Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-3-39 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 05-29/367-89
Karar Tarihi : 4.5.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü
AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Volvo Otomotiv Türk Limited Şirketi
Temsilcisi: Av. Altuğ GÜZELDERE 20
İnönü Cad. No: 29/11 Dilaram Apt. Taksim İstanbul
D. TARAFLAR : - Volvo Otomotiv Türk Limited Şirketi
Cevat Açıkalın Cad. No: 1 Tozkoparan-Merter İstanbul
- Yetkili Bayileri
E. DOSYA KONUSU: Volvo Otomotiv Türk Ltd. Şti.’nin Kamyon, İş
Makineleri ve Volvo Penta Deniz Motorları bölümlerinin, kendi bayileri ile
imzaladıkları üç adet “Servis ve Yedek Parça Tip Sözleşmesi”ne menfi 30
tespit verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.4.2003 tarih ve 1426 sayı ile
giren ve en son 14.4.2005 tarih, 2388 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5 ve 8.
maddeleri ile 1997/2 sayılı Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler ve Teşebbüs
Birliği Kararlarının Kanun’un 10. Maddesine Göre Bildiriminin Usul ve
Esasları Hakkında Rekabet Kurulu Tebiği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 18.4.2005 tarih ve 2004-3-39/MM-05-PU sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 2.5.2005 tarih ve REK.0.07.00.00/76 sayılı 40
Başkanlık Önergesi ile 05-29 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1- Volvo Türk Limited Şirketi ile bakım-onarım işi ile iştigal eden çeşitli
teşebbüsler arasında imzalanan, bildirime konu “Kamyon Servis ve Parça
Sözleşmesi”, “Volvo İş Makinesi Satış, Servis ve Yedek Parça
Sözleşmesi” ve (deniz motorları ile ilgili) “Servis ve Yedek Parça Bayilik
05-29/367-89
2
Sözleşmesi”ne, içerdikleri rekabet yasağı ve bölgesel sınırlamalara ilişkin
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı hükümler taşımaları nedeniyle 50
menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
2- Kamyon Servis ve Parça Sözleşmesi’nin
- 5. maddesinde yapılan değişiklikle satıcıya münhasır bölge
tanındığından, 4. maddesinde yer alan aktif satış yasağının 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 4/b.1.
maddesine uygun hale getirildiği,
- 11.2 maddesinin dördüncü fıkrasının 5 yıllık süre sonrasındaki
dönem için satıcıya yedek parça ihtiyacının en fazla %80’lik kısmını
Volvo’dan alma yükümlülüğü getirilebileceği dikkate alınarak
yeniden düzenlendiği ve satıcıya %20’lik kısmının diğer 60
tedarikçilerden temin etme hakkı tanındığı
dolayısıyla, sözleşmenin yeni hali ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında muafiyetten yararlandığı,
3- Volvo İş Makinesi Satış, Servis ve Yedek Parça Sözleşmesi’nin 3\4
maddesinin, 5 yıllık süre sonrasındaki dönem için satıcıya yedek parça
ihtiyacının en fazla %80’lik kısmını Volvo’dan alma yükümlülüğü
getirilebileceği dikkate alınarak yeniden düzenlenmesi ve satıcıya %20’lik
kısmının diğer tedarikçilerden temin etme hakkı tanınması nedeniyle, 70
sözleşmenin yeni hali ile 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten
yararlandığı,
4- Volvo-Penta Deniz Motorlarına İlişkin Servis ve Yedek Parça Bayilik
Sözleşmesi’nin “Konu” başlıklı kısmında yapılan değişiklikle, satıcıya
münhasır bir bölge tanınmayarak aktif satış yasağının kaldırılması
nedeniyle, sözleşmenin yeni hali ile 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında
muafiyetten yararlandığı
ifade edilmektedir. 80
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Volvo markalı kamyonlar, iş makineleri ve deniz motorları için satış
sonrası yedek parça satışı ve servis-bakım hizmetlerinin verilmesi
hususunda imzalanan bildirime konu sözleşmeler göz önünde 90
bulundurularak, “Volvo markalı kamyonlar için satış sonrası yedek parça
satışı ve servis-bakım hizmeti pazarı”, “Volvo markalı iş makineleri için
satış sonrası yedek parça satışı ve servis-bakım hizmeti pazarı” ve
“Volvo-Penta markalı deniz motorları için satış sonrası yedek parça satışı
ve servis-bakım hizmeti pazarı” olmak üzere üç farklı tip sözleşme için üç
ayrı ilgili ürün pazarı belirlenmiştir.
05-29/367-89
3
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bildirime konu sözleşmenin, sözleşme konusu ürünlerin Türkiye 100
Cumhuriyeti sınırları içerisinde dağıtımına ve servis hizmetlerine yönelik
imzalandığı göz önünde bulundurularak, ilgili coğrafi pazar “Türkiye
Cumhuriyeti sınırları dahili” olarak tanımlanmıştır.
H.2. Taraflar
Volvo Otomotiv Türk Limited Şirketi sermayesinin %99’u İsveç merkezli
Volvo Personvagnar Aktiebolag şirketine, %1’i ise yine İsveç merkezli
Volvo Car International AB şirketine aittir. Volvo Otomotiv Türk Limited
Şirketi (Volvo Türk Limited), Volvo markalı kamyon, iş makineleri ve deniz 110
motorlarının satışı, yedek parçalarının tedariki ve bu ürünlere verilecek
bakım/tamir hizmetlerinin koordinasyonu alanlarında faaliyet
göstermektedir.
Bildirime konu sözleşmenin diğer tarafını ise yedek parça ve servis işi ile
iştigal eden çeşitli teşebbüsler oluşturmaktadır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi 120
Bildirime konu sözleşmelerin her üçü de Volvo markalı ürünlerin satış
sonrası yedek parça satışı ve servis-bakım hizmetinin dağıtımına ilişkin
olarak imzalanmıştır. 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesine göre menfi tespit
belgesi verilebilmesi için bildirilen sözleşmenin Kanun’un 4, 6 ve 7.
maddelerine aykırı hükümler taşımaması gerekmektedir.
- Kamyon bölümüne ilişkin tip sözleşmenin 4. maddesindeki bölgesel
sınırlama, 7.2 ve 11.2 maddelerindeki rekabet yasakları,
130
- iş makineleri bölümüne ilişkin tip sözleşmenin 1\1 maddesindeki
bölgesel sınırlama, 1\3, 2\2 ve 3\4 maddelerindeki rekabet yasakları,
- deniz motorları bölümüne ilişkin tip sözleşmenin “Konu” başlıklı kısmında
yer alan bölgesel sınırlama hükmü,
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık oluşturmaktadır. Bu nedenle
her üç tip sözleşmeye de menfi tespit belgesi verilmesi mümkün değildir.
H.3.2. Muafiyet Değerlendirmesi 140
H.3.2.1. 2002/2 sayılı Tebliğ Açısından Değerlendirme
05-29/367-89
4
Volvo Türk Limited’in kamyon, iş makineleri ve deniz motorlarına ilişkin
sözleşmeleri, Volvo Türk Limited ile çok sayıda servis-bakım istasyonu
arasında düzenlenmektedir.
Kamyon bölümüne ilişkin sözleşme, kamyonların satışını kapsamaması
nedeniyle 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamına girmemektedir. Zira, motorlu 150
taşıtların, yedek parçaların ve servis hizmetlerinin bir arada dağıtımı
konusunda imzalanan anlaşmalar 1998/3 sayılı Tebliğ’in sağladığı
muafiyetten yararlanabilmektedir. Bu nedenle Tebliğ yalnızca motorlu
taşıtların dağıtımı, ya da yalnızca servis hizmetlerine ilişkin olarak
imzalanan anlaşmaları kapsamamaktadır. Diğer yandan iş makineleri de
“karayollarında kullanım amaçlı” olmamaları nedeniyle, 1998/3 sayılı
Tebliğ’in 2. maddesi ile saptanan kapsamın dışında kalmaktadır. Bu
bakımdan, her üç sözleşme de 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Tebliğ açısından değerlendirilmiştir.
