Rekabet Kurumu - Karar Sayı 05-12/145-52

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2004-4-144 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 05-12/145-52
Karar Tarihi : 3.3.2005

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B- RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Hakan SABUNCU

C- ŞİKAYET EDEN : Sarılar Uluslararası Nakliyat İthalat İhracat Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Mustafa ALP 20
1371 Sk. No:2/505 Kasman İşmerkezi Hilton Oteli Yanı
Alsancak/İzmir

D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Radem Lojistik Hizmetleri Taşımacılık Turizm Sanayi ve
Ticaret Ltd. Şti.
Atatürk Cd. No:384 Berrin Reşat Aksoy Plaza K:8 D:17
Alsancak/İzmir

E- DOSYA KONUSU: TCDD Denizcilik İşletmeleri (TCDD) ve Radem Lojistik 30
Hizmetleri Taşımacılık Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (RADEM) tarafından
Ege Bölgesi "limanlara yanaşan gemilerce taşınan general kargo, kuru yük ve
maden ile sınırlı olmak üzere dökme eşyanın liman sahasına boşaltılması ve
liman sahasından gemiye yüklenmesi hizmetleri pazarı"nda 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ihlal edildiği iddiası.

F-İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde, TCDD ve RADEM'in aralarındaki
anlaşma uyarınca İzmir Limanına yanaşacak gemilerin yükleme ve nakliye
konusunda özgürlüklerini kısıtlayarak ilgili coğrafi pazarın bir bölümünde RADEM'i
tekel konumuna getirmesi ile 4054 sayılı Kanun'un ihlal edildiği ifadelerine yer 40
verilmiştir.

G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 31.8.2004 tarih, 4781 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 26.11.2004 tarih, 2004-4-144/İİ-04-UG sayılı İlk İnceleme
Raporu, 2.12.2004 tarih, 04-77 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma
05-12/145-52


2
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi
uyarınca 04-77/1098-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Söz konusu karar uyarınca düzenlenen 21.2.2005 tarih ve 2004-4-144/ÖA-04-H.S.
sayılı Önaraştırma Raporu 25.2.2005 tarih ve REK.0.08.00.00/43 sayılı Başkanlık
önergesi ile 05-12 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50

H- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda;

- TCDD ile RADEM arasındaki anlaşmanın "nispi hak doğuran" bir hizmet alımı
anlaşması olduğu, bunun ötesinde ilgili hizmet pazarındaki ticari teamüle uygun
olarak hizmet alanın ilgili hizmeti liman işletmesinden aldığı,

- Bu nedenle şikayet konusu anlaşmanın rekabeti kısıtlayıcı, engelleyici ya da
ortadan kaldırıcı bir etkisinin bulunmadığı,
60
- TCDD'nin uygulamakta olduğu, fiyat dahil, ticari koşullar yönünden ilgili pazardaki
hakim durumunu kötüye kullandığına ilişkin bir bulguya rastlanmadığı,

- Bu çerçevede bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı,

görüşlerine yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar 70

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Şikayetin konusu yükleme boşaltma hizmetleri ile sınırlı olduğu için, ilgili ürün pazarı
"limanlara yanaşan gemilerce taşınan general kargo1, kuru yük ve maden ile sınırlı
olmak üzere dökme eşyanın2 liman sahasına boşaltılması ve liman sahasından
gemiye yüklenmesi hizmetleri pazarı" olarak belirlenmiştir.

I.1.1. İlgili Coğrafi Pazar
80
Deniz yolu ile yük taşımacılığında belli bir mesafeyi aşan uzaklıklardaki limanların
birbirine alternatif olmaları sıkça karşılaşılan bir durum değildir. Buna karşılık, ticari
koşullardaki bazı değişiklikler istisnai durumların oluşmasına yol açabilmektedir. İzmir
Alsancak Limanı’nın işletmecisi olan TCDD'nin 8 güne kadar ki beklemeler için
işgaliye bedelinden feragat etmesi sonucunda Bursa'da kurulu otomotiv fabrikaları
ihraç malı araçlarını gemilere Gemlik Körfezi yerine bu limandan yüklemektedirler.
2003 ve 2004 yıllarında sırasıyla 100.758 ve 70.000 otomobil yüklemesi İzmir

1 Dökme eşya ile adet esasına tabi eşya dışında kalan eşyaya verilen genel isimdir.
2 Ambalajlanmamış ve genellikle yükleme boşaltması kavrama, kazan, kepçe v.b. araçları gerektiren maddeler ve big-bag v.b.
araçlarla getirilip pimi açılarak gemiye dökülen eşyaya verilen genel isimdir.
05-12/145-52


3
Limanı’ndan gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede, 250-300 Km uzaklıklardaki limanların
birbirlerine rakip olabildikleri açık olarak gözlenmektedir.
90
İlgili coğrafi pazar, yukarıdaki veriler doğrultusunda "Ege Bölgesi" olarak tespit
edilmiştir.

