Rekabet Kurumu - Karar Sayı 05-30/381-94

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2005-2-14 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 05-30/381-94
Karar Tarihi : 5.5.2005

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN.

B- RAPORTÖRLER : Murat ÇETİNKAYA, Derya YENİŞEN, Adnan AKGÜN,
Ayşe Özlem UZUN

C.ŞİKAYET EDEN : - Büyükkayalar Ltd. Şti.
Adnan Menderes Cad. No:43/A Polatlı/Ankara
- Salih Gürcan 20
Pınarbaşı Mah. Atlas Sk. No: 22/A K.ören/Ankara
- Adana Milletvekili Ayhan Zeynep Tekin Börü
- Malatya Goko Elektronik Tic. Ltd. Şti.
Nasuhi Cad. Antep Sk. No: 32 Malatya

D.HAKKINDA
ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : Yazar Kasa Üreticileri

E. DOSYA KONUSU : Yazar kasa üreticilerinin Yeni Türk Lirası (YTL)’na 30
geçiş sürecinde, mevcut yazar kasaların YTL’ye uyumlu hale getirilmesi
işlemi için gerekli parça, yazılım ve servis bedellerini ve yazar kasaların iptal
ücretini yüksek düzeylerde belirledikleri iddiası.

F.İDDİALARIN ÖZETİ : Yazar kasaların YTL’ye dönüşümüyle ilgili olarak Kurum
kayıtlarına farklı tarihlerde intikal eden şikayet dilekçelerinde öne sürülen iddialara
özetle aşağıda yer verilmektedir.
Büyükkayalar Ltd. Şti. (Büyükkayalar) adına Davut Büyükkaya imzalı dilekçede;
2003 yılında Escort firmasının Espos 3000 model yazar kasalarından 3 adet satın
alındığı, 2005 yılında YTL’ye geçiş sebebiyle bu yazar kasaların YTL’ye 40
dönüşümünün zorunlu hale geldiği, bu işlem için gerekli çipi taktırmak amacıyla
Escort firmasının Ankara’da yetkili tek distribütörü olan Sekompos şirketi ile irtibata
geçildiği, bu vesileyle Escort’un tek bir yazar kasaya takılacak çip için TL ($ +
05-30/381-94
2
KDV) talep ettiğinin öğrenilmiş olduğu, oysa bu çipin maliyetinin çok düşük
olduğunun Sekompos tarafından da dile getirildiği, Escort firmasının aynı dönemde
yapmış olduğu promosyonda YTL’ye uyarlanmış aynı model yazar kasaları TL’ye
sattığı, aynı çipin Escort tarafından %70-80 indirimle çeşitli yerlere satıldığının
gayri resmi olarak Büyükkayalar tarafından öğrenildiği iddia edilmektedir.
Adana Milletvekili Ayhan Zeynep Tekin Börü tarafından yazılan ve Sanayi ve
Ticaret Bakanlığı aracılığıyla Kurumumuza gönderilen dilekçede; esnafın elinde 50
bulundurduğu online kasa, yazar kasa ve elektronik terazilerin YTL’ye uyumlu hale
getirilmesinde firmalara ciddi miktarlarda adaptasyon ücreti ödendiği ifade
edilmektedir.
Salih Gürcan tarafından gönderilen dilekçede; ilk başta Olivetti 6010 yazar
kasaların YTL’ye uyumlu olmadıklarının belirtildiği, daha sonra Sanayi ve Ticaret
Bakanlığı ve Profilo Elektronik Servis A.Ş. (Olivetti) ile yapılan görüşmeler
neticesinde yazar kasaların YTL’ye dönüşümünün mümkün olduğunun açıklandığı,
fakat bu işlem için yeni bir yazar kasa fiyatına eşdeğer meblağda fahiş fiyatların
talep edildiği, dönüşüm için YTL (YTL + KDV) istenildiği öne sürülmektedir.
Malatya GOKO Elektronik Ticaret Ltd. Şti. yetkilisi Hüseyin Kahraman’ın 60
dilekçesinde ise; yazar kasalar iptal olunurken her servisin ayrı bir ücret talep
ettiği, oysa yıllardır bu yazar kasaların parasız iptal edildiği, önceden Beko’nun
iptal ücreti olarak YTL talep ederken, şimdi YTL talep ettiği, Profilo’nun (Olivetti)
YTL talep ettiği, Hugin firmasının ise hiç ücret talep etmediği, talep edilen bu
ücretlerin haksız olduğu, bu hizmetlerin kırtasiye gideri olduğunun söylendiği, oysa
kırtasiye giderinin bu kadar yüksek olamayacağı, daha önceden yazar kasaları
Maliye Bakanlığı’nın hiçbir ücret almadan iptal ettiği, bu durumun iptal giderlerinin
aslında yüksek olmadığını kanıtlayan bir gösterge olduğu ifade edilmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.3.2005 tarih ve 1383 sayı ile intikal 70
eden Büyükkayalar Ltd. Şti. yetkilisi Davut Büyükkaya’nın şikayetine ilişkin olarak
hazırlanan 18.3.2005 tarih ve 2005-2-14/İİ-05-AÖU sayılı İlk İnceleme Raporu,
Rekabet Kurulu’nun 24.3.2005 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 05-18/198-M
sayılı Kurul Kararı ile dosya konusu iddialarla ilgili olarak önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir. Kurum kayıtlarına 22.3.2005 tarih ve 1851 sayı ile giren Adana
Milletvekili Ayhan Zeynep Tekin Börü tarafından yazılarak Sanayi ve Ticaret
Bakanlığı aracılığıyla Kurum’a gönderilen dilekçe ile Kurum kayıtlarına 22.3.2005
tarih ve 1824 sayı ile intikal eden Salih Gürcan imzalı şikayet dilekçesi hakkında
hazırlanan 28.3.2005 tarih ve 2005-2-18/BN-05-AÖU sayılı Bilgi Notu, Rekabet
Kurulu’nun 31.3.2005 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 05-20/254-M sayılı Karar 80
ile dosya konusu iddialara ilişkin olarak önaraştırma yapılmasına, bu
önaraştırmanın 24.3.2005 tarih ve 05-18/198-M sayılı Kurul Kararı ile yürütülen
önaraştırma ile birleştirilmesine karar verilmiştir. Son olarak Kurum kayıtlarına
31.3.2005 tarih ve 2038 sayı ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığı kanalıyla intikal eden
Malatya GOKO Elektronik Ticaret Ltd. Şti. adına Hüseyin Kahraman imzalı dilekçe
üzerine hazırlanan 4.4.2005 tarih ve 2005-2-21/BN-05-AÖU sayılı Bilgi Notu,
Rekabet Kurulu’nun 7.4.2005 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 05-22/272-M
sayılı Karar ile dosya konusu iddialara ilişkin olarak önaraştırma yapılmasına, bu
05-30/381-94
3
önaraştırmanın 24.3.2005 tarih ve 05-18/198-M sayılı Kurul Kararı ile yürütülen
önaraştırma ile birleştirilmesine karar verilmiştir. 90
Söz konusu karar uyarınca düzenlenen 27.4.2005 tarih ve 2005-2-14 / ÖA-05-MÇ
sayılı Önaraştırma Raporu 29.4.2005 tarih ve REK.0.06.00.00/48 sayılı Başkanlık
önergesi ile 05-30 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;

- YTL’ye geçiş sürecinde yazar kasa üreticilerinin yapılacak değişikliklerde talep
edecekleri ücretler konusunda herhangi bir anlaşma/uyumlu eylem içerisinde
bulunduklarına dair bir belge veya bilgi bulunmaması ve ilgili pazarlardaki
uygulamaların bu tespiti destekler nitelikte olması nedeniyle, 4054 sayılı 100
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) çerçevesinde bir
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı,
- Yazar kasa iptallerinde bazı teknik servisler tarafından talep edilen ücretin aşırı
olup olmadığına yönelik iddia ile ilgili olarak, teknik servislerin uyguladıkları
fiyatların çok yüksek olmaması, Maliye Bakanlığının 60 seri numaralı tebliği
uyarınca yazar kasa kullanıcılarının istedikleri servisten hizmet alma
serbestisine sahip olmaları nedeniyle, bir rekabet ihlalinden bahsedilemeyeceği
ve bu çerçevede 4054 sayılı Kanun çerçevesinde bir soruşturma açılmasına
gerek bulunmadığı,
- Escort ve Profilo’nun, YTL’ye dönüşüm için talep ettikleri ücretlerle ilgili olarak 110
da yine 4054 sayılı Kanun çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığı
görüşlerine yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Basit yazar kasalar ile POS denilen satış terminali cihazları, birbirinden farklı
müşteri taleplerini karşılamaya yönelik olmaları ve fiyat bakımından da farklı
kategorilerde yer almaları nedenleriyle birbirlerine ikame ürünler olarak 120
nitelendirilmemekte ve farklı pazarlarda değerlendirilmektedir. Bu bakımdan,
dosya konusuna yönelik olarak “basit yazar kasa pazarı” ve “POS (satış terminali)
pazarı” şeklinde iki ayrı ilgili ürün pazarı tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra her bir
yazar kasada, yalnızca o yazar kasa üreticisi veya yetkili kılınmış servisleri
tarafından YTL’ye dönüşümün yapılabileceği göz önüne alındığında söz konusu
inceleme kapsamında her bir yazar kasanın yedek parça ve YTL’ye dönüşüm
hizmetleri de ayrı ayrı pazarlar olarak kabul edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikayet konusu eylemlerin, Türkiye’de satışa sunulan yazar kasalara ilişkin olması
ve YTL’ye dönüşüm işleminin tüm Türkiye sınırları içerisindeki yazar kasalar için 130
bir zorunluluk teşkil etmesi nedenleriyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti
sınırları” olarak kabul edilmiştir.
05-30/381-94
4
I.2. Yapılan Tespitler
I.2.1. Yazar Kasaların YTL’ye Dönüşümü İle İlgili Mevzuat
Yazar kasalar, sahip oldukları mali bellek sayesinde mali kayıt cihazı ve arşiv
vazifesi gören cihazlardır. Bu nitelikleri sebebiyle yazar kasaların kullanım esasları
ve YTL’ye dönüşümü yasal olarak düzenlenmektedir. Bu bakımdan şikayetlerin
4054 sayılı Kanun çerçevesindeki yerlerinin belirlenebilmesi için öncelikle yazar
kasa kullanımı ve YTL’ye dönüşüm ile ilgili mevzuat incelenmelidir.
Yazar kasaların kullanım esasları, 6.12.1984 tarih ve 3100 sayılı “Katma Değer 140
Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti
Hakkında Kanun” (3100 sayılı Kanun) ve bu Kanun kapsamında çıkartılan ilgili
mevzuat çerçevesinde düzenlenmektedir. Söz konusu Kanunun birinci
maddesinde “satışı yapılan malları aynen veya işlendikten sonra satışını yapanlar
dışındaki kimselere satan veya aynı kimselere hizmet veren birinci ve ikinci sınıf
tüccarlar”ın ödeme kaydedici cihaz kullanma mecburiyeti hüküm altına alınmıştır.
Kanunda “Ödeme Kaydedici Cihaz” ise “… bu Kanunla ve Maliye Bakanlığınca
belirlenen şartları taşıyan elektronik yazar kasalar, yazıcı tertibatı bulunan
elektronik teraziler veya elektronik terminaller gibi cihazlardır” şeklinde
tanımlanmaktadır. 150
İşletmecilerin satışa sunacakları ödeme kaydedici cihaz modelleri, 3100 sayılı
Kanun kapsamında getirilen ve Maliye Bakanlığı’nca belirlenen şartlara uygunluğu
yine 3100 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirtilen şekilde oluşturulan bir
Komisyon’un görüşü alınarak Maliye Bakanlığı’nca onaylanmaktadır. Ayrıca
Kanunun “Satış ve Onarım” başlıklı 4. maddesinde, arızalanan ödeme kaydedici
cihazların tamiri, bunları üreten veya ithal eden kişi ya da kuruluşların yetkili
servislerince yapılabileceği hüküm altına alınmıştır. İlgili hüküm cihazların
mühürlerinin ancak yetkili elemanlar tarafından açılabileceği ve tamir işleminin
ardından aynı elemanlar tarafından mühürlenmesini zorunlu kılmaktadır.
5083 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanun gereği 160
1.1.2005 tarihinden itibaren “Yeni Türk Lirası” (YTL) ve “Yeni Kuruş” (YKr)
kullanımına başlanacağından bahisle Maliye Bakanlığı’nca yayımlanan “Katma
Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti
Hakkında Kanunla İlgili 60 Seri No’lu Genel Tebliğ” ile ödeme kaydedici cihazlar
hakkında yapılacak işlemler düzenlenmiştir.
İlgili Tebliğ’in 1. maddesinin (a) bendi hükmüne göre, ödeme kaydedici cihaz
üreticileri ve ithalatçıları, Maliye Bakanlığı’na müracaat ederek gerekli izinleri
aldıktan sonra daha önce onaylananlar da dahil olmak üzere, tüm ödeme
kaydedici cihazlarını YTL ve YKr’ye göre işlem yapacak tarzda düzenleyeceklerdir.
Bu düzenleme işleminin öncelikle 31.3.2005 tarihine kadar tamamlanması 170
öngörülmüş olmakla birlikte bu süre 2.5.2005 tarihine kadar uzatılmıştır. Bu
düzenlemenin ise yetkili servislerce yapılabileceği hüküm altına alınmıştır.
Teknik ve sair nedenlerle düzenlenemeyen cihazlar ise mükelleflerce belirli bir
süreye kadar YTL’ye göre işlem yapacak cihazlar ile değiştirilecektir. Eski cihazlar
için ise mükellefler yukarıda adı geçen ilgili tebliğin 4. maddesi çerçevesinde,
Maliye Bakanlığı’ndan onay alan üretici ve ithalatçı kuruluşların yetkili servislerine
05-30/381-94
5
başvuracaklardır. Tebliğin ilgili hükmü gereğince yalnızca hurdaya ayrılacak
cihazlara mahsus olmak üzere söz konusu işlemin ilgili üretici ve ithalatçı
kuruluşun servisine yaptırılması şart olmayıp, Maliye Bakanlığı’nca yetki verilmiş
olması şartıyla herhangi bir ödeme kaydedici cihaz servisi tarafından yapılması da 180
mümkündür.
Bu bağlamda yazar kasaların üretimi, tamiri, modifikasyonu gibi işlemler
mevzuatta ayrıntılı olarak düzenlenmiş olup, bu işlemlerin yetkili üreticiler ve
servisler dışında kişilerce yapılması mümkün değildir. Bununla birlikte, hurdaya
çıkarılacak cihazlar için yetkili servise başvurma zorunluluğu bulunmamaktadır.
I.2.2. Yazar Kasa Üreticileri Arasında Anlaşma/Uyumlu Eylem İddiası
Önaraştırma sürecinde yazar kasa üreticisi ve/veya ithalatçısı firmaların kendi
aralarında YTL’ye dönüşüm ücretlerini birlikte belirlediklerine ilişkin herhangi bir
anlaşmanın / uyumlu eylemin varlığı tespit edilememiştir.
Nitekim, ilgili teşebbüslerin YTL’ye geçiş sürecinde uygulamış oldukları fiyatlar 190
arasında gözlemlenen farklılıklar da bir anlaşma veya uyumlu eylemden
bahsetmenin mümkün olmadığını ortaya koymaktadır. YTL’ye dönüşüm için
teşebbüslerin talep ettikleri ücretler aşağıda değerlendirilmektedir.
I.2.3. YTL’ye Dönüşümde Aşırı Fiyat İddiası
Farklı markalardaki yazar kasaların YTL’ye dönüştürülmesinde her marka üreticisi
firma kendi çip ve yazılım programını kullanmaktadır. Dolayısıyla çipler veya
programlar arasında bir ikame mümkün değildir. Bu bakımdan her yazar kasa
üreticisi, kendi yazar kasalarında kullanılan çip ve yazılıma yönelik alt pazarlarda
kendi müşterileri üzerinde belli bir pazar gücüne sahip olarak kabul edilebilir. Bu
çerçevede yapılan değerlendirmede, yazar kasa üreticilerinin bu pazar güçlerini 200
kötüye kullanıp kullanmadıkları incelenmiştir.
Yazar kasa üreticilerinin faaliyet gösterdikleri iki farklı pazar söz konusudur. Bu
bakımdan, aşırı fiyat incelemesi de iki pazarda ayrı ayrı yapılmıştır. Basit yazar
kasalar pazarında hakkında şikayet bulunan Olivetti (Profilo) ile POS pazarında
hakkında şikayet bulunan Escort’un YTL’ye geçiş sürecindeki uygulamaları
incelenmiştir. POS pazarındaki YTL’ye dönüşüm bedellerinin firmalar arasında
birbirleriyle karşılaştırılmaları amacıyla pazarın önde gelen kuruluşları olan POS
Perakende Otomasyon Sistemleri Tic. Ve San. A.Ş. (IBM POS) ve NCR Bilişim
Sistemleri Tic. Ve San. A.Ş. (NCR)’nden elde edilen bilgiler de değerlendirilmiştir.
I.2.3.1. Escort Computer Elektronik San. ve Tic. A.Ş.’nin Uygulamaları 210
YTL’ye geçiş sürecince Escort, Espos 3000 ve Espos 4000 olmak üzere iki farklı
ürün modeli üzerinde değişiklik yaparak dönüşümü gerçekleştirmiştir. Espos
3000’in daha eski bir model olması sebebiyle içerisindeki ekipmanların ve yazılım
programlarının değiştirilmesi gerekmiş, bu kapsamda YTL’ye dönüşümde yedek
parça olarak mali bellek ve program çipi kullanılmıştır. Dolayısıyla, Espos 3000’in
YTL’ye dönüşümünde Espos 4000’e göre ek bir maliyet söz konusu olmuştur.
Escort’tan edinilen bilgiye göre Espos 3000 için kullanılan mali bellek ve program
çipinin maliyeti $ tutarındadır. Bu maliyet kalemi mali bellek, program çipi ve
program dosyasından oluşan unsurların maliyetini içermektedir. Sekompos
tarafından verilen bilgiye göre, YTL’ye dönüşüm için müşteriye uygulanacak fiyat, 220
05-30/381-94
6
Escort tarafından yetkili servislerine bildirilmiş olup her yazar kasanın seri
numarasına göre üretilen ve Maliye Bakanlığı ve ODTÜ’nün onayına tabi olan yeni
çip ve arabirim yazılım programı da yine merkezden yönlendirilmiştir.
Espos 3000’e göre daha yeni bir model olan Espos 4000’de ise sadece program
çipinin değiştirilmesi yeterli olmuştur. Bu çipin maliyetinin ise $ olduğu
belirtilmiştir. Bu yazar kasaların YTL’ye dönüşümünde müşteriye uygulanan (KDV
hariç) fiyatlar ise Espos 3000’de $ ve Espos 4000’de ise $’dır. Bu değişim
işlemlerinin Escort yetkili servisleri dışında yapılması hem teknik açıdan hem de
mevzuat açısından mümkün değildir. Escort’un iki farklı modelini YTL’ye
dönüştürmek için talep edilen fiyatlar arasında farklılıklar bulunmaktadır. Fiyatlar 230
arasındaki farkın YTL’ye dönüşüm sürecinde yapılan işlem ve ekipman
masraflarından kaynaklandığı belirtilmiştir.
I.2.3.2. Profilo Telra Elektronik San. ve Tic. A.Ş. (Profilo)
Olivetti marka yazar kasaların satışı, Profilo firmasınca yapılmaktadır. Olivetti
markalı ürünler, Profilo ürünlerinin yarısını oluşturmaktadır. Basit yazar kasa
pazarının önde gelen firmalarından olan Profilo’nun 2004 yılında pazardaki payının
 olduğu belirtilmiştir. Şirket, Mart 2004’ten itibaren mevcut müşterilerin YTL’ye
uyum işlemlerini yaptırması için duyurular yapmaya başlamış ve ilk gelen
müşterilere de dönüşüm fiyatlarında indirimler uygulanmıştır.
Yaklaşık 30 modelden oluşan Profilo ürünlerinden 5 modelin YTL’ye uyumunun 240
gerçekleştirilemeyeceği bildirilmiş, yarı-POS denilen 2-3 modelin ise önce
değişiminin yapılamayacağı bildirilmiş olmakla birlikte pazardan gelen talepler
üzerine bunların da YTL’ye uyumlu hale getirilebileceği kararlaştırılmıştır. Bunlar
dışında kalan modeller açısından ise değişim işlemlerinin bir kısmı yazılım ve bir
kısmı ise donanım değişikliği içerecek şekilde gerçekleştirilmiştir.
Yarı-POS kasaların değişim bedelleri, bunların gerek daha çok teknoloji içeren ve
daha pahalı kasalar olması gerekse YTL’ye dönüşümün tasarım değişikliği de
gerektirmesi nedeniyle, diğer modellere kıyasla daha pahalı olarak gerçekleşmiştir.
Basit kasalarda dönüşüm bedelleri ortalama YTL+KDV olarak, yarı-POS’larda ise
ortalama $+KDV olarak belirlenmiştir. 250
I.2.3.3. POS Perakende Otomasyon Sistemleri Tic. ve San. A.Ş.’nin
Uygulamaları (IBM POS)
IBM marka yazar kasaların yetkili satıcısı olan IBM POS, %100 IBM Türk Ltd.
Şti.’nin kontrolünde bulunan bir anonim şirkettir. IBM POS’tan edinilen bilgilere
göre, sadece POS cihazları üreten şirketin POS pazarındaki payı ’dir. Şirket,
YTL’ye geçişte düzenlediği kampanya ile müşterilerini bir sıraya koyarak yazar
kasaların güncelleneceğini duyurmuş ve YTL’ye dönüşümde öncelikle microcodu
değiştirerek ardından yazılımı güncellemiştir. IBM 4694 model yazar kasalarda
dönüşüm ücreti $ olarak belirlenmiştir. Bu ücretin %35-40’ının teknik kısım ve
geri kalanın ise yazılım maliyeti olduğu ifade edilmiştir. 260


I.2.3.4. NCR Bilişim Sistemleri Tic. ve San. A.Ş.’nin Uygulamaları (NCR)
05-30/381-94
7
POS pazarında faaliyet gösteren büyük firmalardan olan NCR’ın pazar payının 
civarında olduğu belirtilmiştir. Şirketin POS cihazlarının YTL’ye dönüşümü network
üzerinden yazılım değişikliği yapılarak gerçekleştirilmiştir. Bu işlem sırasında
donanımda herhangi bir değişiklik yapılmamış, sadece yazılım değiştirilmiş ve bu
sebeple dönüşüm maliyeti makul bir seviyede gerçekleşebilmiştir. YTL’ye
dönüşüm sürecinde yazılım ve bakım anlaşması olan müşterilerden yaklaşık
$+KDV, anlaşması olmayan müşterilerden ise $+KDV talep edilmiştir. NCR 270
yetkililerine göre, daha çok donanım değişikliği gerektiren eski tip yazar kasaların
modifikasyonunda dönüşüm maliyetleri yüksek olabilmektedir.
I.3. Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Yazar Kasa Üreticileri Arasındaki Anlaşma İddiasına Yönelik
Değerlendirme
POS üreticisi/ithalatçısı firmaların YTL’ye dönüşüm fiyatlarını tespit etmek üzere
aralarında anlaştıklarına ilişkin herhangi bir belge veya bulguya ulaşılamaması,
firmaların bu işlem için talep ettikleri fiyatların belli bir eğilim göstermeyip farklılık
arz etmesi, farklı markalardaki yazar kasaların modelleri arasında kapasite farkı
bulunmasından kaynaklanan nedenlerle dönüşüm maliyetlerinin de farklılaşması 280
sebepleriyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rakipler arasında bir
koordinasyonun varlığından bahsedilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
I.3.2. Yazarkasa İptalleri Hakkındaki Şikayete Yönelik Değerlendirme
Malatya GOKO Elektronik Ticaret Ltd. Şti. tarafından Kurum’a iletilen miladı
dolmuş, çip ile güncelleştirilemeyecek duruma gelmiş ve tamir edilemeyecek
şekilde arızalanmış yazar kasalara ilişkin şikayetin öncelikle 6.12.1984 tarih ve
3100 sayılı Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları
Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanun’un verdiği yetkiye dayanılarak Maliye
Bakanlığınca hazırlanan Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici
Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanunla İlgili 60 Seri No’lu Genel 290
Tebliğ’in Hurdaya Ayrılan Cihazlar başlıklı 4. maddesi kapsamında
değerlendirilmesi gerekmektedir.
Tebliğin 4. maddesi hükmü gereğince işi bırakma, yeni cihaz alma veya herhangi
bir nedenle eski cihazlarını hurdaya ayırmak isteyen mükellefler; Maliye
Bakanlığı’ndan onay alan üretici veya ithalatçı kuruluşların yetkili servislerine
başvuruda bulunarak cihazlarının hafızasında kayıtlı bilgileri tespit ettireceklerdir.
Yetkili servisçe cihazın kullanılmaya başlandığı tarihten son güne kadar mali
hafıza raporu alınacak ve söz konusu rapor servis tarafından düzenlenecek bir
tutanağa iliştirilerek mükellefe verilecektir. Yalnızca hurdaya ayrılacak cihazlara
mahsus olmak üzere söz konusu işlemlerin mutlaka ilgili üretici veya ithalatçı 300
kuruluşun servisince yapılması şart olmayıp, Maliye Bakanlığı’nca yetki verilmiş
olması şartıyla herhangi bir ödeme kaydedici cihaz servisi tarafından yapılması da
mümkün bulunmaktadır. Yetkili servis gerekli işlemleri yaptıktan sonra cihazın mali
hafızasını söküp saklamak üzere mükellefe verecek ve cihazı çalışamaz hale
getirecektir.
4.4.2005 tarih ve 1005-2-21/BN-05-AOU sayılı ilk inceleme raporunda başvuru
sahibi Malatya GOKO Elektronik Ticaret Ltd. Şti. tarafından miladı dolmuş, çip ile
05-30/381-94
8
güncelleştirilemeyecek duruma gelmiş, tamir edilemeyecek şekilde arızalanmış
yazar kasaların YTL uygulamasına geçilmeden önce ücretsiz olarak iptal edildiği
ancak YTL uygulamasına geçildikten sonra bazı firmaların iptal istemi için kırtasiye 310
gideri adı altında yüksek miktarda ücret talep ettikleri ifade edilmiş olduğu
belirtilmektedir. Şikayet başvurusunda Beko servisinin , Olivetti servisinin  YTL
talep ettiği, Hugin firmasının ise ücret talep etmediği ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen ilgili mevzuat yetkili servislere, ödeme kaydedici cihazların
hurdaya ayrılması işleminde, bir takım hizmet yükümlülükleri getirmektedir. Bu
yükümlülükler ve mükelleflere verilen hizmetler karşılığında yetkili servisin bir ücret
talep etmesi ticari hayatın bir gereği olarak değerlendirilmelidir. Ayrıca, iptal işlemi
için yetkili servislerce talep edilen ücretin YTL arasında olması ve bunun yanı sıra
60 Seri No’lu Tebliğ’de de yalnızca hurdaya ayrılacak cihazlara mahsus olmak
üzere söz konusu işlemlerin mutlaka ilgili üretici veya ithalatçı kuruluşun servisince 320
yapılmasının şart koşulmamış olması da göz önünde bulundurulduğunda, söz
konusu şikayetle ilgili olarak bir fahiş fiyat değerlendirmesi yapılmasına gerek
olmadığı kanaatine varılmıştır.
I.3.3. Profilo ve Escort’un Uygulamalarına Yönelik Değerlendirme
Profilo’nun YTL’ye dönüşüm için talep ettiği bedelin piyasadaki diğer firmaların
fiyatlarına göre orantısız olmaması, YTL’ye dönüşüm için Profilo’nun ilk müracaat
eden müşterilerine daha uygun fiyatlar uygulaması ve ilk bakışta diğer yazar
kasalara kıyasla dönüşüm fiyatı yüksek gibi görünen yarı-POS cihazlara ilişkin ise,
bu cihazların daha yoğun teknoloji içermesi ve dönüşüm maliyetlerinin daha fazla
olması nedenleriyle, fiyat farklılığının doğal olması hususları dikkate alındığında, 330
Profilo tarafından aşırı fiyat uygulandığı iddiaları dayanaksız kalmaktadır.
Escort’un uygulamalarında ise, Espos 4000’in YTL’ye dönüşüm bedelinin, POS
pazarındaki diğer firmaların YTL’ye dönüşüm ücretleri ile karşılaştırıldığında
yüksek bir bedel olmadığı görülmektedir. Espos 3000’de ise istenilen dönüşüm
bedelinin Espos 4000’lere göre daha yüksek olduğu anlaşılmaktadır. Ancak bunun
Espos 3000’in daha eski teknoloji ile üretilen bir yazar kasa olması nedeniyle
YTL’ye uyum için daha masraflı değişiklikler yapılmasının gerekli olmasından
kaynaklandığı görülmüştür. Ayrıca bu durumun, söz konusu dönemde Escort
tarafından uygulanan bir pazarlama ve satış stratejisinden kaynaklandığı
görülmektedir. Zira, aynı dönemde Escort bir kampanya düzenleyerek, Espos 340
3000 model yazar kasaların daha üst model olan ve YTL’ye uyumlu hale getirilmiş
Espos 4000 modeliyle  karşılığında değiştirilebileceğini duyurmuştur. Aynı
kampanya çerçevesinde Escort, markası ne olursa olsun getirilen eski yazar kasa
yerine YTL uyumlu yazar kasayı  karşılığında değiştireceğini duyurmuştur.
Bu çerçevede, Escort’un Espos 3000 marka POS cihazlarına yönelik YTL’ye
dönüşüm ücretlendirmesinin ve düzenlemiş olduğu kampanya çerçevesinde
duyurmuş olduğu fiyatların, rekabeti bozucu amaç ve etkisi olmayan, esasen POS
yazar kasa pazarında satışları artırmak amacıyla gerçekleştirilen eylemler olduğu
görülmektedir.
Ayrıca, yazar kasaların kullanım ömürlerinin mali bellekleri ile sınırlı olması ve bu 350
sürenin ortalama 6-7 yıl gibi bir zaman ile kısıtlı olması göz önüne alındığında,
kullanım ömrü sonunda müşterilerin daha farklı marka yazar kasaları tercih
05-30/381-94
9
edebilecekleri düşünülebilir. Bu çerçevede, Escort’un POS pazarında hakim
durumda olduğuna yönelik bir göstergenin bulunmadığı da dikkate alındığında
marka bağımlılığını sağlamak ve elindeki müşterileri kaybetmemek için çok aşırı
bir fiyatlandırma yolunu seçemeyeceği de açıktır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- YTL’ye geçiş sürecinde yazar kasa üreticilerinin yapılacak değişikliklerde talep
edecekleri ücretler konusunda herhangi bir anlaşma/uyumlu eylem içerisinde 360
bulunduklarına dair belge veya bilgi bulunmaması ve ilgili pazarlardaki
uygulamaların bu tespiti destekler nitelikte olması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına,
2- Yazar kasa iptallerinde bazı teknik servisler tarafından ücret talep edilmesine
yönelik iddia ile ilgili olarak, Maliye Bakanlığı’nın 60 seri numaralı Tebliği uyarınca
yazar kasa kullanıcılarının istedikleri servisten hizmet alma serbestisine sahip
olmaları nedenleriyle, rekabet ihlalinden bahsedilemeyeceğine ve bu çerçevede
4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına,
3- Escort ve Profilo’nun, YTL’ye dönüşüm sürecindeki eylemlerinin 4054 sayılı
Kanun’a aykırı olmaması nedeniyle aynı Kanun çerçevesinde soruşturma 370
açılmasına gerek bulunmadığına,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy