Rekabet Kurumu - Karar Sayı 05-14/160-57

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2004-2-78 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 05-14/160-57
Karar Tarihi : 11.3.2005

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr.
Nurettin KALDIRIMCI, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B- RAPORTÖRLER : Murat ÇETİNKAYA, Hakan Suat ÖLMEZ,
Bayram Ali GEÇGİL

C- BİLDİRİMDE
BULUNAN : Reklamcılar Deneği adına Dernek Yönetim Kurulu 20
Başkanı Jefii MEDİNA

D- TARAFLAR : Reklamverenler Derneği
Ali Nihat Tarlan Cad. Karaman Sok. Hoffman Plaza
2/15 Kat:7 Bostancı/İstanbul
Reklamcılar Derneği
İstiklal Cad. No: 407 Kat:4 Beyoğlu/İstanbul
Doğan Dağıtım Satış ve Pazarlama A.Ş.
Doğan Medya Tesisleri Hoşdere Yolu Esenyurt/İstanbul
Atlas Dergisi (Doğan Burda Rizzoli Dergi, Yayıncılık ve
Pazarlama A.Ş.)
Hürriyet Medya Towers Güneşli/İstanbul
Sabah Gazetesi (Merkez Gazete Dergi Basım Yayın
Sanayi ve Ticaret A.Ş.)
Barbaros Bulvarı No:125 Camhan k:2 Beşiktaş/İstanbul
Merkez Dağıtım Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Sabah 2000 Tesisleri Fatih Mah. Hasan Basri Cad.
Samandıra/İstanbul
Hürriyet Gazetecilik Ve Matbaacılık A.Ş.
Hürriyet Medya Towers Güneşli/İstanbul
Yeni Aktüel (Merkez Gazete Dergi Basım Yayın Sanayi
ve Ticaret A.Ş.)
Tevfik Bey Mah. 20 Temmuz Cad. No:24
Sefaköy/İstanbul


05-14/160-57
2
E- DOSYA KONUSU : Gazete ve dergiler başta olmak üzere reklam mecrası
niteliğindeki süreli yayınların tiraj rakamlarını tek çatı altında ve tarafsız 30
biçimde denetleyerek oluşturmak, bu konuda karşılaştırılabilir onaylı belgeler
hazırlamak amacıyla oluşturulan ABC Türkiye Tiraj Denetim Kurulu’na ilişkin
menfi tespit talebi.

F- DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 30.9.2004 tarih ve 5427 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine hazırlanan 28.12.2004, tarih ve 2004-2-78/MM-04-BAG sayılı
Menfi Tespit Raporu, Rekabet Kurulu’nun 6.1.2005 tarihli ve 05-01 sayılı
toplantısında görüşülmüş ve dosya konusu başvuru hakkında ek bir inceleme
yapılmasına karar verilmiştir. Söz konusu karar uyarınca düzenlenen 3.3.2005 tarihli
Bilgi Notu 4.3.2005 tarih ve REK.0.06.00.00/16 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-14 40
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Menfi Tespit Raporunda ve Bilgi Notu'nda;
-Türkiye'de ulusal çapta yayınlanan başta gazete ve dergiler olmak üzere reklam
mecrası niteliğindeki mevkutenin tiraj rakamlarının doğru ve objektif bir biçimde
ölçülebilmesi ve bu bilgilerin kamuoyuna duyurulabilmesi amacıyla oluşturulan ABC
Türkiye Tiraj Denetim Kurulu'nun oluşumuna olanak veren sözleşmenin 4054 sayılı
Kanun'un 4. maddesine aykırı olmadığı,

-ABC Türkiye Tiraj Denetim Kurulu Sözleşmesi'ne, 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi 50
uyarınca Menfi Tespit Belgesi verilebileceği

ifade edilmiştir.

H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Başvuru belgesinde ilgili ürün pazarı, gazete ve dergiler başta olmak üzere reklam
mecrası niteliğindeki tüm süreli yayınların yayıncıları, dağıtıcıları ve basımını
gerçekleştiren kuruluşları da içine alan Türkiye çapında bir pazar şeklinde
tanımlanmıştır. Reklamları aracılığı ile hedef kitlelerine maksimum düzeyde
ulaşabilmek için reklam verenler, hedef kitleye en uygun yayınlar içerisinden
öncelikle tiraj rakamlarını dikkate alarak yaptıkları maliyet analizi çerçevesinde yayın
tercihlerini oluşturmaktadırlar. Dolayısıyla süreli yayınların tiraj bilgilerinin doğruluğu,
reklamveren teşebbüslerin planlamaları açısından önem arz etmektedir.