I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller

I.2.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraf

Randem'in toplam sermayesi 10.000 YTL olup, %50 oranındaki hissesine Uğursan
Denizcilik Liman İşletmeciliği Nakliyat Turizm İnşaat Ticaret A.Ş., %50 oranındaki
hissesine ise, Nur Ticaret İthalat ve İhracat Ltd. Şti. sahiptir. 100

I.2.2. İlgili Mevzuata İlişkin Bilgiler

233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin
4046 sayılı Kanun’un 34. maddesiyle değişik 2. maddesinde “kamu iktisadi kuruluşu”,
“sermayesinin tamamı Devlete ait olup tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu
yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti
dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kamu iktisadi teşebbüsü” şeklinde
tanımlanmıştır.
110
Aynı KHK’nın 5. maddesinde, kamu iktisadi teşebbüsünün organlarının Yönetim
Kurulu ve Genel Müdürlük olduğu; Yönetim Kurulu’nun teşebbüsün en yüksek
seviyede yetkili ve sorumlu karar organı olduğu, Genel Müdürlüğün ise teşebbüsün
yetkili ve sorumlu yürütme organı olduğu düzenlenmiştir. TCDD, Ulaştırma
Bakanlığı’na bağlı bir kamu iktisadi kuruluşudur; başkanlığını Genel Müdürün yaptığı,
bir başkan ve beş üyeden oluşan TCDD Yönetim Kurulu, 233 sayılı KHK’nin 9.
maddesinde sayılan “teşebbüsün gelişmesini sağlayacak kararları almak,
çalışmaların verimli ve karlı olarak yürütülmesi şartlarını oluşturacak esasları ve
işletme politikalarını oluşturmak” vb. görev ve yetkilere sahiptir.
120
TCDD Ana Statüsü’nün 2. maddesinde, TCDD’nin 233 sayılı KHK ve ana statü
hükümleri saklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabi olduğu; 3. maddesinde
ana statü ile teşkil olunan TCDD’nin tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk ve
sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir kamu iktisadi kuruluşu olduğu belirtilmiş ve 4.
maddesinde Kuruluş’un amaç ve faaliyet konuları şu şekilde sıralanmıştır:

“1. Devletçe kendisine verilen demiryollarını, liman, rıhtım ve iskeleleri işletmek,
genişletmek ve yenilemek,

2. Kanun, Tüzük, Yönetmelik, Kalınma Planı ve yıllık programlar çerçevesinde 130
müesseselerini, bağlı ortaklıklarını ve iştiraklerini yönlendirmek ve bunlar arasında
koordinasyon ve işbirliğini sağlamak,
05-12/145-52


4
3. Kanun, Tüzük ve bunların uygulanmasına ilişkin yönetmelikler ile kendisine verilen
diğer görevleri yerine getirmek.”

Ana Statü’nün 4. maddesinin beşinci bendinde liman, iskele ve rıhtımlarla ilgili olarak
tekel kapsamına giren işlerin ekonomik ve zaruri görülmesi halinde, kısmen veya
tamamen başkaları eliyle yaptırılabileceği düzenlemesine yer verilmiştir.

Ana Statü’nün 22. maddesinde ise, “Özel kanunlar ve uluslararası anlaşmalar 140
hükümleri saklı kalmak kaydıyla ücretsiz ve tarife altı uygulamada bulunulmasına
ilişkin esaslar, Teşebbüs tarafından hazırlanıp, ilgili Bakanlıkça uygun görülecek ve
koordinasyon kurulunca kabul edilecek bir yönetmelikle tespit edilir.” hükmüne yer
verilmiştir.

I.2.3. TCDD’nin Teşebbüs Niteliği

4054 sayılı Kanun'un 3. maddesinde; "piyasada mal veya hizmet üreten pazarlayan,
satan gerçek ve tüzel kişilerle bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir
bütün teşkil eden birimler" olarak yapılan teşebbüs tanımı kapsamında iki kriter 150
ortaya çıkmaktadır:

-Fonksiyonel Ölçüt: Piyasada mal veya hizmet üretme, pazarlama, satma diğer bir
deyişle piyasada ekonomik faaliyet gösterme,

- Şekli Ölçüt: Bağımsız karar verebilme ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil etme.

Kanun’da ekonomik faaliyet açısından herhangi bir sınırlama öngörülmemiştir.
Herhangi bir mal veya hizmet piyasasında üretim, satış, pazarlama ve dağıtım gibi
ekonomik sürecin herhangi bir aşamasında faaliyet göstermek ekonomik faaliyet 160
unsuru açısından yeterlidir. Ayrıca, faaliyeti yürütenin hukuki niteliği de önem
taşımamaktadır; gerçek veya tüzel, kamu veya özel olması gözetilmeden, ekonomik
faaliyette bulunan bütün aktörler teşebbüstür. Esasen, Kanun’un 2. maddesinin
gerekçesinde; “Rekabetin sağladığı yararların bir bütün olarak ekonominin tüm
alanlarından istenmesi normaldir. Bu nedenle rekabet kuralları ekonomik faaliyette
bulunan her teşebbüse uygulanmalıdır. Teşebbüslerin kamu kurumlarına veya özel
kişilere ait olmasının önemi yoktur. Her ne kadar rekabet hukukunda da kamu yararı
ve kamu düzeninin korunması amaçları ön plana çıkıyorsa da genel ekonomik
menfaatlere hizmet etmekle görevlendirilmiş teşebbüslerin bu görevlerini yerine
getirmelerinin rekabet kurallarıyla çatışmaması gerekir...” denilmek suretiyle, kamuya 170
ait teşebbüslerin de Kanun kapsamında olduğu açıkça ifade edilmiştir.