160
H.3.2.1.1. Kamyon Servis ve Parça Sözleşmesi
Yetkili satıcıların taşıması gereken standartların belirlendiği ve yetkili
satıcılara münhasır bölgeler tanındığı sözleşmede, yetkili satıcıların
sorumluluk bölgeleri dışına aktif satış yapmaları yasaklanmıştır:
Sözleşmenin “Sorumluluk Bölgesi Dışındaki Satışlar” başlıklı 4. maddesi
aşağıdaki gibidir:
“ŞİRKET, Sorumluluk Bölgesi dışında aktif olarak Volvo Parçaları 170
satmayacak, Volvo Parçaları Stoğu tutmayacak veya servis atölyeleri
oluşturmayacaktır ve Sorumluluk Bölgesi dışında reklam yapmayacak
veya başka bir şekilde müşteri arayışı içinde olmayacaktır.”
Ayrıca, sözleşmenin “VOLVO’nun Doğrudan Satış Hakkı” başlıklı 5.
maddesinde yetkili satıcılara münhasır bölge hakkı tanımaktadır. Buna
göre:
“VOLVO, ŞİRKET’in Sorumluluk Bölgesi içerisinde Volvo Parçaları’nı
satmayacak ve Volvo Kamyon Servisi faaliyetinde bulunamayacak, aksi 180
Satıcı ve VOLVO tarafından birlikte kararlaştırılmamışsa, her türlü satışı
doğrudan satıcıya aktaracaktır.
Ancak VOLVO yukarıdaki fıkra hükmüne halel getirmeksizin, Sorumluluk
Bölgesi sınırlarında değişiklik yapma hakkını saklı tutar.
Sorumluluk Bölgesi sınırlarında anılan şekilde bir değişikliğin yapılması
halinde, bu durum ŞİRKET’e her ne sebeple olsun komisyon, tazminat
veya başka ad altında ödeme veya tazminat talep etme hakkını
vermeyecektir.” 190
05-29/367-89
5
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4/b.1. maddesindeki düzenleme doğrultusunda,
bildirime konu sözleşmede yetkili satıcıya münhasır bölge tanındığından,
yetkili satıcıların aktif satışlarına getirilen sınırlama 2002/2 sayılı Tebliğ ile
sağlanan muafiyetten yararlanmaktadır.
Öte yandan, sözleşmenin 11.2. maddesinin dördüncü fıkrasında, 5 yıllık
süre sonrasındaki dönem için satıcıya ihtiyacının en fazla %80’lik kısmını
Volvo’dan alma yükümlülüğü getirilmiş ve %20’lik kısmını diğer
tedarikçilerden temin edebileceği düzenlenmiştir: 200
“ŞİRKET, …Sözleşmenin devam ettiği ilk 5 (beş) yıl için Volvo
kamyonlarının tamir, bakım ve servisinde, münhasıran Volvo’dan satın
alınan Volvo Parçalarını kullanmak, sonraki dönemde ise Volvo
kamyonlarının bakım ve servisinde kullanılan parçaların %80’inin
Volvo’dan satın alınan Volvo Parçaları olmasını sağlamak (ŞİRKET söz
konusu parçaların kalan %20’lik kısmını diğer tedarikçilerden temin
edebilecektir). Volvo’nun her türlü know-how’u veya fikri haklarına
herhangi bir şekilde tecavüz teşkil etmekte olan parçaların kullanılması, bu
bentteki süre ve oran sınırlamalarından bağımsız olarak yasaklanmıştır.” 210
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesine göre “…ilgili pazardaki anlaşma
konusu mal veya hizmetlerin ya da onları ikame eden mal veya hizmetlerin
%80’inden fazlasının sağlayıcıdan veya sağlayıcının göstereceği başka bir
teşebbüsten satın alınmasına yönelik olarak alıcıya doğrudan veya dolaylı
biçimde getirilen herhangi bir yükümlülük” de “rekabet etmeme
yükümlülüğü” olarak kabul edilmektedir. Tebliğ ile tanınan muafiyetin
uygulanmayacağı yükümlülükler arasında düzenlenen Tebliğ’in "Rekabet
Etmeme Yükümlülüğü" başlıklı 5. maddesinde ise, "Alıcıya getirilen
belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü" 220
hükmü yer almaktadır.
