Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-3 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-15/186-63
Karar Tarihi : 17.3.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M.
Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Tarkan ERDOĞAN, Bülent GÖKDEMİR
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Özgimat Gıda Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Anadolu Bulvarı 1. Cad. No:18 20
Macunköy Ankara
D. TARAFLAR : Gimçay Gıda Pazarlama Ltd. Şti.
GİMAT 8. Blok No: 198
Ankara
Tomurcuk Gıda Pazarlama A.Ş.
GİMAT 5. Blok No: 114
Ankara
30
Kamelya Gıda ve İthalat Malları ve Sanayi A.Ş.
GİMAT 16. Blok No: 450
Ankara
Petek Gıda İnşaat Nakliye ve Turizm Ltd. Şti.
GİMAT 14. Blok No: 399
Ankara
Çayyolu Gıda Sanayii ve Ticaret A.Ş.
GİMAT 18. Blok No: 543 40
Ankara
E. DOSYA KONUSU: Gimçay Gıda Pazarlama Ltd. Şti., Tomurcuk Gıda
Pazarlama A.Ş., Kamelya Gıda ve İthalat Malları ve Sanayi A.Ş., Petek Gıda
İnşaat Nakliye ve Turizm Ltd. Şti., Çayyolu Gıda Sanayii ve Ticaret A.Ş.,
05-15/186-63
2
tarafından kurulan Özgimat Gıda Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş unvanlı
ortak girişime izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.1.2005 tarih ve 477 sayı ile giren ve
en son 7.3.2005 tarih ve 1500 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 50
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1
sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 10.3.2005 tarih ve 2005-3-3/Öİ-05-TE sayılı Birleşme/Devralma Ön
İnceleme Raporu, 14.3.2005 tarih ve REK.0.07.00.00/22 sayılı Başkanlık
önergesi ile 05-15 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ :İlgili raporda;
ilgili pazar olarak belirlenen Ankara ili siyah çay toptan ticaret pazarında söz 60
konusu teşebbüslerin toplam ciroları 25 trilyon TL eşiğinin altında olmasına
karşın, toplam pazar payları bakımından 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir ortak
girişim işlemi olduğu,
bu işlem sonucunda aynı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen hakim durumun
yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı, bu nedenle bildirim
konusu ortak girişim işlemine izin verilmesi gerektiği,
ortak girişimin süresi içerisinde bildirilmemesinden doğan para cezasının
zamanaşımına uğradığı 70
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.2. İlgili Ürün Pazarı
Genel anlamda ticari içecekler pazarı içerisinde yer alan ürünlerin tüketiciler 80
tarafından farklı yahut ikame kabul edilip edilmediğinin tespitinde, öncelikle bu
ürünlerin başlıca kullanım amaçları itibarıyla incelenmesi gerekmektedir. Nitekim,
Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş. hakkında yürütülen soruşturma sonucunda
hazırlanan 18.9.2003 tarih ve SR/03-11 sayılı Rapor’da ve buna istinaden alınan
23.1.2004 tarih ve 04-07/75-18 sayılı Rekabet Kurulu Kararında söz konusu
ürünler öncelikle ayırıcı kullanım amaçları ve temel nitelikleri bakımından
birbirlerinden ayrılmıştır. Anılan kararda belirtildiği üzere, günlük tüketim içinde
ağırlıklı olarak kahvaltıda ve öğün aralarında da sıklıkla tüketilen çay, diğer ticari
içeceklere nispetle farklı kullanım amacına hitap etmektedir. Buna ek olarak çay
tüketiminin, Türkiye’de son derece yaygın ve gelenekselleşmiş bir özelliğe sahip 90
olduğu da göz önünde bulundurulmalıdır.
05-15/186-63
3
Gerek tüketici nezdindeki özgün niteliği, gerek üretim sürecindeki önemli
farklılıklar, çayın ayrı bir pazar olarak belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Öte
yandan Özgimat Gıda Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş. Çay İşletmeleri Genel
Müdürlüğü’nün (Çay-Kur) çaylarının toptan dağıtımını Ankara ve ilçelerinde
perakende satış noktalarına (bazı süpermarketlere, bakkal ve marketlere)
yapmaktadır. Dolayısıyla Özgimat Gıda Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
toptan ticaret seviyesinde faaliyet gösterdiği anlaşılmıştır.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında ilgili ürün pazarı “siyah çay toptan ticaret pazarı” 100
olarak tespit edilmiştir.
H.1.3. İlgili Coğrafi Pazar
Özgimat Gıda Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş. Çay-Kur ürünlerinin dağıtımın
Ankara ili ve ilçelerinde gerçekleştirmektedir. Bu nedenle ilgili coğrafi pazar
Ankara ili ve ilçeleri olarak tanımlanmıştır.
H.2. Taraflar
110
H.2.1. Kamelya Gıda ve İhtiyaç Maddeleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
(Kamelya A.Ş.)
Kamelya A.Ş. 1998 yılından itibaren Çay-Kur bayisi olarak çay satışı
yapmaktadır. İlgili teşebbüs bazı yıllar toplam cironun %(…-…)’sine tekabül
edecek şekilde şeker satışı da yapmaktadır.
Kamelya A.Ş.’nin ortak girişimin kurulduğu tarihteki ortaklık yapısı değişmeden
aynen kalmıştır:
120
Tablo 1: Kamelya A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay Tutarı (YTL) Pay Tutarı (%)
Şinasi Erdönmez 10.050 26.25
Mesut Akkaya 9.950 24.875
Levent Kirman 10.050 25.125
Bülent Kirman 9.950 24.875
TOPLAM 40.000 100
H.2.2. Petek Gıda Pazarlama Ltd. Şti.( Petek Ltd. Şti.)
1998 yılından itibaren sadece Çay-Kur bayisi olarak çay satışı yapmaktadır. Bazı
yıllar da talebe göre toplam cironun %(…-…)’sine tekabül edecek şekilde şeker
satışı da yapmıştır.
05-15/186-63
4
Petek Ltd. Şti.’nin mevcut hissedarlık yapısına Tablo 2’de yer verilmiştir. (Ortaklık
yapısı ortak girişimin kurulduğu dönem itibarıyla aynıdır): 130
Tablo 2: Petek Ltd. Şti.’nin Hissedarlık Yapısı
Hissedar Pay Tutarı (YTL)
Pay Tutarı (%)
Ahmet Oruç 7.500 15
Ahmet Oktay Oruç 5.000 10
Şahin Tuncel 12.500 25
Selim Özaltın 6.250 12,5
Ahmet Özaltın 6.250 12,5
Soner Gözüyaşlı 3.500 7
Mustafa Keseroğlu 3.500 7
Hülya Uğur 2.406 4,812
Ahmet Neşet Uğur 1.031 2,062
Hatice Dilek Uğur 1.031 2,062
Büşra Uğur 1.031 2,062
TOPLAM 50.000 100
H.2.3. Tomurcuk Gıda Pazarlama A.Ş. (Tomurcuk A.Ş.)
Tomurcuk A.Ş., 1998 yılından itibaren sadece Çay-Kur bayisi olarak çay satışı
yapmaktadır. Bazı yıllar talebe göre toplam cironun % 1-2’sine tekabül edecek
şekilde şeker satışı da yapmaktadır.
Tomurcuk A.Ş.’nin mevcut hissedarlık yapısı Tablo 3’deki gibidir (Ortak girişimin 140
kurulduğu dönemdeki ortaklık yapısı da aynı şekildedir) :
Tablo 3: Tomurcuk A.Ş.’nin Hissedarlık Yapısı
Hissedar Pay Tutarı (YTL) Pay (%)
Mehmet Nihat Erşekerci 104.000 % 52
Safiye Erşekerci Üstündağ 36.000 % 18
Behiye Erşekerci 20.000 % 10
Sema Erşekerci Kuşoğlu 20.000 % 10
Fatma Nur Erşekerci 20.000 % 10
TOPLAM 200.000 100
05-15/186-63
5
H.2.4. Gimçay Gıda Pazarlama Ltd. Şti. (Gimçay Ltd. Şti)
1998 yılından itibaren sadece Çay-Kur bayisi olarak çay satışı yapmaktadır. Bazı
yıllar talebe göre toplam cironun %(…-…)’sine tekabül edecek şekilde şeker 150
satışı da yapmaktadır. Gimçay Ltd. Şti’nin ortak girişimin kurulduğu 2000
yılındaki ortaklık yapısına Tablo 4’te yer verilmiştir.
Tablo 4: Gimçay Ltd. Şti.’nin Kuruluş Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay Tutarı (YTL) Pay (%)
Pikola Gıda San. A.Ş. 12.500 25
Halil Yılmaz 12.500 25
Cevher Gıda Amb. San. Tic.
Ltd.Şti
12.500 25
Gökberk Gıda İth. Mad.
San. ve Tic. Ltd. Şti.
12.500 25
TOPLAM 50.000 100
Pikola Gıda San. ve Tic. A.Ş.’nin %50 hissesine sahip olan Kemal Cirav’ın
Gimçay A.Ş.’nin kontrolünde söz sahibi olması ve Özgimat A.Ş.’nin 5 kurucu
ortağından biri olması dolayısıyla, bu teşebbüsün ortaklık yapısını incelemek
faydalı olacaktır:
160
Tablo 5: Pikola Gıda San. ve Tic. A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay Tutarı (YTL) Pay (%)
Kemal Cirav 130.000 50
Güven Cirav 52.000 20
Şengül Cirav 26.000. 10
Güldengül Arat 26.000 10
Gülben Cirav 26.000 10
TOPLAM 260.000 100
Gimçay Ltd. Şti’nin mevcut hissedarlık yapısı aşağıdaki gibidir:
170
05-15/186-63
6
Tablo 6: Gimçay Ltd. Şti.’nin Hissedarlık Yapısı
Hissedar Pay Tutarı (YTL) Pay (%)
Pikola Gıda San. A.Ş. 12.500 25
Halil Yılmaz 12.500 25
Yılmaz Öztemel 12.500 25
Şinasi Erdönmez 12.500 25
TOPLAM 50.000 100
Görüldüğü üzere Kemal Cirav, Pikola Gıda’nın hisselerinin yarısına sahip
durumdadır. Pikola Gıda ise Gimçay’ın % 25’ine sahiptir.
180
H.2.5. Çayyolu Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Çayyolu A.Ş.)
Çayyolu A.Ş. 1998 yılından itibaren sadece Çay-Kur bayisi olarak çay satışı
yapmaktadır. Bazı yıllar talebe göre toplam cironun %(…-…)’sine tekabül
edecek şekilde şeker satışı da yapmaktadır.
Çayyolu A.Ş.’nin ortak girişimin kurulduğu dönemdeki hissedarlık yapısına Tablo
7’de yer verilmiştir.
Tablo 7: Çayyolu A.Ş.’nin Kuruluş Hissedarlık Yapısı 190
Hissedar Pay Tutarı (YTL) Pay (%)
Yalçın Gürsoy 10.000 25
Ahmet Çetintürk 3.333 8,3325
Yılmaz Büyükaydın 3.334 8,335
Haydar Karataş 13.333 33,3325
Kerim Özgün 10.000 25
TOPLAM 40.000 100
Mevcut ortaklık yapısı ise Tablo 8’de yer almaktadır.
200
05-15/186-63
7
Tablo 8: Çayyolu A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay Tutarı (YTL) Pay (%)
Yalçın Gürsoy 10.000 25
Muammer Yılmaz 10.000 25
Yılmaz Büyükaydın 3.334 8,335
Haydar Karataş 3.333 8,3325
Kerim Özgün 10.000 25
Necdet Taşkın 3.333 8,3325
TOPLAM 40.000 100
H.2.6. Özgimat Gıda Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Özgimat A.Ş.)
Özgimat A.Ş.’nin kuruluşu 4.7.2000 tarihinde ticaret sicil gazetesinde
yayımlanarak ilan edilmiştir. Söz konusu şirket yukarıda bahsi geçen Çay-Kur 210
bayilerinden aldığı çayın satışını gerçekleştirmektedir. Çay satışı dışında yağ
(Biryağ markalı) ve şeker satışı da yapmaktadır.
Toplam cirosunun yarısından çoğunu çay satışı oluşturmaktadır (2001 ila 2004
arasında çay satışının toplam ciroya oranı sırasıyla % (….),% (….),% (….)ve %
(….)’dır).
Özgimat A.Ş.’nin kuruluşundaki ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 9: Özgimat A.Ş.’nin Kuruluş Ortaklık Yapısı 220
Hissedar Pay Miktarı Pay (%)
Kemal Cirav 1.000 % 20
Levent Kirman 1.000 % 20
Muammer Yılmaz 1.000 % 20
Mehmet Nihat Erşekerci 1.000 % 20
Ahmet Oruç 1.000 % 20
TOPLAM 5.000 100
Mevcut ortaklık yapısına ise Tablo 10’da yer verilmiştir.
230
05-15/186-63
8
Tablo 10: Özgimat A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay Tutarı (YTL) Pay (%)
Kemal Cirav 2.600 0,52
Levent Kirman 39.000 7,8
Muammer Yılmaz 26.000 5,2
M.Nihat Erşekerci 83.000 16,6
Ahmet Oruç 13.000 2,6
Mesut Akkaya 65.000 13
Sinan Gürsoy 26.000 5,2
Halil Yılmaz 15.000 3
Kerim Özgün 26.000 5,2
Şahin Tuncer 26.000 5,2
Pikola Gıda 20.800 4,16
Safiye Erşekerci 20.800 4,16
Selim Özaltın 13.000 2,6
Ahmet Özaltın 13.000 2,6
A.Oktay Oruç 13.000 2,6
Haydar Karataş 17.400 3,48
Hülya Uğur 8.700 1,74
Yılmaz Büyükaydın 8.600 1,72
Mustafa Keseroğlu 8.600 1,72
Soner Gözüyaşlı 8.600 1,72
Cengiz Yılmaz 10.400 2,08
Güven Cirav 2.600 0,52
Uğur Polat 6.300 1,26
Yılmaz Öztemel 26.000 5,2
TOPLAM 500.000 100
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2
(c) maddesinde ”Amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü ve mal varlığına sahip
olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar
arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya
05-15/186-63
9
etkisi olmayan ortak girişimler” birleşme veya devralma halleri arasında
sayılmıştır. Bilindiği üzere “ortak kontrol” bir ortak girişimin ayırt edici unsurudur. 240
Özgimat A.Ş.’nin kuruluşundaki ortakları ve bu ortakların ilgili bayilerdeki
hissedarlık payları Tablo 11’de verilmiştir.
Tablo 11: Özgimat A.Ş.’nin Kuruluş Ortakları ve Bayi Payları
Özgimat A.Ş. Hissedarları Pay Yüzdesi (%) Bayi Adı Bayideki pay yüzdesi (%)
Kemal Cirav 20 Gimçay 25
Levent Kirman 20 Kamelya 25
Mehmet N. Erşekerci 20 Tomurcuk 52
Ahmet Oruç 20 Petek 15
Muammer Yılmaz 20
Yukarıdaki tablodan da görüldüğü üzere Kemal Cirav Pikola Gıda’nın büyük
ortağı durumundadır. Pikola Gıda ise Gimçay Ltd. Şti.’nin ortakları arasındadır.
Levent Kirman Kamelya A.Ş.’nin, Mehmet Nihat Erşekeci Tomurcuk A.Ş.’nin ve
Ahmet Oruç Petek Ltd. Şti’nin ortakları arasında yer almaktadır. Muammer 250
Yılmaz 25.6.2000 tarihinde ortak girişimin kurulmasından yaklaşık bir hafta önce
Çayyolu A.Ş.’deki hislerini Haydar Karataş’a devretmiştir. Söz konusu hisseler
18.1.2005 tarihinde Haydar Karataş tarafından Muammer Yılmaz’a tekrar
devredilmiştir.
Dolayısıyla kuruluş esnasında Özgimat A.Ş. ortakları arasında Çayyolu A.Ş.
ortaklarından herhangi biri bulunmamaktadır. Özgimat A.Ş. beş ortak tarafından
eşit paya sahip olacak şekilde kurulmuştur. Söz konusu ortaklar aynı zamanda
yönetim kurulu üyesi olarak da seçilmişlerdir: Kemal Cirav (Yön. Kur. Bşk.),
Mehmet N. Erşekerci (Yön. Kur. Bşk. Yard.), Levent Kirman (Üye), Muammer 260
Yılmaz (Üye), Ahmet Oruç (Üye). Ortak girişimi oluşturan beş kişinin eşit paya
sahip olmaları ve ticaret sicil gazetesinde yayımlanan kuruluş sözleşmesine göre
herhangi bir ortağın imtiyazlı hisseye sahip olmaması nedenleriyle, Özgimat
A.Ş.’de ortak kontrolün mevcut olduğunu söylemek mümkündür.
Tablo 11’de görüldüğü üzere, Özgimat A.Ş.’yi kuran kişiler kendi bayilerinde
azınlık hisselerine sahiptir (sadece Mehmet Erşekerci Tomurcuk A.Ş.’de
çoğunluk hissesine sahiptir). Ancak söz konusu kişilerin en azından ilgili bayileri
temsil edecek şekilde Özgimat A.Ş.’yi kurmuş oldukları kanaatine varılmıştır. Fiili
durumda bayilerin, çay dağıtım pazarından çekilmiş oldukları anlaşılmaktadır. Bu 270
firmalar (Bayiler), tüm Ankara ili ve ilçelerinde, hizmetin daha iyi götürülmesi için,
Özgimat A.Ş. adı altında bir pazarlama ve dağıtım şirketi kurmuşlardır.
Sonuç olarak Özgimat A.Ş. 4’ü Çay-Kur bayilerinin ortakları arasında yer alan
söz konusu 5 kişi tarafından kurulmuştur. Kurucu ortaklar arasında Çayyolu
A.Ş.’yi temsilen herhangi bir ortağın bulunmamasına rağmen, fiili durumda diğer
bayiler gibi Çay-Kur’dan aldığı çayları Özgimat A.Ş.’ye satmaktadır. Bir başka
05-15/186-63
10
deyişle çay dağıtımında herhangi bir faaliyeti yoktur. Özgimat A.Ş.’nin bildirim
tarihi itibarıyla ortaklık yapısına Tablo 12’de yer verilmiştir.
280
Tablo 12: Özgimat A.Ş.’nin Bildirim Tarihinde Ortaklık Yapısı
Bayiler Hissedar Pay Yüzdesi Bayideki Pay Yüzdesi
Levent Kirman
Kamelya A.Ş.
Mesut Akkaya
% 20.8
% 50
Ahmet Oruç
Şahin Tuncer
Selim Özaltın
Ahmet Özaltın
A.Oktay Oruç
Mustafa Keseroğlu
Soner Gözüyaşlı
Petek Ltd. Şti
Hülya Uğur
% 20.78
% 86.8
M. Nihat Erşekerci
Tomurcuk A.Ş.
Safiye Erşekerci
%20.76
% 70
Halil Yılmaz
Pikola Gıda
Yılmaz Öztemel
Kemal Cirav
Güven Cirav
Cengiz Yılmaz
Gimçay Ltd. Şti
Uğur Polat
% 16.86
% 75
Kerim Özgün
Haydar Karataş
Yılmaz Büyükaydın
Sinan Gürsoy
Çayyolu A.Ş.
Muammer Yılmaz
% 20.8
% 67
Mevcut ortaklık yapısından görüldüğü üzere kuruluş anında 5 ortaklı olan ortak
girişim çok ortaklı hale gelmiştir. Ancak yeni ortaklar da bayilerin kendi
ortaklarından oluşmaktadır. Ayrıca kuruluştan farklı olarak söz konusu 5 bayi,
ortakları vasıtasıyla ortak girişim üzerinde ortak kontrole sahiptir. Zira tablonun
son sütunundan görüldüğü üzere ortak girişimin hissedarları bayilerin çoğunluk
hissesine sahip durumdadır. Özgimat A.Ş.’nin mevcut yönetim kurulu üyeleri
kuruluş anındaki üyelerden oluşmaktadır. 290
Bir başka deyişle yönetimde bu süreçte herhangi bir değişiklik olmamıştır.
Çayyolu A.Ş.’yi ortaklık payında ortak girişim kurulduğu anda herhangi bir kişi
05-15/186-63
11
temsil etmiyor olmasına rağmen (zira ortak girişimin hissedarları arasında yer
alan Muammer Yılmaz Özgimat A.Ş. kurulmadan yaklaşık bir hafta önce
Çayyolu A.Ş.’deki hisselerini devretmiş, 2005 yılında tekrar söz konusu hisseleri
devralmıştır), Çayyolu A.Ş. fiili olarak diğer bayiler gibi Çay-Kur’dan aldığı
ürünleri ortak girişime satarak çay dağıtımından çekilmiştir. Eş deyişle Çayyolu
A.Ş.’nin fiili bağı 2005 yılında hukuki bağa dönüşmüştür.
300
Bildirime konu olan ortak girişimin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında
değerlendirilebilmesi için iki şartı sağlaması gerekmektedir: Bağımsız iktisadi
varlık olması ve rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açmaması.
H.3.1. Bağımsız İktisadi Varlık Olma
Bir ortak girişimin bu kapsamda değerlendirilebilmesi bağımsız iktisadi bir amaç
gütmesine bağlıdır. Dosya konusu ortak girişimde amacın Çay-Kur ürünlerinin
dağıtımını ve hizmetin götürülmesini daha etkin bir şekilde gerçekleştirmek
olduğu taraflarca ifade edilmektedir. 310
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, öncelikle ortak girişimle birlikte 5 ayrı şirket
için yapılan masrafların aşağıya çekildiği bir başka deyişle ölçek ekonomilerinden
yararlanıldığı, ayrıca söz konusu giderlerin azalmasından dolayı tüketiciye daha
ucuza mal verilebildiği ve bu nedenle de satışların arttığı, dağıtımın tek elden
yapılması nedeniyle ürünlerin en ücra noktalara kadar ulaşabildiği, Özgimat
A.Ş.’nin bu amaçla 40 araçlık bir dağıtım filosu oluşturduğu, söz konusu araçların
Çay-Kur’un istediği renk ve dizaynda boyandığı, personele eğitim verildiği,
bayilerin sahip olduğu araçlar ve personelin bir kısmının ortak girişime
devredildiği anlaşılmaktadır. 320
Çay-Kur’un resmi bayisi konumunda olan söz konusu 5 teşebbüs Çay-Kur’dan
aldıkları ürünleri aldıkları fiyattan Özgimat A.Ş.’ye satmaktadırlar. Hatta Çay-
Kur’dan gelen çaylar doğrudan bayi depolarına girmeden Özgimat A.Ş.’ye teslim
edilmektedir. Bayiler sadece kağıt üstünde Çay-Kur ürünlerinin dağıtımından
sorumlu olarak gözükmektedir. Çay-Kur ürünlerinin dağıtımı tamamen Özgimat
A.Ş. tarafından gerçekleştirilmektedir.
Dolayısıyla bayilerden bağımsız ayrı bir iktisadi organizasyon kurulduğu
anlaşılmaktadır. 2000 yılında kurulan ortak girişim yaklaşık 5 yıldır faaliyet 330
göstermektedir. Bu nedenle ortak girişimin kısa süreli olarak kurulduğunu
söylemek de mümkün değildir.
H.3.2. Rekabetçi Davranışların Koordinasyonuna Yol Açılmaması
İlgili pazarda tarafların faaliyetinin olmaması ya da ana teşebbüslerden en fazla
birinin ilgili pazarda kalması halinde, taraflar arasında veya taraflarla ortak girişim
arasında rekabeti sınırlayıcı amaç veya etkinin bulunmadığı kabul edilmektedir.
Ortak girişimi oluşturan beş bayinin ilgili pazarda herhangi bir faaliyeti
05-15/186-63
12
bulunmamaktadır. Çay-Kur tarafından gönderilen çaylar doğrudan Özgimat 340
A.Ş.’nin deposuna teslim edilmektedir. Ürünlerin Ankara ili ve ilçelerinde dağıtımı
münhasıran Özgimat A.Ş. tarafından gerçekleştirilmektedir.
Yukarıdaki koşulların değerlendirilmesi sonucunda, ilgili işlemin 1997/1 sayılı
Tebliğin 2. maddesinin (c) bendi anlamında yoğunlaşma doğurucu ortak girişim
niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi birleşme ve devralma işlemleri
açısından Tebliğin 4. maddesinde iki eşik getirilmiştir. 1997/1 sayılı Tebliğ ve bu
Tebliğ’de değişiklik yapan 1998/2 sayılı Tebliğ’de firmaların ilgili ürün pazarındaki 350
toplam pazar paylarının %25’i veya toplam cirolarının 25 trilyon TL.sını aştığı
birleşme devralmaların izne tabi işlemler olduğu belirtilmiştir. Söz konusu beş
teşebbüsün 1999 yılı cirolarının toplamı (……………………...) TL’dir. Dolayısıyla
toplam ciro, ilgili eşiğin altındadır.
Öte yandan Ankara ili ve çevresinde Çay-Kur ürünlerinin pazar payı yaklaşık
%(….)’dır. Ancak bu satışların tümünü taraf firmalar gerçekleştirmemektedir. Zira
pasif satış yoluyla gelen çaylar, spot piyasan gelen çaylar ve bazı zincirlerin
doğrudan Çay-Kur’dan çay almaları bir başka deyişle alternatif tedarik
kaynaklarının olması tarafların pazar payını %(….)’ın altına düşürmektedir. 360
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden Özgimat A.Ş. %(…-…) arası Çay-Kur çayı
satışı gerçekleştirdiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla tarafların Ankara siyah çay
pazarında pazar payı toplamının %(…-…) arasında olduğunu söylemek
mümkündür. İlgili işlem pazar payı eşiğinin üzerinde olması nedeniyle izne tabi
bir işlemdir.
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde, “hakim durum yaratmaya veya hakim
durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak ülkenin bütünü ya da bir
kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde
azaltılması sonucunu” doğuracak birleşme ve devralmalar hukuka aykırı kabul 370
edilerek yasaklanmıştır.
Öncelikle kurulan ortak girişim marka içi bir yoğunlaşmaya neden olmaktadır. Bir
başka deyişle kurulan ortak girişim Çay-Kur ürünlerini satan bayiler arasında
gerçekleşmektedir. Çay-Kur bayilerinin diğer rakip firma bayileri ile herhangi bir
ortaklık ilişkisi de bulunmamaktadır. Dolayısıyla söz konusu ortak girişimin
Kanun’un 7. maddesi kapsamında hakim durum yaratması veya hakim durumu
güçlendirmesi söz konusu değildir. Ancak yine de ilgili pazardaki rekabet
koşullarını incelemekte fayda bulunmaktadır.
380
Ankara ve çevre illerde Çay-Kur’un pazar payı yaklaşık % (…), özel sektörün
payı % (…) ve kaçak çayın payı da % (…) civarındadır. Ankara ili ve ilçelerinde
yapılan çay satışının % (…-…)arasını Özgimat A.Ş. gerçekleştirmektedir. Kalan
kısmını doğrudan Çay-Kur’dan ürünü temin eden ulusal marketler, spot
piyasadan ve tekel toptancılarından temin eden satış noktaları oluşturmaktadır.
05-15/186-63
13
Ayrıca pasif satış yollarının açık olması bölge dışından bir başka deyişle diğer
illerden bu bölgeye Çay-Kur ürün satışına imkan vermektedir.
Dolayısıyla Özgimat A.Ş.’nin müşterileri konumunda olan satış noktaları (bakkal, 390
market, süpermarket vb.) Özgimat A.Ş. dışında da alternatif temin kaynaklarına
sahiptirler. Söz konusu temin kaynakları spot piyasa (Ankara’da Gimat),
cash&carry tarzında toptan satış yapan zincirler (Ankara’da Metro), pasif satışlar
yoluyla Çay-Kur ürünü temin eden ara toptancılar olarak sayılabilir. Bu nedenle
Çay-Kur ürünlerinde marka içi rekabetin devam ettiği kanaatine varılmıştır. Ayrıca
çayda devlet tekelinin çok uzunca bir süre önce kalktığı, özel sektör çaylarının
var olduğu, piyasaya girişte belirgin engellerin bulunmadığı bir piyasada marka içi
yoğunlaşmanın piyasayı rekabet açısından olumsuz etkilemesi de olanaklı
değildir.
400
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden söz konusu 4 bayi ortaklarının Özgimat A.Ş.
adlı ortak girişimi kurarken Çay-Kur’dan resmi bir izin almadıkları ancak şifahen
sorup tavsiye aldıkları, eski Çay-Kur Genel Müdürü Nejat Ural’ın yeni şirketin
performansından memnun olduğuna dair yazısının bulunduğu da
anlaşılmaktadır.
Çay-Kur Türkiye çapında 194 bayi ile çalışmaktadır. Söz konusu sayının
büyüklüğü bayilerin ölçek ekonomilerine ulaşarak etkin bir şeklide çalışmasını
engelleyici niteliktedir. Çay-Kur’la yaklaşık aynı büyüklükte olan firmalar örneğin
Unilever (….) bayi ile, Koç Tüketim Grubu’nun Düzey Pazarlaması (…..) bayi ile 410
tüm Türkiye çapında dağıtım yapmaktadır. Dayanıksız tüketim malları pazarında
hizmetin kalitesi ve tüketiciye erişilebilirlik ölçek ekonomilerine ulaşabilmekle
doğru orantılıdır. Ankara’daki bayiler Çay-Kur’un dağıtım sisteminin etkin
olmamasından kaynaklanan sorunu kendi aralarında yoğunlaşma doğurucu
nitelikte ortak girişim kurarak gidermeye çalışmışlardır.
Pazar payı itibariyle Özgimat A.Ş. Ankara çay pazarında yaklaşık % (…-…)
civarında paya sahiptir. Piyasaya girişte herhangi bir yasal engel olmadığı gibi
iktisadi engellerin de bulunmaması piyasaya girişi kolaylaştırmaktadır.
Dolayısıyla ilgili ortak girişim işlemi sonrasında, hakim durumun yaratılması ya da 420
hakim durumun güçlendirilmesi söz konusu olmamıştır.
H.3.3. Bildirim Yükümlülüğü
Yukarıda da belirtildiği üzere ortak girişim 2000 yılı Haziran ayında kurulmuştur.
Özgimat A.Ş.’nin kurulması işlemi 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bildirilmesi
gereken bir ortak girişimdir. Ancak bildirim 2005 yılı içerisinde yapılmıştır. Bir
başka deyişle süresi içinde bildirilmemiş bir işlemdir. 4054 sayılı Kanun’un 11.
maddesinin birinci fıkrasına göre birleşme veya devralmanın 7. maddenin birinci
fıkrası kapsamına girmediğine karar verilmesi durumunda birleşme veya 430
devralmaya izin verilir, ancak ilgililere bildirimde bulunmadıkları için para cezası
05-15/186-63
14
uygulanır. Ancak Kurulun para cezası verme yetkisi Kanun’un 19. maddesinde
belirtilen 3 yıllık zamanaşımı süresine bağlıdır. Bildirim konusu işlemde söz
konusu süre aşılmış durumdadır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Gimçay Ltd. Şti., Tomurcuk Gıda A.Ş., Kamelya Gıda A.Ş., Petek Gıda Ltd. 440
Şti., Çayyolu Gıda A.Ş. tarafından Özgimat Gıda Pazarlama Sanayi ve
Ticaret A.Ş. unvanlı ortak girişim şirketinin kuruluşuna dair işlemin, tarafların
toplam pazar paylarının 1997/1 sayılı Tebliğin 4. maddesinde belirtilen eşiği
aşması nedeniyle izne tabi olduğuna OYBİRLİĞİ ile,
2. Bununla birlikte işlem sonrasında 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında
hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesinin ve bunun sonucunda ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının söz konusu olmadığına, dolayısıyla bildirme konu işleme izin
verilmesine OYBİRLİĞİ ile, 450
3. işlemin süresi içinde bildirilmemesi nedeniyle aynı Kanun’un 16/1. maddesi
(c) bendi uyarınca tatbik edilmesi gereken idari para cezasının, Kanun’un 19.
maddesi uyarınca zamanaşımına uğramasından dolayı tayinine yer
olmadığına Kurul Üyeleri R. Müfit SONBAY ve M. Sıraç ASLAN’ın farklı
gerekçesi ve OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
05-15/186-63
15
Rekabet Kurulu’nun 17.3.2005 Gün ve 05-15/186-63 sayılı Kararına İlişkin
FARKLI GEREKÇE
4054 sayılı Kanun’un 10/2., 11. ve 12. maddelerinde birleşme ve
devralmaların “Kurul’a bildirimi”nden söz edilmekte, 11. maddede ayrıca işlemin
bildirilmemesi halindeKurul’un herhangi bir şekilde haberdar olduğu zaman (diğer
bir anlatımla re’sen) yapacağı incelemeden sonra bildirmeme cezası
uygulanacağı öngörülmektedir. kanun’un 16/1-c maddesinde, birleşme veya
devralmanın bildirilmemesi halinde ceza verileceği belirtilmekte olup (cümlenin
sonunda geçen “süresi içinde” tabirinin, anlaşma, uyumlu eylem ve kararların
yapıldıkları tarihten itibaren bir aylık süre içinde Kurul’a bildirileceğine dair 10.
maddenin birinci fıkrasında bahsedilen süre ile ilgili olduğu) birleşme ve devralma
bildiriminin, işlemin gerçekleştirilmesinden önce yapılmaması halinde ceza
verileceğine dair Kanun’da açık bir hüküm bulunmadığı gibi birleşme ve
devralmaların belirli bir süre zarfında bildirileceğine dair bir hüküm de yoktur.
Bir birleşmenin bildirilmesi hali ile bildirilmemesi (Kurul’un herhangi bir
şekilde işlemden haberdar olduğu zaman) halinde Kurul’ca yapılcak inceleme
aynı nitelikte (birleşme veya devralmanın 7. maddenin birinci fıkrası kapsamına
girip girmediği) olup, 7. madde kapsamına girmediğine karar verilmesi
durumunda birlem veya devralmaya izin verilecektir. İşte bu aşamada, ilgili
taraflarca bir bildirim yapılmamış ise Yasanın 11/a. maddesi uyarıncaayrıca
bildirmeme cezası verilecektir. Eğer bildirim yapılması halinde de bildirmeme
cezası verilirse, Yasanın 11/a. maddesinin bir anlamı kalmayacak, diğer bir
anlatımla bildirim yapılması ile yapılmamasının hiçbir farkı olmayacaktır.
Olayda, ilgili tarafca yapılan bir bildirim üzerine Kurul’ca inceleme
yapıldığından (diğer bir anlatımla Kurul’ca re’sen inceleme yapılmadığından)
işleme izin verildikten sonra ayrıca bildirmeme cezası verilemeyeceği
düşüncesiyle Rekabet Kurulu’nun 17.3.2005 tarin ve 05-15/186-63 sayılı
kararının 3. bendinde, ilgili teşebbüslere bildirmeme cezası verilmemesine farklı
bu gerekçe ile katılyoruz.
R.Müfit SONBAY M.Sıraç ASLAN
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy