Rekabet Kurumu - Karar Sayı 05-36/451-104

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2005-2-31 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 05-36/451-104
Karar Tarihi : 26.5.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, 10
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.

B. RAPORTÖRLER : Derya YENİŞEN, Fatma GÖZLÜKAYA

C. ŞİKAYET EDEN : - Mersin Radyo Metropol Yayıncılık San. ve Tic. A.Ş.
Metropol İş Merkezi E Blok K:3 No:171 Mersin

- Yurt Yayıncılık Tic. A.Ş.
Kurtuluş Mahallesi Mikahitler Bulvarı Çetinel Apt. K:4 20
No:106 Seyhan/Adana

D. HAKKINDA
İLK İNCELEME
YAPILAN : - Türkiye Musıki Eseri Sahipleri Meslek Birliği
Sıracevizler Cad. Esen Sok. Saruhan Plaza No:6
Kat:6 Şişli/İstanbul

- Komşu Hak Sahibi Müzik Yapımcıları Meslek Birliği
Kuloğlu Mah. Turnacıbaşı Sok. No:16 30
Kat:5 Beyoğlu/İstanbul

- Müzik Yorumcuları Meslek Birliği
Mevlüt Pehlivan Sok. Fidan Sitesi Onur Apt.
No:25/5 Gayrettepe/İstanbul

- Müzik Eseri Sahipleri Grubu
Dr. Orhan Birman İş Merkezi No:121
Kat:1 Beşiktaş/İstanbul
40

05-36/451-104
2
E. DOSYA KONUSU: Türkiye Musıki Eseri Sahipleri Meslek Birliği (MESAM),
Komşu Hak Sahibi Müzik Yapımcıları Meslek Birliği (MÜ-YAP), Müzik
Yorumcuları Meslek Birliği (MÜYORBİR) ve Müzik Eseri Sahipleri Grubu’nun
(MSG), yayıncı kuruluşlara karşı uygulamakta oldukları müzik eserleri telif
ücreti tarifelerinin sözü edilen meslek birliklerinin hakim durumlarını kötüye
kullanma eylemine dönüştüğü iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Müzik meslek birliklerinin tarife belirleme faaliyetleriyle
ilgili olarak Kurum kayıtlarına farklı tarihlerde giren dilekçelerde öne sürülen 50
iddiaların özeti aşağıda yer almaktadır:

a. Bahsi geçen meslek birlikleri hakim durumdadır:

Şikayetçi radyolar, Rekabet Kurulu’nun 7.5.2002 tarih ve 02-27/290-118 sayılı
kararında yer verilen tespitlere dayanarak, şikayet edilen meslek birliklerinin 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 3. maddesi uyarınca teşebbüs
olduklarını ve hakim durumda bulunduklarını ifade etmektedir.

b. Meslek birliklerinin telif ücreti tarifelerinde belirledikleri bedeller fahiştir: 60

Başvuru sahipleri şikayet dilekçelerinde, şikayet edilen dört meslek birliğinin ilan
ettikleri ve kendilerinden talep edilen bedellere yer vermektedir. Buna göre 2004
ve 2005 yılı için talep edilen ücretler aşağıda gösterilmektedir:

Meslek Birliği/Ücret 2004 (TL) 2005 (YTL)
MESAM 225$ (315.000.000) 338
MSG 645.833.333 710
MÜYAP 877.500.000 966
MÜYORBİR 500.000.000 288
TOPLAM 28.059.999.996 27.624
Şikayetçi Mersin Radyo Metropol Yayıncılık San. ve Tic. A.Ş. (Mersin Radyo) ile
Yurt Yayıncılık Tic. A.Ş. (Radioone), RTÜK’e 2004 yılı reklam geliri olarak sırasıyla
13.752.778.500 TL ve 27.578.333.812 TL beyan etmiş oldukları göz önüne
alındığında, yukarıda gösterilen toplam bedeli karşılamalarının mümkün
olmadığının anlaşılacağını ifade etmektedir. 70

Radyolar ayrıca, diğer ülke örneklerine bakıldığında, genellikle talep edilen ücretin
üst sınırının yayıncıların reklam gelirinin belirli bir oranı olarak belirlendiği ya da
bazı ülkelerde kamu otoritesi tarafından uygun bir sabit bedelin tespit edildiğini
ifade etmektedirler. Buna karşın, Türkiye’de birlikler bu ücretleri reklam gelirleri ile
orantılı olmaksızın, sabit bedeller olarak belirlemektedir. MESAM tarifesinde
%2,4’lük bir oran belirlenmiş olmakla birlikte talep edilen asgari miktar bu oranın
uygulanmasını imkansız hale getirmektedir.

Diğer taraftan, şikayetçiler bahse konu meslek birliklerinin ulusal yayın yapan 80
kuruluşlar ile yerel yayın yapan kuruluşlarından talep ettikleri telif ücretinin bu iki
05-36/451-104
3
grup yayıncının reklam gelirinden aldıkları pay ile orantılı olmadığını, bu sebeple
ulusal yayıncıların daha avantajlı bir duruma sokulduğunu iddia etmektedirler.

Başvuruda, yukarıda sayılan sebeplerle, meslek birliklerinin ücret tarifesini 5846
sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) m. 42/A hükmünde belirtilen esaslara
uygun olmayacak şekilde belirledikleri, ilgili ücret tarifelerinin şikayetçi radyolar
tarafından ödenmesinin oldukça güç olduğu ve ödenmesi halinde bu şirketlerin
ticari faaliyetlerine devam edebilmelerinin mümkün olmadığı ifade edilmektedir.
90
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına sırasıyla 28.3.2005 tarih, 1984 sayı ve
4.4.2005 tarih, 2135 sayı ile giren başvuru dilekçeleri hakkında hazırlanan
13.5.2005 tarih, 2005-2-31/İİ-05-DY sayılı İlk İnceleme Raporu 18.5.2005 tarih,
REK.0.06.00.00/50 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-36 sayılı Kurul gündemine
alınarak karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, şikayet konusu eylem hakkında
4054 sayılı Kanun’un 40. vd. maddeleri uyarınca herhangi önaraştırma yapılması
ya da soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ifade edilmiştir.
100
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Meslek Birliklerinin Statüsü

İnceleme, konusu meslek birlikleri FSEK’in 42. maddesi uyarınca, Kültür ve Turizm
Bakanlığınca hazırlanan ve Bakanlar Kurulu’nca onaylanan tüzük ve tip statülere
uygun olarak tespit edilecek alanlarda kurulmaktadır. Aynı alanda birden çok
meslek birliği kurulabilmektedir.

Bu birliklerin amacı, öncelikle eser sahipleri ve eser sahiplerinin hakları ile 110
bağlantılı hak sahipleri ile FSEK’in 52. maddesine uygun biçimde düzenlenmiş
sözleşmelerle eser veya hak sahibinden malî hakları kullanma yetkilerini
devralarak, Kanun’un 10. maddesine göre ilim-edebiyat eserleri üzerindeki hakları
kullanmak, süreli olmayan yayınları çoğaltan ve yayan üyelerinin ortak çıkarlarını
korumak ve bu Kanun ile tanınmış hakların idaresini ve takibini, alınacak ücretlerin
tahsilini ve hak sahiplerine dağıtımını sağlamaktır.

Anılan Kanun’un 42/A maddesinde bu birliklerin belli başlı yükümlülükleri, üyesi
olan hak sahiplerinin faaliyetlerinden kaynaklanan haklarının idaresini hakkaniyete
uygun koşullarda sağlamak, üyelerinin haklarının idaresine ilişkin faaliyetlerinden 120
elde ettikleri gelirleri, dağıtım planlarına uygun olarak hak sahiplerine dağıtmak,
sözleşme yapılırken idare ettikleri haklara ilişkin olarak hakkaniyete uygun
davranmak, kendi maddî ve/veya manevî menfaatleri bakımından gerekli
gördükleri indirim veya ödeme kolaylıklarını sağlamak ve sözleşme yapılabilmesi
için idaresini sağladıkları haklara ilişkin ücret tarifelerini süresinde belirlemek ve
belirlenen tarifeleri ve bu tarifelerdeki her türlü değişikliği süresinde duyurmak
olarak belirlenmiştir.
05-36/451-104
4

I.2. Meslek Birliklerinin Ücret Tarifesi Belirlemede Kullanacakları Esaslar
130
I.2.1. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun “Meslek birliklerinin yükümlülükleri ve tarife
tespitine ilişkin esaslar” başlıklı 42/A hükmünde, birliklerin tarifeleri tespit ederken
göz önünde bulundurmaları gereken hususlara yer verilmektedir. Buna göre
tarifelerin tespit edilmesinde, tarifelerin uluslararası uygulamaların ülkenin
ekonomik ve toplumsal koşullarına uyarlanabilirliği göz önünde bulundurularak
makul seviyede belirlenmesi ile teknolojik alandaki değişimlerin yanı sıra eser,
icra, fonogram, yapım ve yayınların yaratıldığı ve kullanıldığı sektörlerin yapısını
tahrip edici, üretimi ve kullanımı engelleyici ve genel kabul görmüş uygulamalara 140
zarar verici bir etki yaratılmaması, rekabeti bozucu şartlar oluşturulmaması,
yapılan sınıflandırma, ilgili sektörlerdeki ürün fiyatları ve bu sektörlerin gayrisafi
millî hâsıladaki payı, eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanım ve/veya
iletim sıklığı, birim fiyat veya götürü usulü ödeme, ödeme planı ve benzeri hususlar
esas alınacaktır.

I.2.2. Eser, İcra, Yapım ve Yayınların Kullanılması ve/veya İletilmesine İlişkin
Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (Yönetmelik)

Yönetmelik’in 8. maddesinin dördüncü fıkrasında, meslek birliklerinin ücret 150
tarifelerini belirlerken kullanacakları esaslar, FSEK’in 42/A maddesinde belirtildiği
şeklide tarif edilmektedir.

I.3. Ücret Konusunda Uyuşmazlık Doğması Halinde Uygulanacak Prosedür

Birliklerin yukarıda yer verilen esaslara uygun olarak belirlemek zorunda oldukları
tarifeler üzerinden yayıncı kuruluşlar ile birlikler arasında yapılacak kullanım
sözleşmelerinde ücret konusunda anlaşmaya varılamaması halinde uygulanacak
olan usul Yönetmelik’te belirlenmiştir. Yönetmelik’in 11. maddesine göre, yayın
kuruluşları veya meslek kuruluşları ile meslek birlikleri arasında tarifeler üzerinde 160
Ekim ayında uzlaşma sağlanamaması ve sözleşme yapılamaması halinde, en geç
bu ayın sonuna kadar, meslek birlikleri ve/veya meslek kuruluşları tarafından bu
tarifelerin Bakanlıkça oluşturulacak uzlaştırma komisyonunda müzakere edilmesi
talep edilebilmektedir.

Talep tarihinden itibaren, Bakanlık tarafından onbeş gün içinde Uzlaştırma
Komisyonu oluşturulur. Komisyon Bakanlıktan bir, Rekabet Kurumundan iki
temsilci ve ilgili meslek birlikleri ile kullanıcıları temsil eden meslek kuruluşlarının
birer temsilcisinden oluşur.
170
Tarafların yukarıdaki prosedürü uygulama yolunu tercih etmemeleri ya da tercih
etmelerine karşın sonuçta uzlaşmaya varılamaması halinde, Yönetmelik’in 13.
maddesi uyarınca yayıncı kuruluşlar yargı yoluna başvurulabilmektedir.
05-36/451-104
5
Yargılama sürecinde, bir önceki yıl sözleşme yapmış olan yayın kuruluşları ilgili
meslek birlikleri aksini bildirmedikçe, dava konusu tarifenin 1/4'ünü dava
sonuçlanıncaya kadar her üç ayda bir meslek birlikleri adına açılmış banka
hesabına yatırmak suretiyle eser, icra, fonogram, yapım ve yayınları kullanabilir
ve/veya iletebilmektedir. Bir önceki yıl sözleşme yapmamış yayın kuruluşları ile ilk
defa sözleşme yapacak olanların bu fıkrada öngörüldüğü şekilde eser, icra,
fonogram, yapım ve yayınları kullanabilmeleri ve/veya iletebilmeleri ise ilgili meslek 180
birliklerinin iznine bağlıdır. Dava sonuçlanıncaya kadar bu şekilde ödenen miktar,
mahkeme kararıyla tespit edilen tarife bedelinden mahsup edilir.

I.4. Rekabet Kurulu’nun 7.5.2002 tarih ve 02-27/290-118 sayılı kararı

Rekabet Kurulu’nun 02-27/290-118 sayılı kararında, incelenmekte olan telif
ücretlerinin fahiş olarak belirlendiği iddiası da dahil olmak üzere, şikayete konu
meslek birliklerinin çeşitli eylemleri değerlendirilmektedir.

Kararda, yapılan inceleme sonucunda, herhangi bir meslek birliğine üye 190
olmaksızın haklarını kendi başlarına kullanan kişilerin bir radyo ya da TV kanalını
besleyecek kadar eser üretmeleri ihtimalinin ihmal edilebilir derecede az olması,
müzik yayını yapmak isteyen yayıncıların bu meslek birlikleri ile sözleşme yapma
zorunluluğu ve meslek birliklerinden izin alınması gerekliliği dikkate alınarak
meslek birliklerinin hakim durumda oldukları varsayımının kabul edilebileceği
kanaatine varılmıştır.

Rekabet Kurulu’nun aynı kararında, meslek birliklerinin ücret tarifelerinin fahiş fiyat
uygulaması oluşturduğu iddialarıyla ilgili olarak, müzik eserlerinin diğer piyasalarda
karşılaşılan hizmet ve mallardan farklı nitelik taşıdığı, bu gibi fikir ve sanat 200
eserlerinin üretilmesi ve sunulmasında katlanılmak durumunda olunan maliyetin
objektif ve somut bir şekilde belirlenmesinin mümkün olmadığı, dolayısıyla müzik
eserlerinin maliyetlerine ilişkin bir tespitin yapılamadığı ifade edilmektedir.

Bu çerçevede kararda, meslek birliklerinin ücret tarifeleri hakkındaki
uygulamalarının, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında hakim durumun
kötüye kullanılması yönünde bir eylem olduğu kanısına varılmadığı gerekçesiyle
birlikler hakkında soruşturma yapılmasına gerek bulunmadığına hükmedilmiştir.

I.5. Hukuki Değerlendirme 210

İnceleme konusu birliklerin şikayete konu ücret tarifelerini belirme yetkileri FSEK’in
42/A hükmüne dayanmaktadır. Birlikler, bu yetkiye dayanarak yayımlayacakları ve
yayıncı kuruluşlardan talep edecekleri ücretleri, gerek FSEK’in gerekse
Yönetmelik’in yukarıda yer verilen maddelerindeki esaslara uygun olarak tespit
etmekle yükümlüdür. Birliklerin bu esaslara uygun olmayan şekilde ya da yayıncı
kuruluşların ödeme güçlüğü yaşamalarına sebep olacak miktarda ücret
belirlemeleri halinde tarafların anlaşmaları mümkün olamayacaktır. Şikayet konusu
05-36/451-104
6
olay da yayıncı iki radyonun kendilerinden talep edilen bedelleri yüksek bulmaları
ve birliklerle bu bedellerle sözleşme yapmak istememelerinden ibarettir. 220

Şikayet konusu meslek birliklerin kullanım hakkı karşılığında yayıncı kuruluşlardan
talep ettikleri bedellerin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlale yol
açacak nitelikte fahiş fiyat uygulaması olarak değerlendirilebilmesi birtakım maliyet
analizlerinin yapılmasını gerekli kılmaktadır. Söz konusu analizlerin yapılabilmesi
ise, telif ücretine konu müzik eserlerinin maliyetlerinin hesaplanabilmesini
gerektirmektedir. Bununla birlikte, Rekabet Kurulu’nun yukarıda belirtilen 02-
27/290-118 sayılı kararında da ifade edildiği üzere, diğer piyasalardaki hizmet ve
mallardan farklı nitelik taşıyan müzik eserleri piyasasındaki malları oluşturan
eserlerin üretilmesi fikir, yaratıcılık ve emek gibi değeri ölçülemeyen unsurları 230
içermektedir. Eserlerin üretilmesini takiben çoğaltılmalarının sebep olacağı maliyet
ise mevcut teknolojik koşullarda göz ardı edilebilecek kadar düşük bir seviyede
gerçekleşmektedir. Dolayısıyla müzik eserleri sebebiyle katlanılan maliyetin
objektif ve somut bir şekilde belirlenmesi mümkün değildir.

Müzik eserlerinin telif ücretlerinin aşırı olduğuna dair iddianın, maliyet analizine
girilmeksizin başka ülkelerde faaliyet gösteren benzeri meslek birliklerinin
uygulamakta olduğu ücret tarifeleri ile karşılaştırılarak ele alınması da mümkündür.
Ne var ki, bu tür bir karşılaştırmanın doğru ve sağlıklı sonuçlar verebilmesi,
öncelikle Türkiye’deki ekonomik ve sosyal koşullara denk ülke örneklerinin 240
belirlenmesine bağlıdır. Türkiye‘nin ekonomik ve sosyal koşulları düşünüldüğünde,
müzik eserleri piyasası için, objektif olarak böyle bir örneklemenin yapılamayacağı
anlaşılmaktadır.

Bu durumda, konu hakkında 4054 sayılı Kanun’un 40 vd. hükümleri uyarınca
önaraştırma ya da soruşturma açılması halinde bu prosedürlerin sonunda, objektif
kriterlere ve maddi tespitlere dayanmaksızın, ilgili piyasanın pazar koşullarına
uygun olağan işleyişini, 4054 sayılı Kanun’un amacını aşacak nitelikte, gereğinden
fazla kısıtlayıcı tedbirler alınması söz konusu olabilecektir.
250
Diğer taraftan, kanun koyucu ve T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, müzik eserleri
piyasasının kendine özgü niteliklerini göz önüne alarak, yayıncı kuruluşlar ile
birlikler arasında belirlenen tarifelerle sözleşme yapılamaması halinde ortaya çıkan
anlaşmazlığın hangi yöntemle çözümlenebileceğini yukarıda bahsedilen
Yönetmelik’in 11. maddesinde düzenlemektedir. Buna göre, taraflar, iradi olarak,
Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bir “uzlaştırma komisyonu” kurulması talebiyle
başvurabileceklerdir. İlgili Bakanlığın bu konuda öncelikle tarafların anlaşması
esasını benimsediği anlaşılmaktadır. Oluşturulacak komisyonun tarafları ücret
konusunda anlaşmaya ulaştıramaması ya da tarafların isteğe bağlı bu yolu
kullanmayı tercih etmemeleri halinde tarafların anlaşmazlığın giderilebilmesi için 260
yargı yoluna gitmeleri serbesttir.



05-36/451-104
7
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
başvuru konusu uygulama ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun’un 40 ve devamı
maddeleri uyarınca önaraştırma ya da soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığına, konu ile ilgili olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bilgilendirici bir
yazı gönderilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 270




Full & Egal Universal Law Academy