Menfi tespit başvurusuna konu olan sözleşme, Türkiye'de başta gazeteler ve dergiler
olmak üzere reklam mecrası niteliğindeki tüm süreli yayınların tiraj bilgilerinin doğru
ve güvenilir bir şekilde tespit edilmesini sağlamak üzere bir denetim kurulunun
teşkiline ilişkindir. Söz konusu kurulun oluşturulması sonucu etkilenecek olan pazar
ise ulusal süreli yayın reklam yeri piyasasıdır. Dolayısıyla ilgili ürün pazarı ABC
Türkiye Tiraj Denetim Kurulu Sözleşmesi'nin etkide bulunacağı, birbiri ile etkileşim
içerisinde bulunan, "Ulusal süreli yayınlar tiraj ölçüm pazarı" ve "Ulusal süreli yayın
reklam yeri pazarı" olmak üzere iki ayrı hizmet pazarı şeklinde belirlenmiştir:
05-14/160-57
3
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Başvuru belgesinde tiraj rakamlarına ihtiyaç duyanlar sadece ulusal düzeyde yayın
yapan kuruluşlar olarak belirtilmektedir. Bölgesel ve yerel düzeyde yayıncılık yapan
kuruluşların reklam pastasından aldıkları pay -tam olarak hesaplanamamakla birlikte-
ulusal süreli yayın kuruluşlarının aldıkları paylara nazaran düşük kalmaktadır.
Aşağıda bu durumu gösterir bir tabloya yer verilmiştir.

Tablo1 : Ölçülebilir Mecraların Net
Reklam Gelirleri(2003-KDV hariç)
Trilyon TL Pay(%)
Televizyon 693 39,3
Basın
- Gazete
- Dergi
472
- 422
- 50
27
- 24
- 3
Açıkhava 76 4,3
Radyo 60 3,4
Sinema 18 1,0
Ara Toplam 1319 75
Diğer* 440 25
Genel toplam 1759 100
*Reklam prodüksiyonu, basılı malzeme, ajans komisyonu,
internet ve yerel mecralarının reklam yayın gelirleri vb.)
Kaynak:

Bunun yanında, reklamveren kuruluşlar reklam bütçelerini ulusal çapta faaliyet
gösteren -yazılı ve görsel- medya kuruluşlarını dikkate alarak oluşturmaktadır.
Dolayısıyla dosya konusu açısından ilgili coğrafi pazar, "Türkiye Cumhuriyeti sınırları"
olarak belirlenmiştir.

H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 60
H.2.1 Taraflar
H.2.1.1. Reklamcılar Derneği

Türkiye'deki reklam ajanslarının mesleki kuruluşu durumunda olan Reklamcılar
Derneği, Türkiye'de reklamcılık mesleğinin ve reklam ajanslarının gelişerek ve
güçlenerek devamını sağlamak amacıyla 1984 yılında kurulmuştur. Tüzükte belirtilen
niteliklere sahip reklam ve medya ajanslarının tüzel kişi, bu tür ajanslarda çalışan
imza yetkisine sahip yöneticilerin de gerçek kişi olarak üye olabildiği derneğin halen
76 tüzel kişi ve 40 gerçek kişi üyesi bulunmaktadır.

H.2.1.2. Reklamverenler Derneği

Reklamcılık ve medya gelişmeleri konularında üyeler arasında bilgi, tecrübe ve fikir
alışverişi sağlamak, reklamcılık ve medyanın standartlarının yükselmesine katkıda
bulunmak, yeni imkanlar ve tekniklerle ilgili çeşitli analizler yaptırmak, reklamcılar-
reklamveren ve medya arasında doğabilecek anlaşmazlıklarda arabuluculuk ve
danışmanlık hizmetlerinde bulunmak amacıyla kurulmuş olan Reklamverenler
Derneği'nin halen 66 üyesi bulunmaktadır. Dernek üyesi teşebbüsler Türkiye
reklamcılık piyasasının %80'inden fazlasını kontrol etmektedir. Dernek tüzüğüne göre
derneğe medeni haklarını kullanma ehliyetine sahip ve 18 yaşını bitirmiş herkes,
05-14/160-57
4
Dernekler Yasası'nın 4. ve 16. maddelerinde belirtilen sürekli veya sürekli hak
yoksunluğu veya hak sınırlaması kapsamında kalmamak koşuluyla üye olabilir.

H.2.1.3. Doğan Dağıtım Satış ve Pazarlama A.Ş. (Doğan Dağıtım) 70

ABC Traj Denetim Kurulu Sözleşmesinde, kurucu üyeler arasında Doğan Dağıtım'a
yer verilmiş olmakla birlikte, bildirim formunda Doğan Dağıtım yerine Yaysat Yayın
Satış Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.'nin (Yaysat) adı geçmektedir. Bu konuya ilişkin
olarak raportörlerce, bildirimi yapan Reklamcılar Derneği'nden yazılı açıklama
istenmiş, gönderilen yazılı açıklamada sözleşmeye taraf olan teşebbüsün Yaysat
değil Doğan Dağıtım olduğu, bildirim formunda ismin yanlış yazıldığı ifade edilmiştir.
Doğan Dağıtım A.Ş. Doğan Grubu'nun kontrolünde bulunmaktadır. Gazete, dergi
benzeri yayınların Türkiye ve K.K.T.C.'de dağıtımını yapan Doğan Dağıtım 2003
yılında, toplam dergi dağıtımının %71'ini, gazete dağıtımının ise %58'ini
gerçekleştirmiştir.

