek olmaksızın erişim yükümlüsü olup olmadığı konusuna
ilişkin olarak 18.2.2004 tarih ve 583 sayılı yazı ile Telekomünikasyon Kurumu
görüşüne başvurulmuştur.
Telekomünikasyon Kurumu’nca gönderilen 29.3.2004 tarih ve 1631 sayılı yazıda;
Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin 6. maddesi incelendiğinde, söz konusu
maddede erişime açılması gereken şebekelerin içinde kablo TV şebekelerinin yer
almadığı, söz konusu maddenin kablo TV şebekelerini kapsadığı biçiminde bir yorum
yapıldığında da, Türk Telekom’un yerel ağa ayrıştırılmış erişim dışında, erişime ilişkin
öncül (ex-ante) biçimde yükümlü olmadığı, kablo TV şebekesinin birden fazla İSS’nin 890
erişimine açılması düzenlemelerini ve uygulamalarını inceleyen dokümanlarda, AB
mevzuatının bu tür öncül bir yükümlülük ön görmediği ve AB ülkelerinde de bu tür
öncül erişim uygulamasının yapılmadığı, diğer taraftan mezkur Yönetmeliğin Kurum
tarafından Türk Telekom’a çeşitli konularda erişim yükümlülüğü getirebilme imkanı
sağladığı, ancak arabağlantı gibi erişimin özel bazı türleri hariç Türk Telekom’un,
Telekomünikasyon Kurumu’nca bir idari tasarrufta bulunulmaksızın, erişim
kapsamına giren herhangi bir konuda doğrudan yükümlü sayılmasının Erişim ve
Arabağlantı Yönetmeliği kapsamında mümkün olmayacağı değerlendirmesi yapılmış;
kablo TV şebekesi üzerinden birden fazla İSS’nin hizmet sunabilmesine yönelik ayrı
bir çalışmanın sürdüğü ifade edilmiştir. 900
Telekomünikasyon Kurumu’ndan gelen bilgi çerçevesinde, Telekomünikasyon
Kurumu’nca kablo TV altyapısının Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği kapsamında
bulunmadığı şeklinde bir değerlendirme yapıldığı, bir an için aksi yönde bir
değerlendirme yapılsa dahi, bu Yönetmelik kapsamında kablo altyapısına ilişkin bir
yükümlülük getirilebilmesi için Telekomünikasyon Kurulu’nca bu konuda bir “idari
karar” alınması gerektiğinin mütalaa edildiği, ancak bu aşamada “Kablo TV
altyapısının Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği kapsamında bulunmadığı” yönünde bir
değerlendirme yapılması nedeniyle bu yönde bir tasarrufta bulunulmadığı
anlaşılmıştır. Bu çerçevede TTAŞ’nin kablo altyapısından talep eden İSS’leri
faydalandırmak ya da faydalandırmamak konusundaki takdir yetkisinin Yönetmelik ile 910
sınırlandırılmadığı, Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği ile bu yönde bir yükümlülük
getirilmediği ve bu eylemin vukuu durumuna yönelik “tedbir mahiyetli” bir hüküm
içermediği, bu nedenle faydalandırmama eyleminin söz konusu olduğu şu an
içerisinde TTAŞ’ye yönelik Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği kapsamında bir
yükümlülük getirilmediği, getirilmesinin de düşünülmediği, dolayısıyla mevcut
düzenlemenin kablo altyapısından İSS’lerin faydalandırılmaması yönünde
gerçekleşen veya gerçekleşebilecek eylemler sonucunda rekabetçi zarar oluşması
riskini bertaraf etmediği, başka bir ifade ile bu yönde bir eylemden dolayı bir “zararın”
oluşmasını engelleyici niteliğinin bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
H.2.2.2.3.2. Kablo Platform İşletmeciliğine İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği Eki 920
Hakkında Değerlendirme
Kablo platform işletmeciliğine ilişkin henüz Taslak aşamasında olan Yetkilendirme
Yönetmeliği kapsamında yapılacak bir incelemede dikkati çeken ilk hususu, bu Ek ile
yetkilendirilecek işletmecilere erişim yükümlülüğü getirilmemesi oluşturmaktadır.
05-10/ 81-30
24
Yönetmelik Eki ile 2. Tip telekomünikasyon ruhsatı verilecek işletmecilere, “Kablo TV
altyapısını ticari müzakereler çerçevesinde erişime açıp açmamaya karar verme”
konusunda takdir hakkı tanımaktadır. Her ne kadar halihazırda Görev Sözleşmesi ile
kablo TV altyapısı kurma ve işletme hakkına sahip olsa da, bu Yönetmelik Eki
dolayısıyla TTAŞ’ye de bu hakkın tanınıp tanınmadığı hususu belirsizdir. Bunun yanı
sıra bu hak tanınmış olsa dahi, taslak metnin TTAŞ’ye zorunlu olarak ve doğrudan 930
erişime açma konusunda bir yükümlülük getirmediği tespit edilmiştir. Bu çerçevede,
düzenlemeler kablo altyapısından İSS’lerin faydalandırılmamasından dolayı zararın
oluşmasını engelleyici bir niteliğe sahip değildir.
H.2.3. Hakim Durum
İlgili pazarı oluşturan kablo modem ve DSL hizmetlerinden oluşan geniş bant
hizmetlerin soruşturmanın açıldığı tarih itibarıyla TTAŞ tarafından tekel olarak
yürütülmesi dolayısıyla bu hizmetlerin sunumunda TTAŞ hakim durumda
bulunmaktadır.
H.2.4. Kötüye Kullanma
Hakim durum genel olarak teknolojik gelişme, yaratıcılık (innovation), daha iyi 940
yönetim veya ürün farklılaştırmasına bağlı olarak pazar dinamiklerinin işlemesinin
doğal bir sonucudur. Hakim durumdaki firmaları bu başarılarından dolayı
cezalandırmak ve rakipleri korumak pahasına onları engellemek, kimi durumlarda
mantıklı gelebilecek ve kısa dönemde bazı faydalar yaratabilecek olmakla beraber,
uzun dönemde çoğunlukla etkin çalışmayan rakiplerin rekabetin zorluklarından
korunmasına yol açacaktır.
Her teşebbüs etkinliğini, verimliliğini artırarak rakiplerini piyasa dışına çıkarmaya
çalışacaktır. Ne var ki, rakibin ya da rakiplerin saf dışı kalması, teşebbüsün daha iyi
performans sergilemesinin ya da etkinliğini artırmasının, bu şekilde maliyetlerini
azaltmasının, başka bir ifade ile, müteşebbisin kendi emek, çalışma azmi ve ticari 950
kararları almadaki başarısının bir sonucu değilse, ancak bu durumda kötüye
kullanma halinin varlığından söz edebilmek mümkün olabilmektedir.
TTAŞ tarafından gerçekleştirilen “rakiplerin altyapıdan faydalandırılmaması”
eyleminin hakim durumun kötüye kullanılması olarak ele alınabilmesi, bu eylemin
rekabet kurallarının süregelen uygulaması ile benimsediği kriterler çerçevesinde
“dışlayıcı” olarak sınıflandırılabilmesine bağlıdır.
Teşebbüsçe gerçekleştirilen eylemin dışlayıcı karakterinin bulunup bulunmadığı
incelemesinde, doğal olarak Anayasa’nın 35. maddesi ile yasaklanan tekelleşme ile
48. madde altında korunan sözleşme ve özel teşebbüs kurma hürriyeti arasında
dengeyi sağlayacak bir kamu müdahalesi standardının geliştirilmesi zorunludur. 960
Bu çerçevede faydalandırmanın reddinin incelendiği bir olayda eyleme konu varlığın
kamu kaynakları ile yaratılmış olduğu veya rakiplerin benzeri bir varlığı
oluşturmalarının önünde yasal sınırlamaların bulunduğu hallerin, bunun söz konusu
olmadığı durumlara nazaran özellikli bir hali bulunmaktadır. Bu özellikli hal, kamu
kaynaklarının kullanımı ya da yasal sınırlamaların söz konusu olduğu hallerde
pazarda rekabet için zorunlu bir unsur oluşturan varlığın, bir müteşebbisin kendi
05-10/ 81-30
25
emek, çalışma azmi ve ticari kararları almadaki başarısı sonucunda oluşmamış
olmasından kaynaklanmaktadır. Bu özellikli hal, 6. madde uygulamasında rakipler ile
işbirliği yapılmaması eyleminin dışlayıcı karaktere sahip olması koşulunun varlığı
halinde teşebbüs tarafında bir sorumluluğun doğabileceği hallerin en önemli örneğini 970
oluşturmaktadır.
Ancak, “Üçüncü kişilere hizmet verilecek olması teşebbüsçe bir kamu hizmetinin
yerine getirilmesine olanak tanıyan imtiyazın kabulünden kaynaklanmakla” birlikte
“faydalandırmaya konu varlığın” kamu kaynaklarının kullanımı ya da yasal
sınırlamalar dolayısıyla yaratılmış olması, rekabet kuralları uygulamasında bir
sorumluluğun doğabilmesi için dışlayıcı karakterde bir eylemin varlığının ortaya
konulması zorunluluğunu kaldırmamaktadır.
Bir teşebbüse kamu kaynaklarının kullanımı ya da yasal sınırlamalar ile
faydalandırmaya konu varlığın yaratılması olanağının tanınması, doğrudan doğruya
bu teşebbüsün söz konusu varlığın kullanıldığı pazarda hakim konuma / pazar 980
gücüne sahip olduğu anlamına gelmediği gibi başkaca bir analiz yapılmasına gerek
olmaksızın bu davranışın dışlayıcı olduğunun kabul edilmesi anlamına da
gelmemektedir.
Dışlayıcı karakterde bir eylemin varlığından bahsedilmesi hakim durumdaki
teşebbüsün incelemeye konu davranışının pazarda yaratacağı etkilerin
değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bu etki fiilen gerçekleşmiş olabileceği gibi,
davranışın piyasada rekabeti engelleyici bir etki doğurmasının kuvvetle muhtemel
olduğunun veya rekabetin engellenmesi riskini yarattığının ortaya konulması da bu
davranışın kötüye kullanma olarak nitelendirilmesi için yeterli olmaktadır.
Faydalandırmaya konu yapının pazarda rekabetin var olabilmesi için zorunluluk arz 990
etmesi, başkaca herhangi bir inceleme yapılmaksızın, sırf faydalandırmanın reddi
halinde rekabetin varlığından söz edilemeyeceğinden bahisle eylemin dışlayıcı olarak
nitelendirilmesine dayanak gösterilmemelidir.
Mülkiyet hakkının ileri sürülmesinin veya varlığının ilk ve en önemli sonucunun hakka
konu mülke sahip olmayanların bu mülkü kullanmaktan dışlanmaları olduğu dikkate
alındığında, yalın olarak bu hakkın kullanılması da tek başına kötüye kullanma olarak
addedilmemelidir. Bu nedenle faydalandırmanın reddinin söz konusu olduğu bir
durumda salt mülkiyet hakkının kullanılması şeklinde gerçekleşen bir davranışın
varlığı, ortada rekabet kuralları altında kötüye kullanma olarak addedilebilecek bir
eylemin bulunduğu çıkarımını doğurmamalı; bununla beraber fiilin dışlayıcı karakteri 1000
ortaya konulmalıdır. Nitekim kötüye kullanma teşkil eden dışlayıcı bir davranıştan
bahsedilmesinde, bu davranışın salt bir hakkın kullanılması nedeniyle rakiplerin
engellenmesine yol açması değil, ancak tekel konumunun yaratılması ya da tekel
gücünün korunmasına önemli ölçüde katkı sağlaması ve rekabetin ortadan
kaldırılması ya da sınırlandırılmasına yol açmaktan başka ekonomik bir anlamı
olmaması şartlarının aranmasının ardında yatan gerekçe de budur. Bu nedenle 6.
madde altında faydalandırmanın reddinden dolayı bir sorumluluktan bahsedilmesi,
yerleşik uygulamada benimsenen tüm koşulların gerçekleştiğinin gösterilmesini
gerekli kılmakta, bu kapsamda, ilk olarak bahsi geçen davranışın tekel konumunun
korunması veya geleceğe taşınmasına önemli ölçüde katkı sağlayıp sağlamadığının, 1010
ardından bu davranışın ancak rekabetin ortadan kaldırılması sonucunun doğması
05-10/ 81-30
26
halinde ekonomik bir anlamı olabilecek bir davranış olduğunun (eylemin ardında haklı
bir ticari gerekçe bulunmadığı veya varsa bu gerekçe ve eylemin sonuçları mukayese
edildiğinde gerekçenin eylemi haklı kılacak ağırlığının bulunmadığının) gösterilmesi,
son olarak bu eylemin, objektif teknik gerekçelere de dayanmadığının ortaya
konulması gerekmektedir.
Aşağıda, hem dar bant, hem de kablo ve DSL altyapıları üzerinden geniş bant
hizmetleri sunan TTAŞ’nin, kablo TV şebekesini İSS’lerin erişimine açmama
eyleminin geniş bant hizmetlerdeki tekel konumunun korunması ve geleceğe
taşınması amacıyla rakiplerin geniş bant hizmetler sunmasını engellemek gayesiyle 1020
gerçekleştirdiği değerlendirmelerine yer verilmektedir.
H.2.4.1. Tüketicinin Zararına Olarak Üretimin, Pazarlamanın ya da Teknik
Gelişmenin Kısıtlanması
Önaraştırma esnasında, sahip olduğu altyapılar hem dar bant hem geniş bant
hizmetlerin sunulmasına olanak vermesine karşın, kullanıcıya internet erişim hizmeti
sunulmasında dar bant erişim hizmetlerini ana faaliyet alanı olarak belirleyen
TTAŞ’nin kablo altyapısından rakiplerin faydalandırılmaması şeklinde gerçekleşen bu
eyleminin ardında, bahsi geçen kuruluşun gelirlerini maksimize ettiği dar bant
hizmetlere ağırlık vermesinin yattığı ifade edilmiş; dolayısıyla TTAŞ’nin, daha fazla
gelir elde ettiği ancak tüketici gözünde daha kalitesiz bir hizmet olan dar bant internet 1030
erişim hizmetlerinin sunulmasından elde ettiği geliri kaybetmemek için, bu hizmetin
yerini alacak, tüketici açısından daha kaliteli bir hizmetin rakiplerce sunulmasını
engellediği, bunun sonucu olarak ise geniş bant hizmetlerde rekabetin oluşmasının
engellenmesi suretiyle teknolojinin ve pazarlamanın tüketici zararına kısıtladığı iddia
edilmiştir.
4054 sayılı Kanun, “tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın ya da teknik
gelişmenin kısıtlanması”na yer vermek suretiyle, teşebbüsler üzerine üretimi,
pazarlamayı ya da teknik gelişmeyi artırma gibi müspet bir yükümlülük getirmemekte,
dolayısıyla bu nitelikte farazi bir yükümlülüğe aykırı davranılmasını da kötüye
kullanma olarak tasnif etmemektedir. 1040
Kanun, hakim teşebbüslerce gerçekleştirilebilecek bu davranışları ancak söz konusu
davranışlar teşebbüslerin hakim konumlarını sürdürmelerine veya geleceğe
taşımalarına yol açıyorsa ve bu davranışların rekabetin ortadan kaldırılması ya da
sınırlandırılmasına yol açmaktan başka ekonomik bir anlamı yoksa yasaklamaktadır.
Rekabet kurallarının ve özelde 6. maddenin, teşebbüslere müspet yükümlülükler
yükleme amacıyla değil teşebbüslerce gerçekleştirilecek bazı davranışları yasaklama
amacına hizmet ettikleri göz önünde bulundurulduğunda, bu anlayışın somutlaştığı
alanlardan en önemlilerinden birini rekabet kuralları altında rekabet etmeye zorlanan
ve de bunda başarılı olan bir teşebbüsün sahip olduğu pazar gücünün kendisine
bahşettiği nimetlerden yararlanmasının yasaklanmamış olması oluşturmaktadır. Bu 1050
nedenle tekelin dahi ticari açıdan en karlı davranışı gerçekleştirmekte serbest
olduğunun kabulü gerekmektedir.
Dolayısıyla, hakim konumdaki bir teşebbüsçe gerçekleştirilen ve üretimin,
pazarlamanın ya da teknik gelişmenin kısıtlanması sonucunu doğuran bir davranış;
05-10/ 81-30
27
bu teşebbüsün üretimi, pazarlamayı ya da teknik gelişmeyi artırma yükümlülüklerine
aykırı davrandığı gibi formüle edilecek bir yükümlülüğe aykırı davrandığı gerekçesi
ile değil, bu teşebbüslerin hakim konumlarını sürdürmelerine veya geleceğe
taşımalarına yardımcı olduğu müddetçe yasaklanmalıdır.
Bu nitelikte bir iddianın söz konusu olduğu bir durumda incelemenin olmazsa olmaz
kısmını, bu davranışların tekelin geleceğe taşınmasına ya da korunmasına yardımcı 1060
olup olmadığı oluşturmaktadır.
H.2.4.2. Geniş Bant Hizmetlerde Tekel Konumunun Korunması ve Geleceğe
Taşınması
H.2.4.2.1. TTAŞ’nin Geniş Bant Hizmetlere İlişkin Benimsediği Strateji
İnternet erişiminin dar bant erişim ve geniş bant erişim olarak iki başlık altında
toplanabileceği daha önce ele alınmıştı. Kullanıcıların dar bant internet erişim
hizmetlerini terk ederek geniş bant internet erişim hizmetlerini kullanmaya
başladıkları görülmektedir. Bu durum yalnızca altyapı sahiplerini geniş bant
teknolojilere yatırım yapma zorunluluğunda bırakmamakta aynı zamanda İSS’leri de
doğal olarak geniş bant erişim hizmetleri odaklı iş modellerine geçmeye sevk 1070
etmektedir. Sonuç olarak kullanıcıların geniş bant internet erişimine yönelmeleri
dolayısıyla TTAŞ’nin geniş banta olanak tanıyacak altyapıyı kurma zorunluluğu
bulunmaktadır.
Soruşturma tarihi itibarıyla geniş bant internet erişim hizmetlerini kullanan abonelerin
sayısı; 36 bini kablo TV, 6120’si DSL altyapısı üzerinden olmak üzere toplam 43 bin
civarındadır. Bu durum aşağıda da açıklandığı üzere, soruşturma tarihi itibarıyla
altyapı tekeli olan TTAŞ’nin, internet erişim hizmetlerine ilişkin benimsediği ticari
politikasından kaynaklanmaktadır. Bu politikanın ise yerel şebekede DSL hizmeti için
gerekli altyapı yatırımı yapılana kadar geçecek süre zarfında, rakip İSS’lerin diğer
altyapılar üzerinden geniş bant hizmeti sunmalarının ve yerel şebeke dışı altyapılar 1080
üzerinden verilecek erişim hizmetlerinin gelecekte sunulacak DSL hizmeti üzerine
baskı oluşturmasının engellenmesi şeklinde bir amacı olduğu görülmektedir.
- Kablo Altyapısını Erişime Açmama Eyleminin Ardında Yatan Geleceğe
Yönelik Beklenti ve Bunun Geniş Bant Hizmetlerde Sahip Olunan Tekel
Konumunun Korunması / Geleceğe Taşınmasına Katkısı
Geniş bant internet erişiminin sunduğu hız, kalite, yeni tür hizmetler gibi
olanaklarından faydalanılması kullanıcıların bu hizmete erişimine bağlıdır. Geniş bant
erişim hizmeti, soruşturma tarihi itibarıyla yalnızca TTAŞ tarafından ve “TTNet
internet erişim hizmeti” adı altında sunulmakta, kullanıcının bu hizmeti başkaca bir
İSS’den temin etme olanağı bulunmamaktadır. 1090
Kablo TV altyapısından veya yerel şebeke üzerinden kullanıcılara geniş bant internet
hizmeti sunulması TTAŞ altyapısının kullanımını gerekli kılmaktadır. Başka bir ifade
ile bu hizmeti sunmak isteyen (potansiyel) rakipler açısından hizmetin sunumu,
altyapıdan faydalanma taleplerinin TTAŞ tarafından kabulü şartına bağlıdır.
05-10/ 81-30
28
Bu husus dayanağını TTAŞ tarafından sahip olunan ve birbirine ikame olduğuna
yukarıda yer verilen altyapıların kullanılmasının teknik bir zorunluluk teşkil
etmesinden almakta, bu altyapılardan faydalanamayan İSS’lerin kullanıcılara DSL
veya kablo modem hizmeti sunması mümkün olamamaktadır.
Kablo modem veya DSL hizmeti sunulabilmesinin TTAŞ’nin iznine bağlı oluşu
yalnızca bu altyapıların TTAŞ’nin mülkiyetinde bulunmasından 1100
kaynaklanmamaktadır. Bunun yanı sıra, soruşturma tarihi itibarıyla (potansiyel) rakip
İSS’lerin yeni bir altyapı kurma çabası içine girmelerine yasal açıdan da olanak
bulunmamaktadır. Keza TTAŞ’nin sahip olduğu tekel hakkı buna imkan
vermemektedir.
Yasa hükümleri ile korunan tekel, DSL hizmetinin verilebileceği yerel telefon
şebekesini kapsamakta, kablo TV altyapısını kapsamamaktadır. Ne var ki, 406 sayılı
Kanun’un 2. madde hükmü uyarınca telekomünikasyon hizmeti sağlanmasının veya
altyapısı kurulmasının ilgili yetkilendirme belgesinin alınması şartına bağlanmış
olması ve soruşturmanın açıldığı tarih itibarıyla yetkilendirme çalışmalarının
tamamlanmamış olması, bu altyapıya ilişkin olarak fiili bir tekel doğurmaktadır. 1110
Dolayısıyla TTAŞ tarafından, geniş bant hizmetlerin sunulmasında tek işletmeci
olarak sahip olunan tekel konumu bu kuruluşun ticari kararları almadaki başarısına
değil yasal sınırlamalara dayalı altyapı kurma ve işletme hakkına ve bununla beraber
kamu kaynakları ve yasal sınırlamalar ile oluşturulan bu altyapıdan rakiplerin
faydalanma taleplerinin reddedilmesine de dayalı bir durum oluşturmaktadır.
Yukarıda da yer verildiği üzere soruşturma tarihi itibarıyla geniş bant internet erişim
hizmetlerinin kullanıcı sayısı toplam 43 bin civarındadır. Bu tarih itibarıyla mevcut
kurulu DSL ekipmanı 6120 aboneye hizmet verebilecek iken, fiilen TTAŞ tarafından
kablo altyapısı üzerinden geniş bant internet erişimi sağlanabilecek abone sayısı ise
potansiyel olarak yukarıda yer verilen 43 bin rakamından çok daha yüksektir. Keza 1120
halihazırda kablo altyapısı 2.539.623 haneye ulaşmış olup, 1.061.587 aboneye
hizmet vermektedir.
Soruşturma tarihi itibarıyla TTAŞ altyapısını kullanmak suretiyle yerel telefon
şebekesi üzerinden dar bant internet erişim hizmeti temin eden kullanıcı sayısı ise
tüm İSS’ler üzerinden yaklaşık 3.000.000’dur. Dar bant kullanıcı sayısının büyüklüğü
dikkate alındığında, bu kullanıcıların geniş bant hizmetlere olan taleplerinin
artmasının, elde edilebilecek geniş bant abone miktarı bakımından ciddi bir
potansiyeli olduğu anlamına gelmektedir. Kullanıcıların geniş banda yönelik
taleplerinin artması doğal olarak TTAŞ tarafından halihazırda sahip olunan yerel
telefon şebekesi üzerinde kurulu DSL altyapısının yetersizliği sonucunu doğurmakta 1130
ve bu altyapının genişletilmesi için ciddi yatırımlar yapılması ihtiyacını ortaya
çıkarmaktadır. Mevcut durumda TTAŞ, yalnızca oluşabilecek talebi karşılamak için
değil, dar bant internet kullanımı dolayısıyla şebekede oluşan/oluşabilecek tıkanmayı
engellemek amacıyla da yerel telefon şebekesinde yatırım yapma zorunluluğu altında
bulunmaktadır.
Soruşturma döneminde TTAŞ tarafından DSL altyapısının genişletilmesine ilişkin
tamamlanan 60.000 “port”luk DSL ihalesi ve yine soruşturma döneminde yapılacağı
ilan edilen 200.000 “port”luk ihale de mevcut altyapıda bu yönde bir değişiklik
ihtiyacının bulunduğunu ortaya koymaktadır (1 DSL port = 1 kullanıcı). TTAŞ
05-10/ 81-30
29
tarafından DSL altyapısına ilişkin olarak önümüzdeki dönemde 2.000.000 aboneye 1140
hitap edecek altyapının kurulmasının hedeflendiğinin ifade edilmiş olması da içinde
bulunulan ihtiyacı göstermektedir.
Kablo altyapısı üzerinden verilebilecek hizmetler ile DSL altyapısı üzerinden
verilebilecek hizmetlerin birbirine ikame olduğu dikkate alındığında, kullanıcıların
geniş bant hizmetleri kablo altyapısı üzerinden temin edebilecek olmalarının, DSL
altyapısı üzerinde yapılacak yatırımların geri dönüşümü üzerinde bir baskı
oluşturduğu görülmektedir.
Kullanıcıların kablo altyapısı üzerinden verilebilecek geniş bant hizmetleri temin
etmeleri durumunda, DSL altyapısının kurulması için yerel telefon şebekesinde
zorunlu olarak yapılacak yatırımların karşılıksız kalma ihtimali bulunmakta, bu durum 1150
ise vaat ettiği potansiyel abone sayısına karşın kablo internet abone sayısının neden
sınırlı kaldığını açıklamaktadır. Halihazırda geniş bat hizmetlere ilişkin TTAŞ
tarafından izlenen stratejiyi “Kablo TV altyapısının gelecekte yapılacak DSL
yatırımlarına zarar vermeyecek şekilde kullanılması” oluşturmaktadır.
Bu durum kablo altyapısı üzerinden verilecek internet erişim hizmetlerinin ve
dolayısıyla da kablo internet abone sayısının yerel şebekede DSL için gerekli altyapı
yatırımı yapılana kadar geçecek süre zarfında mümkün olduğunca sınırlı tutulması
şeklinde ortaya çıkmaktadır. Benzeri bir değerlendirmeye Telekomünikasyon
Kurumu’nca yayınlanan “Kablo TV Şebekesi Üzerinden Verilecek Internet Servisinde
Çoklu İnternet Servis Sağlayıcı Uygulamaları: Mevcut Düzenlemeler ve Türkiye 1160
Önerileri” başlıklı Uzmanlık Tezi’nde de yer verilmekte ve bahsi geçen Tez’de
aşağıdaki ifadeler kullanılmaktadır.
Şekil 6.4’den de görüleceği üzere, [Türkiye’de] internet abonesi sayısı oldukça azdır. Toplam
kablo kapasitesinin çoğunluğunun boş olması ve kablo internet abone sayısının az olmasının
temel nedeni, TTAŞ’nin ve GPO’ların kablonun yaygınlaşması konusunda istekli
olmamalarıdır. Çünkü TTAŞ, aynı zamanda kablo internetle rakip olan çevirmeli bağlantılı
internet erişimi ve [DSL] SAH [Sayısal Abone Hattı] hizmeti de sunmaktadır.
DSL altyapısına yapılacak yatırımın korunması (yapılacak bu yatırımın zarar
görmemesi) ve bu altyapı için yapılacak yatırımlar karşılığı istenilen abone sayısına
ulaşılabilmesi için, bu hizmete ikame başka bir hizmet olan kablo modem hizmetinin 1170
mümkün olduğunca sınırlı tutulması hedeflenmekte, bu hedefe ulaşılabilmesi için ise,
kablo modem hizmetini pazarlayabilecek İSS’lere şebekenin açılmamasının
benimsendiği görülmektedir.
Bu sayede DSL altyapı yatırımları ertesinde elde edilebilecek abone sayısı güvence
altına alınmış, bunun yanı sıra halihazırda TTAŞ tarafından sunulan geniş bant
hizmetlere rakip hizmetler sunabilecek bir servis sağlayıcının pazara girişi
engellenmiş olacak ve rakiplerce sunulabilecek erişim hizmetleri de dar bant ile sınırlı
tutulmuş olacaktır. Bunun sonucunda ise rakiplerin, TTAŞ tarafından DSL altyapı
yatırımları tamamlanana kadar geçecek süre zarfında geniş bant hizmetlerin
sunumunda güç kazanmaları engellenmiş olacaktır. 1180
İzlenen bu strateji, geniş bant hizmetlerde yasal sınırlamalar dolayısıyla sahip olunan
tek sağlayıcı konumunun, kablo altyapısının erişime açılmaması sonucunda
geleceğe taşınmasına da yardımcı olmaktadır. Bu uygulama doğurduğu fiili etkiler
05-10/ 81-30
30
bakımından da sonuçlarını vermeye başlamıştır. Kablo üzerinden geniş bant
hizmetler yaklaşık üç yıldır arz edilebilir konumda olmasına karşılık, bu hizmet ile
ikame edilebilir olan DSL hizmetinin dar bant hizmetlere göre teknolojik bir sıçrama
olarak lanse edilmesi sonucunda mevcut durumda ulaşılan abone sayısı da bu
hususu teyit etmektedir. 2003 yılı içerisinde yapılan 60.000 portluk DSL yatırımı
sonrasında, kablo TV şebekesi üzerinden 4 yılda ulaşılan abone sayısından fazla bir
abonenin (43.446) yaklaşık 2 ay içerisinde elde edilmiş olması izlenen stratejinin fiili 1190
etkilerini gösterir niteliktedir.
- Geniş Bant Hizmetlerde Benimsenen Strateji ile Yerel Ağın Paylaşıma
Açılması Arasındaki İlişki
Yerel ağın paylaşıma açılması bu ağ üzerinden verilen hizmetlerin başlıca bileşenleri
olan bakır kablo ve santrallere erişilebilmesini konu almakta, konunun özellikle
internet hizmetleri piyasalarına etkisi gözetilerek maliyetlere ilişkin detaylı
düzenlemelere tabi kılındığı görülmektedir. Bu nedenle söz konusu düzenleme yerel
ağa sahip yerleşik telekom operatörü dışında rakip İSS’lerin de bu ağ üzerinden
katma değerli, özellikle de geniş bant hizmetler sunabilmesi bakımından son derece
önem arz etmektedir. 1200
Türkiye’de yerel ağın paylaşıma açılması konusunun genel çerçevesi 2003 yılı
içerisinde yayınlanan Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği ile çizilmektedir. Bu
Yönetmelik’in 13. maddesi ile yukarıda yer verilen hususlara paralel bir biçimde
yerleşik operatör olan TTAŞ’ye ve etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere “Ayrım
Gözetmeme” yükümlülüğü getirilmektedir. Ana prensiplere yer verilen bu Yönetmelik
çerçevesinde “Yerel Ağın Paylaşıma Açılması” konusunda özel bir düzenlemeye
ihtiyaç bulunmakta, nitekim konu Telekomünikasyon Kurumu 2003 yılı iş planı
içerisinde de öncelikli konulardan biri olarak tasnif edilmektedir. İncelenen olayda
TTAŞ’nin kablo TV altyapısını erişime açmaması, Telekomünikasyon Kurumu
düzenlemelerinin tamamlanması ardından sektörde oluşacak rekabetçi yapı ile de 1210
sıkı sıkıya ilişkili bir konu oluşturmaktadır.
Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği hükümleri ve Telekomünikasyon Kurumu 2003 yılı
iş planı çerçevesinde kendisine en geç 2003, 2004 yılları içerisinde yerel şebekeyi
erişime açma yükümlülüğü getirileceğinin bilincinde olan TTAŞ’nin; kendi DSL
altyapısını bir an evvel tamamlamak suretiyle yerleşik bir geniş bant hizmet
sağlayıcısı konumuna ulaşmak niyetinde olduğu, ayrıca bu düzenlemelerin
tamamlanmasına kadar geçecek süre içerisinde kablo TV altyapısını erişime açarak,
gelecekte yapılacak düzenlemeler ile geniş bant hizmetlerde kontrol altına alınacak
konumunu daha da zayıflatmak istemediği görülmektedir.
Bu nedenle, rakip İSS’lerin geniş bant hizmetlerin sunumu alanında bilgi ve 1220
deneyimlerini artırmalarının, iş modelleri ve müşteri tabanı oluşturmalarının ve
nihayetinde bu alanda güç kazanmalarının önüne geçilmesi sonuçlarını doğuran
İSS’lerin kablo altyapısından faydalanma taleplerinin reddi eylemi ile TTAŞ’ce, Yerel
Ağın Paylaşıma Açılması düzenlemeleri ertesinde rekabete açılacak olan geniş bant
hizmetler pazarında var olan tekel konumunun sürdürülmesine olanak tanıyacak bir
pazar yapısı oluşturulmasının hedeflenmekte olduğu görülmektedir.
05-10/ 81-30
31
H.2.4.2.2. Değerlendirme
Tüm bu açıklamalar çerçevesinde kablo altyapısının erişime açılmaması ile, DSL
altyapısına ilişkin zorunlu olarak yapılması gerekli yatırımlar ertesinde geniş bant
hizmetlerin tek sağlayıcısı olma konumunun güçlendirilmiş bir surette korunmasının 1230
ve DSL altyapısının kurulması ve işletilmeye başlanmasına kadar geçecek süre
zarfında rakip İSS’lerce sunulabilecek internet erişim hizmetlerinin dar bant erişim
türü ile sınırlandırılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Bu eylem neticesinde ise,
İSS’lerin geniş bant hizmetlerin sunumu alanında bilgi ve deneyimlerini artırmalarının,
iş modelleri ve müşteri tabanı oluşturmalarının önüne geçilmesi suretiyle geniş bant
hizmetlerde bir rakip olarak güç kazanmalarının engellenmesi sonucu ortaya
çıkmaktadır.
H.2.4.3. Kablo Altyapısının Erişime Açılmamasının, Rekabetin Ortadan
Kaldırılması ya da Sınırlandırılmasına Yol Açmaktan Başka Ekonomik Bir
Anlamı Olmayan Bir Davranış Oluşturması 1240
Kablo internet abone sayısının yerel şebekede DSL için gerekli altyapı yatırımı
yapılana kadar geçecek süre zarfında mümkün olduğunca sınırlı tutulması politikası
çerçevesinde, rakip İSS’lerin kablo altyapısından faydalandırılmaması, kablo TV
altyapısı üzerinden yeni abone kaydı gerçekleşmemesi dolayısıyla mahrum kalınan
gelir nedeniyle TTAŞ açısından açık bir zarara sebep olmaktadır.
H.2.4.3.1. Kablo TV Altyapısı Üzerinden yeni Abone Kaydı Gerçekleşmemesi
Dolayısıyla Mahrum Kalınan Gelir
Kablo TV altyapısına dayalı çalışmalar 2000 yılı itibarıyla tamamlanmış ve bu tarih
itibarıyla altyapı, internet hizmeti de dahil olmak üzere interaktif hizmetlerin
sunulmasına hazır hale getirilmiştir. 1250
Bu altyapı yatırımlarının tamamlanmasından sonra kablo modem hizmeti de 1999
yılında deneme amaçlı olarak başlatılmış ve 2000 yılından itibaren hizmete
verilmiştir. Söz konusu altyapı çalışmalarında altyapı yatırım yükümlülüğü tamamen
müteahhit (operatör) firmalara ait olup, kablo internet hizmetinin gerektirdiği her türlü
donanım ve yazılım bu yükümlülük kapsamına bulunmaktadır.
Dolayısıyla kablo TV altyapısı üzerinden verilebilecek internet hizmetlerine ilişkin
TTAŞ’nin herhangi bir yatırım maliyeti ya da yükümlülüğü bulunmamakta, akdedilen
sözleşmeler gereği yapılacak yatırımların tümü yüklenici firmalara ait olmaktadır. Bu
çerçevede TTAŞ, altyapı kurulması ve işletimi konusunda tekel hakkına sahip
olmakla beraber halihazırda bu altyapının yalnızca gelir ortağı konumunda 1260
bulunmaktadır.
Ne var ki bu teşebbüs, yapılacak yatırımlara karışmamakla beraber, yasal tekele
sahip olması nedeniyle bu altyapı üzerinden verilebilecek hizmetlerin ne olacağı,
kimlerin ve kimlere ait hizmetlerin sunulacağı konularında tek yetkili karar mercii
statüsünü haizdir. Bu kapsamda kablo TV altyapısı üzerinden yeni bir aboneye
hizmet verilmesi altyapı operatörü olarak TTAŞ’ye ek bir yatırım maliyeti
getirmemektedir.
05-10/ 81-30
32
Rakiplerin kablo altyapısından faydalandırılmamasının rekabetin ortadan kaldırılması
ya da sınırlandırılması beklentisi dışında ekonomik anlamı bulunmayan bir davranış
olarak tasnifi, TTAŞ’nin aksi durumda derhal elde edebileceği bir gelirden veya gelir 1270
artışından fedakarlık ettiğinin ortaya konulmasını gerektirmektedir.
Kablo TV, halihazırda ve yaklaşık 3 yıldır 1.044.400 hanede kullanılmakta, bu altyapı
mevcut durumda 2.494.476 haneye (home-pass- altyapının ulaştığı hane sayısı)
hizmet verebilecek durumdadır. Altyapının tamamı çift yönlü, geniş bantlı internet,
veri ve ses iletimine uygun durumda olup, soruşturma tarihi itibarıyla kablo internet
abone sayısı ise 41.000 civarındadır.
Kablo TV altyapısı üzerinden halihazırda kablo TV hizmeti götürülen hane sayısı
toplam (altyapının ulaştığı hane sayısı bakımından) kapasitenin % 40’ı civarındadır.
Bu oran internet kullanıcıları söz konusu olduğunda çok düşüktür. Erişilen hane
sayısının sadece %4’ü, ulaşılan hane sayısının ise %1.5’i internet kullanıcısı 1280
durumundadır.
TTAŞ ile gelir ortağı firmalar arasında 1999 yılında yapılan “Gelir Paylaşım Esasına
Dayalı TV ve Radyo Dağıtım Sistemleri, İnteraktif Hizmetler Proje Uygulamaları
Sözleşmesi Eki Protokol” E-9 maddesi uyarınca kablo altyapısı üzerinden verilen
internet hizmetine ilişkin gelir kalemleri aşağıdaki gibi oluşmaktadır:
64 kbps erişim hızında internete bağlanan bir kablo internet abonesinden elde edilen
36.000.000 ücret, %50’si TTNet internet çıkışı olarak gelir paylaşımına konu olmadan
TTAŞ tarafından alınmakta, geri kalan %50’lik kısım (18.000.000) üzerinden Hazine
payı ve KDV kesildikten sonra gelir ortağı firmaya sözleşme ile belirlenen oran
çerçevesinde ödeme yapılmaktadır. Dolayısıyla TTAŞ tarafından mevcut durumda 1290
uygulanan gelir paylaşım sistemi, elde edilen ücretin %50’sini “geçiş yapılan şebeke
ile ilgili oluşacak ücretler” kapsamında ele almakta, kalan %50’yi ise gelir
paylaşımına konu “kablo TV şebekesinin kullanılmasından dolayı ücret” olarak
tanımlamaktadır.
Kablo altyapısının imkan tanıdığı ölçüde ve “kablo TV şebekesi kullanma bedelinden”
rakip İSS’lere açılmaması öncelikle, mevcut altyapının rakiplerce kullanılmaması
dolayısıyla altyapı kullanım gelirinin (abone başına aylık 18.000.000) kaybına yol
açmaktadır. Keza bu hususa 19.6.2000 tarihinde TTAŞ ile gelir ortağı firmalar
arasında yapılan Kablo TV Koordinasyon Toplantısı’nda da yer verilmiş, Toplantı
Raporu’nun 1300
“Kablo TV üzerinden TTNet aracılığıyla verilen internet hizmetlerinin ISP üzerinden de
verilmesinin gerek hizmetin yaygınlaştırılması, gerekse yurtdışı çıkışlarındaki tıkanıklıkların
aşılması, dolayısıyla sisteme dahil olacak çok sayıda abonenin ticari olarak Türk Telekom’a ve
firmalara ek finansal kaynak yaratacağı hususları göz önüne alınarak, teknik altyapı, yönetim
ve tarife hususlarında düzenlemeler yapılmak kaydıyla sistemin ISP’lere [İSS’lere] açılmasının
uygun olacağı”
şeklindeki 10. maddesinde yer aldığı üzere “Kablo TV üzerinden TTNet aracılığıyla
verilen internet hizmetlerinin diğer İSS’ler üzerinden de verilmesi sisteme dahil olacak
çok sayıda abone nedeniyle ticari olarak Türk Telekom’a ek finansal kaynak
yaratacak olup” halihazırda altyapıdan rakiplerin faydalandırılmamaları ile oluşacak 1310
05-10/ 81-30
33
bu finansal kaynaktan feragat edilmektedir. Nitekim altyapı 40 binden fazla bir
aboneye hizmet verebilecek konumdadır.
Mevcut illerde kurulu kablo altyapısı koaksiyel ve karma fiber - koaksiyel (HFC) olmak
üzere iki tiptedir. 1997 yılı öncesi kurulan altyapı esasen koaksiyel yapıda olup
halihazırda internet hizmeti verilen (İstanbul Anadolu Yakası, İstanbul Avrupa Yakası,
Ankara, Bursa, Antalya, İzmir, Tekirdağ-Çorlu, İzmit Merkez-Gebze, Kayseri, Konya,
Gaziantep, Eskişehir ve Adana) bölgelerden Tekirdağ-Çorlu, İzmit Merkez-Gebze ve
Eskişehir harici bölgelerin altyapısının %70’i bu esasa göre kuruludur.
Kablo altyapısı, koaksiyel yapıda bulunduğu illere (İstanbul Anadolu Yakası, İstanbul
Avrupa Yakası, Ankara, Bursa, Antalya, İzmir, Kayseri, Konya, Gaziantep ve Adana) 1320
ek olarak Mersin-Tarsus, İzmit-Gölcük, Eskişehir, Zonguldak, Erzurum, Karadeniz
Ereğlisi-Alaplı, Bandırma, Samsun, Adapazarı, Balıkesir, Tekirdağ, Çorlu- Çerkezköy
Gebze, Körfez, Yalova-Çiftlikköy, Denizli bölgelerinde de bulunmakta olup, bu
bölgelerin altyapısı karma fiber koaksiyel (HFC) esasa göre kuruludur.
Bu çerçevede sadece kablo üzerinden internet hizmetinin verildiği ve koaksiyel
esasa uygun bölgelerde, herhangi bir şebeke yatırımı yapılmaksızın 128 kbps
bağlantı hızı üzerinden potansiyel abone sayısı, 10.5.2004 tarihli ve 169 sayılı
TTAŞ yazısında yer alan,
“Mevcut sahalarda herhangi bir şebeke yatırımı yapılmadan internet verilebilir kapasitenin
Head-end bazında yaklaşık 8500 abone olacağı öngörülmektedir.” 1330
ifadesi ile belirtildiği üzere yaklaşık (koaksiyel esasa göre kurulu bölgelerde bulunan
head-end sayısı 11 x 8.500 =) 95.000 civarındadır.
Abone bağlantısının 128 kbps değil halihazırda TTAŞ tarafından sunulan en düşük
geniş bant erişim hızı olan 64 kbps olması durumunda bu sayı iki kat artacak ve
bahsedilen “internet verilebilir kapasite” 190.000’e çıkacaktır. Bununla beraber (temel
olarak koaksiyel esaslı kurulan ancak 1998 yılı sözleşmeleri çerçevesinde mevcut
kapasitenin %25’i oranında karma fiber koaksiyel esasına dayalı yeni altyapı
eklenen) aynı bölgelerde bulunan %30’luk karma fiber koaksiyel altyapı dikkate
alındığında; şebekenin kapasitesinin TTAŞ yazısında belirtilen esaslar dahilinde en
az (1998 yılı sözleşmeleri ile eklenen) 392.0006 daha artacağı kabul edilmektedir. 1340
Son olarak kablo internet hizmetinin verildiği ve tamamen karma fiber koaksiyel
esasa dayalı olarak kurulan Tekirdağ-Çorlu, İzmit Merkez-Gebze ve Eskişehir
bölgelerindeki kapasite dikkate alındığında söz konusu rakama 112.500’lük7 bir
kapasitenin eklenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla sadece kablo internet hizmetinin
verildiği bölgelerde, halihazırda TTAŞ tarafından sunulan minimum bağlantı hızı olan
64 Kbps dikkate alınarak,
190.000 + 392.000 + 112.500 = 694.500

6 Koaksiyel esasa dayalı bölgelerde şebekeden (sahadan) kaynaklı bir sınırlama olduğu ifade edilebilecek iken,
karma fiber koaksiyel esasına dayalı bölgelerde bu nitelikte bir sınırlama bulunmamaktadır.
7 Gebze: 17.500, Çorlu: 10.000, Eskişehir: 45.000, İzmit: 30.000, Tekirdağ: 10.000
05-10/ 81-30
34
civarında bir abone potansiyelinin olduğu görülmektedir.
Bu rakamlara ulaşılırken halihazırda internet hizmetinin sunulmadığı bölgelerde
karma fiber koaksiyel esasına dayalı olarak kurulu altyapının öngördüğü potansiyel 1350
dikkate alınmamıştır.
Görüldüğü üzere kablo altyapısı üzerinden hizmet verilebilecek her yeni abone, ister
altyapı ister yeni abonelik başlıkları altında TTAŞ tarafından elde edilebilecek gelir
miktarının artmasına yol açmakta, dolayısıyla yatırımı tamamlanmış bu altyapı TTAŞ
açısından yalnızca gelir ifade etmektedir.
TTAŞ tarafından izlenilen ticari politika ve bu çerçevede kullanılan en önemli araç
olan kablo TV altyapısının erişime açılmaması, bu altyapı üzerinden verilecek
internet erişim hizmetlerinin yerel şebekede DSL için gerekli altyapı kurulana kadar
geçecek süre zarfında mümkün olduğunca sınırlı tutulmasını öngörmektedir.
Dolayısıyla söz konusu politikayı benimsemek suretiyle TTAŞ bu altyapı üzerinden 1360
başkalarınca verilecek hizmetler dolayısıyla elde edebileceği gelirlerden, başka bir
ifade ile 19.6.2000 tarihinde TTAŞ ile gelir ortağı firmalar arasında yapılan Kablo TV
Koordinasyon Toplantısı’nda değinildiği üzere “sisteme dahil olacak çok sayıda
abonenin ticari olarak Türk Telekom’a sağlayacağı ek finansal kaynaktan” feragat
etmektedir.
Bu davranış ile öngörülen zarar esasen TTAŞ tarafından gelecekte DSL hizmetlerinin
sunumu aracılığıyla geniş bant hizmetler konusunda sahip olunmak istenilen pazar
gücüne yapılan bir yatırımı oluşturmakta, TTAŞ gelecekte DSL aracılığıyla geniş bant
hizmetlerde sahip olmak istediği pazar konumuna istinaden kablo altyapısı üzerinden
sağlayacağı gelirin kaybını göze almaktadır. 1370
H.2.4.3.2. Kablo TV Altyapısının Erişime Açılmaması Nedeniyle TTAŞ’nin Kendi
Omurgasında (TTNet) Kapasite Sıkıntısı
19.3.2004 tarihinde raportörler ile TTAŞ yetkililerince yapılan toplantıda
Telekomünikasyon Kurulu’nun 29.5.2001 tarihli ve 192 sayılı soruşturma kararı
çerçevesinde öngörülen gerekli altyapı çalışmalarına ilişkin olarak TTAŞ tarafından,
temel olarak mevcut durumda TTAŞ internet omurgasında kapasite sorunu
bulunduğu, kablo altyapısının erişime açıl(a)maması hususunun TTNet internet
omurgasında yaşanan bu kapasite sorunundan kaynaklandığı ve kablo altyapısından
rakip İSS’lerin faydalandırılmalarının ardında “aksinin kapasitenin büyük kısmının
kablo abonelerince kullanılması sonucunu doğuracağı” gerekçesinin yattığı ifade 1380
edilmiştir.
“Kablo altyapısının erişime açılmamasının ardındaki haklı teknik gerekçenin
varlığına” ilişkin bu açıklama, esasen altyapının erişime açılmamasının TTAŞ
açısından niçin irrasyonel bir karar olduğunu ve İSS’lerin altyapıdan
faydalandırılmamalarının bu teşebbüs açısından ne gibi zararlar doğurduğunu
doğrudan TTAŞ tarafından ortaya koymaktadır.
Bunun nedeni kendi internet altyapısında kapasite sorunu bulunan bir teşebbüsün bu
sorunun çok daha artmasına neden olacak miktarda bir internet trafiğinin başka
05-10/ 81-30
35
teşebbüslerce taşınmasına izin vermeyerek kendi şebekesinin sağlıklı bir şekilde
işlemesine açık bir zarar vermesidir. 1390
Halbuki, kablo TV altyapısının işleyişi incelendiğinde, kablo altyapısının erişime
açılması durumunda yeni abonelerden kaynaklanan trafiğin TTNet (TTAŞ) omurgası
üzerinden değil rakip İSS’lerin kendi altyapıları üzerinden geçecek olması nedeniyle,
TTAŞ internet omurgasında yer alan sıkıntının kablo altyapısından rakip İSS’lerin
faydalandırılmamalarının gerekçesi olamayacağı görülmektedir. Dolayısıyla,
- Bu hususun kablo altyapısından İSS’lerin faydalandırılmalarında yaşanan
gecikmeye de dayanak olarak gösterilemeyeceği,
- İSS’lerin kablo altyapısından faydalandırılmaları durumunda esas TTAŞ tarafında
(TTNet omurgasında) bir rahatlama yaşanacağı, dolayısıyla TTNet omurgasında
yaşanan sıkıntının kablo altyapısının erişime açılmamasının değil esasen erişime 1400
açılmasının gerekçesi olması gerektiği,
- Kablo altyapısından rakip servis sağlayıcılarını yararlandırmayarak TTAŞ’nin
esasen kendi internet omurgasında sorunların yaşanmasına neden olduğu,
- Kapasite sorunundan bahseden bir teşebbüs için altyapıdan rakipleri
faydalandırmamanın değil bunun aksinin (faydalandırmanın) rasyonel bir davranış
olması gerektiği,
nedeniyle TTAŞ’nin rakip servis sağlayıcıları altyapısından yararlandırmayarak
esasen irrasyonel davrandığı sonucuna ulaşılmaktadır.
TTAŞ tarafından, kablo altyapısından rakip İSS’lerin faydalanmalarının önünde engel
olarak gösterilen hususu genel olarak iletim şebekesi kapasite sıkıntısı oluşturmakta, 1410
ülke içinde internet trafiğinin bir noktadan başka bir noktaya taşınması için kullanılan
bağlantı kapasitesinin sınırlı oluşu nedeniyle kablo altyapısı üzerinden rakip İSS’lere
hizmet verilemediği belirtilmektedir.
Kablo altyapısından rakip İSS’lerin faydalandırılması durumunda, sisteme dahil
olacak yeni kablo abonelerinden kaynaklanan internet trafiğinin TTAŞ’nin TTNet
omurgasına geçmeyeceği, dolayısıyla altyapıdan rakiplerin faydalandırılmamalarının
ardında yattığı belirtilen “TTAŞ’nin kendi omurgasının kapasitesinin sınırlı oluşunun”
konuyla ilgisinin olmadığı anlaşılmaktadır.
Keza böyle bir durumda, halihazırda kablo abonelerinin internet trafiğini TTAŞ’nin
TTNet internet omurgasına aktarma şekli olan, IP Switch Router cihazları ile TTNet 1420
omurgası arası 622 Mbps’lik bağlantıya benzer bir bağlantı İSS’lerin kendi altyapıları
ile kablo altyapısı arasında kurulacak, bu şekilde abonelerden kaynaklanan trafik
TTNet (TTAŞ) omurgası üzerinden değil rakip İSS’lerin kendi altyapıları üzerinden
geçecektir.
Bu nedenle kablo altyapısından rakiplerin faydalandırılması, altyapıdan faydalanan
İSS’lerin abonelerden kaynaklanan trafiği kendi altyapıları üzerinden taşıyacak
olmaları nedeniyle TTAŞ internet omurgasında yaşandığı ifade edilen sorunlara artı
05-10/ 81-30
36
yönde herhangi bir katkıda bulunmayacak, kapasitede yaşanan sıkışıklığı herhangi
bir surette artırmayacaktır.
Esasen kablo altyapısının rakiplere açılması durumunda, kapasitesinin sınırlı olduğu 1430
belirtilen TTAŞ altyapısı rahatlatılmış olacak ve bu şekilde TTAŞ sahip olduğu
kapasiteyi istediği bir biçimde kullanabilme esnekliğine kavuşmuş olacaktır. Bu
bakımdan Mart 2002 tarihi itibarıyla ana internet omurgası üzerinde sadece 5
noktada (Ulus, Acıbadem, Gayrettepe, Adana ve İzmir) 2.3 Gbits bağlantı
kapasitesine sahip olan ve kablo internet hizmetinin 14 merkezde verildiği göz önüne
alındığında bu 5 merkez dışında kalan ve çoğunluğu 34 Mbits ve 155 Mbits hızlarla
omurgaya bağlanan 9 merkezde kapasite sorunu yaşayan ve yaşamaya devam eden
bir teşebbüsün kablo altyapısını erişime açmak suretiyle bu sıkışıklığı gidermesi
esasen rasyonel bir tercih oluşturmaktadır. Böyle bir durumda TTAŞ, bir yandan
altyapının erişime açılması nedeniyle rakip servis sağlayıcılardan altyapı kullanım 1440
bedeli temin edecek, diğer yandan ise zaten kapasitesi sıkışık olan altyapısı
üzerinden yeni bir aboneden kaynaklanan trafik dolayısıyla yaşanacak yeni
sıkışıklıkları gidermiş olacaktır.
Nitekim bu hususa 19.6.2000 yılında TTAŞ ile gelir ortağı firmalar arasında yapılan
Kablo TV Koordinasyon Toplantısı’nda da yer verilmiş ve Toplantı Raporu’nda
belirtildiği üzere,
10. Kablo TV üzerinden TTNet aracılığıyla verilen internet hizmetlerinin ISP üzerinden de
verilmesinin gerek hizmetin yaygınlaştırılması, gerekse yurtdışı çıkışlarındaki tıkanıklıkların
aşılması, dolayısıyla sisteme dahil olacak çok sayıda abonenin ticari olarak Türk Telekom’a ve
firmalara ek finansal kaynak yaratacağı hususları göz önüne alınarak, teknik altyapı, yönetim 1450
ve tarife hususlarında düzenlemeler yapılmak kaydıyla sistemin ISP’lere [İSS’lere] açılmasının
uygun olacağı
konusunda mutabakata varılmıştır.
H.2.4.3.3. Haklı Ticari Gerekçe
Rakiplerin kablo altyapısından faydalandırılmamalarının ardında TTAŞ açısından
haklı bir ticari gerekçe bulunup bulunmadığı, kablo altyapısının rakiplere açılmaması
suretiyle dar bant hizmetlerden elde edilen gelirlerin (dar bant hizmetlerden geniş
bant hizmetlere olabilecek geçiş nedeniyle) azalmasının engellenmesi ve kablo
altyapısının rakiplere açılmaması suretiyle bu altyapı üzerinden verilen geniş bant
hizmetlerden elde edilen tekelci karın korunması konuları çerçevesinde 1460
değerlendirilmelidir.
H.2.4.3.3.1. Faydalandırmanın Kabulü Halinde Tüketicilerin Geniş Bant
Hizmetlere Yönelmesi Dolayısıyla Dar Bant Hizmetlerin Sunumunda Oluşacak
Gelir Kaybını Önleme Saiki
Yerel telefon şebekesi işletimi konusunda tekel olan TTAŞ, bu şebeke üzerinden
rakip İSS’ler tarafından verilen dar bant hizmetleri kullanan bir kullanıcı üzerinden
“telefon kullanım ücreti” adı altında bir ücret temin etmekte ve kullanıcıların kablo
üzerinden internete bağlanmaları durumunda ise elde ettiği bu geliri kaybetme riski
altında bulunmaktadır.
05-10/ 81-30
37
Hem dar bant hem geniş bant hizmetleri sunan ve bu hizmetlerin sunumunda 1470
kullanılan altyapıda tekel olan TTAŞ’nin konumundaki bir teşebbüsün tekelci gelirinin
en fazla gerçekleştiği alanda yoğunlaşması ve bu alanda elde ettiği gelirleri korumak
için diğer alandaki hizmetlerin yaygınlaşmasını engelleme saikinin haklı bir ticari
gerekçe olarak kabul edilip edilmeyeceğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
H.2.4.3.3.2. Faydalandırmanın Kabulü Halinde Kablo Modem Hizmetinin Tekel
Olarak Sunumundan Elde Edilen Gelirin Kaybını Önleme Saiki
TTAŞ tarafından sunulan kablo modem hizmeti, internet şebekesinin kullanılması ile
ilgili oluşan ücret ve kablo TV şebekesinin kullanılmasından dolayı oluşan ücret
olarak TTAŞ’ye iki farklı gelir kaynağı sunmaktadır.
Kablo TV üzerinden internete 64 kbps hızda erişen bir abonenin ödediği 36.000.000 1480
TL ücretin 18.000.000 TL’si şebeke kullanım bedeli olarak, diğer 18.000.000 TL’si ise
internete erişim ücreti olarak (TTNet üzerinden erişim) TTAŞ’ye ödenmektedir. Bu
son kısım TTAŞ’nin altyapı operatörü olmaktan ziyade bir İSS olarak kullanıcılardan
temin ettiği bedeli oluşturmaktadır.
Yerel telefon şebekesi kurulması ve işletilmesi konularında tekel olan ve aynı
zamanda diğer İSS’lere ve kurumsal kullanıcılara toptan internet erişimi sunan
TTAŞ’nin internete doğrudan erişim tarifesi ile kablo internet ücretleri
karşılaştırıldığında, kablo üzerinden tekel olarak verilen internet erişim hizmetinin
TTAŞ açısından “maliyetlere nazaran” karlı bir alan teşkil ettiği görülmektedir.
Kablo TV üzerinden internet erişimi sağlayan İSS’lerin maliyet kalemlerinden birini 1490
(İSS’nin TTAŞ’den toptan internet erişimi temin ettiği varsayıldığında) internete
doğrudan erişim bedeli oluşturmaktadır. İnternete doğrudan erişimle bu hizmeti satın
alan bir İSS ile TTAŞ-TTNet omurgası arasında doğrudan bir bağlantı kurulması
ifade edilmektedir. Bu sayede, TTNet omurgası ile kurulan bu bağlantı üzerinden
internet bulutuna ulaşılabilmektedir.
TTAŞ’nin internete doğrudan erişim (toptan) tarifeleri incelendiğinde, bu kuruluşun
İSS’lerden örneğin 2 mbps (2048 kbps)’lik bir bağlantı için 1.612.000.000 TL, 34
mbps için 14.036.000.000 TL, 155 mbps için ise 63.903.000.000 TL talep ettiği
görülmektedir.
Kablo TV üzerinden 64 kbps’lik hızda bir internet bağlantısı için tüketicilerin sadece 1500
(perakende) internet erişim bedeli olarak ödedikleri ücret 18.000.000 TL’dir. TTAŞ
tarafından bildirildiği üzere, “internet uygulamalarında abone başına uygulanan 64
Kbit/s efektif hız kullanımı göz önüne alınarak 34 Mbit/s kapasite dahilinde yaklaşık
(34 Mbit / 64 Kbit ) = 531 aboneye eş zamanlı hizmet verilebilecek olup, trafik
hesaplarında 1/10 oranı uygulandığında bu rakam 5310 aboneye tekabül
etmektedir”.
TTAŞ’nin, kablo TV üzerinden, örneğin 64 kbps hızda internete bağlanan 5310
abone üzerinden elde ettiği gelire bakıldığında, bu gelirin
34 mbps / 64 kbps = 531 Abone, 531 x 10 (trafik oranı) =
05-10/ 81-30
38
5310 abone, dolayısıyla 5310 aboneden elde edilen gelir = 1510
5310 x 18.000.000 (abone başına 64 kbps erişim ücreti) = 95.580.000.000 TL
olduğu görülmektedir.
Bu çerçevede kablo altyapısının işletilmesine ilişkin hiçbir maliyet kalemine
karışmadan abonelerden elde edilen gelir olan 95.580.000.000 TL ile aynı sayıda
abonenin internete erişmesi için bir İSS olarak altına girilen maliyet olan
14.036.000.000 karşılaştırıldığında kablo internet hizmetinin TTAŞ açısından karlı bir
hizmet olduğu anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla kablo TV üzerinden geniş bant internet erişim hizmetini tekel olarak
sağlayan TTAŞ’nin kullanıcılardan aldığı ücretin yüksek kar oranlarını içermesi ve
kablo altyapısının İSS’lere açılması durumunda bu hizmetin rakiplerce daha düşük 1520
bedelle verilebilmesi karşısında, “kablo internet hizmetinden elde edilen tekelci gelirin
korunması saiki çerçevesinde bu hizmeti daha ucuza sunabilecek İSS’lerin kablo
altyapısından faydalandırılmaması”nın haklı bir ticari gerekçe oluşturup
oluşturmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
H.2.4.3.3.3. Değerlendirme
Rekabet kuralları, tekel gücüne sahip olunmasını yasaklamadığı gibi bir tekelce
izlenen fiyat politikasını, bu politika tekelci karın artmasına yol açıyor olsa bile
yasaklamamaktadır. Fiyat politikası ile kastedilen, yalın anlamı ile, izlenen fiyat
politikasıdır. Bu ifade ile teşebbüslerin piyasaya girişlere engel olmak, tekel
konumlarını korumak, dolayısıyla tekelci karlarını artırmak gibi bir politika izlemesi 1530
kastedilmemektedir.
Bunun ardında ilk olarak, “tekel dahi olsalar teşebbüslerin, geniş bir takdir hakkına
sahip olduklarının kabulü” prensibi yatmaktadır. Bunun yanı sıra, tekelci karın her
teşebbüsçe hedeflenmesi ve tekelci fiyatın piyasaya girişleri teşvik edebilecek
olması, rekabet kurallarının fiyat regülasyonu gibi bir görevinin bulunmayışı, söz
konusu anlayışın gerekçelerini oluşturmaktadır.
Rekabetin bir süreç olarak faydalarını kabul eden rekabet kanunları, bu süreç
dahilinde gerçekleştirilen bir davranış sonucunda karlılığın artırılmasını doğal olarak
haklı kabul edebilecek iken; bu sürecin işlemesini engelleyen davranışları ise, sırf bu
davranışlar sonucunda karın artırılacağından ya da korunacağından bahisle haklı 1540
kabul etmeyecektir. Dolayısıyla, gerçekleştirilen eylemin karın artırılmasına yol
açacak olması, ancak bu duruma rekabet süreci içerisinde ulaşılmış olması halinde
haklı bir gerekçe olarak anlam ifade edecektir.
Rekabetin bir toplumun sınırlı kaynaklarının ekonomik aktörlerce etkin bir biçimde
kullanılması sonucunda toplam refahın en üst seviyeye çekilmesine yarayan bir
mekanizma olduğu dikkate alındığında, karlılığın artırılması savunmasının da bu
kaynakların kullanımında sağlanan etkinlik ile ilişkilendirilmesi gerekmektedir. Bu
çerçevede gerçekleştirilen davranış ile maliyetlerde bir düşüş sağlanacağı ve bu
sayede karın artırılmasına olanak tanınmış olacağı incelemeye konu eylemin
ardındaki haklı ticari gerekçe olarak ileri sürülebilecektir. 1550
05-10/ 81-30
39
Hiçbir etkinlik barındırmayan bir davranışın söz konusu olduğu, elde edilecek karın
veya karın korunmasının rekabetin ortadan kaldırılmasına bağlı olduğu bir durumda
ise, bu davranış sonucunda elde edilebilecek karın miktarının artacak veya
korunacak olması haklı bir ticari gerekçe teşkil etmeyecektir. Böyle bir durumda, tek
başına ticari karın artacak veya korunacak oluşu ve aksi davranışın karın veya gelirin
azalmasına neden olacağı esasen hukuka aykırı olan bir davranışın rekabet
kurallarının uygulanmasından müstesna tutulmasına yetmeyecektir. Bu nedenle
TTAŞ tarafından gerçekleştirilen eylem de, mevcut gelirlerin korunması ya da
artırılmasının rekabetin ortadan kaldırılmasına bağlı olması sebebiyle “ardında haklı
bir gerekçe bulunan bir davranış” olarak kabul edilemeyecektir. 1560
Bu açıklamalar çerçevesinde, kablo altyapısından rakiplerin faydalandırılmamasının,
TTAŞ tarafında yaratabileceği zarar ve bu davranışın geniş bant hizmetlerin
sunulmasında fiili ve geleceğe yönelik etkisi, başka bir ifade ile tekel konumunun
korunması ve bu gücün geleceğe taşınmasına katkısı dikkate alındığında, rekabetin
sınırlandırılması beklentisi dışında hiçbir ekonomik anlamı bulunmayan bir davranış
olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu değerlendirme ile beraber faydalandırmamanın rekabeti kısıtlayıcı bir davranış
teşkil edip etmediği incelemesinde salt faydalandırma talebinin kabulü halinde
teşebbüsün tekelci kar elde etme olanağının kalmayacak olmasının hareket noktası
olarak kabul edilmediğinin altının çizilmesi gerekmektedir. Teşebbüsçe tekelci kar 1570
elde ediliyor olması rekabet hukuku bakımından ihlal veya ihlalin varlığını gösteren
bir delil olmadığı gibi, salt tekelci karın paylaşılması sonucunu doğuracak
müdahaleler de ilgili piyasalardaki rekabet üzerinde “etki” bakımından bir değişiklik
yaratmayacaktır. Bununla beraber yapılacak incelemede tekelci karın hedeflenmesi
veya varlığının bir kriter olarak aranması uygulayıcıyı yanıltıcı sonuçlara itebilecektir.
Keza faydalandırmanın reddinin söz konusu olduğu durumlarda firmanın her daim
tekelci kar elde ettiğinden bahsedilmesi de mümkün olmayabilecektir. Bu nedenle
faydalandırmamanın söz konusu olduğu bir durumda müdahale, dışlayıcı bir
davranışın ortaya konulması ertesinde ancak aksinin (faydalandırmanın) rekabete yol
açacak olması durumunda gerekleştirilmelidir. 1580
Özellikle bu son husus dikkate alınarak yapılan değerlendirme sonucunda kablo
altyapısından rakiplerin faydalanmalarının, esasen rakiplerce bu altyapı üzerinden
verilecek hizmetler bazında bir rekabet yaratacağı ve tüketicilerin farklı operatörlerce
sunulacak farklı nitelikte hizmetleri temin etme olanağına sahip olmak suretiyle
rakipler arası rekabetin olumlu sonuçlarından faydalanabileceği kabul edilmektedir.
H.2.4.4. Faydalandırmanın Teknik Açıdan Kablo Altyapısının İşletilmesini
Sakatlayıp Sakatlamayacağı
Faydalandırmama eyleminin rekabeti kısıtladığından bahsedilebilmesi, aksinin
önünde teknik açıdan herhangi bir engel bulunmadığının ortaya konulmasını
gerektirmektedir. 1590
Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin “Erişimin Sınırlandırılabileceği Haller” başlıklı
9. maddesinde
05-10/ 81-30
40
“Bir işletmeci, erişimi ancak şebeke işletim güvenliğinin veya şebeke bütünlüğünün veya veri
güvenliğinin temin edilemeyeceğini ya da şebekelerin karşılıklı işletilebilirliğinin mümkün
olmadığını objektif kriterlerle kanıtlamak ve kurumun onayını almak kaydıyla sınırlandırabilir.
Bu maddede belirtilen hallerin mevcudiyeti, işletmecilerin erişim yükümlüsü olarak
belirlenmesine halel getirmeyeceği gibi erişim koşullarını müzakere etmeyi reddetmeleri için
de geçerli bir neden teşkil etmez.”
hükmüne yer verilmektedir.
Madde hükmü incelendiğinde, teknik engellerin (objektif kriterlerin) şebeke işletim 1600
güvenliğinin veya şebeke bütünlüğünün veya veri güvenliğinin temin edilememesi, ve
şebekelerin karşılıklı işletilebilirliğinin mümkün olmaması olarak tasnif edildiği
anlaşılmaktadır.
Konuya ilişkin olarak görüşlerinin alınması amacıyla 14.07.2004 tarih ve SR/04-12
sayılı Soruşturma Raporu Telekomünikasyon Kurumu’na gönderilmiştir.
Telekomünikasyon Kurumu tarafından gönderilen yazılı cevapta teknik engel
konusunda soruşturma heyetinin görüşlerinin aksine herhangi bir değerlendirmede
bulunulmamıştır.
Telekomünikasyon Kurumu’nun yukarıda sözü edilen 23.3.2002 tarihli kararında da
kablo altyapısından İSS’lerin faydalandırılması konusunda teknik herhangi bir engel 1610
bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı görülmektedir.
Bu çerçevede, Telekomünikasyon Kurulu’nun bahsi geçen kararı çerçevesinde
inceleme konusu olayda da faydalandırmanın teknik açıdan kablo altyapısının
işletilmesini sakatlamayacağı sonucuna ulaşılmaktadır.
Bunun yanı sıra, Rekabet Kurulu’nca 2001 yılında başlatılan soruşturma esnasında
27.9.2001 tarihinde TTAŞ tarafından Kablonet’e gönderilen,
“Konu [kablo altyapısının İSS’lere açılması] ile ilgili olarak Genel Müdürlüğümüzce tarife ve
mevzuat çalışmaları devam etmekte olup, Genel Müdürlüğümüz onayı olmadan İSS’ler ile
herhangi bir akit yapılmaması ve Kablo TV şebekesinden İSS abonelerinin bağlanmaması
konusunda bilgilerinizi rica ederiz.” 1620
şeklindeki yazıda, İSS’lerin kablo TV altyapısından faydalandırılmasına teknik
herhangi bir hususun değil, TTAŞ’nin iç idari düzenlemelerinin engel teşkil ettiği
belirtilmiş olması da, yukarıda yer verilen değerlendirmeyi teyit eden bir nitelik arz
etmektedir.
Diğer yandan TTAŞ tarafından gönderilen 7.4.2004 tarihli ve 1762 sayılı yazıda yer
verilen,
[K]ablo TV şebekesinin İSS’lere açılması planı ilk olarak 19.06.2000 tarihinde gelir ortağı
firmalar ile yapılan toplantıda ele alındığı ve Kablo TV üzerinden TTNet aracılığıyla verilen
internet hizmetlerinin ISP üzerinden de verilmesinin gerek hizmetin yaygınlaştırılması, gerekse
yurtdışı çıkışlarındaki tıkanıklıkların aşılması, dolayısıyla sisteme dahil olacak çok sayıda 1630
abonenin ticari olarak Türk Telekom’a ve firmalara ek finansal kaynak yaratacağı hususları
göz önüne alınarak, teknik altyapı, yönetim ve tarife hususlarında düzenlemeler yapılmak
kaydıyla sistemin ISP’lere [İSS’lere] açılmasının uygun olacağı” konusunda görüş birliğine
varıldığı,
05-10/ 81-30
41
Bu tarihten itibaren bu konudaki modelin teknik yapısının oluşturulması hususlarında
araştırmaların yapıldığı,
şeklindeki açıklamaların da aynı yönde olduğu görülmektedir. Aynı yazıya ek olarak
konulan ve kablo TV altyapısına ilişkin olarak TTAŞ tarafından Telekomünikasyon
Kurumu’na gönderilen 26.8.2003 tarih ve 377 sayılı yazıda yer verilen,
“Yapılan çalışmalarda kıt kaynakların rasyonel kullanımı esas alınarak model belirleme 1640
çalışmaları yapılmış ve Şirketimiz dışında maksimum 2 adet İSS’ye de hizmetin açılabileceği,
sistemde yer alacak İSS’lerin hizmetin verilmekte olduğu 19 merkezde ihale yolu ile
belirlenebileceği sonucu çıkmıştır.”
şeklindeki ifadede de paralel bir sonuca yer verilmektedir. Diğer yandan
Telekomünikasyon Kurumu’nca TTAŞ’ye gönderilen 8.10.2003 tarih ve 19383-8388
sayılı yazıda yer alan,
Diğer bir deyişle, ilgili piyasada rekabetin tesisi için en fazla üç İSS’nin hizmet vermesinin
yeterli olmayacağı düşüncesiyle tarafınızca önerilmiş olan açık erişim yönteminin8 etkin ve
verimli bir metot olmadığı değerlendirilmekte olup, bu hususta mantıksal ayrım da dahil olmak
üzere daha fazla İSS’nin erişimine izin verecek bir yöntem geliştirilmesinin uygun olacağı 1650
mütalaa edilmektedir.
ifadeleri de altyapının çok daha fazla sayıda İSS’ye açılabileceğini göstermektedir.
Telekomünikasyon Kurumu’nca yayınlanan “Kablo TV Şebekesi Üzerinden Verilecek
Internet Servisinde Çoklu İnternet Servis Sağlayıcı Uygulamaları: Mevcut
Düzenlemeler ve Türkiye Önerileri” adlı yayında da “Teknik Engeller” başlığına ilişkin
olarak benzer bir biçimde,
“Dünyadaki ve Türkiye’deki bazı şirketlerin iddialarına rağmen, eğer Kİ [Kablo İşletmecisi -
Cable Operator], KFK [Karma Fiber Koaksiyel- Hybrid Fiber Coaxial] yapısı üzerinde açık
erişim sağlamaya istekli ya da zorunlu ise, etkin ve adil bir temelde açık erişim sağlanmasında
teknik açıdan hiç bir engel yoktur.9... 1660
Açık erişimi engelleyen teknik engeller, donanım üreticileri tarafından ya da UDO’nun
öncülüğünde kurulan komisyonlar (Kanada’daki gibi) tarafından kolayca aşılabilecek
durumdadır.”
değerlendirmesinde bulunulmaktadır.
TTAŞ’nin ihlal olarak değerlendirilecek bu eylemlerinin kapsadığı dönem 2.10.2002
tarihli ve 02-60/755-305 sayılı Rekabet Kurulu Kararının kapsadığı dönem ile
faydalandırmama eyleminin işbu soruşturma süresince de devam etmesi nedeniyle
soruşturmanın süregeldiği nihai karara kadar geçmiş olan süre olarak belirlenmiştir.

8 TTAŞ tarafından açık erişim ile kastedilen iki internet servis sağlayıcısının daha kablo üzerinden hizmet
verebilmesi olduğundan, yazıda yer alan “tarafınızca önerilen açık erişim metodu da” iki internet servis
sağlayıcısının erişiminin öngörüldüğü modeli ifade etmektedir.
9 “Ancak son kullanıcıya erişim platformlarından biri olan kablo şebekeleri paylaşımlı bir yapıya sahip olduğundan,
kablo şebekesinin ayrıştırılması PSTN’deki yerel şebekenin ayrıştırılmasından oldukça farklıdır. Bir düğüme bağlı
ve 500-1500 kullanıcıya hizmet veren şebeke, her bir kullanıcı için ayrı tahsis edilmiş, fiziksel bir hatta
ayrıştırılamamaktadır. Kullanıcılar toplam kapasiteyi paylaşmaktadırlar. Bazı ilave düzenleme ihtiyacı olabilmesine
rağmen, işletmecinin kablo şebekesini yeniden kurmasına gerek yoktur.”
05-10/ 81-30
42
H.3. Savunmalar
H.3.1. Yazılı Savunma 1670
Rekabet Kurulu’nun 21.8.2003 tarihli Soruşturma açılmasına dair kararı, 9.9.2003
tarih ve 2439 sayılı yazı ile TTAŞ’ye tebliğ edilmiş, yapılan tebligatta TTAŞ’nin,
- “Kablo TV şebekesinin gelişmesi ve yaygınlaşabilmesi için büyük önem arz eden pazarlama
faaliyetlerini tüketicinin aleyhine kısıtlamak,
- Mevcut yasal düzenlemeler çerçevesinde rekabete açık bir alan olan Kablo TV şebekesi
üzerinden internete erişim hizmetini tekelleştirmek,”
biçiminde ortaya çıkan “Kablo TV şebekesi ve üzerinden verilen hizmetlere ilişkin
uygulamaları” hakkında soruşturma açıldığı ifadelerine yer verilmiştir. TTAŞ
tarafından gönderilen 3.10.2003 tarih ve 4858 sayılı ilk yazılı savunmada özetle;
- Kablo TV ve Kablo TV sistemi üzerinden verilen ek hizmetlerin cazip hale getirilerek potansiyel 1680
abonelerin sisteme kazandırılmasını teminen Şirketimiz ile Kablo TV firmaları arasında imzalanan
“Gelir Paylaşımı Esasına Göre Kablo TV Uygulamaları Sözleşmesi”, “TV ve Radyo Dağıtım Sistemleri
İnteraktif Hizmetler Proje Uygulamaları Sözleşmesi” ve “Gelir Paylaşım Esasına Dayalı TV ve Radyo
Dağıtım Sistemleri İnteraktif Hizmetler Proje Uygulamaları Eki Protokol”un ilgili maddeleri gereğince
Kablo TV ve Kablo TV sistemi üzerinden internet ve data erişimi hizmetlerinin reklam ve pazarlaması
Kablo TV firmalarının sorumluluğundadır,
- Kablo TV firmalarının yapmış oldukları reklam, tanıtım ve pazarlama faaliyetlerinin belli bir plan
çerçevesinde yürütülmesini teminen belirli dönemlerde tüm bu faaliyetlerle ilgili şirketimizce görüş
alışverişinde bulunulmakta ve tüm bu çalışmalar Bölge Müdürlüklerimiz aracılığı ile takip edilmektedir,
- Bir şirketin ürününü satmasında en etkili yollardan birinin reklam ve pazarlamanın etkin bir şekilde 1690
yürütülmesi olduğu gerçeğinden hareketle, Kablo TV ve ek hizmetlerin reklam ve pazarlaması ve daha
yaygın bir şekilde tanıtımı amacıyla Şirketimizce, Kablo TV broşürlerinin (1.000.000 adet) ve afişlerinin
bastırılarak gerekli yerlere asılması, standarda üniversitelerde tanıtımlar yapılmakta, promosyon ve
tanıtım çalışmalarımız kapsamında Kablo TV sisteminden iletilen Fox Kids TV program kanalında
yayınlanan çizgi film kahramanlarının yer aldığı iki ayrı tasarımla hazırlanan 41.000 adet porselen çay
kupalarının Kablo TV hizmetinin verildiği illerimizde Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı olarak (48 adet)
okullardaki öğrencilere dağıtımının sağlanması, gelir paylaşımlı firmaların bastırdığı Kablo TV sistemi
üzerinden internet erişimi aboneliğine ilişkin broşür ve flyer’ların Kablo TV faturaları ile birlikte
gönderilmesi vb. sağlanmaktadır,
- Sadece İstanbul Anadolu Yakası, İstanbul [Avrupa] Yakası, Ankara, Bursa, Antalya, İzmir, Tekirdağ-1700
Çorlu, İzmit Merkez-Gebze, Kayseri, Konya, Gaziantep, Eskişehir ve Adana yayın sahalarında
müşterilerimize sunulmakta olan Kablo TV sistemi üzerinden internet erişimi hizmetinin de diğer tüm
hizmetlerimiz gibi müşterilerimize tanıtımı ve reklamı yapılmakla birlikte, müşterilerimizin daha yaygın
olarak çevirmeli ağ bağlantısını tercih etmelerindeki en büyük neden, Kablo TV ve Kablo TV sistemi
üzerinden internet erişimi hizmetinin Türkiye genelinde müşterilerimize sunulamamasıdır. Bir diğer
nedeni ise bir abonenin tüm ISP’ler üzerinden internette bağlı kaldığı sürenin 30 dk olması nedeniyle
müşterilerimizin Kablo TV sistemi üzerinden internet erişimi hizmeti için günde 30 dk kullansın
kullanmasın Şirketimize ve gelir paylaşımlı firmaya aylık toplam 60.000.000 TL ödemek yerine,
çevirmeli ağ bağlantısı kullanarak sadece 30 dk’lık internet erişimi için aylık (600.000 x 30 gün)
18.000.000 TL gibi bir ücreti ödemeyi tercih etmeleridir. Ayrıca ADSL hizmetimiz için yapılan tarife 1710
çalışmalarında diğer benzer hizmetlerimiz gibi Kablo TV sistemi üzerinden internet erişimi tarifesi de
herhangi bir çelişkili durum yaratmaması açısından dikkate alınmaktadır
ifadelerine yer verilmiştir.
H.3.1.1. Yazılı Savunma’nın Değerlendirilmesi
05-10/ 81-30
43
TTAŞ’ye yapılan soruşturma bildiriminde yer verilen pazarlamanın kısıtlanması
hususu, kablo altyapısından İSS’lerin faydalandırılmaması ile sıkı sıkıya ilişkilidir.
Pazarlamanın kısıtlanması ile kastedilen, izlediği ticari politika gereği kablo modem
hizmetinin sunulması amacıyla halihazırda İSS’lere kablo altyapısını açmayan
TTAŞ’nin, bu altyapı üzerinden verilebilecek geniş bant hizmetleri sınırlandırması
(kablo modem hizmetlerinin yaygınlaşmasını engellemesi) olup, pazarlamanın 1720
kısıtlanıp kısıtlanmadığı iddiasına yönelik getirilebilecek bir savunmanın da bu husus
ile ilişkilendirilmesi ve kablo altyapısından talep eden kuruluşların
faydalandırılmamasının ardında yatan gerekçeler üzerinde durulması gerekmektedir.
TTAŞ’ye yapılan bildirimde ikinci olarak yer verilen, “mevcut yasal düzenlemeler
çerçevesinde rekabete açık bir alan olan Kablo TV şebekesi üzerinden internete
erişim hizmetini tekelleştirmek” iddiası da bu husus ile alakalı olup, iddianın
konusunu “faydalandırmanın reddi vasıtasıyla Kablo TV şebekesi üzerinden internete
erişim hizmetini tekelleştirmek” oluşturmaktadır.
TTAŞ’nin yazısında kablo altyapısından talep edenlerin faydalandırılmaması ile ilgili
bir savunma, açıklama veya bilgi bulunmamaktadır. 1730
Savunmanın 2. sayfasının ilk paragrafında, kablo altyapısının yaygınlığı ve
kullanıcıların tercihleri hakkında yer alan açıklamalar yapıldığı görülmekte ve bu
açıklamalarda temel olarak,
- Kablo altyapısının “sadece İstanbul Anadolu Yakası, İstanbul [Avrupa] Yakası, Ankara, Bursa,
Antalya, İzmir, Tekirdağ-Çorlu, İzmit Merkez-Gebze, Kayseri, Konya, Gaziantep, Eskişehir ve
Adana yayın sahalarında” sunulmakta olduğu,
- Müşterilerin Kablo TV sistemi üzerinden internet erişimi hizmeti yerine yaygın olarak çevirmeli
ağ bağlantısını tercih etmelerin ardında,
Kablo TV ve Kablo TV sistemi üzerinden internet erişimi hizmetinin Türkiye genelinde
müşterilere sunulamamasının ve, 1740
Bir abonenin tüm İSS’ler üzerinden internette bağlı kaldığı sürenin 30 dk olması nedeniyle
müşterilerin Kablo TV sistemi üzerinden internet erişimi hizmeti için günde 30 dk kullansın
kullanmasın (TTAŞ ve gelir paylaşımlı firmaya) aylık toplam 60.000.000 TL ödemek yerine,
çevirmeli ağ bağlantısı kullanarak sadece 30 dk’lık internet erişimi için aylık (600.000 x 30
gün) 18.000.000 TL gibi bir ücreti ödemeyi tercih etmelerinin yattığı
ifade edilmektedir.
H.3.1.1.1. Kablo Altyapısının Yaygınlığı
“Kablo altyapısı üzerinden verilebilecek internet erişim hizmetlerinin yerel şebekede
DSL için gerekli altyapı kurulana kadar geçecek süre zarfında mümkün olduğunca
sınırlı tutulması” ile ilişkilendirilebilecek bu hususların ilki hakkında belirtilmesi 1750
gereken noktayı savunma yazısında bahsi geçen illerin, nüfus bakımından
Türkiye’nin en büyük ilk on üç ilinden on birini oluşturması, toplam nüfusun 1/3 ünü
ifade etmesi ve ayrıca gelir dağılımı bakımından da ilk sıraları almasıdır.
Dolayısıyla, sadece bu illerin dahi önemli bir potansiyeli ifade ettiği dikkate
alındığında, müşterilerin kablo TV sistemi üzerinden internet erişimi hizmeti yerine
yaygın olarak çevirmeli ağ bağlantısını tercih etmelerinin gerekçesi olarak ileri
05-10/ 81-30
44
sürülen kablo TV ve kablo TV sistemi üzerinden internet erişimi hizmetinin Türkiye
genelinde müşterilere sunulamamasının kabul edilebilir bir gerekçe olarak kabul
edilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
H.3.1.1.2. Müşterilerin Kullanım Sürelerine Bağlı Ödeme Miktarları 1760
Müşterilerin kullanım sürelerine bağlı ödeme miktarları da kablo internet hizmetinin
yaygınlaşmamasını açıklamamaktadır.
60.000 portluk ihaleden sonra pazarlanmaya başlanan DSL hizmetinin ilk iki ay
içerisinde kablo altyapısının 4 yılda kazandığı abone sayısından fazla abone sayısına
ulaşması, cevabın kablonun neden sınırlı kaldığına ilişkin bölümlerinin bu hususu
açıklamakta yetersiz kaldığını göstermektedir.
Nitekim DSL hizmetinin sunulduğu dönem içerisinde, kablo üzerinden verilen
hizmetler için kullanılan modem cihazları operatör firmalarca kampanyalar dahilinde
sübvanse edilmesine karşın, DSL için kullanılan cihazları abonelerin yaklaşık 100
ABD Doları karşılığı satın almaları da, kullanım sürelerine bağlı ödeme miktarlarına 1770
dayalı açıklamaların kablo internet hizmetinin yaygınlaşmamasını açıklamakta
yetersiz kaldığı hususunu teyit etmektedir.
Savunma yazısında bu hususa hiç değinilmemiş olunması ve kablo altyapısının
yaygınlığı ve kullanıcı tercihleri konusundaki açıklamaların yetersizliği sebebiyle
savunma yapılan değerlendirmeleri etkileyebilecek nitelikte değildir.
H.3.2. Bilgi İsteme Yazısına Cevaben Gönderilen Yazıda Yer Verilen Hususlar
Soruşturma döneminde Soruşturma Heyetinin TTAŞ ile yapmış olduğu toplantılarda,
“Kablo internet hizmetinin İSS’lerin kullanımına açılması konusunda yaşanan gelişmelerin
ayrıntılı bir şekilde yazışma, rapor ve belgeleri ile açıklanması”
istenmiş, TTAŞ tarafından gönderilen ve içeriği itibarıyla yazılı savunmaya ek nitelikte 1780
değerlendirilebilecek 7.4.2004 tarih ve 1762 sayılı yazıda özetle,
Kablo TV şebekesinin İSS’lere açılması planı ilk olarak 19.06.2000 tarihinde gelir ortağı
firmalar ile yapılan toplantıda ele alındığı ve,
“Kablo TV üzerinden TTNet aracılığıyla verilen internet hizmetlerinin ISP [İSS] üzerinden de
verilmesinin gerek hizmetin yaygınlaştırılması, gerekse yurtdışı çıkışlarındaki tıkanıklıkların
aşılması, dolayısıyla sisteme dahil olacak çok sayıda abonenin ticari olarak Türk Telekom’a ve
firmalara ek finansal kaynak yaratacağı hususları göz önüne alınarak, teknik altyapı, yönetim
ve tarife hususlarında düzenlemeler yapılmak kaydıyla sistemin ISP’lere [İSS’lere] açılmasının
uygun olacağı” konusunda görüş birliğine varıldığı,
Bu tarihten itibaren bu konudaki modelin teknik yapısının oluşturulması hususlarında 1790
araştırmaların yapıldığı,
Açık erişimin gerçekleştirilmesi için gerek mevcut standartların desteklenmemesi ve gerekse
ilave altyapı yatırımlarına ihtiyaç duyulması hususları, başta ABD olmak üzere hizmetin
verildiği tüm ülkelerde araştırma konusu olup araştırma safhasında bulunmasına rağmen bu
konuda yapıcı yaklaşımlarda bulunularak kablo TV hizmetindeki tüm yatırım ve finansman
giderlerini karşılayan Gelir Paylaşım Ortağı firmalar ile müştereken görüşmeler sürdürüldüğü,
05-10/ 81-30
45
Kablo internet hizmetinin İSS’lere açılması modelinin ticari yapısının oluşturulması için
25.10.2001 tarihinde çalışma heyeti için Makam Onayı alındığı,
Bu süreç içinde kablo internet sisteminin İSS’lere açılması ile ilgili Kablonet Firmasınca bir
yaklaşım getirildiği, 1800
Buna göre, Kablonet Firmasının kablo TV sistemleri üzerinden kablo internet hizmetinin tüm
İSS’lere açılmasını (open access) talep etmekte ve açılabilirliğini iddia ettiği, bu şirketin Open
Access’in yapılabilirliği hususunda temel aldığı referansın “frekans kaynağının kıt olmadığı
varsayımına ve gerekecek tüm altyapı donanımının ve finansmanın kendilerince sağlanacağı”
iddiasına dayandığı,
Mevcut koşullarda bu hizmet için 4 bandın planlandığı ve bazı büyük bölgelerde bunların
2’sinin halen dolu ve 2 adeti boş olduğu ve yaklaşık 80 adet İSS’ye 2 adet (6 Mhz) bandın
verilmesinin mümkün bulunmadığı,
Kablonet Firmasınca ileri sürülen teklif ve modellerin, tamamen kendi çalıştıkları bölge
üzerinde kurgulandığı ve gerekecek yüksek miktardaki yatırımların kendilerince karşılanacağı 1810
varsayımına dayandırıldığı, oysa Kablonet’in yanı sıra 5 Firma ile de Gelir Paylaşım Esasına
göre bu hizmetin yürütüldüğü ve diğer Gelir Paylaşım Ortaklarının aynı taahhütte bulunmadığı,
hizmetin İSS’lere açılması hususundaki Rekabet Kurulunun Şirketlerinden talebinin tüm
bölgeleri kapsamakta olduğu, Kablonet firmasınca bu iş için taahhüt edilen yatırım
harcamalarının sadece kendisinin sorumlu olduğu bölgeler için geçerli olduğu, gerek Head-
End Merkezlerinde kurulacak CMTS’ler gerekse yüksek hızlı ana omurga yönlendiricilerinin
finansmanı ile eski kablo TV şebekesinde gerekecek upgrade’lerin nasıl sağlanacağı
hususunda herhangi bir fizibiliteye ve esasa dayanmadığı ve sadece gereken yatırımların
kendilerince sağlanacağını beyan ettiği,
Kablonet Firmasının mevcut Gelir Paylaşım Ortaklığı sözleşmelerine dayalı ana 1820
yükümlülüklerini 2000 Haziranında tamamlaması gerekirken zamanında tamamlayamadığı ve
bu yükümlülüğü dahi yerine getirememesinde temel etkenin finansman ve yatırım
harcamalarında karşılaştığı problemler olduğunu belirttiği,
Bu açıklamalar göz önüne alındığında Kablonet Firmasınca Açık Erişim için her türlü yapılacak
yatırım harcamalarının kendilerince karşılanacağı iddiası baz alınarak Şirketlerinin, kablo
internet hizmetinin kesintisiz, kaliteli ve güvenilir bir şekilde verilmesini sekteye uğratacak bu
risk ile hareket etmesinin doğal olarak beklenemeyeceği,
Konunun çözümlenmesi yönündeki yaklaşımların devam ederek 16.11.2001 tarihinde Gelir
Paylaşım Ortağı Firmalar ile Yapılan Koordinasyon Toplantısında “Kablo TV üzerinden
internet hizmetinin ISP’lere açılması hususunun firma elemanlarının katılımı ile yapılacak bir 1830
toplantıda karara bağlanması konusunda mutabık kalındığı ve bir toplantı düzenlenerek
çalışmanın yürütülmesi”nin karar altına alındığı,
28-30 Kasım 2001 tarihinde konunun ayrıntılı olarak görüşüleceği bir toplantı düzenlendiği
ancak Kablonet Firmasınca, “her türlü yapılacak yatırım harcamalarının kendilerince
karşılanacağı yönündeki verdikleri taahhüt ve önerdikleri yöntem ile kablo internet hizmetinin
İSS’lere açılması gerektiği, bu konuda Rekabet Kurulunun da kararı olduğunu dolayısıyla
böyle bir toplantıya gerek olmadığı ve yapılacak toplantıya katılmayacakları”nın bildirildiği,
28-30 Kasım 2001 tarihleri arasında yapılan toplantıda kablo TV şebekesinin İSS’lere açılması
modelinin ticari yapısının oluşturulması için TTAŞ tarafından oluşturulan taslak protokol
üzerinde görüşmelerin yapıldığı, ancak Kablonet Firmasının toplantıya sadece dinleyici olarak 1840
katılması ve konuya yapıcı çözümler getirilmemesi nedeniyle Aralık 2001 tarihinde yapılacak
yeni bir toplantıda konunun tekrar görüşülmesinin kararlaştırıldığı,
Telekomünikasyon Kurumunca, “kablo TV üzerinden internet hizmetinin sadece TTNet
üzerinden verilmesinin, sektörde adil rekabetin sağlanmasına engel olabilecek bir ayrımcılık
05-10/ 81-30
46
olması nedeniyle teknik imkanlar dahilinde tüm İSS’lere verilmesine yönelik 2 (iki) ay içerisinde
iş planı yapılarak Kurumun onayına sunulmasının” istediği,
Kablo TV hizmetinin teknik imkanlar dahilinde İSS’lere açılmasını teminen Gelir Paylaşımı
ortağı firmalarla yapılan toplantılar sonucunda Kablonet Firmasının kablo internet hizmetinin
tüm İSS’lere açılması yönündeki önerisinin uygulanabilir olmaması ve yapılacak ilave
yatırımlar için yüksek miktardaki finansman ihtiyacı nedeniyle diğer Gelir Paylaşım ortaklarının 1850
aynı taahhütte bulunmaması sebepleriyle Kablonet Firmasının önerisinde görüş birliğine
varılamadığı,
Bu durum, konunun çözümlenmesini teminen Telekomünikasyon Kurumunun
koordinatörlüğünde Şirket personeli ve Gelir Paylaşım ortağı firma elemanlarının da katılımı ile
oluşturulacak bir çalışma grubunca görüşülmesi ve buradan çıkacak karara göre uygulama
yapılması mütalaasının Kuruma aktarıldığı,
Telekomünikasyon Kurumunca yine de 2 ay içerisinde alternatif çözüm içeren bir iş planının
gönderilmesinin istendiği ve hazırlanan iş planının Kuruma sunulduğu,
Kablo TV üzerinden internet erişiminin ISP’lere açılması konusunda öncelikle gerekli
regülasyonun yapılması ve yapılacak düzenleme doğrultusunda gereğinin sağlanması 1860
konusunda Telekomünikasyon Kurumu ile görüşmelerin sürdüğü,
Bu süreç içinde “Şirketin kablo TV sistemleri üzerinden verilen kablo internet hizmetinin
İSS’lerce de verilmesine yönelik sunulan iş programı ve çalışma takviminin uygulanmasında
karşılaşılan sorunlar ve engellerin aktarılması ve buna ilişkin sorunların tartışılarak
oluşturulması ve diğer taraftan sektörde tam rekabetin ve serbestliğin sağlanabilmesi amacıyla
Telekomünikasyon Kurumu bünyesinde yürütülen lisans ve yetkilendirme çalışmalarına
katkıda bulunmak amacıyla Kurum koordinatörlüğünde Şirket personelinin katılımıyla
oluşturulacak bir çalışma grubu toplantısı yapılması” mütalaasını Kuruma aktardığı,
Bu çalışma grubu toplantılarının oluşması beklenmeden, Şirketin yapıcı ve konunun
çözümlenmesi yönündeki iyi niyetli yaklaşımlarının devam ettiği ve Türk Telekom’un dışında 1870
kablo internet hizmetinin bir veya birkaç İSS üzerinden verilmesi, mevcut kablo TV altyapısı ve
ileri yönde frekans bandı dahil kablo TV kıt kaynaklarının rasyonel kullanılması ön koşulu ile
mümkün olabileceği tespit edilerek TTNet dışında 2 farklı İSS’yi daha fiziksel ayrım yöntemiyle
sisteme sokan yeni bir uygulama planının Kuruma aktarıldığı,
Kurumdan alınan 8.10.2003 / 8388 tarihli yazı ile fiziksel ayrım yönteminin yeterli olmadığı ve
kendilerine “Şirketinizce yapılan çalışmanın mantıksal ayrım yöntemi üzerinde
yoğunlaştırılarak devam ettirilmesi hususunun” aktarıldığı,
Mantıksal ayrım çalışmalarının halen devam ettirildiği
ifade edilmektedir.
H.3.2.1. Değerlendirme 1880
TTAŞ ilk yazılı savunmasından farklı olarak bu kez yalnızca kablo altyapısından
İSS’lerin faydalandırılmamalarına hasredilen yazıda temel olarak üç husus üzerinde
durulmaktadır. Bu hususlar;
 Kablo altyapısından rakip İSS’lerin faydalandırılmaları yönünde çalışmaların
2000 yılından bu yana sürdüğü, ancak teknik altyapı, yönetim ve tarife
hususlarında çalışmaların devam ettiği,
 Kablo altyapısından İSS’lerin faydalandırılmaları yönünde çalışmaları bulunan
Kablonet firmasının temel aldığı varsayımların doğru olmadığı,
05-10/ 81-30
47
- Bununla birlikte Kablonet firmasınca yapılan önerilerde bu firma dışındaki
operatör firmaların konumunun göz önünde bulundurulmadığı, 1890
- Kablo internet hizmetinin tüm İSS’lere açılması yönünde Kablonet firması
önerilerinin teknik açıdan mümkün olmadığı
 Telekomünikasyon Kurumu’na fiziksel ayrıma dayalı bir plan sundukları ancak
bu planın Telekomünikasyon Kurumunca yeterli görülmediği ve mantıksal
ayrıma dayalı bir çalışma yapılmasının istendiği ve bu yönde çalışmaların
devam ettiği
şeklinde tasnif edilmiştir.
H.3.2.1.1. Teknik Altyapı, Yönetim ve Tarife
“Teknik Altyapı, Yönetim ve Tarife” konusu hakkında değerlendirmeye geçilmeden
önce ilk olarak altı çizilmesi gereken hususu, 1900
“Kablo TV üzerinden TTNet aracılığıyla verilen internet hizmetlerinin, İSS’ler üzerinden de
verilmesinin gerek hizmetin yaygınlaştırılması, gerekse yurtdışı çıkışlarındaki tıkanıklıkların
aşılması, dolayısıyla sisteme dahil olacak çok sayıda abonenin ticari olarak Türk Telekom’a ve
firmalara ek finansal kaynak yaratacağının”
TTAŞ tarafından soruşturma tarihinden yaklaşık 3 yıl önce 19.6.2000 tarihinde gelir
ortağı firmalar ile yapılan toplantıda kabul edildiği oluşturmaktadır. Bu nedenle
hizmetin yaygınlaştırılması, yurtdışı çıkışlarındaki tıkanıklıkların aşılması, Ulus,
Acıbadem, Gayrettepe, Adana ve İzmir merkezleri dışında kalan ve çoğunluğu 34
Mbit/s ya da 155 Mbit/s hızlarla ana internet omurgasına (TTNet) bağlanan 9
merkezde yaşanan kapasite sorununun aşılması, sisteme dahil olacak çok sayıda 1910
abonenin ticari olarak Türk Telekom’a ek finansal kaynak yaratacağı hususlarını göz
önünde bulunduran bir teşebbüsün doğal olarak bu faydaları yaratacak bir
uygulamaya geçilmesi için makul bir çaba içine girmesi beklenmelidir.
Yapılan açıklamalar, faydalandırmanın temel olarak teknik altyapı, yönetim ve tarife
konularının karar bağlanamamış olması gerekçesiyle mümkün olamadığı üzerinde
yoğunlaşmaktadır.
Kablo TV altyapısından rakiplerin faydalandırılması kuşkusuz teknik altyapı10,
yönetim ve tarife konularının karara bağlanmasını gerekli kılmaktadır. Ne var ki
yapılacak değerlendirmede dikkat çekici husus, TTAŞ’ye getireceği faydaların yine
TTAŞ tarafından açık bir şekilde ortaya konulan faydalandırmanın önünde bu 1920
hususların ne derece gerçekçi engeller teşkil ettiğidir.
Altyapıdan rakip İSS’lerin faydalandırılmasının önünde teknik bir engel olmadığına
dair Telekomünikasyon Kurumunca yapılan değerlendirme ertesinde, tarife ve
yönetim konularında sorunların varlığından bahsedilmesi TTAŞ’nin hizmetin
idaresine (verilmesine) yönelik idari isteksizliğini ortaya koymakta, keza yukarıda da

10 Bu kısımda yer alan “teknik altyapı” ifadesi, altyapıdan rakiplerin faydalandırılmasının “teknik yönetimi- teknik
olarak tarafların hak ve yükümlülükleri” anlamında ele alınmıştır.
05-10/ 81-30
48
yer verildiği üzere yaklaşık 3 yıldır bu nitelikte idari sorunların aşılmaması da bu
hususu teyit etmektedir.
Dolayısıyla TTAŞ’ye getireceği yararları açık olan rakiplerin altyapıdan
faydalandırılması önünde yaklaşık 3 yıldır teknik altyapı, yönetim ve tarifelere ilişkin
engellerin süregeldiğinden bahsedilmesi, yukarıda da yer verildiği üzere, TTAŞ 1930
tarafından “makul bir çaba” gösterilmediğini ve esasen bu kuruluşun faydalandırma
konusunda irade eksikliği içinde bulunduğunu göstermektedir.
Rekabet hukuku uygulamasında kabul edilebilecek savunmaların objektif ölçütlere
bağlı olması gerekliliği, bu ve benzeri savunmaların sübjektif ve ölçülebilirlikten
yoksun olmaları nedeniyle haklı bir savunma olarak kabul edilmelerini
engellemektedir.
Soruşturmanın konusunu da irade eksikliği şeklinde vücut bulan reddetme eylemi
oluşturmakta, dolayısıyla altyapıdan faydalandırmama eylemine dayanak olarak yine
faydalandırma yönündeki irade eksikliğinin gösterilmesi bu hususun bir savunma
olarak ele alınmasını engellemektedir. 1940
H.3.2.1.2. Teknik Engeller
TTAŞ’nin sözü edilen yazısında yer verilen, temel olarak altyapıdan rakiplerin
faydalandırılmalarının önündeki “teknik engeller - altyapının buna imkan tanıyıp
tanımadığı” üzerinde yoğunlaşan açıklamalara karşılık olarak, Telekomünikasyon
Kurumu’nca 2002 tarihinde verilen karar altyapıdan rakiplerin faydalandırılmalarının
önünde teknik bir engel bulunmadığını ortaya koymaktadır.
Bahsi geçen yazının incelenmesi ile ilgili kısımlarda esasen faydalandırma şekli
üzerinde durulduğu görülmekte, aynı yazı ve TTAŞ’nin Telekomünikasyon
Kurumu’na gönderdiği 26.8.2003 tarih ve 377 sayılı yazı dikkate alındığında TTAŞ
tarafından ileri sürülen temel argümanı (Kablonet firmasınca ileri sürüldüğü üzere) 1950
talep eden tüm İSS’lerin altyapıdan faydalanmalarının teknik olarak mümkün
olmaması oluşturmaktadır. Bu hususlar hakkında da referans alınması gereken
noktayı “Telekomünikasyon Kurumu’nun konuya ilişkin değerlendirmesi”
oluşturmalıdır.
Kablonet firmasınca TTAŞ’ye gönderilen “Kablo TV Şebekesinde İnteraktif Hizmetler
ve ISP Bağlantısı (Ağustos 2001)” başlıklı çalışmada yer verilen,
“kablo TV altyapısının mantıksal ayrım esasına dayalı olarak talep eden tüm İSS’lere
açılabileceği”
değerlendirmesine yönelik TTAŞ tarafından
“talep eden tüm İSS’lerin altyapıdan faydalanmalarının mümkün olmadığı” 1960
şeklinde ileri sürülen hususlara ve bu hususların vücut bulduğu 26.8.2003 tarih ve
377 sayılı yazı eki TTAŞ Bilgi Notu’nda,
“altyapının yalnızca 2 (iki) adet İSS’ye açılabileceği”
05-10/ 81-30
49
değerlendirmesine yönelik olarak Telekomünikasyon Kurumu’nca TTAŞ’ye
gönderilen 8.10.2003 tarih ve 19383-8388 sayılı yazıda yer alan,
Diğer bir deyişle, ilgili piyasada rekabetin tesisi için en fazla üç İSS’nin hizmet vermesinin
yeterli olmayacağı düşüncesiyle tarafınızca önerilmiş olan açık erişim yönteminin etkin ve
verimli bir metot olmadığı değerlendirilmekte olup, bu hususta mantıksal ayrım da dahil olmak
üzere daha fazla İSS’nin erişimine izin verecek bir yöntem geliştirilmesinin uygun olacağı
mütalaa edilmektedir. 1970
şeklindeki ifade, esasen altyapının talep eden İSS’lerin altyapıdan faydalanmalarına
olanak veren ve ilk olarak 2001 yılında gündeme gelen mantıksal ayrımın
uygulanabilirliği konusunda tereddütleri ortadan kaldırmaktadır. Böylece, TTAŞ
tarafından gerek daha önce Telekomünikasyon Kurumu’na gönderilen yazıda
gerekse bu kuruluşça Rekabet Kurumu’na gönderilen yazıda yer verilen “teknik
engellerin varlığı” savunması geçersiz kalmaktadır. Bu çerçevede, TTAŞ tarafından
gönderilen ve içeriği itibarıyla yazılı savunmaya ek nitelikte değerlendirilebilecek
7.4.2004 tarih ve 1762 sayılı yazıda yer verilen hususların da ulaşılan sonucu
etkileyebilecek bir yanının bulunmadığı anlaşılmaktadır.
H.3.3. TTAŞ’nin 17.9.2004 ve 3.11.2004 Tarihli Savunmaları (İkinci ve Üçüncü 1980
Yazılı Savunma)
Rekabet Kurumu kayıtlarına 17.9.2004 tarih ve 5106 sayı ile giren 2. yazılı
savunmada genel olarak, Yetki İtirazı, Geniş Bant Pazarında Kablo TV Şebekesi
Üzerinden Verilecek İnternet Servisi ile DSL Arasındaki Rekabet, Avrupa Birliği
Uygulamaları Ve Ülke Örnekleri, TTAŞ Tarafından Kablo TV Hizmetlerinin İSS’lere
Açılması Konusunda Yapılan Çalışmalar ve Soruşturma Raporunda Yer Alan
Tespitlere İlişkin Değerlendirmeler başlıkları altında görüşlere yer verilmiştir.
TTAŞ’nin 3.11.2004 tarihli 3. yazılı savunması ise yine Yetki Konusuna İlişkin
Hususlar ve Diğer Tespitlere İlişkin Hususlar bölümlerinden oluşmaktadır.
TTAŞ’nin ikinci ve üçüncü yazılı savunmasında yer alan diğer hususlara ilişkin 1990
değerlendirmelere kararın önceki bölümlerinde yer verilmiş olduğundan bu bölümde
sadece TTAŞ’nin Soruşturma Raporunda yer alan tespitlere ilişkin savunması
değerlendirilmektedir.
H.3.3.1. Soruşturma Raporunda Yer Alan Tespitlere İlişkin TTAŞ
Değerlendirmeleri
TTAŞ’nin yazılı savunmasında ilk olarak yer verilen değerlendirme; Soruşturma
Raporunda yer alan kablo TV altyapısı üzerinden verilebilecek internet hizmetlerine
ilişkin şebekeye yönelik olarak TTAŞ’nin herhangi bir yatırım, bakım veya onarım
maliyetinin bulunmadığı yönündeki iddialara ilişkindir. TTAŞ, tamamını kendisinin
elde etmesi gereken gelirin bir kısmını gelir ortağı firmalarla paylaşarak belirli bir 2000
maliyete katlanması ve gelir ortağı firmaların yapmış oldukları yatırım, bakım veya
onarım çalışmalarının maliyetlerini TTAŞ gelirlerinden elde ettikleri pay ile
karşılamaları sebebiyle bu iddianın doğru olmadığını ileri sürmektedir.
TTAŞ, şebekeye eklenecek her bir yeni abone için gelir ortaklığı ilişkileri sistemi
içinde herhangi bir somut (parasal) yükümlülük altında bulunmamaktadır. Bu
yükümlülük aksine, gelir ortaklığı sistemi içinde belirlenen koşullarda, gelir ortağı
05-10/ 81-30
50
firmalar üzerinde bulunmaktadır. Başka bir ifade ile gelir ortaklığı sistemi içinde
şebekeye eklenecek yeni bir abonenin TTAŞ açısından marjinal maliyeti
bulunmamaktadır.
Kablo TV şebekesine katılacak her yeni abone ve bu abonenin şebekeye katılması 2010
ile oluşan marjinal maliyet TTAŞ’nin maddi varlıklarının hiçbirinde herhangi bir
tükenmeye yol açmadan aktiflerinde bir artış yaratmaktadır. Bu bakımdan TTAŞ
savunmasında ifade edilen hususlar ulaşılan sonuçları değiştirmemektedir.
TTAŞ’nin ikinci savunması gelir paylaşımı sözleşmelerin hukuki statüsünün tespitinde
hataya düşüldüğü yönündedir.
Gelir paylaşımı sözleşmelerin hukuki statüsüne soruşturma konusu eylemlerin
cereyan ettiği hukuki ve fiili zeminin anlaşılmasının sağlanması amacıyla yer
verilmiştir.
Bu nedenle asıl amaç, soruşturma konusu eylemlerin cereyan ettiği alanda gelir
ortaklığı sözleşmeleri ile kurulan ilişkilerin fiilen ne şekilde gerçekleştiğinin 2020
açıklanmasıdır.
Bu bakımdan kablo TV şebekesinin inşası, bakımı, bu şebeke üzerinden son
kullanıcılara hizmet götürülmesi, abonelik ilişkileri gibi gelir ortaklığına konu ilişkilerin
gerçekleşme şekli hakkında verilen hususların doğruluğu konusunda bir tereddüt
bulunmamaktadır.
TTAŞ savunmasında yer verilen diğer bir husus, Kablo TV şebekesinin erişime
açılması konusunda teknik bir engelin bulunup bulunmadığı ile ilgili Kablonet
firmasının görüşlerine yer verilmesinin sübjektif bir değerlendirme olduğu ve hukuka
aykırı olduğudur.
Kablo TV şebekesinin erişime açılması önünde teknik engellerin bulunup 2030
bulunmadığına ilişkin değerlendirme yapılırken sektör spesifik düzenleyici kuruluş
olan Telekomünikasyon Kurumu ve bizatihi TTAŞ de dahil olmak üzere bir çok tarafın
görüşüne yer verilmiştir.
Bu bağlamda konuya ilişkin yapılan değerlendirmenin sektör düzenleyici kuruluşun
yanı sıra bizzat TTAŞ’nin ifadelerine dayanması sübjektiflik iddiasının gerçeği
yansıtmadığını ortaya koymaktadır.
Savunmada gündeme getirilen diğer bir hususu ise Soruşturma Raporunda yer
verilen,
“İncelenen bir olayda Telekomünikasyon Kurumu görüşü alındıktan, dolayısı ile sektörde
telekomünikasyon düzenlemelerinin uygulanması ile elde edilen ve önemine yukarıda 2040
değinilen tecrübe ve ihtisaslaşmadan faydalanıldıktan sonra, 4054 sayılı Kanun’un gerek
Rekabet Kurulu’nca, gerek hukuk mahkemelerince uygulanmasının (ve dolayısıyla
telekomünikasyon düzenlemelerinin öngörmediği zararın tazmininin istenmesinin) önünde bir
engel bulunmamaktadır.
Dosya konusu olayda ise bu şartın, Telekomünikasyon Kurumu’nun 28.3.2002 tarihli kararı ile
yerine getirilmiş sayılması gerekmektedir.”
05-10/ 81-30
51
şeklindeki değerlendirmenin, Telekomünikasyon Kurulu’nun 28.3.2002 tarih ve
2002/117 sayılı kararı çerçevesinde konuyla ilgili olarak TTAŞ bünyesinde yapılan
çalışmaların devam etmesi ve bu kapsamda hazırlanmakta olan İş Planı’nın
tamamlandığında Telekomünikasyon Kurumu’na intikal ettirilecek olması sebebiyle 2050
doğru olmadığıdır.
Soruşturma Raporunun yukarıda yer verilen kısmı 2813 sayılı Yasa’nın 7/m
maddesinin uygulanma şekline ilişkin bir yorumdan ibarettir. Dolayısıyla bahsi geçen
Telekomunikasyon Kurulu kararının yerine getirilip getirilmediği hususuyla bağlantısı
bulunmamaktadır.
Bunun yanı sıra, Soruşturma Raporunda Telekomünikasyon Kurulu’nun aynı kararına
ilişkin olarak yer verilen ve kararın İSS’lerin kablo altyapısından faydalandırılmaması
sonucunda rekabetçi bir zararın oluşması riskini bertaraf edebilecek nitelikte olmadığı
yönündeki açıklamanın da TTAŞ’nin savunmasında ileri sürdüğünün aksine
yerindelik ve hukukilik denetimi yapma amacı bulunmamaktadır. Bu değerlendirme, 2060
Rekabet Kurulu’nun karar almadan önce ilgili piyasada, piyasa içinden ve/veya
piyasa dışından kaynaklanan tüm hususları, özellikle de soruşturma konusu eyleme
yönelik olarak sektör düzenleyici kurumların düzenleme ve kararlarını dikkate
almasından ibaret olup yerindelik, hukukilik ve benzeri bir denetim amacı ve nitleiği
taşımamaktadır. Benzer tipteki değerlendirmeler yalnızca telekomünikasyon
sektöründe değil kamunun piyasa dışından müdahalelerine konu elektrik, gaz, sağlık
ve benzeri sektörlerde de yapılmaktadır.
Mevzuatça getirilen önlemler ve konuyla ilgili Rekabet Kurumu ve Telekomünikasyon
Kurumu tarafından verilmiş tüm idari kararların, yapılmış veya taslak halindeki
düzenlemelerin değerlendirilmesi, 4054 sayılı Kanun kapsamında işlem yapılmasını 2070
gerektirecek herhangi bir durumun varlığının tespiti için gerekli olan rekabetçi zarar
doğması riskinin bertaraf edilmesini olanaklı kılacak bir durumun bulunup
bulunmadığının tespitine yöneliktir.
TTAŞ’nin, Soruşturma Raporunda yer verilen Rekabet Kurulu’nun 2.10.2002 tarih ve
02-60/755-305 sayılı nihai kararında Telekomünikasyon Kurumu’nun yetkisinin kabul
edilerek, konu hakkında Telekomünikasyon Kurulu tarafından alınan karar gerekçe
gösterilmek suretiyle karar tesis edilmiş olduğu ve bu nedenle aynı durum varlığını
sürdürdüğüne, diğer bir deyişle, aynı karar çerçevesinde işlem yapılmaya devam
edildiğine göre, Rekabet Kurumu’nun önceki kararla bağlı olması gerektiği yönündeki
savunması da kabul edilebilecek nitelikte bulunmamaktadır. 2080
Rekabet Kurulu’nun konuya ilişkin almış olduğu önceki tarihli kararına dayanak
oluşturan hususu, Telekomünikasyon Kurulu’nca yapılmış bir düzenlemenin varlığı
değil, aynen Karar’da yer verildiği üzere, TTAŞ’ın kendi beyanlarından kablo TV
üzerinden internet hizmetinin İSS’lere açılmasına karar verdiğinin anlaşılması
oluşturmuştur. Bu çerçevede önceki tarihli kararın, esasen TTAŞ hakkında 2003 yılı
içinde uluslararası karasal kiralık devreler ile internet toptan erişimi konularında
yürütülen ve 4054 sayılı Kanun’un 9/3. maddesi uyarınca “TTAŞ tarafından bazı
davranışlardan kaçınılacağının ifade edilmesi üzerine sonlandırılan” incelemeden
nitelik olarak bir farkı bulunmamaktadır.
05-10/ 81-30
52
Dolayısıyla, kablo TV üzerinden internet hizmetinin halen İSS’lere açılmadığı dikkate 2090
alındığında konunun yeni bir soruşturma kapsamında ele alınmasında bir engel
bulunmadığı görülmektedir.
TTAŞ savunmasında, Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin Kablo TV şebekesini
kapsamadığı ve Telekomünikasyon Kurumu’nun görüşünün de bu yönde olduğu
ifade edilmektedir.
Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği soruşturma konusu eyleme ilişkin olarak rekabetçi
zarar riskini ortadan kaldırılabilme ihtimali bulunan düzenlemelerden biridir.
Yönetmeliğin kapsamı konusunda Telekomünikasyon Kurumu’ndan gelen açıklama
da dikkate alınarak, yukarıda yer verilen savunma yazısında da belirtilen sonuca
paralel bir sonuca ulaşılmış ve kablo TV’nin Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği 2100
kapsamında olmaması nedeniyle bu düzenlemenin “kablo altyapısından İSS’lerin
faydalandırılmaması yönünde gerçekleşen veya gerçekleşebilecek eylemler
sonucunda rekabetçi zarar oluşması riskini bertaraf etmediği, başka bir ifade ile bu
yönde bir eylemden dolayı zararın oluşmasını engelleyici niteliğinin bulunmadığı”
tespit edilmiştir.
Savunmaya konu edilen ve Soruşturma Raporunda değerlendirilmiş olan diğer bir
düzenleme “Kablo Platform İşletmeciliği Taslak Yönetmelik Eki’dir”. TTAŞ tarafından,
soruşturma tarihi itibarıyla henüz yürürlüğe girmemiş bulunan ve ne şekilde yürürlüğe
gireceği henüz bilinmeyen bir taslağa dayanılarak değerlendirme yapılmasının
dayanaksız bir yaklaşım olduğu ve idare hukuku açısından da henüz yürürlüğe 2110
girmeyen bir idari işleme dayanılarak bir idari işlem tesis edilemeyeceği ifade
edilmektedir.
“Kablo Platform İşletmeciliği Taslak Yönetmelik Eki’nin” değerlendirilmesi ile,
Telekomünikasyon Kurumu’nun iş planından anlaşıldığı kadarıyla, yakın bir gelecekte
yayınlanması beklenen bir düzenlenmenin, soruşturma konusu eylemler üzerinde
doğurabileceği olası etkilerin tespit edilmesine yönelik olarak, rekabetçi zararın
bertaraf edilmesinin, mevcut ya da yakın bir gelecekte yürürlüğe girecek bir
düzenleme kapsamında söz konusu olup olamayacağının açıklığa kavuşturulması
amaçlanmıştır. Bu nedenle, savunma yazısında yer verilen itiraz ve henüz yürürlüğe
girmeyen bir idari işleme dayanılarak bir idari işlem tesis edilmeye çalışıldığı iddiası 2120
geçerli bir iddia olarak kabul görmemiştir.
TTAŞ tarafından öne sürülen bir diğer savunma ise, soruşturma kapsamında ilgili
ürün pazarının yanlış tanmlandığı, teknolojinin hızla değişkenlik gösterdiği
telekomünikasyon sektöründe altyapı teknolojisine bağlı pazar tanımı
yapılamayacağı, dolayısıyla ilgili ürün pazarının geniş bant hizmetler pazarı olarak
belirlenmesi gerektiği ve bu hizmetler pazarında rekabetin sağlanmış olduğudur.
Bu kararın ilgili ürün pazarı başlığı altında pazar ile ilgili olarak ayrıntılı açıklamalar
yapılmaktadır. Bu çerçevede, TTAŞ’nin iddia ettiği üzere altyapı teknolojisine bağlı
pazar tanımı yapılamayacağı dayanaksız kalmaktadır. Ürünlerin birbirlerinden
farklılaşmasına, tüketici ve üreticilerin tercihlerinde etkili olduğu müddetçe teknolojiye 2130
bağlı ilgili ürün pazarı değerlendirmesi yapılması önünde uygulama ve teorik
yaklaşım bakımından bir engel bulunmamaktadır. Bu bakımdan ilgili ürün pazarı
05-10/ 81-30
53
rekabet hukukunun süregelen uygulamasına uygun bir şekilde yapılmış olduğundan
tarafın bu savunması dayanaksız bulunmuştur.
TTAŞ tarafından ileri sürülen bir diğer husus, tespitler kısmında yer verilen “TTAŞ’nin
Kablo TV şebekesini erişime açmayarak rasyonel bir işletmeci gibi davranmadığı
yönünde yapılan değerlendirmelere” ilişkindir.
Dosya kapsamında TTAŞ’nin eylemlerinin rekabet ihlali olarak değerlendirilebilmesi
için çeşitli kriter ve standartlar ortaya konulmuş ve bu sınırlar içinde bir değerlendirme
yapılmaktadır. Bu sınırlar çerçevesinde, TTAŞ’nin kablo TV altyapısını erişime 2140
açmamasının rekabetin ortadan kaldırılması ya da sınırlandırılmasına yol açmaktan
başka ekonomik anlamı olmayan bir davranış olduğu ortaya konulmakta ve bu
kapsamda TTAŞ için rasyonel olan bir davranışın gerçekleştirilmemesinin sebepleri
değerlendirilmektedir.
TTAŞ tarafından internet omurgasında kapasite sıkıntısı yaşandığının ifade edilmesi
nedeniyle, esasen kablo TV’nin erişime açılmasının bu sıkıntıyı da hafifletebileceği
ifade edilmiştir. Fakat TTAŞ, savunmasında bu tespitin tamamen hatalı olduğunu
savunmakta ve kablo TV şebekesinde iki yönlü erişim (gelen ve giden trafik)
bakımından sıkıntı bulunduğu, bunun aşılması noktasında çalışmaların devam ettiği
açıklanmasına yer vermektedir. 2150
TTAŞ tarafından TTNet internet omurgasında yaşanan kapasite sorununun varlığı
bilinirken kablo TV şebekesinin erişime açılmamasının ne gibi bir haklı ticari
gerekçeye dayandığının ortaya konulması gerekirken, kapasite sıkıntısı ile kablo TV
altyapısında varlığı iddia edilen gidiş ve geliş yönündeki sıkıntı arasında bir bağlantı
kurulmaya çalışılması anlam taşımamaktadır.
TTAŞ savunmasında,
“d)Gerek öngördüğü ciddi finansal kayıplar gerek rakipleri altyapıdan faydalandırmama
nedeniyle yaşanan teknik sorunlar çerçevesinde Şirketimizin açıkça zarar etmesi sonucunu
doğuran bu davranışın haklı bir ticari gerekçeye dayanmadığı” iddiasının da gerçekten uzak
olduğu düşünülmektedir. Zira, kablo TV üzerinden verilen internet hizmetinin erişime açılması 2160
için gerekli olan ilave yatırım bedelinin Gelir Paylaşım Sözleşmesi kapsamında uygulayıcı
firmalar tarafından karşılanmayacağı ayrı ayrı belirtildiğinden, Şirketimize ek finansal yük
getirecek bir konuda, tarafımızdan yatırım yapılması mümkün değildir.
f) “Söz konusu davranışın ardında objektif teknik gerekçelerin (engellerin) de bulunmadığı”
iddiası da gerçekçi değildir. Şirketimizi ilave yatırım sorumluluğu altına sokacak her durum
yeni teknik engellerin mevcudiyeti anlamına gelmektedir.”
ifadelerine yer verilmektedir.
Savunma yazısının Sonuç kısmının (d) ve (f) bentleri altında yer verilen bu ifadeler ile
yine Savunma yazısının “Kablo İnternet Abone Durumu” başlıklı VIII. Bölümü’nde yer
alan, 2170
“14 yayın sahasında verilen Kablo Internet hizmeti için şu anda 19 adet CMTS kurulu olup,
bunların toplam kapasitesi yaklaşık 90.000 aboneyi desteklemektedir. Haziran 2004 sonu
itibarıyla, 44.667 Kablo internet abonesi olduğu göz önüne alınırsa, ilave CMTS yatırımı
yapmadan yaklaşık 45.000 yeni abone ilavesi yapılabilir.”
05-10/ 81-30
54
ifadeleri birlikte ele alınmaktadır.
Savunmanın bu yönünün de kabul edilmesi mümkün değildir. TTAŞ tarafından gerek
şebeke kapasitesi gerek kablo internet hizmetinin verilmesi için gerekli CMTS
cihazları bakımından halihazırda ve yaklaşık 3 yıldır 45.000 abonelik boş bir
kapasitenin bulunduğu teyit edilmiştir.
TTAŞ’nin bu savunmasıyla, abone sayısının 45.000’i aşması durumunda yapılması 2180
gerekebilecek yeni cihaz temini/kapasite artırımı vb. hususlara dikkat çekilmektedir.
Kablo TV altyapısından rakip İSS’lerin faydalandırılması ve bahsi geçen 45.000
rakamının üzerinde yeni abone talebi oluşmasının yeni cihaz temini ve/veya kapasite
artırımı ihtiyacı oluşturacağı ve bunun TTAŞ üzerinde finansal bir yük doğuracağı,
dolayısıyla Şirkete ek finansal yük getirecek bir konuda, yatırım yapılmasının
mümkün olamayacağı ifade edilmektedir.
TTAŞ tarafından ifade edilen bu ek finansal yük iddiasının 45.000 aboneden fazla bir
talep oluşması durumunda söz konusu olacağı, dolayısıyla bugüne kadar boş tutulan
en az 45.000 abonelik kapasiteye ilişkin olmadığı açıktır.
TTAŞ tarafından ileri sürülen savunmanın “önerilen tedbire” ilişkin olan bu kısmının, 2190
rekabet hukuku uygulamasında gerek hakim durumun kötüye kullanılması
hallerinden biri olarak teşebbüs sorumluluğunun doğabileceği “rakipler ile işbirliği
yapılmaması” haline, gerek bu hukuk altında getirilebilecek tedbirler bakımından
“teşebbüsün özel bazı yatırımlar yapmaya zorlanmaması” başlığına ilişkin olması
nedeniyle, konuya ilişkin açıklama yapılması gerekmektedir.
Rekabet hukuku uygulamasında teşebbüsün rakipleri ile işbirliği yapmasının bu
teşebbüs üzerinde “salt (münhasıran) bu işbirliğinin gerçekleşebilmesi için ve/veya bu
işbirliğinin mümkün olabilmesi için” “olağan iş akışı dışında yapılması gerekli” “özel”
bazı yatırımlar gerektirdiği hallerde, rakipler ile işbirliği yapılmaması nedeniyle bir
hakim durumun kötüye kullanılması ya da tekelleşme eyleminden söz 2200
edilemeyeceğinin belirtilmesi gerekmektedir.
Burada söz konusu olan ayrım, yapılması gerekli yatırımın ve/veya kapasite
artırımının “salt rakiplerle işbirliğinin gerçekleşebilmesi ve/veya mümkün olabilmesi
için, rakipler ile işbirliği yapılmasına özgü, özel bazı yatırımlar” mı yoksa teşebbüsün
“olağan iş akışı dahilinde örneğin ürettiği mal veya hizmetlere olan talebin artması
durumunda karşılaşabileceği” türde bir yatırımdan mı sayılması gerektiği ayrımıdır.
Bu kapsamda dosya konusu olayda da tartışılması gerekli husus, getirilmesi önerilen
tedbir sonucunda (TTAŞ tarafından halihazırda hiçbir maliyet yaratmaksızın
karşılanabilecek 45.000’lik kapasite bir yana) İSS’lerin yapabilecekleri pazarlama vb.
çalışmalar sonucunda 45.000 rakamının üzerinde yeni abone talebi oluşması 2210
durumunda TTAŞ (ve/veya gelir paylaşım ortakları) tarafından yapılması gerekli
olabilecek CMTS cihazı vb. yatırımın bu teşebbüse rakipler ile işbirliği yapılmasına
özgü, özel bazı yatırımlar yüklenilmesi anlamına mı geldiği yoksa bu yatırımın
teşebbüsün olağan iş akışı içerisinde karşılaşılabilecek bir maliyet mi olduğudur.
Kablo TV altyapısından rakiplerin faydalandırılmaları konusundan bağımsız olarak,
bu şebeke üzerinden halihazırda internet erişimi talep eden kullanıcı sayısının
05-10/ 81-30
55
artması durumunda TTAŞ’nin (ve/veya gelir paylaşım ortaklarının) bahsi geçen
CMTS vb. cihaz yatırımını bugüne kadar izlenen usul çerçevesinde aynı şekilde
gerçekleştirmek durumunda olduğu görülmüştür.
Dolayısıyla, kablo TV üzerinden internet erişimi temin eden abone sayısının artması 2220
durumunda yapılacak cihaz yatırımının da TTAŞ’nin kablo TV altyapısına sahip bir
operatör olarak yapması beklenen olağan bir yatırım olduğu, başka bir ifade ile kablo
TV altyapısından rakiplerin faydalandırılmaları konusundan bağımsız olarak
yapılması gerekli bir yatırım olduğu anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede, yaklaşık 3 yıldır ek bir finansal yük ve benzeri bir durum içermeyen bir
kapasitenin varlığı dikkate alındığında bugüne kadar kablo TV altyapısının erişime
açılmaması eyleminin rekabet hukuku çerçevesinde niteliğine halel getirmeyen
mevcut durum dışında, kablo TV altyapısından geleceğe yönelik olarak rakip servis
sağlayıcıların faydalandırılmaları hususunun da TTAŞ üzerine “bu işleme özel” bazı
yükümlülükler getirmediği açıktır. 2230
Savunma yazısında şebekeye ilişkin, Soruşturma Raporu’nda TTAŞ ifadelerine
dayandırılarak yapılan, kapasite değerlendirmelerine itiraz edilmediği dikkate
alındığında, geleceğe yönelik olarak gerekli cihaz yatırımı yapılması durumunda
kablo internet hizmeti sunumu nedeniyle TTAŞ açısından elde edilebilecek gelirin
mevcuda göre artabileceği de açıktır.
Yukarıda yer verilen eylemleri dolayısıyla, Kurul, TTAŞ’nin rakip internet servis
sağlayıcılarını kablo TV altyapısından faydalandırmamak suretiyle 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiğine karar vermiş ancak soruşturma konusu fiilleri
nedeniyle TTAŞ’nin para cezası ile cezalandırılmasına gerek olmadığı sonucuna
varmıştır. 2240
Kurul para cezası verilmemesi kararına esas olarak, “TTAŞ’nin TTNet dışında Kablo
TV şebekesi üzerinden internet erişimi sunmak isteyen İSS’lere bu olanağı
tanımamak suretiyle eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler
için farklı şartlar ileri sürdüğü” iddiasıyla 28.3.2001 tarihinde başlattığı İSS
Soruşturması’na ilişkin olarak 2.10.2002 tarih ve 02-60/755-305 sayılı nihai kararının
1.3.2004 tarihinde ilgili taraflara tebliğ edildiğini, bu karar doğrultusunda TTAŞ’nin,
tebliğ tarihinden itibaren yerine getirmesi gereken yükümlülükler için makul bir
sürenin geçmemiş olduğunu göz önünde bulundurmuştur.
Ayrıca Kurum kayıtlarına 29.3.2004 tarih ve 1631 sayı ile intikal eden
Telekomünikasyon Kurumu yazısından elde edilen bilgiler ışığında, 2250
Telekomünikasyon Kurulu’nca 28.3.2002 tarihinde alınan karar kapsamında TTAŞ ile
Telekomünikasyon Kurumu arasında, kablo TV altyapısının diğer İSS’lerin erişimine
açılmasına yönelik görüşmelerin ve çalışmaların devam ettiğinin anlaşılması
nedeniyle de bu teşebbüsün para cezası ile cezalandırılmasına gerek olmadığı
sonucuna varılmıştır.
Telekomünikasyon Kurulu’nun 28.3.2002 tarihli kararında “Kablo TV internet
hizmetinin, teknik imkanlar dahilinde, tüm İSS’lerce verilmesine yönelik 2 (iki) ay
içersinde İş Planı hazırlanarak Kurumun onayına sunulmasına” karar verilmiş, bu
çerçevede TTAŞ bir iş planı hazırlayarak bu planı Telekomünikasyon Kurumu
05-10/ 81-30
56
onayına sunmuştur. Söz konusu plan Telekomünikasyon Kurulu kararındaki “tüm 2260
İSS’lerce bu hizmetin verilmesi” olanağını sağlamaması nedeniyle kabul edilmemiş
ve bu alanda çalışmaların devam ettirilmesi kararı alınmıştır. Bu karar doğrultusunda,
10.5.2004 tarih ve 169 sayılı TTAŞ yazısından Telekomünikasyon Kurumu
düzenlemeleri çerçevesinde, teknik imkanlar dahilinde Kablo TV şebekesi üzerinden
internet hizmetinin tüm İSS’lerce verilmesini teminen uygulanacak model konusunda
İSS’ler ile görüşme yapıldığı anlaşılmış ve bu görüşmeler sonucunda, erişime açma
konusunda yapıcı gelişmelerin yaşandığı tespit edilmiştir. TTAŞ’nin Kablo TV
şebekesinin erişime açılması yönündeki bu çalışmaları Kurul tarafından ihlalin
ortadan kaldırılmasına yönelik olumlu çabalar olarak değerlendirilmiş ve para cezası
verilmemesi yönünde oluşan kanaati güçlendirmiştir. 2270
I. SONUÇ
Türk Telekomünikasyon A.Ş. hakkında 21.8.2003 tarih, 03-58/675-M sayılı Kurul
kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapora, toplanan
delillere, sözlü savunma toplantısındaki açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına
göre 7.2.2005 tarihinde yapılan ilk oylama ve 4054 sayılı Kanun’un 51. maddesi
uyarınca 10.2.2005 tarihinde yapılan ikinci oylama sonucunda;
1) Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin rakip internet servis sağlayıcılarını kablo TV
altyapısından faydalandırmamak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal
ettiğine OYÇOKLUĞU ile;
2) Bu eyleminden dolayı Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin idari para cezası ile 2280
cezalandırılmasına gerek olmadığına OYÇOKLUĞU ile
3) Kablo TV şebekesi üzerinden internet hizmetini diğer İSS’lere açarak ihlale son
vermesi gerektiğinin 4054 sayılı Kanun'un 9/1. maddesi uyarınca Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’ne bildirilmesine Kurul Üyesi M. Sıraç ASLAN'ın farklı
gerekçesi ve OYÇOKLUĞU ile;
karar verilmiştir.



2290









2300


05-10/ 81-30
57
Rekabet Kurulu’nun 10.2.2005 Gün ve 05-10/81-30 Sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ



Bilindiği üzere 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16.
maddesinin 2. fıkrasında “Bu Kanun’un 4’üncü ve 6’ncı maddesinde yasaklanmış
olan davranışları gerçekleştirdiği Kurul Karar’ı ile sabit (olanlara).... ikiyüz milyon
liradan aşağı olmamak üzere, ceza verilecek teşebbüs niteliğindeki gerçek ve tüzel
kişiler ile teşebbüs birlikleri ve/veya bu birliklerin üyelerinin bir önceki mali yıl
sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayrisafi gelirinin yüzde
onuna kadar para cezası verilir” denilmektedir. Hükmün konumuz açısından en
önemli noktası, ihlal yaptığı Kurul kararı ile sabit olanlara para cezası
“verilebileceğinin” değil “verileceğinin” kanun koyucu tarafından net biçimde belirtilmiş
olmasıdır. Başka bir ifadeyle, Kurul’un ihlalin varlığını belirledikten sonra ceza
vermemek gibi bir seçeneği yoktur.

Bu değerlendirmenin ışığında, başlıkta anılan Karar’ın ilk maddesinde ihlalin
varlığı kabul edilmişken 2. maddede ceza verilmesine gerek olmadığına karar
verilmesinin, Kanun’un hükümlerine ve ruhuna aykırı olduğu değerlendirmesi ile
sözkonusu maddeleye karşı oy kullandık.





A. Ersan GÖKMEN R. Müfit SONBAY
Kurul Üyesi Kurul Üyesi






















05-10/ 81-30
58
Rekabet Kurulu’nun 10.2.2005 Gün ve 05-10/81-30 Sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ



Bilindiği üzere 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16.
maddesinin 2. fıkrasında “Bu Kanun’un 4’üncü ve 6’ncı maddesinde yasaklanmış
olan davranışları gerçekleştirdiği Kurul Karar’ı ile sabit (olanlara).... ikiyüz milyon
liradan aşağı olmamak üzere, ceza verilecek teşebbüs niteliğindeki gerçek ve tüzel
kişiler ile teşebbüs birlikleri ve/veya bu birliklerin üyelerinin bir önceki mali yıl
sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayrisafi gelirinin yüzde
onuna kadar para cezası verilir” denilmektedir. Hükmün konumuz açısından en
önemli noktası, ihlal yaptığı Kurul kararı ile sabit olanlara para cezası
“verilebileceğinin” değil “verileceğinin” kanun koyucu tarafından net biçimde belirtilmiş
olmasıdır. Başka bir ifadeyle, Kurul’un ihlalin varlığını belirledikten sonra ceza
vermemek gibi bir seçeneği yoktur.

Bu değerlendirmenin ışığında, başlıkta anılan Karar’ın ilk maddesinde ihlalin
varlığı oybirliği ile kabul edilmişken 2. maddede ceza verilmesine gerek olmadığına
karar verilmesinin, 3. maddede de olayın Kanun’un 9/1. maddesi uyarınca görüş
bildirme yolu ile geçiştirilmesinin Kanun’un hükümlerine ve ruhuna aykırı olduğu
değerlendirmesi ile sözkonusu maddelere karşı oy kullandım.




Murat GENCER
Kurul Üyesi






















05-10/ 81-30
59
(Rekabet Kurulu’nun 10.02.2005 tarih ve 05-10/81-30 sayılı Kararı)


KARŞI OY GEREKÇESİ

Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin mevcut yasal düzenlemeler çerçevesinde
rekabete açık bir alan olan kablo–TV şebekesi üzerinden internete erişim hizmetini
tekelleştirmek ve kablo–TV şebekesinin gelişmesi veya yaygınlaşabilmesi için büyük
önem arz eden pazarlama faaliyetlerini tüketicinin aleyhine olarak kısıtlamak
biçiminde ortaya çıkan kablo–TV şebekesi ve üzerinden verilen hizmetlere ilişkin
uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’u ihlal edip etmediğinin tespitine dair Rekabet
Kurulu Kararı’nın 1. ve 3.maddelerine aşağıdaki gerekçelerle iştirak etmemekteyim.

1989 yılında pilot uygulama ile Ankara’da başlatılan kablo–TV hizmetlerinde
1991 yılında Türk Telekomünikasyon A.Ş. yatırım ve tesis işletmeciliğini üstlenerek
tekel konumuna gelmiştir. Zaman içinde, ihale sonucu belirlenen 6 tane firma ile gelir
paylaşımı sözleşmeleri imzalanmıştır. Halen 20 İl ve 24 merkezde 5 ortak firma ile
hizmet vermekte olan Türk Telekomünikasyon A.Ş., Telekomünikasyon Kurumu’ndan
yetkilendirme ruhsatı almış ve Telekomünikasyon Kurumu’nun denetimine tabi olarak
her türlü telekomünikasyon hizmetini yürüten hakim durumdaki teşebbüs haline
gelmiştir.

Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin 5 adet teşebbüs ile imzalamış olduğu gelir
paylaşımı sözleşmeleri 2007 ve 2008 yıllarında sona erecektir. Halen 95 civarında
olan internet servis sağlayıcısının hiç birisinin kablo–TV işletmeciliği konusunda
Telekomünikasyon Kurumu’ndan aldığı yetkilendirme belgesi yoktur.
Telekomünikasyon sektörünün yasal olarak 2004 yılında serbestleştirilmiş olmasına
rağmen, kablo–TV hizmetlerinin diğer internet servis sağlayıcısı teşebbüslere
açılması bugüne kadar gerçekleştirilememiştir. Bu hususun sağlanması önündeki
engellerin başında, yatırım yapılmasına dayalı teknik problemler, hazırlanması
gerekli regülasyon çalışmasının tamamlanması ve konuda iştigal edecek
teşebbüslerin mevzuat çerçevesinde yetkilendirilmesi gereklilikleri vardır. Konuyla
ilgili sektörel teknik düzenlemelerinin yapılması ve yetkilendirme yetkisi
Telekomünikasyon Kurumu’na yasasıyla verilmiştir.

Gerekli hususlardan olan ilgili sektörel regülasyon çalışmaları, 18.03.2004
tarih ve 2004/18 sayılı Telekomünikasyon Kurulu Kararı’ndan da anlaşıldığı üzere,
Kurul görev alanı içindeki kablo–TV şebekesi üzerinden diğer internet sağlayıcısı
teşebbüslerin, mevcut alt yapıdan istifade ettirilerek
hizmet verebilmeleri konusunda teknik çalışmalar Telekomünikasyon Kurumu’nca
sürdürülmektedir.

Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin elinde bulunan 2.560.000 hatlık kablo–TV alt
yapısının %70’i koaksiyel kablolardan oluşmakta olup, bu hatların tamamından
05-10/ 81-30
60
internet hizmeti verilmesi teknik olarak mümkün görülmemektedir. Bu mevcut
şebekenin ilave yatırım ihtiyacı vardır ve bu şebeke üzerinde giderilmesi gerekli
teknik sorunlar bulunmaktadır. Telekomünikasyon Kurumu’na bir takvim
çerçevesinde bildirilen çalışma programı üzerinde teknik değerlendirmeler Kurum’ca
yapılmakta olup, Telekomünikasyon Kurumu’nca kabul edilmesinden sonra, yatırım
ihtiyaçları ve teknik problemler Türk Telekomünikasyon A.Ş. tarafından giderilecektir.
Bunun akabinde, Telekomünikasyon Kurumu’nca yönetmelik çıkarılması
gündemdedir, bu teknik düzenlemeler Telekomünikasyon Kurumu’nca yapılmadan
ve diğer internet servis sağlayıcılarının kablo–TV işletmeciliği konusunda
Telekomünikasyon Kurumu’ndan yetki almadan internet hizmetini kablo–TV
üzerinden verebilmeleri yasal olarak mümkün değildir. Diğer taraftan,
Telekomünikasyon Kurumu’nun 29 Mart 2004 tarihli yazısından anlaşıldığı üzere,
“Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin” kablo–TV şebekesi işletmecileri ve bu şebeke
üzerinden internet erişimi vermek isteyen internet servis sağlayıcısı teşebbüsler için
uygulanması hususunda Telekomünikasyon Kurumu’na herhangi bir müracaatın
yapılmadığı anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla, Teknik çalışmaları müteakip yönetmelik çıkarılmasının ardından
Telekomünikasyon Kurumu’nun yetkilendirmeleri sonucunda internet servis
sağlayıcılarının hizmet sunabilmesi mümkün olabileceğinden, Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’nin şimdilik, kablo–TV alt yapısının kullandırılması
konusunda bir esnekliğe sahip olmadığı, konunun tamamen Telekomünikasyon
Kurumu’nun yetkisinde bir regülasyon alanı olduğu ortadadır.

Diğer taraftan, Kurul Kararı’mızın 3.maddesinde, yasanın 9/1 maddesi
uyarınca Türk Telekomünikasyon A.Ş.’ne kablo–TV şebekesi üzerinden diğer internet
servis sağlayıcılarına internet hizmetini açarak ihlale son vermesine dair yaptığı
uyarı, yukarıda belirttiğimiz sebeplerden dolayı ancak, Telekomünikasyon
Kurumu’nca yapılacak düzenlemeler neticesinde Türk Telekomünikasyon A.Ş.’ce
yerine getirilebilecek işlemler olduğundan bügün itibariyle uygulama imkanı olmayan
bir tasarruf niteliğindedir.





Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi








05-10/ 81-30
61
Rekabet Kurulu’nun 10.02.2005 tarih ve 05-10/81-30 sayılı Kararı’na

KARŞI OY GEREKÇESİ


Türk Telekomünikasyon A.Ş.(TTAŞ) hakkında yürütülen SR/04-12 sayılı soruşturma
sonucu alınan 10.2.2005 tarih ve 05-10/81-30 sayılı “Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin rakip
internet servis sağlayıcılarını kablo TV altyapısından faydalandırmamak suretiyle 4054 Sayılı
Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği” ancak, “idari para cezası ile cezalandırılmasına gerek
olmadığına” yönündeki Kurul Kararı’nın 2. ve 3. maddelerine aşağıda belirttiğim nedenlerle
katılmıyorum. Karar usul ve esas itibariyle Kanun’a aykırıdır.
A-) USUL YÖNÜYLE :
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 27/a maddesinde, bu Kanun’da
yasaklanan faaliyetler ve hukuki işlemler hakkında, başvuru üzerine veya resen inceleme,
araştırma ve soruşturma yapmak, bu Kanun’da düzenlenen hükümlerin ihlal edildiğinin tespit
edilmesi üzerine, bu ihlallere son verilmesi için gerekli tedbirleri alıp bundan sorumlu
olanlara idari para cezası uygulamak Kurul’un görevleri arasında sayılmıştır. Kanun’un
Kurul’un inceleme ve araştırmalarında uygulanacak usulü düzenleyen “Dördüncü Kısmı” nda
yer alan 40 ıncı maddesinde, Kurul’un, resen veya kendisine intikal eden başvurular üzerine
doğrudan soruşturma açılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti
için önaraştırma yapılmasına karar vereceği kurala bağlanmıştır. Kanun’un 51. maddesinin
ilk fıkrasında ise, Kurul’un, nihaî kararlarında Başkan ya da İkinci Başkan dahil en az 8
üyenin katılımı ile toplanacağı ve en az 6 üyenin aynı yönde oy kullanması ile karar vereceği;
ikinci fıkrasında, ilk toplantıda karar için gerekli nisabın sağlanamadığı durumlarda
Başkanın ikinci toplantıya tüm üyelerin katılımını sağlayacağı, ancak bunun mümkün
olmaması halinde kararın, toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınacağı, bu durumda da
toplantı nisabının birinci fıkrada belirtilenden az olamayacağı, ikinci toplantıda oylarda eşitlik
olması halinde Başkanın bulunduğu tarafın oyunun üstün sayılacağı hususları
düzenlenmektedir. Bu maddeye ilişkin gerekçede de: “Rekabet Kurulu nihaî kararları hukuki
ve iktisadi sonuçlar doğurabilecek niteliktedir. Kararların tarafları iktisadi hayatımızda önemli
roller üstlenen teşebbüs veya teşebbüs birlikleri olacaktır. Bu itibarla, mümkün olduğu
kadar fazla üyenin, Kurul’un nihaî kararlarının alınmasında hazır bulunmasını
sağlamak amacıyla toplantı ve kararlarda ağırlaştırılmış nisaplar aranmıştır. Ancak, karar
için gerekli çoğunluğun sağlanamaması nedeniyle Kurul’un karar alamaz duruma düşmesini
önlemek amacıyla, ikinci fıkrada ağırlaştırılmış toplantı ve karar nisabı yumuşatılmıştır.”
denilmiştir.
Kanun’un Kurul’un çalışma esaslarını düzenleyen 28 inci maddesinin son fıkrasında
Kurul üyelerinin kendileri ve üçüncü dereceye kadar kan ve ikinci dereceye kadar sıhrî
hısımlarıyla ilgili olaylarda müzakere ve oylamaya katılamayacakları belirtilerek, Kurul’a
katılmaya engel durumlar tek tek sayılmıştır. Bu maddenin gerekçesinde de : “Maddenin son
fıkrası ile, Kurul üyelerinin kendileri ve yakınları ile ilgili olaylarda müzakere ve oylamalarda
iştirak edemeyeceği belirtilmiştir. Toplantı ve karar nisaplarının ağırlaştırılmış olması
üyelerin hepsinin toplantılara iştirakinin önemini arttırmaktadır.” denilmektedir.
Bu bakımdan Rekabet Kurulu’nun 7.2.2005 tarihli, Türk Telekomünikasyon A.Ş.
hakkında yürütülen soruşturma ile ilgili olarak yapılan nihai karar toplantısında Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’nin rakip internet servis sağlayıcılarını kablo TV altyapısından
faydalandırmamak suretiyle 4054 S-sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiğine
OYÇOKLUĞU ile, bu eyleminden dolayı Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin 4054 sayılı
05-10/ 81-30
62
Kanun’un 16. maddesinin 2. fıkrası uyarınca idari para cezası ile cezalandırılması gerektiği
yönünde dört Kurul Üyesinin oylarına karşılık, idari para cezası verilmemesi gerektiği
görüşü ile, toplantıya katılan diğer dört Kurul Üyesinin oyları sonucunda 4054 sayılı
Kanun’un 51. maddesinde öngörülen karar yeter sayısının oluşmadığı anlaşılarak, anılan
maddenin ikinci fıkrasında öngörülen yöntem izlenmek üzere dosya konusunun Kurul
gündeminde incelemede kalmasına karar verilmiştir. 7.2.2005 tarihinde yapılan bu toplantıya
Rekabet Kurulu Başkanı Mustafa PARLAK görevli ve Kurul üyesi Zühtü AYTAÇ ise izinli
olmaları nedeniyle katılmamışlardır.
Bunun ertesinde Kurul’un 10.2.2005 tarihli 2 nci toplantısında, 7.2.2005 tarihli
toplantıya katılan üyeler ile toplantıya başlanmıştır. 7.2.2005 tarihli ilk toplantıda
görevli ve izinli bulundukları için katılamayan Kurul Başkanı Mustafa PARLAK ve
Kurul Üyesi Prof.Dr.Zühtü AYTAÇ izinli, raporlu ve görevli olmamalarına ve
kurumdaki odalarında bulunmalarına, Kurul Üyesi M.Sıraç Aslan’ın (benim) “yasanın
51. maddesi uyarınca toplantıya tüm Kurul Üyelerinin katılımının sağlanması ve
bundan sonra oylama yapılmasının gerektiği” yönündeki uyarılarıma, uyarının
dikkate alınmaması üzerine bu konuda verdiğim önerge (Ek-1) sonrasında Mustafa
Parlak ve Zühtü Aytaç kurul toplantısına davet edilmiş, katılımları ile müzakere ve
oylama yapılmıştır.(Ek-2). Beş Sayın Üyenin kabul oyuna karşılık, diğer beş Sayın
Üyenin karşı oylarıyla salt çoğunluk oluşmadığından önergenin reddine karar
verilmiştir. Önergemin oylamasında ve red edilmesi kararında bulunduktan
sonra Mustafa Parlak ve Zühtü Aytaç kurul toplantısından ayrılmışlar ve
böylece Kurul’un tüm üyelerinin iştiraki sağlanmadan, 4054 sayılı Kanun’un
51/2.maddesinde amir hükme aykırı oylama yapılmak suretiyle Telekomun
cezalandırılmaması yönünde karar alınmıştır. Bu itibarla Kurul Kararı, bu yönüyle
Kanun’a aykırıdır.
B) ESAS YÖNÜYLE:
1-) TTAŞ’nin, kablo TV şebekesi üzerinden internete erişim hizmetini tekelleştirmek
ve kablo TV şebekesinin gelişmesi ve yaygınlaşabilmesi için önem arz eden pazarlama
faaliyetlerini tüketicinin aleyhine olarak kısıtlamak biçiminde ortaya çıkan kablo TV şebekesi
ve üzerinden verilen hizmetlere ilişkin uygulamalarının 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanunu ihlal edip etmediği tespiti için açılan soruşturmanın esasını, “TTAŞ
uygulamaları sonucu; kablo TV şebekesi üzerinden verilebilecek internet erişim hizmetlerinin
diğer İSS’ler tarafından pazarlanması olanağının ortadan kaldırılması ve bu olanağın sadece
TTNet’e tanımak suretiyle internet erişim hizmetlerinin tekelleştirilmesi” oluşturmaktadır.
Hem dar bant, hem de kablo ve DSL altyapıları üzerinden geniş bant hizmetleri sunan
TTAŞ’nin, kablo TV şebekesini İSS’lerin erişimine açmama eyleminin, rakiplerin geniş bant
hizmetler sunmasını engelleyerek geniş bant hizmetlerdeki tekel konumunun korunması ve
geleceğe taşınması amacıyla gerçekleştiği görülmüştür.
İletişimin teknolojileri ve alışkanlıklarında yaşanan değişiklikler nedeniyle yerleşik
telekomünikasyon işletmecisi TTAŞ’nin altyapısında birtakım değişikliklere gitme ve DSL
hizmetlerine yatırım yapma zorunluluğu hasıl olmuş ve İnternet kullanıcılarının geniş bant
hizmetleri kablo altyapısı üzerinden de temin edebilecek olmaları, DSL altyapısı üzerinde
yapılacak bu yatırımların geri dönüşümü üzerinde bir baskı oluşturmuş ve bu baskıya karşılık
TTAŞ rakip İSS’lerin kablo TV şebekesine erişimini engelleme yolunu tercih etmiştir.
Geniş bant hizmetlere ilişkin izlediği stratejinin bir parçası olarak kablo altyapısından
İSS’lerin faydalanma taleplerini reddeden TTAŞ’nin bu eyleminin geniş bant hizmetlerde
rekabetin ortadan kaldırılması beklentisi dahilinde gerçekleştirilmiş bir davranış olduğu,
İSS’lerin kablo altyapısından faydalandırılmamalarının, halihazırda geniş bant hizmetlerin
05-10/ 81-30
63
sunumunda sahip olunan tekel konumunun korunması ile geleceğe taşınması etkilerini
doğurduğu tespit edilmiştir.
TTAŞ’nin bu eylemi neticesinde İSS’lerin geniş bant hizmetlerde bir rakip olarak güç
kazanmalarının engellenmesinin amaçlandığı görülmüş, bu sayede rakip İSS’lerin geniş bant
hizmetlerin sunumu alanında bilgi ve deneyimlerini artırmalarının, iş modelleri ve müşteri
tabanı oluşturmalarının ve nihayetinde bu alanda güç kazanmalarının önüne geçilmiştir.
Rakiplerin altyapıdan faydalandırmaması nedeniyle TTAŞ için ciddi finansal kayıplar
ile sonuçlanan bu davranışın haklı bir ticari gerekçeye dayanmadığı gibi, Telekomünikasyon
Kurulu’nun 28.3.2002 tarihli kararı ışığında söz konusu davranışın ardında objektif teknik
gerekçelerin de bulunmadığı tespit edilmiştir.
Halihazırda geniş bant hizmetlerde sahip olunan tekel konumunu rakip İSS’lerin
kablo modem hizmeti vermelerine engel olmak suretiyle koruyan bu eylemin, geniş bant
hizmetlerdeki mevcut tekel konumunun DSL altyapı yatırımlarının tamamlanması ile
birlikte güçlendirilerek geleceğe taşınmasına hizmet eden bir araç olduğu görülmüş ve
TTAŞ’nin “rakip İSS’leri kablo TV altyapısından faydalandırmamak suretiyle” 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesine aykırı davrandığı sabittir.
2-) Kurul, Karar’ın 2 nci maddesinde 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 6. maddesinde yasaklanmış olan davranışları gerçekleştirdiğini tespit ettiği Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’nin para cezası ile cezalandırılmasına gerek olmadığı sonucuna
varmıştır. 4’e karşı 4 oyla alınan bu kararda 4054 Sayılı Kanun’a muhalefeti saptanan
Teşebbüsün, neden cezalandırılmasına gerek görülmediğinin nedeni, gerekçesi ve
dayanakları ortaya konamamıştır.
4054 sayılı Kanun’un temel amacı, mal ve hizmet piyasalarındaki rekabeti engelleyici,
bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma karar ve uygulamaları ve piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu
hakimiyetlerini kötüye kullanmalarını önlemek, bunun için gerekli düzenlemeleri yaparak
rekabetin korunmasını sağlamaktır.
Kanun’un 27/a maddesinde, bu Kanun’da yasaklanan faaliyetler ve hukuki işlemler
hakkında, başvuru üzerine veya resen inceleme, araştırma ve soruşturma yapmak, bu
Kanun’da düzenlenen hükümlerin ihlal edildiğinin tespit edilmesi üzerine, bu ihlâllere
son verilmesi için gerekli tedbirleri alıp bundan sorumlu olanlara idari para cezası
uygulamak Kurulun görevleri arasında addedilmiştir.
Mal ve hizmet piyasalarının serbest ve sağlıklı bir rekabet ortamı içinde teşekkülünün
ve gelişmesinin temini ile Kanun’un uygulanmasını gözetmek ve Kanun’un kendisine verdiği
görevi yerine getirmek üzere kamu tüzel kişiliğini haiz olarak kurulan Rekabet Kurumu’nun
ve bu bağlamda karar organı olan Kurul’un, idari kolluğun bir türü olan ekonomik kolluk
yetkisini kullanırken idari yaptırım niteliğindeki verdiği kararları için 4054 sayılı Kanun’da
cezanın açıkça düzenlenmiş olması gerekmektedir. Bu bağlamda Kanun’un 16. maddesinde
para cezaları düzenlenmiş olup, maddenin ilk fıkrasında usule ilişkin ihlaller nedeniyle
uygulanacak para cezaları, ikinci fıkrasında ise esasa yönelik ihlaller nedeniyle uygulanacak
para cezaları hükme bağlanmıştır.
Kurul’un, para cezasını verirken 16 ncı maddenin 4 üncü fıkrasında öngörülen kastın
varlığı, kusurun ağırlığı, ceza uygulanan teşebbüs veya teşebbüslerin pazar içindeki görev ve
muhtemel zararın ağırlığı gibi unsurları da dikkate almasını ve uygulayacağı ceza oranının
takdirini etkileyeceği açık bulunmaktadır.
Kanun’un para cezalarına ilişkin 16. maddesinin, Kanunu ihlal edenlere uygulanacak
para cezası ve bu para cezası belirlenirken takip edilecek ilkeleri belirleyen ilgili hükümleri
05-10/ 81-30
64
dikkate alındığında, bir teşebbüsün içinde bulunduğu ihlalin tespit edilmesi ardından,
Kurul’un yetki ve görevinin bu maddenin amir hükmü gereğince, kanunda öngörülen
seviyenin altında olmamak kaydıyla uygulanacak para cezasının seviyesinin takdir
edilmesi ile sınırlandırıldığı görülmektedir.
Genel olarak yasa ile getirilen müeyyide ya da yaptırımların, özelde ise 4054 sayılı
Kanun kapsamında öngörülen idari para cezalarının iki temel işlevinden bahsetmek
mümkündür. Bu işlevler, kişilerin ya da teşebbüslerin müeyyidelere bağlanan fiilleri
işlemekten caydırılmaları ve/veya bu fiilleri işleyenlerin, kanun ile belirlenen amaçtan
sapılması nedeniyle oluşan toplumsal zararın tazmin edilmesi amacıyla sorumluluk altında
tutulmalarıdır. Yaptırıma bağlanmayan bir yasaklamanın, bu yasaklama ile ulaşılmak
istenen hedefe ulaşılmasında herhangi bir katkı sağlamayacağı açıktır.
Türk Telekomünikasyon A.Ş. hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca açılan
soruşturma kapsamında hazırlanan rapor ve toplanan delillere, sözlü savunma toplantısındaki
açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına göre alınan karar çerçevesinde bu teşebbüsün
KANUN’UN 6. MADDESİNİ İHLAL ETTİĞİ, KURUL’UN ALMIŞ OLDUĞU BU
KARARIN BİRİNCİ MADDESİ İLE TESPİT EDİLMİŞ BULUNMAKTADIR. BU
ÇERÇEVEDE KURUL KARARIYLA KANUNU İHLAL ETTİĞİ SABİT OLAN
TÜRK TELEKOMÜNİKASYON A.Ş.’YE EYLEMLERİNDEN DOLAYI İDARİ
PARA CEZASI VERİLMEMESİ, KANUN KOYUCUNUN KANUN İLE
HEDEFLEMİŞ OLDUĞU AMAÇTAN SAPILDIĞI VE KANUN’UN PARA
CEZALARINA İLİŞKİN VE YUKARIDA DEĞİNDİĞİM AMİR HÜKMÜNE KARŞI
AÇIKÇA AYKIRI BİR YOL İZLENDİĞİ ANLAMINA GELMEKTEDİR. Değindiğim
bu hususlar nedeniyle 05-10/81-30 sayılı Rekabet Kurulu Kararının 2 nci maddesinde yer alan
çoğunluk görüşüne katılmam mümkün olmamıştır.
3-) 05-10/81-30 sayılı Nihai Karar’ın 3. maddesi ile Kurul 4054 Sayılı Kanun’un 9/1
maddesi uyarınca, Türk Telekomünikasyon A.Ş.’ne internet hizmetini diğer İSS’lere açarak
ihlale son vermesi gerektiğinin bildirilmesine karar vermiştir.
4054 Sayılı Kanun’un 9. maddesinde şu hükme yer verilmektedir: “Kurul ihbar
şikayet ya da Bakanlığın talebi üzerine veya resen bu Kanunun 4,6 ve 7 nci maddelerinin ihlal
edildiğini tespit ederse ilgili teşebbüs ve teşebbüs birliklerine bu Kanunun dördüncü kısmında
belirtilen hükümler çerçevesinde, rekabetin tesisi ve ihlalden önceki durumun korunması
için yerine getirilmesi ya da kaçınılması gereken davranışları kapsayan bir kararı
bildirir.”
Çoğu zaman teşebbüsler için, Kurulca ihlalin tespit edilmesi ertesinde, birden fazla
yöntem ya da yerine getirilecek davranış ile pazardaki rekabetin tesisi olanaklı olabilmektedir.
Bu bakımdan Kanun’un 9/1 maddesi uyarınca yapılacak, ihlale ne şekilde son verileceğine
ilişkin bildirimin teşebbüse mümkün olduğu ölçüde geniş bir hareket alanı sağlaması, hem
Kanun'un gözettiği amaçlar hem de ekonomik sistemimizin gerekleri bakımından en etkin yol
olacaktır. İhlale ne şekilde son verileceğine ilişkin yapılacak bildirimde dikkat edilmesi
gerekli önemli bir hususu da hukuki belirliliğin sağlanması oluşturmaktadır. Kurul
rekabetin tesisi ve ihlalden önceki durumun korunması için teşebbüslerin yerine getirmesi ve
kaçınması gereken davranışların sınırlarını tereddüde mahal vermeyecek şekilde açık bir
şekilde belirlemelidir. Hukuki belirlilik açısından dikkat edilmesi gerekli diğer bir husus
yerine getirilmesi gerekli davranışların teşebbüslerin keyfiyetinden çıkartılıp bir takvime
bağlanmasıdır.
Kurulun almış olduğu kararda her ne kadar Kanun’un 9/1 maddesi uyarınca ihlale
nasıl son verileceği hükme bağlanmış olsa dahi, teşebbüsün bu yükümlülüğü hangi süre
zarfında yerine getireceği kesin bir şekilde belirlenmemektedir. Ucu açık bir şekilde
05-10/ 81-30
65
belirlenen ve herhangi bir süreye bağlanmayan bu yükümlülüğün rekabetin tesisi ve ihlalden
önceki durumun korunması için yeterli tedbirleri içerdiğini ve böylelikle etkin sonuçlara
ulaşılmasını sağlayacağını söylemek mümkün değildir.
Bu bakımdan, 05-10/81-30 sayılı Rekabet Kurulu Kararı’nın rekabetin tesisi ve
ihlalden önceki durumun korunması için yerine getirilmesi gereken davranışları belirleyen 3
üncü maddesinin eksik olduğu kanaatiyle Kararın bu maddesine de katılmıyorum.
Yukarıda açıkladığım nedenlerle Türk Telekomümnikasyon A.Ş.(TTAŞ) hakkında
yürütülen soruşturma sonucu alınan 10.02.2005 tarih ve 05-10/81-30 sayılı Kurul Karar’ının
2. ve 3. maddelerine katılmıyorum.


M.Sıraç ASLAN
Kurul Üyesi


EK: 2 adet belge


Full & Egal Universal Law Academy