Öte yandan, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 16.6.1975 tarih ve E.975/3743-K.975/7667
sayılı Karar'ında yer alan, “Taraflardan biri olan idarenin, evvelden, bir takım şartları
hazırlayarak bunları bir icap şeklinde umuma arz ve ferdin bu şartları zımnen kabul
etmesi suretiyle hizmetten faydalanması tecelli ve tezahür eden ve özel hukuk
alanında sigorta ve nakliye mukaveleleri gibi emsali bulunan bu sözleşmeler de
onların tamamen aynıdır. Bunlar özellikle, ticari ve sınai niteliği daha kuvvetli görülen
05-12/145-52


5
teşebbüsler olup demiryolları, tramvay ve diğer nakil vasıtaları, su, havagazı, telefon,
radyo, televizyon gibi faaliyetler bu sınıfa dahil bulunmaktadır. Bu teşebbüsler Devlet 180
(Kamu idaresi) ya da mahalli idareler veya kamu kurumları tarafından işletildiği vakit,
bunların ticari bir teşebbüs teşkil edeceği, bu kurumlarla fertler arasındaki ilişkilerin
özel hukuk kurallarına tabi olacağı ve bunun sonucu olarak anılan işler karşısında
ferdin durumunun tamamen akdi nitelikte bulunduğunu kabul etmek gerekir.”
şeklindeki hükümde demiryoluyla ilgili faaliyetlerin ekonomik faaliyet olarak
nitelendirildiği görülmektedir.

Öte yandan, Yönetim Kurulu’nun 233 sayılı KHK’nın 9. maddesinde sayılan ve
yukarıda değinilen görev ve yetkileri nedeniyle, TCDD’nin bağımsız karar verebilen
bir teşebbüs olduğu anlaşılmıştır. Aynı KHK’nın 1. maddesinin 2/a fıkrasında söz 190
konusu KHK’nın amacının KİT’lerin “..özerk bir tarzda ve ekonominin kurallarına
uygun olarak yönetilmelerini” düzenlemek olduğu; 4/1. maddesinde teşebbüslerin
tüzel kişiliğe sahip olduğu; 4/2. maddesinde ise teşebbüslerin, saklı tutulan hususlar
dışında özel hukuk hükümlerine tabi olduğu belirtilerek KİT’lerin bağımsız karar
alabilme kabiliyetlerinin bulunduğu teyit edilmektedir. Esasen, şikayet konusuna
ilişkin olarak bütün kararların Yönetim Kurulu ve Genel Müdürlük tarafından alındığı
tespit edilmiştir.

Bu çerçevede, incelemeye konu olan faaliyetin, iktisadi faaliyet teşkil etmesi ve TCDD
yönetiminin konuya ilişkin olarak bağımsız karar verebilmesi nedeniyle 4054 sayılı 200
Kanun’un uygulanması bakımından inceleme konusu faaliyetleri itibarıyla TCDD’nin
teşebbüs olduğu neticesine varılmıştır.

I.2.4. Tespitler

I.2.4.1. TCDD ve Radem Lojistik Arasında Akdedilen Sözleşme

Anılan sözleşme, 14.7.2004 tarihinde TCDD adına Genel Müdür Yardımcısı A. Kemal
ERGÜLEÇ ve Limanlar Dairesi Başkanı Emin TEKBAŞ ile RADEM tarafından
imzalanmış olup, sözleşmenin ilgili maddeleri aşağıdaki gibidir: 210

" KAPSAM

Şirketin kendi kaynakları ile İzmir Limanına getireceği bir adet lastik tekerlekli ve bir
adet paletli ekskavatör ile dökme yük/general kargo ve yeni silo rıhtımına
konuşlandıracağı bant konveyör sistemleri ile dökme yük hizmetinin aşağıda belirtilen
şartlarda yerine getirilmesine ilişkin sözleşmedir.

MADDE-1 TARAFLAR
220
Bir tarafta Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları işletmesi Genel Müdürlüğü diğer
tarafta RA-DEM Lojistik’dir. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel
Müdürlüğü kısaca “TCDD”, RADEM LOJİSTİK “ŞİRKET” hizmetin gerçekleştirileceği
İzmir Liman İşletmesi Müdürlüğü ise “İŞLETME” diye adlandırılacaktır.
05-12/145-52


6



MADDE-2 SÖZLEŞMENİN KONUSU

İzmir Limanına Şirket tarafından getirilecek, ekskavatörler, kepçeler, bunkerler, bat 230
konveyör sistemleri, iş makineleri vb ile Limana gelecek gerek şirket adına gerekse
diğer iş sahiplerine ait dökme katı ve general kargo yüklerinin yüklenip boşaltılmasını,
yine şirket tarafından iş sahasının gereken şekilde temizlenmesini, çevresel zararları
önleyici tedbirlerin alınmasını ve bu işler için şirkete ödenecek ücretleri kapsar.

MADDE-3 SÖZLEŞMENİN SÜRESİ

Bu sözleşme, imzalandığı tarihten itibaren yürürlüğe girecek olup, imza tarihinden
15/10/2004 tarihine kadar geçen süre içerisinde ekskavatörler ve bant konveyör
sistemleri İzmir Limanında iş altı edilecektir. Bu sözleşme ekskavatör ve bant 240
konveyör sistemlerinin İzmir Limanında kullanıma hazır hale geldiği tarihten itibaren 5
(beş) yıllık süreyi kapsar. Bu sürenin bitiminden en az bir ay önceden taraflardan biri
noter aracılığı ile fesih ihbarında bulunmadığı takdirde, sözleşme aynı şartlarla bir yıl
daha uzatılmış sayılır.
…
MADE-5 UYGULAMA

Yeni Silo rıhtımında dökme yüklere verilecek yükleme/boşaltma hizmetleri;

- Eşyanın gemiye yükletilmesi ve/veya boşaltılmasını, 250
- Geri sahada eşyanın depolanması ve/veya depolamayla ilgili hizmetleri,
- Haplama ile ilgili işlemleri,

Kapsar. Bunun yanında yüklerin rıhtımdan geri sahaya veya mukabili taşınması
hususunda Şirket, hiçbir aksamaya ve karışıklığa sebep olmayacak şekilde gerekli
organizasyonu sağlayacaktır. Taşımaya, stok sahasının düzenlenmesine, tozumaya,
yükleme boşaltmaya yönelik alınacak ek tedbirlerle ilgili konularda Şirket İşletmeden
ücret dahil hiçbir talepte bulunmayacaktır.

Diğer rıhtımlarda iki adet ekskavatör ile yapılacak ve dökme yerlere verilecek olan 260
yükleme/boşaltma hizmeti; eşyanın gemiye yükletilmesi ve/veya boşaltılmasını
kapsayacaktır. Eşyanın geminin bordasından geri sahaya veya mukabili taşıma işlemi
kapsam dışında tutulacaktır.

Gerek Şirketin kendi eşyasına gerekse diğer firmalara ait eşyaya verilecek
yükleme/boşaltma hizmetleri karşılığında TCDD Liman Hizmetleri Tarifesi hükümleri
uygulanacaktır.

Şirket 1 (bir) yıl içerisinde asgari 200.000 ton eşya getirecektir.
270
05-12/145-52


7
Bu Sözleşme kapsamında getirilecek ekskavatörler, Şirketin temsil ettiği, işlettiği veya
temsil edeceği mevcut ve/veya gelecekteki gemilere öncelikle tahsis edilecektir.
Şirketin planlanmış gemisinin olmadığı ancak diğer iş sahiplerine ait yük gelmesi
durumunda ise, öncelik işletme vinçlerine verilecektir. İşlerin sıkışık olması, hizmetin
aksatılmadan ve süratle yapılabilmesi ve müşteri memnuniyeti bakımından işletmenin
vinçlerine ilaveten bu sözleşmedeki şartlar dahilinde hizmet verilecektir. Bu durumda
şirketin gemileri gelse dahi, çalışma şift sonuna kadar devam ettirilecektir.

Şirkete ait ekskavatörlere yönelik iş programı Sözleşmeye uygun olarak İŞLETMECE
yapılacaktır. 280

MADDE-6 ŞİRKETE UYGULANACAK ÜCRET

Ekskavatör ile yapılacak yükleme/boşaltma hizmetleri karşılığında;

-Dökme katı ve yükleme/boşaltma hizmetleri karşılığında 1.25 USD/Ton ücret
ödenecektir.
-General Kargo, ağır parça ve proje yükleri için ödenecek ücret karşılıklı mutabakatla
belirlenerek Şirkete ödenecektir.
290
Ayrıca Şirket tarafından yeni silo rıhtımında yapılacak yükleme/boşaltma hizmetleri
için 1.00 ABD Doları/ton ücret Şirkete ödenecektir.

Ödemede esas alınacak eşya tonu/adedi, İşletme tarafından düzenlenecek belge
üzerinden yine işletmece tespit edilecektir…”

I.2.4.2. İzmir Limanı

TCDD Liman İşletmeleri’ne ait olan ve halihazırda özelleştirme kapsamına alınan
limanlar (Mersin, İzmir, Samsun, Bandırma, Derince ve İskenderun) da dahil olmak 300
üzere ülkemiz limanları karşılaştırıldığında, İzmir ve Mersin gerek nitelik gerekse
konumları açısından Türkiye’nin en önemli limanları olma özelliğini taşımaktadırlar.
Şikayete konu İzmir Alsancak Limanı yıllık 11.000.000 ton yük kapasitesi ile genel
kargo, konteyner, kuru yük ve sıvı yük gemileri ile birlikte yolcu gemilerine hizmet
verebilmektedir. Limandaki 2.959 m. rıhtım uzunluğunun 1.415 m.'si konteyner molü
rıhtım uzunluğu olup, Liman sahası 902.000 m2'dir. Limanın konteyner stoklama
kapasitesi 266.000 TEU/yıl, yük elleçleme kapasitesi ise 5.551.000 ton/yıldır.