H.2.1.4. Hürriyet Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş. (Hürriyet Gazetecilik)

Hürriyet Gazetecilik, Doğan Yayın Holdingin kontrolünde bulunmakta ve Hürriyet,
Gözcü ve Referans gazetelerini yayımlamaktadır. Teşebbüs, 2003 yılı ulusal
gazeteler net satış rakamları açısından %37 ile ilk sıradadır.

H.2.1.5. Atlas Dergisi

Doğan Burda Rizzoli Yayıncılık ve Pazarlama A.Ş. tarafından yayımlanmakta olan ve
Doğan Yayın Holding bünyesinde bulunan Atlas dergisi, coğrafi, sosyokültürel, tarihi
ve arkeolojik konularda yayın yapmaktadır.

H.2.1.6. Merkez Dağıtım Pazarlama Sanayi Ve Ticaret A.Ş. (Merkez Dağıtım)

Park Holding'in kontrolünde bulunan Merkez Dağıtım gazete ve dergi dağıtımı
yapmaktadır. 2003 yılında şirketin gazete dağıtımındaki payı %42, dergi
dağıtımındaki payı ise %29 olarak gerçekleşmiştir.
80
H.2.1.7. Sabah Gazetesi

Sabah Gazetesi, Merkez Gazete Dergi Basım Yayın Sanayi Ve Ticaret A.Ş.
tarafından yayınlanmakta ve Merkez Dağıtım tarafından dağıtılmakta olan günlük
siyasi içerikli bir gazetedir. Gazete, 2004 Ocak-Temmuz dönemi günlük ortalama net
tiraj rakamlarına göre 399.714 satış ve %9'luk pay ile dördüncü sıradadır.

H.2.1.8. Yeni Aktüel Dergisi

Merkez Gazete Dergi Basım Yayın Sanayi Ve Ticaret A.Ş. tarafından yayınlanmakta 90
ve Merkez Dağıtım tarafından dağıtılmakta olan Yeni Aktüel Dergisi, haber ve yorum
içerikli yayın yapmaktadır. 2004 yılı 39. Hafta verilerine göre dergi 15.047 adet net
satış ile haber ve yorum içerikli dergiler arasında birinci sıradadır.
05-14/160-57
5
H.2.2. Değerlendirme

Başvuru konusu, gazete ve dergiler başta olmak üzere reklam mecrası niteliğindeki
süreli yayınların tiraj rakamlarını tek çatı altında ve tarafsız biçimde denetleyerek
oluşturmak, bu konuda karşılaştırılabilir onaylı belgeler hazırlamak amacıyla
oluşturulan ABC Türkiye Tiraj Denetim Kurulu Sözleşmesi'ne Menfi Tespit Belgesi
verilmesi talebidir. Sözleşmenin tarafları Reklamverenler Derneği, Reklamcılar 100
Derneği, Doğan Dağıtm, Atlas Dergisi, Sabah Gazetesi, Merkez Dağıtım, Hürriyet
Gazetecilik ve Yeni Aktüel Dergisi'dir. Sözleşme ile reklam mecrası niteliğindeki
yayınların tirajının doğruluğunun denetlenmesine ilişkin ilke ve esasları belirleyen ve
bunları üyeleri dahilinde uygulamak üzere ABC Türkiye Tiraj Denetim Kurulu (ABC
Türkiye) oluşturulmaktadır.

Kuruluş sözleşmesinde ABC Türkiye'nin amacı şu şekilde ifade edilmektedir:
"Madde-3 ABC Türkiye'nin amacı, gazete ve dergiler başta olmak üzere reklam
mecrası niteliğindeki süreli yayınların tiraj rakamlarını tek çatı altında ve tarafsız
bir biçimde denetlemek, bu konuda karşılaştırabilir ve objektif belgeler (sertifikalar) 110
hazırlamak ve dolayısıyla piyasadaki rekabet ortamını güçlendirmektir.
ABC Türkiye, faaliyetlerini tarafsız bir biçimde ve kâr elde etme amacı gütmeksizin
sürdürür. ABC Türkiye'nin ismi, logosu ve varlıkları, sadece bu sözleşme
tarafından belirlenen amaçlar dahilinde kullanılabilir. ABC Türkiye'nin amacına
aykırı olarak belli kişi veya gruplara çeşitli alımlar veya ödemeler yoluyla hiçbir
şekilde fayda sağlanamaz."
Reklam mecrası niteliğindeki süreli yayınların tiraj rakamlarının ölçülmesindeki amaç,
tiraj rakamlarında iadeler veya başka sebeplerle oluşan yanıltıcı unsurların ortaya
konulması ve dolayısıyla doğru ve güvenilir tiraj bilgilerine ulaşılmasıdır. Böylelikle
gazete ve dergi yayıncılığı pazarında faaliyette bulunan teşebbüslerin ve başta 120
reklamveren teşebbüsler olmak üzere bu pazardaki faaliyetlerden etkilenen diğer
teşebbüslerin analiz ve planlamalarının doğru tiraj bilgileriyle desteklenmesi
sağlanacaktır.
Halihazırda dünya genelinde bir çok ülkede yazılı basın ürünlerinin tirajlarının
doğruluğunu denetleyen oluşumlar mevcuttur. Tiraj denetimi yapan ilk büro 1914
yılında ABD'de kurulmuştur. Ülkeler nezdinde kurulmuş bulunan tiraj denetim
kurullarının oluşturduğu IFABC (International Federation of Audit Bureaux of
Circulations- Tiraj Denetim Büroları Uluslararası Federasyonu) adlı bir uluslararası
organizasyon da bulunmaktadır.
Sözleşme ile temel olarak amaçlanan, ulusal çapta yayınlanan gazete ve dergilerin 130
tiraj bilgilerinin sağlıklı bir şekilde ortaya çıkarılmasıdır. Bu belirginliğin tiraj denetimi
prosedürü ile sağlanması öngörülmektedir. Sözleşmede tiraj denetimi "belli
periyodlarda ya da gerektiğinde ABC Türkiye tarafından belirlenen ara
dönemlerde, yayıncı ile arasında bir denetim sözleşmesi yapılan bağımsız bir
denetim şirketi tarafından gerçek tiraj bilgilerine ulaşabilmek amacı ile yayınevi,
matbaa, yayın dağıtım şirketi, abone temsilcilikleri veya ilgili diğer yerler nezdinde
yapılan ve denetim standartları çerçevesinde gerçekleştirilen her nevi kayıt, belge,
veri vb. denetimleri" şeklinde tanımlanmıştır.
05-14/160-57
6
Böylelikle hem reklamveren hem de yayıncı teşebbüsler gerek reklam bütçeleri,
gerekse yayınladıkları mevkute hakkında sağlıklı değerlendirmeler yapabileceklerdir. 140
Halihazırda, gazete ve dergi tirajları hem bu gazete ve dergilerde hem de başka
mecralarda kamuoyuna zaman zaman ifşa edilmektedir. Dolayısıyla dergi ve gazete
yayıncılığı pazarında birbirlerine rakip olan teşebbüslerin birbirlerinin tiraj bilgilerinin
öğrenmesinde mevcut durumda herhangi bir engel yoktur. Yayınlanan gazete, dergi
gibi ürünlerin fiyat bilgilerinin ise zaten ürünlerin üzerlerinde bulunması nedeniyle
ABC Türkiye yapılanması vesilesiyle rakiplerin birbirlerinin ürünlerinin fiyat bilgilerini
elde etmesi gibi bir durum da söz konusu olmamaktadır. Dolayısıyla, teşebbüs ve
teşebbüs birliklerinin faaliyet alanları ile ilintili fakat birbirleriyle olan rekabeti
engellemeyecek mahiyetteki yapılanmalar içerisinde bulunmalarının, gazete ve dergi
yayıncılığı pazarında halihazırda ürün fiyat bilgilerinin biliniyor olunması nedeniyle 150
rekabet hukuku ve 4054 sayılı Kanun açısından ilk bakışta herhangi bir sorun
doğurmayacaktır.
Ancak, Rekabet Kurulu önüne daha önce reklamcılık ve medya sektörü ile ilgili gelen
vakalar nedeniyle1, bu tür bir yapılanmayla pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin
aynı pazarda faal bir başka teşebbüsü dışlayarak faaliyetlerini zorlaştırıp
zorlaştırmadığının incelenmesi gerekmektedir.
Rekabet Kurulu'nun 04.03.1999 tarih ve 99-13/99-40 sayılı kararında (BİAK Kararı)
yazılı basın piyasasında faaliyet gösteren teşebbüslerin imzaladıkları Basın İzleme
Araştırma Sözleşmesi’nin “…kurucu üyelerin dağıtım kanallarının dışında dağıtım
kanalı kullanan diğer basın kuruluşlarının BİAK’a üye olabilmeleri için Kurucu üyelerin 160
onayı gerekmektedir…” hükmünü içeren 2.1.8. maddesinin BİAK tarafından
gerçekleştirilen basın izleme araştırma piyasasına giriş engeli yaratması, yazılı basın
reklam piyasasında rekabeti sınırlayıcı etki doğurabilecek nitelikte olması ve
Üniversal Yayıncılık Anonim Şirketi'nin BİAK’a üyelik başvurusunun sözleşmenin
2.1.8. maddesine dayanılarak reddedilmesi 4054 sayılı Kanun'un 4. Maddesinin (d)
bendi kapsamında bulunmuştur2. Menfi tespit incelemesine konu olan ABC Türkiye
Tiraj Denetim Kurulu Sözleşmesinin de, ulusal süreli yayın reklam yeri pazarında
faaliyet gösteren yayıncı kuruluşların, birtakım yayıncı kuruluşları, ABC Türkiye Tiraj
Denetim Kurulu üyeliğine kabul edilmesini engellemek suretiyle, bu teşebbüslerin
ulusal süreli yayın reklam yeri pazarındaki faaliyetlerini zorlaştırıp 170
zorlaştırmadıklarının incelemesi gerekmektedir.
Daha önce de ifade edildiği üzere, ABC Türkiye Tiraj Denetim Kurulu'nun (ABC
Türkiye) faaliyete geçmesiyle birlikte gazete ve dergi tirajlarının doğru ve güvenilir
bir şekilde ölçülmesi beklenmektedir. Bu denetimden geçmiş süreli yayınlar ABC
Türkiye logosunu ve reklamveren teşebbüslerle olan ilişkilerinde ABC Türkiye'nin
kendileriyle ilgili raporlarını kullanabileceklerdir. Bu durum, böyle bir denetimden
geçmiş ve dolayısıyla tiraj bilgilerinin doğruluğu sınanmış yayın organlarının
reklamveren teşebbüsler tarafından daha çok tercih edilmesi şeklinde bir sonuç
yaratabilecektir.

1 bkz. 99-13/99-40, 00-47-41-19 sayılı Rekabet Kurulu kararları.
2 bununla birlikte aynı kararda Üniversal Yayıncılık A.Ş.’nin BİAK'a başvurusunun reddi ile gerçekleşen
eylemin, red tarihinden sözleşmenin 2.1.8 inci maddesinin sözleşme metninden çıkarılarak, 4.3
maddesi ve 2.1.7 nci maddesinin tadil edilerek ek sözleşmenin akdedildiği 19.01.1998 tarihine kadar
yazılı basın izleme araştırma piyasasında devam ettiğine, ancak bu tarihler arası dergilere ilişkin rapor
yayımlanmaması ve başvuru sahibi teşebbüs bünyesindeki yayınların da ölçümlenmesi nedeniyle
ihlalin yazılı basın reklam piyasasında sonuç yaratacak nitelikte olmadığına hükmedilmiştir.
05-14/160-57
7
ABC Türkiye Tiraj Denetim Kurulu kuruluş sözleşmesi incelendiğinde iki tip üyeliğin 180
bulunduğu görülmekte, "B-Tanımlar" kısmında tam üyeliğin, yayıncı, dağıtım
şirketleri, reklamveren ve reklam/medya ajanslarının başvurusuna açık olduğu;
bunların dışında kalan ve ABC Türkiye'nin amaçları ile doğrudan ve açık bir şekilde
ilgili olan gerçek ve tüzel kişilerin ise veri üyesi olabilecekleri belirtilmektedir3.
Yeni üye olacaklarda aranan kriterler, Sözleşmenin 7/a maddesinde şu şekilde
belirlenmiştir:
 "Tüm üyeler 'Başvuru Formu' doldurmak ve her yıl üyelik ücreti ödemek
zorundadır.
 Yayıncıların üyelik başvurusu için ayrıca, 'Yayın Bilgi Formu' doldurup başvuru
(giriş) ücreti ve tiraj denetimleri için ayrıca denetim ücreti ödemeleri 190
gerekmektedir. Yayıncı üyenin üyeliğinin devam edebilmesi için en az bir
tane kayıtlı ve güncel denetimi olan yayınının olması gerekir.
 Üyeliğe başvuran bir yayıncının tam üye olabilmesi için başarılı bir ilk denetim
geçirme zorunluluğu vardır. Bu şart kurucu üyeler için geçerli değildir.
 Üyeler, bu sözleşmenin bir kopyasını imzalamak suretiyle sözleşmenin
ayrılmaz parçası niteliğindeki 'Denetim Standartları'nı ve bu sözleşmede belirtilen
ücretleri ödemeyi kabul etmiş olurlar.
 Yayıncı üyeler, yapılan denetimlerin başarılı ve etkili olabilmesi için talep edilen
doküman ve kayıtları denetçinin incelemesine zamanında sunmalıdır.
Yayıncıdan, yayıncının dağıtım şirketinden, yayın dağıtım şirketinin baş 200
bayiinden, yayıncının matbaasından, abone temsilciliklerinden vb. talep
edeceği kayıt ve dokümanları denetçiye sağlamak yayıncının sorumluluğu
altındadır. Yayıncının gerekli dokümanları ve kayıtları zamanında temin
etmemesinden dolayı denetim süresi planlanan süreyi aşarsa, üyenin üyeliği
ve yayının kaydı Yönetim Kurulu tarafından gözden geçirilir. Bu inceleme
sonucunda üyelik ve yayının kaydı belirli bir süre için dondurulabileceği gibi iptal
de edilebilir."
Yukarıda yer verilen; üyeliğe başvuran bir yayıncının tam üye olabilmesi için başarılı
bir ilk denetim geçirme zorunluluğu ve bu zorunluluğun kurucu üyeler için geçerli
olmaması hususları hakkında ayrıntılı bilgi istenmiş, Reklamcılar Derneği tarafından 210
gönderilen 17.11.2004 tarih ve 711 sayılı yazıda, üyeliğe başvuran bir yayıncının tam
üye olabilmesi için başarılı bir denetim geçirme zorunluluğu bulunduğu ve bu işlemin
üyelik için başvuran yayıncının tiraj beyanlarının, ABC Türkiye tarafından seçilecek
bağımsız denetim şirketince incelenmesi ve sonucun Sözleşme'nin bir parçası olan
Denetim Standartlarına uygun olması durumunda onaylanacağı, söz konusu bu ilk
denetimden geçen ve sözleşmede öngörülen aidatları ödeyen yayıncıların yönetim
kurulu tarafından üyeliğe kabul edileceği, bu konuda yönetim kurulunun kabul etmeme
takdir yetkisinin bulunmadığı ifade edilmiştir.

3 Veri üyeliği, "Tanımlar" kısmında üniversite, araştırma kuruluşları ve veriden yararlanmak isteyen ve
kamuoyuna açıklanan veriden daha fazlasına ihtiyaç duyan diğer ilgili üçüncü gerçek ve tüzel kişiler
olarak tanımlanmaktadır.
05-14/160-57
8
Bununla birlikte aynı yazıda başarılı bir ilk denetimden geçme zorunluluğunun kurucu
üyeler için de geçerli hale getirildiği belirtilmiştir. Bu konuya ilişkin değişikliği içeren ve 220
taraflarca imzalanmış Sözleşme Eki, 21.12.2004 tarih ve 26 sayı ile Kurum kayıtlarına
ulaşmıştır.
Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere, ABC Türkiye'ye üye olmak için gerekli
koşullar hem kurucular hem de sonradan üye olacaklar için geçerli olacak şekilde
belirlenmiş ve bu koşulları yerine getiren her gerçek ve tüzel kişinin ABC Türkiye'ye
üye olabileceği belirtilmiştir.
Öte yandan sözleşmeye göre, üyelik kaydını yaptırmış bir yayıncının aşağıdaki
durumlar nedeniyle üyelik kaydının silinmesi söz konusu olabilecektir:
1. Üyenin tiraj denetimi için gerekli dokümanları ve kayıtları zamanında temin
etmemesinden dolayı denetim süresinin planlanan süreyi aşması halinde (Madde 230
7),
2. Üyenin Tiraj bilgileri ile ilgili denetim sonuçlarının ifşası ile ilgili hususları
düzenleyen "Kamuoyuna Açıklama" kısmındaki hükümlere 12 aylık sürede iki
defa uymadığının tespit edilmesi halinde(Madde 14),
3. Madde 15'de düzenlenen yaptırımlara uyulmaması halinde,
4. Yayıncı üyenin Kuruluş'a kayıtlı hiç bir yayınının kalmaması halinde. (Madde 7
ve 8)
5. Üyelik ücreti ve başvuru ücretiyle ilgili borçların 60 gün içerisinde ödenmemesi
halinde
240
Görüldüğü üzere ABC Türkiye'ye yeni bir üyenin kabul edilmesi veya bir üyenin üyelik
kaydının silinmesi birtakım objektif kriterlere bağlanmış durumdadır. ABC Türkiye'nin
herhangi bir üyeyi, birtakım şartlar oluşmadığı müddetçe, üyelikten çıkarabilme
olanağı bulunmamaktadır.
Son olarak yönetim kurulunun terkibinin incelenmesi gerekmektedir. Sözleşme'de
yönetim kurulu ile ilgili şu hükümler bulunmaktadır:
"Madde 6 - Yönetim Kurulu
a) İlk Yönetim Kurulu toplam 12 (oniki) üyeden oluşur. Yönetim Kurulu'nda
Reklamcılar Derneği'nden 3 üye,Reklamverenler Demeği'nden 3 üye, Doğan
Dağıtım'dan 1 üye, Merkez Dağıtım'dan 1 üye, Hürriyet Gazetesi'ni temsilen 250
yayıncısı şirket tarafından atanacak 1 üye, Sabah Gazetesi'ni temsilen
yayıncısı şirket tarafından atanacak 1 üye, Atlas Dergisi'ni temsilen yayıncısı
şirket tarafından atanacak 1 üye, Yeni Aktüel Dergisi'ni temsilen yayıncısı
şirket tarafından atanacak 1 üye bulunur.
İlk tiraj ölçümlemesinin tamamlanmasını takiben, üye yayınlar arasından yıllık
ortalama tirajı en yüksek olarak belirlenen 2 gazete ve 1 dergi yayıncılarının
kendi gazete ve dergilerini temsilen ayrı ayrı belirleyecekleri toplam 3 üye
daha Yönetim Kurulu'na dahil olur ve bu andan itibaren Yönetim Kurulu 15
(onbeş) kişiden oluşur. Yönetim Kurulu'nda üye bulundurma hakkına sahip
olacak en yüksek tirajlı 2 gazete ve 1 derginin, Merkez Grubu ya da Doğan 260
Grubu yayın gruplarından birine dahil olmaması ve kurucu veya sahiplerinin
Merkez Grubu ve Doğan Grubu şirketlerinin kurucuları ile doğrudan ya da
dolaylı bir bağlantı içerisinde bulunmamaları gerekir.
05-14/160-57
9
b) Her üyenin 1oy hakkı bulunur. Karar aşamasında eşitlik olması durumunda
Yönetim Kurulu Başkanı'nın oyu iki oy sayılır.
c) Yönetim Kurulu Başkanı, RD ve RVD temsilcileri arasından Yönetim Kurulu'nca
seçilir. Başkanlık, bu iki dernek arasında iki yılda bir dönüşümlü olarak değişir."
ABC Türkiye Yönetim Kurulu'nun oluşumuna bakıldığında, Kurulun Reklamverenler
Derneği, Reklamcılar Derneği, Doğan Medya Grubu ve Merkez Medya Grubu'ndan
oluştuğu gözlemlenmektedir. Bu hususun ilk bakışta yukarıda zikredilen iki medya 270
grubunun diğer medya organlarını veya gruplarını bu oluşumdan dışlamak gibi
rekabet hukuku açısından sorun teşkil edebilecek bir olasılık ortaya çıkardığı
görülmektedir. Fakat Yönetim Kuruluna tiraj rakamlarına göre daha sonra üye olacak
kişilerin Merkez ve Doğan Grubu yayınlarının temsil etmiyor olmaları ve bu iki grupla
doğrudan ya da dolaylı bir ilişki içerisinde olmayacak olmaları hususu, Doğan ve
Merkez Grupları'nın ABC Türkiye Yönetim Kurulunu domine etmelerini ve kendi
istedikleri yönde kararlar almalarını engelleyecek bir unsur olarak karşımıza
çıkmaktadır. Bunun yanında, yönetim kurulunun karar alma nisabının 7 olduğu ve
karar alınabilmesi için reklamveren ve reklamcılar derneği üyelerinin herbirinin en az
bir olumlu oyunun gerekli olduğu gözönüne alındığında, ABC Türkiye'nin herhangi bir 280
yayın grubunun etkisi altında diğerlerinin faaliyetlerini zorlaştırıcı bir şekilde faaliyette
bulunma ihtimali önemli ölçüde zayıflamaktadır.
Bununla birlikte dosya hakkında yapılan ek inceleme sırasında ABC Türkiye'nin
Yönetim Kurulu'nun yapısını düzenleyen yukarıdaki maddesi, şu şekilde değiştirilmiş
ve Kurum'a bildirilmiştir;
6 (a) “Yönetim Kurulu toplam 15 (onbeş) üyeden oluşur. Yönetim Kurulu’nda
Reklamcılar Derneği’nden 3 üye, Reklamverenler Demeği'nden 3 üye, Doğan
Dağıtım'dan 1 üye, Merkez Dağıtım'dan 1 üye, Hürriyet Gazetesi'ni temsilen
yayıncısı şirket tarafından atanacak 1 üye, Sabah Gazetesi'ni temsilen
yayıncısı şirket tarafından atanacak 1 üye, Atlas Dergisi'ni temsilen yayıncısı 290
şirket tarafından atanacak 1 üye, Yeni Aktüel Dergisi'ni temsilen yayıncısı
şirket tarafından atanacak 1 üye, üye yayınlar arasından yıllık ortalama tirajı
en yüksek 2 gazete grubunu temsilen yayıncı şirketler tarafından ayrı ayrı
atanacak 2 üye, üye yayınlar arasından yıllık ortalama tirajı en yüksek 1
dergi grubunu temsilen yayıncısı şirket tarafından atanacak 1 üye bulunur.
En yüksek tirajlı 2 gazete ve 1 dergi grubunun, Doğan Grubu veya Merkez
Grubu yayın gruplarından birine dahil olmaması ve kurucu veya sahiplerinin
Merkez Grubu ve Doğan Grubu şirketlerinin kurucuları ile doğrudan ya da
dolaylı bir bağlantı içerisinde bulunmamaları gerekir.
Yıllık ortalama tiraj için ilk yıl tiraj ölçümlemesi tamamlanana kadar dağıtım 300
olmayan üye yayınlar şirketlerinin yazılı beyanları esas alınır; denetlenmiş
tiraj sonuçlarına göre ilk yıl sonunda gerekirse üyelerde değişiklik yapılır.
Yönetim Kurulu’nda temsilcisi, toplantılarda oy hakkı olmadan gözlemci üye
bulundurabilirler.”

05-14/160-57
10
Yukarıdaki sözleşme değişikliğinden anlaşıldığı kadarıyla, daha önce 12 olan ve 1 yıl
sonundaki tiraj rakamlarına göre 15’e çıkarılacak olan yönetim kurulu sayısı, 1 yıl
beklenmeksizin ilk oluşumunda 15 olarak belirlenmektedir. Yönetim kurulunun yeni
oluşumu daha önce belirtilen 1 yıllık süre geçmeden daha fazla yayıncı şirketi
yönetim kurulu üyesi olarak bulundurduğundan dolayı eskisine nazaran daha olumlu 310
bir yapıda olduğu görülmektedir.
Ayrıca, yönetim kurulunda temsilcisi olmayan üyelere toplantılarda gözlemci üye
olarak bulunabilme hakkı tanınması, yönetim kurulunda üye bulundurmayan fakat
ABC Türkiye’ye üye olarak tiraj denetimi yaptıran, özellikle de yönetim kurulunun
işleyişi hakkındaki şüpheleri olan şirketler açısından olumlu bir gelişme olarak kabul
edilebilir.
Yukarıdaki maddede yapılan değişiklikler sonucunda, hem yönetim kurulunun üye
sayısının artırılması, hem de gözlemci üye bulundurulması hususu göz önüne
alındığında, yeni yapının eski yapıya göre daha çoğulcu bir durum sergilediği ve
zaten yönetim kurulunun karar alması için sektör derneklerinin de karara katılması 320
gereğinden, yayıncı teşebbüsler arasındaki olası bir koordinasyon riskini daha da
düşük seviyelere getirdiği anlaşılmaktadır.
ABC Türkiye’nin etkin bir işleyişe sahip olması için, Türkiye’de mevcut iki dağıtım
şirketi olan Yaysat ve BBD’nin bu oluşumun içinde bulunması gereklidir. ABC Türkiye
oluşumundan önce Türkiye’deki tiraj ölçümlemeleri bu iki dağıtım şirketinin verilerine
dayanmakta olup, her dağıtım şirket kendi dağıttığı yayınların tiraj rakamlarını
açıklamaktadır. Mevcut durum bu haliyle, dağıtım şirketleri ne kadar gerçekçi tiraj
rakamları yayınlasa da, bu tiraj ölçümlemesine göre reklam bütçelerini planlayan
reklamverenler ve bu dağıtım şirketlerinin grup şirketleri dışındaki diğer yayıncılar
açısından, dağıtım şirketlerinin kendi grup yayınlarının tirajlarını yüksek gösterebilme 330
imkanından dolayı bazı güvensizlikler taşımaktadır. Bu nedenle reklamverenler ve
yayıncı şirketler açısından güvenilir ve şeffaf bir tiraj ölçümlemesi gereklidir.
Yeni getirilen sistemde, iki dağıtım şirketinin verileri yine önemli bir kaynak
oluşturmakta fakat bu verilerin üzerine bir denetim çatısı getirilerek, belli bir şeffaflık
ve güven yaratılmaya çalışılmaktadır. ABC Türkiye tarafından belirlenecek olan
bağımsız bir denetim şirketi, hem bu dağıtım şirketinin verilerini hem de yayıncı
şirketlerin performansını ölçmek açısından aldıkları kağıtlardan, depolarına giriş çıkış
kalemlerinden diğer her türlü işletme süreçleri denetime tabi tutulacaktır.
Sonuç itibarıyla, Türkiye'de ulusal çapta yayınlanan başta gazete ve dergiler olmak
üzere reklam mecrası niteliğindeki mevkutenin tiraj rakamlarının doğru ve objektif bir 340
biçimde ölçülebilmesi ve bu bilgilerin kamuoyuna duyurulabilmesi amacıyla
oluşturulan ABC Türkiye Tiraj Denetim Kurulu'nun oluşumuna olanak veren
sözleşmenin 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırı olmadığı kanaatine varılmıştır.

I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve bilgi notuna, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına
göre; Rekabet Kurumu kayıtlarına 30.9.2004 tarih ve 5427 sayı ile intikal eden ABC
05-14/160-57
11
Türkiye Tiraj Denetim Kurulu Sözleşmesine, 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi
uyarınca menfi tespit belgesi verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 350






Full & Egal Universal Law Academy