Dolayısıyla, sözleşmenin 11. maddesinin dördüncü fıkrasında yer verilen
5 yıla kadar rekabet etmeme yükümlülüğü, 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında muafiyetten yararlanmaktadır. İlk 5 yıldan sonraki dönem için
getirilen rekabet yasağı da Tebliğ kapsamında muafiyetten
yararlanmaktadır.
Sonuç olarak, sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olup, grup
muafiyetinden yararlanmaktadır. 230
H.3.2.1.2. İş Makinesi Satış, Servis ve Yedek Parça Sözleşmesi
Volvo markalı iş makinelerinin satış, servis ve yedek parça satışına ilişkin
tip sözleşmenin “Satıcının Sadakat Yükümlülüğü” başlıklı 1\3 maddesine
göre satıcıya getirilen rekabet yasağı, 5 yıllık süre için geçerlidir ve
2002/2 sayılı Tebliğ’de sağlanan muafiyetten yararlanmaktadır.
05-29/367-89
6
İş makinelerine ilişkin sözleşmenin “Orijinal Volvo Parçaları” başlıklı 3\4
maddesinde, ilk 5 yıldan sonraki dönem için satıcıya Volvo parçalarının 240
%20’lik kısmını diğer tedarikçilerden temin edebilme hakkı tanınmıştır:
“Satıcı, sözleşmenin devam ettiği ilk 5 (beş) yıl için, Volvo iş makinelerinin
tamir, bakım ve servisinde, münhasıran VOLVO’dan satın alınan Volvo
Parçalarını kullanmayı, takip eden dönemde ise Volvo iş makinelerinin
bakım ve servisinde kullanılan parçaların %80’inin VOLVO’dan satın
alınan Volvo Parçaları olmasını sağlamayı (ŞİRKET söz konusu parçaların
kalan %20’lik kısmını diğer tedarikçilerden temin edebilecektir) kabul ve
taahhüt eder.
250
VOLVO’nun her türlü know-how’u veya fikri haklarına herhangi bir şekilde
tecavüz teşkil etmekte olan parçaların kullanılması, bu bentteki süre ve
oran sınırlamalarından bağımsız olarak yasaklanmıştır.”
Sonuç olarak, sözleşmenin 1\3 ve 3\4 maddeleri 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında olup, grup muafiyetinden yararlanmaktadır.
H.3.2.1.3. Volvo-Penta Deniz Motorları Servis ve Yedek Parça Bayilik
Sözleşmesi
260
Volvo Penta markalı deniz motorlarının servis ve yedek parça satışına
ilişkin tip sözleşmenin “Konu” başlıklı kısmında satıcıya münhasır bir
bölge tanınmayarak aktif satış yasağı kaldırılmıştır:
“Bu sözleşme hükümlerine bağlı kalmak ve VOLVO PENTA’nın servis
politikasına uymak koşuluyla BAYİ’nin VOLVO PENTA Motorlarının
servisini ve tamirini yapmaya, motor yedek parça ve aksesuarlarını Türkiye
Cumhuriyeti sınırları içerisinde aktif olarak satmaya, münhasır olmayan
yetkisi vardır. VOLVO PENTA Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde
başkaları ile de bu konuda sözleşme yapmak hakkına sahiptir.”
Sonuç olarak, sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olup, grup 270
muafiyetinden yararlanmaktadır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Volvo Otomotiv Türk Limited Şirketi ile bakım-onarım işi ile iştigal eden
çeşitli teşebbüsler arasında imzalanan, bildirime konu “Kamyon Servis ve
Parça Sözleşmesi”, “Volvo İş Makinesi Satış, Servis ve Yedek Parça
Sözleşmesi” ve (deniz motorları ile ilgili) “Servis ve Yedek Parça Bayilik 280
Sözleşmesi”ne, rekabet yasağı ve bölgesel sınırlamalara ilişkin 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı hükümler taşımaları nedeniyle menfi
tespit belgesi verilemeyeceğine;
2- Kamyon Servis ve Parça Sözleşmesi, Volvo İş Makinesi Satış, Servis ve
Yedek Parça Sözleşmesi ve deniz motorları ile ilgili “Servis ve Yedek
05-29/367-89
7
Parça Bayilik Sözleşmesi”nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 290
Full & Egal Universal Law Academy