I.2.4.3. TCCD’nin Limanlardaki Yükleme ve Boşaltma Hizmetlerine İlişkin Ücret
Tarifeleri 310

TCDD Liman İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından oluşturulan dökme katı eşyalara
ait fiyat tarifeleri aşağıdaki gibidir:



05-12/145-52


8

I.2.4.3.1. Mersin Liman İşletmesi Müdürlüğü Tarafından 1.1.2005-31.12.2005
Tarihleri Arasında Uygulanacak İndirim Skalası
320
Dosya mevcudu bilgilere göre, Liman İşletmesi tarafından 31.12.2004 tarihinden
önceki dönemlerde dökme katı eşyalara ilişkin boşaltma ve yükleme hizmetleri için 5
USD/ton; yükleme veya boşaltma işleminin mekanik vasıta ile yapılması halinde
İşletme’nin pnömatik cihaz kullanımında 4.5 USD/ton; diğer cihaz kullanımında 3
USD/ton fiyat belirlendiği, anılan yükleme ve/veya boşaltma işleminin iş sahibi
tarafından yapılması halinde ise fiyatın 1.5 USD/ton olduğu tespit edilmiştir.

Liman İşletmesi’nin 1.1.2005 tarihinden itibaren dökme katı eşyalar için yükleme
boşaltma hizmetlerinde uyguladığı fiyat tarifesine aşağıda yer verilmiştir:
330
Mersin Limanı Yükleme/Boşaltma Tarifesi
Dökme Katı Eşyalar İçin Yükleme/Boşaltma
Tarife Ücreti 5 USD/Ton
0-50.000 Ton 4.5 USD/Ton
50.001 ve üzeri 4.25 USD/Ton

Buna göre, tarife ücreti 5 USD/ton olarak belirlenmiştir. Ancak, raportörlerin Limanlar
Dairesi Başkanlığı yetkilileriyle yaptıkları görüşmelerde “Tarife Ücreti”nin
uygulanmadığı, uygulamada 0-50.000 ton için belirlenen başlangıç birim fiyatlarının
geçerli olduğu, anılan aralıkların ilgili firmanın taahhüdü şeklinde algılandığı ve
taahhüdün altında kalınması durumunda aradaki farkın tarife ücreti birim fiyatlarına
göre tahsil edildiği belirtilmiştir.

Bu durumda, dökme katı eşyalar için uygulanan yükleme ve boşaltma tarifelerindeki 340
başlangıç fiyatlarının ilk aralık birim fiyatları olarak alınması, değerlendirmelerin
doğruluğu açısından anlamlı olacaktır.

I.2.4.3.2. İzmir Liman İşletmesi Müdürlüğü Tarafından 1.1.2005-31.12.2005 Tarihleri
Arasında Uygulanacak İndirim Skalası

İzmir Limanı Yükleme Tarifesi
Dökme Katı Eşyalar İçin Yükleme
Tarife Ücreti 4.50 USD/Ton
0-50.000 Ton 3.50 USD/Ton
50.001-100.000 3.30 USD/Ton
100.001-150.000 3.20 USD/Ton
150.001-200.000 3.10 USD/Ton
200.001-250.000 3.00 USD/Ton
250.001-300.000 2.90 USD/Ton
300.001-400.000 2.80 USD/Ton
400.001-500.000 2.70 USD/Ton
500.001-üzeri 2.60 USD/Ton


350
05-12/145-52


9

İzmir Limanı Boşaltma Tarifesi
Dökme katı eşyalar için boşaltma
Tarife Ücreti 4.50 USD/Ton
0-25.000 Ton 3.90 USD/Ton
25.001-50.000 3.80 USD/Ton
50.001-100.000 3.70 USD/Ton
100.001-200.000 3.50 USD/Ton
200.001-300.000 3.20 USD/Ton
301.000-üzeri D/Ton

I.2.4.3.3. Derince Liman İşletmesi Müdürlüğü Tarafından 1.1.2005-31.12.2005 Tarihleri
Arasında Uygulanacak İndirim Skalası

Derince Limanı Yükleme/Boşaltma Tarifesi
Dökme Katı Eşyalar İçin Yükleme/Boşaltma
Tarife Ücreti 3.00 USD/Ton
0-100.000 3.00 USD/Ton
100.001-125.000 2.70 USD/Ton
125.001-150.000 2.60 USD/Ton
150.001-üzeri 2.50 USD/Ton

I.2.4.3.4. Bandırma Liman İşletmesi Müdürlüğü Tarafından 1.1.2005-31.12.2005
Tarihleri Arasında Uygulanacak İndirim Skalası 360

Bandırma Limanı Yükleme Tarifesi
Dökme Katı Eşyalar İçin Yükleme
Tarife Ücreti 4.00 USD/Ton
30.001-60.000 3.80 USD/Ton
60.001-100.000 3.60 USD/Ton
100.001-150.000 3.40 USD/Ton
150.001-üzeri 3.20 USD/Ton

Bandırma Limanı Boşaltma Tarifesi
Dökme Katı Eşyalar İçin Boşaltma
Tarife Ücreti 4.00 USD/Ton
100.000-150.000 3.90 USD/Ton
150.001-200.000 3.80 USD/Ton
200.001-250.000 3.70 USD/Ton
250.001-350.000 3.60 USD/Ton
350.001-450.000 3.40 USD/Ton
450.001-üzeri 3.20 USD/Ton

I.2.4.3.5. İskenderun Liman İşletmesi Müdürlüğü Tarafından 01.01.2005-31.12.2005
Tarihleri Arasında Uygulanacak İndirim Skalası

İskenderun Limanı Yükleme/Boşaltma Tarifesi
Dökme katı eşyalar için yükleme/boşaltma
Tarife Ücreti 2.50 USD/Ton
5.001-20.000 2.40 USD/Ton
20.001-35.000 2.30 USD/Ton
35.001-50.000 2.27 USD/Ton
05-12/145-52


10
50.001-üzeri D/Ton
I.2.4.3.6. Gemport Gemlik Liman ve Depolama İşletmeleri A.Ş. Yükleme Fatura Bilgileri 370

Gemlik Limanı Yükleme/Boşaltma Hizmet Fiyatlarını Gösterir Fatura Örnekleri
Dökme yük çeşiti Tahliye/yükleme ücreti Tarih Fatura no Açıklama
14.06.2004 723286
06.08.2004 725724
Çimento 1.90 usd/ton

17.11.2004 729292
Protokol ile
belirlenmiş fiyat
21.06.2004 723579
13.09.2004 727139
Tomruk/kereste
3.5 usd/ton gemi vinci ile

4.5 usd/ton liman ekipmanı
ile (7. Aya kadar 2.5
usd/ton) 18.11.2004 729445
Aydın vinç
tarafından tahliye
ediliyor. Tahliye
ücretini aydın
vinç ödüyor

Yukarıda yer verilen tablodan da görüleceği üzere rekabetin görece yoğun olduğu
coğrafyada faal olan özel teşebbüs işletmesi Gemport Gemlik Liman ve Depolama
İşletmeleri A.Ş.’den alınan fatura bilgilerinde Temmuz 2004'e kadar olan liman
ekipmanı ile yapılan boşaltma ve yükleme hizmetlerinde 2.5 USD/ton, devam eden
dönemlerde ise 4.5 USD/ton şeklinde fiyatlandırma yapıldığı tespit edilmiştir.

I.2.4.3.7. 15.7.2004 Tarihi İtibarıyla TCDD Liman Hizmetleri Fatura Genel Döküm 380
Tablosu

İnceleme konusu olan yükleme ve boşaltma hizmetlerine ilişkin olarak, TCDD Liman
İşletmeleri ile RADEM arasında akdedilen sözleşmenin yürürlüğe giriş tarihi ile
31.12.2004 tarihe kadar olan dönemde gerçekleştirilen hizmetler, ilgili tarife bedelleri
ve taraflar arasındaki ticari ilişkinin özetine aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.

İzmir Limanı Temmuz-Aralık 2004 Kuru Yük Yükleme/Boşaltma Tonaj Bilgileri
Aylar Ekskavatör (ton) Konveyör bant (ton)
Temmuz 3.170 85.472
Ağustos 16.068 156.540
Eylül 35.213 120.980
Ekim 28.350 60.305
Kasım 21.382 121.334
Aralık 41.881 57.630
TOPLAM 146.064 602.261

İzmir Limanı Temmuz-Aralık 2004 Kuru Yük Yükleme/Boşaltma Tutar Bilgileri 390
Liman geliri 146.064*4 USD = 584.256 USD 602.261*3.50 USD = 2.107.913 USD
Rademe iade 146.064*1,25 USD = 182.580
USD
602.261*1.00 USD = 602.261 USD
KALAN 401.676 USD 1.505.652 USD

05-12/145-52


11
Buna göre ilgili dönemde ekskavatör kullanılması suretiyle 146.064 Ton; Konveyör
Bandı kullanılması suretiyle 602.261 Ton yükleme ve/veya boşaltma işlemi
gerçekleştirilmiştir. İlgili hizmet, ekskavatör ile 4 USD/ton; konveyör bandı ile 3.5
USD/ton ücret karşılığında gerçekleştirilmiştir. TCDD ile RADEM arasındaki
mahsuplaşma ise toplam tonaj üzerinden akdedilen sözleşme maddesi gereğince
ekskavatör ile yükleme boşaltma hizmetlerinde 1,25 USD/ton; konveyör bandı
yükleme boşaltma hizmetlerinde ise 1.00 USD/ton ödeme şeklinde
gerçekleştirilmiştir.
400
I.2.4.4. Örnek Faturalar

Yerinde incelemelerde elde edilen fatura örneklerinin incelenmesi sonucunda,
RADEM'in vermiş olduğu hizmete ilişkin bedeli TCDD Liman İşletmelerinden tahsil
ettiği, TCDD Liman İşletmelerinin ise verilen hizmetin bedelini doğrudan hizmet
alıcısına fatura ettiği belirlenmiştir.

I.3. DEĞERLENDİRME

Türkiye'de liman hizmetlerinin rekabete açılmasının üzerinden belli bir zaman geçmiş 410
olmasına karşın kamu iktisadi teşebbüsleri (TCDD ve TDİ) tarafından işletilmekte
olan limanlar halen toplam pazarda önemli bir paya sahiptir. Şikayete konu eylemin
gerçekleştiği İzmir Alsancak limanı TCDD tarafından işletilmekte olup, özelleştirme
kapsamında olduğu için, bu kapsamdaki kuruluşlar için geçerli olan mevzuat
hükümlerine tabidir.

Liman hizmetleri, çok sayıda hizmet kaleminden oluşan bir hizmetler bütünü olarak
tanımlanabilir. Römorkaj hizmetleri, atık su boşaltılması, liman işgaliyesi bu hizmet
kalemlerinden bazılarıdır. Rapora konu olan şikayet dilekçesinde, İzmir Alsancak
Limanı’ndaki yükleme ve boşaltma hizmetlerinde oluşan bir tekelleşmeden söz 420
edilmektedir. Buna karşılık, konteyner yükleme ve boşaltma hizmetleri TCDD
tarafından bir başka teşebbüs eliyle yürütülmektedir ve rapora konu olan şikayet bu
hizmet kalemini kapsamamaktadır.

Hukuki değerlendirmenin daha sağlıklı yapılabilmesi için liman hizmetleri pazarındaki
ticari teamüle kısaca değinmekte yarar görülmektedir. Prensip olarak Liman
İşletmeleri yükleme ve boşaltma hizmetlerini bir liman hizmeti olarak kendileri yerine
getirirler. Buna karşın, konteyner dışındaki kuru yüklerin niteliği önemli ölçüde
değişebildiği için bazı yüklerin sadece o yükü elleçlemek üzere kullanılan teçhizat ile
yüklenmesi boşaltılması gerekli olmaktadır. Bu durumda ise, gemi donatan, çalıştığı 430
gemi acentesi vasıtasıyla bu teçhizata sahip teşebbüsler ile yükleme boşaltma işini
yapabilmektedir. Söz konusu uygulama ticari teamül oluşturmuştur.

TCDD tarafından işletilen özelleştirme kapsamındaki limanlarda ise mevcut
düzenlemeler çerçevesinde yeni alımların yapılması sırasında bürokratik engeller ve
gerçekleştirilecek alımın mali yük getirmesi nedeniyle zorluklarla karşılaşılmaktadır.
Öyle ki, rıhtıma gemisi yanaşan bir gemi donatanının yükleme ve/veya boşaltma
05-12/145-52


12
sırasında bozulan veya parça değişimi gerektiren bir arıza ile karşılaşıldığında
arızanın işletme tarafından giderilmesini -geminin limanda beklemesinin getireceği
mali yükü göz önüne alarak- beklemeden gönüllü olarak onarım bedellerini kendisinin 440
karşıladığı haller görülmektedir.

Liman İşletmesi’nin karşı karşıya kaldığı sorunlar nedeniyle, genelde bölgenin, özelde
ise firmaların mağduriyetini önleme amacıyla hizmetin verilmesine yönelik birtakım
değişiklikler gerçekleştirilmiştir.

Temmuz 2004 öncesi uygulamada, gemi donatan ile çalışan gemi acentesi diğer
hizmetlerin yanında yükleme boşaltma işlerini de organize etmekte, hizmet üçüncü
taraflardan alınmaktaydı. Buna karşılık TCDD Liman İşletmeleri belirli bir liman
ücretinin karşılığını, gemi acentesi de yükleme boşaltma bedelini tahsil etmekteydi. 450
Ancak, dosya mevcudu bilgilerden, bu durumun verilen hizmetin kalitesinin
düşmesine ve hem sıkışık hem de normal dönemlerde liman trafiğinin aksamasına
neden olduğu, limandaki yüklü ve/veya dolumu bekleyen gemilerin sayısının artması
sonucu gemilerin bekleme cezası ödedikleri tespit edilmiştir.

Şikayet edilen RADEM ile yapılan sözleşmeyi müteakiben İzmir Alsancak Limanı’nda
RADEM tarafından gemilere kuru yük yükleme ve boşaltma hizmeti verilmeye
başlanmış, TCDD Liman İşletmeleri ise hizmet alıcısına yükleme ve boşaltma
hizmetini de içeren tam hizmet faturası keserek, RADEM’den aldığı hizmetin bedelini
de aralarındaki anlaşma hükümlerine uygun olarak bu teşebbüse ödemeye 460
başlamıştır. Yukarıda da yer verildiği üzere, Temmuz 2004 ile Aralık 2004 arasındaki
dönemde ekskavatör kullanılması suretiyle 146.064 Ton, konveyör bandı kullanılması
suretiyle 602.261 Ton yükleme ve/veya boşaltma işlemi gerçekleştirilmiştir. İlgili
hizmet, ekskavatör ile 4 USD/ton; konveyör bandı ile 3.50 USD/ton ücret karşılığında
gerçekleştirilmiştir. TCDD ile RADEM arasındaki mahsuplaşma ise toplam tonaj
üzerinden akdedilen sözleşme maddesi gereğince ekskavatör ile yükleme boşaltma
hizmetlerinde 1,25 USD/ton; konveyör bandı yükleme boşaltma hizmetlerinde ise
1.00 USD/TON ödeme şeklinde gerçekleştirilmiştir. Daha açık bir ifade ile, limancılık
hizmeti alanlar yalnızca TCDD ile ticari ilişki içinde bulunmaya başlamışlardır.
470
Yapılan incelemelerde, kuru yük dökme ve boşaltma hizmetlerinin sözleşme
hükümlerine uygun olarak yeni cihazlarla RADEM tarafından verilmeye
başlamasından sonra İzmir Alsancak Limanı’ndaki yükleme ve/veya boşaltma
hizmetlerine ilişkin rahatsızlıkların ve Liman’da meydana gelen sıkışıklıkların ortadan
kalktığı tespit edilmiştir. Nitekim Sözleşme’nin "Uygulama" başlıklı 5. maddesinde yer
alan,

“… Bu Sözleşme kapsamında getirilecek ekskavatörler, Şirketin temsil ettiği, işlettiği
veya temsil edeceği mevcut ve/veya gelecekteki gemilere öncelikle tahsis edilecektir.
Şirketin planlanmış gemisinin olmadığı ancak diğer iş sahiplerine ait yük gelmesi 480
durumunda ise, öncelik işletme vinçlerine verilecektir. İşlerin sıkışık olması, hizmetin
aksatılmadan ve süratle yapılabilmesi ve müşteri memnuniyeti bakımından işletmenin
05-12/145-52


13
vinçlerine ilaveten bu sözleşmedeki şartlar dahilinde hizmet verilecektir. Bu durumda
şirketin gemileri gelse dahi, çalışma şift sonuna kadar devam ettirilecektir.

Şirkete ait ekskavatörlere yönelik iş programı Sözleşmeye uygun olarak İŞLETMECE
yapılacaktır...”

şeklindeki ifade ile yükleme/boşaltma hizmetlerinde, hizmetin aksatılmadan yerine
getirilmesi amacıyla iş programının Liman İşletmesi tarafından yerine getirileceği 490
hüküm altına alınmıştır.

Verilen yükleme/boşaltma hizmetine ilişkin uygulanan tarifeler açısından bakıldığında
ise birim başına uygulanacak ücretlerin TCDD Liman İşletmeleri Genel Müdürlüğü
tarafından belirlendiği ve RADEM’in sözleşme’de belirlenen ücretler ile
yükleme/boşaltma hizmetini yerine getirdiği görülmektedir. Aynı dönemde, İzmir
Limanına alternatif konumda olan Gemport Gemlik Liman İşletmeleri’nin birim
fiyatlarının RADEM'in uyguladığı TCDD tarifesinden (4 USD/ton ekskavatör ile; 3.50
USD/ton konveyör ile) daha yüksek (4.5 USD/ton) olarak belirlenmiş olduğu
anlaşılmıştır. 500

Gemlik Limanının yanı sıra, İzmir’in kuzeyinde yer alan işleticileri farklı toplam 7
iskeleden oluşan ve yılda yaklaşık 3.000 geminin yanaştığı Aliağa-Nemrut'ta da
dökme yüklerin yükleme/boşaltma işlemlerinin yapıldığı göz önüne alındığında, Ege
Bölgesindeki kuru yük yükleme ve boşaltma hizmetlerine ilişkin pazarda İzmir
Limanının rakiplerinin bulunduğu ortaya çıkmaktadır. Buna göre, hizmet alıcısının
yanaşacak liman konusunda rasyonel karar alabilme serbestisi bulunmaktadır.

Öte yandan, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde “Bir veya birden fazla teşebbüsün
ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim 510
durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte
davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmü yer almaktadır.
Hakim durumdaki bir firmanın müşterileri arasında ayırımcılık yapması ise, aynı
maddenin ikinci fıkrası (b) bendinde, “eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak,
yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak
ayırımcılık yapılması” şeklinde, kötüye kullanma halleri arasında ifade edilmektedir.

Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, hakkında inceleme gerçekleştirilen teşebbüsün
uygulamalarının Kanun’un 6. maddesinin özellikle (b) bendini ihlal ettiğine ilişkin
herhangi bir kanıta ulaşılmamıştır. 520

K. SONUÇ

Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;

1- Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi (TCDD) ile Radem Lojistik
Hizmetleri Taşımacılık Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. arasındaki anlaşmanın bir
05-12/145-52


14
hizmet alımı anlaşması olduğuna, bunun ötesinde ilgili hizmet pazarındaki ticari
teamüle uygun olarak hizmet alanın ilgili hizmeti liman işletmesinden aldığına;
530
2- Şikayet konusu anlaşmanın yukarıda sayılan nedenle 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde rekabeti kısıtlayıcı, engelleyici
ya da ortadan kaldırıcı bir etkisinin bulunmadığına;

3- TCDD'nin uygulamakta olduğu, fiyat dahil, ticari koşullar yönünden ilgili pazardaki
hakim durumunu kötüye kullandığı doğrultusunda bir bulguya rastlanmadığına;

dolayısıyla dosya konusu iddialar hakkında soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy