Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-68 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-40/557-136
Karar Tarihi : 17.6.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B.RAPORTÖRLER: Tarkan ERDOĞAN, Aydın ÇELEN, Bülent GÖKDEMİR
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - CarrefourSA Carrefour Sabancı Ticaret Merkezi A.Ş.
Temsilcisi Av. Meltem AZBAZDAR 20
Kısıklı Tramvay Cad. Haluk Türksoy Sok. No:14
Altunizade Üsküdar İstanbul
- Fiba Holding A.Ş. ve Fiba Faktoring Hizmetleri A.Ş.
Temsilcileri Av. Şefika PEKİN ve Av.P.Şila
MURATOĞLU
Beybi Giz Plaza Meydan Sok. No:28 K.14 Maslak
İstanbul
D. TARAFLAR : - CarrefourSA Carrefour Sabancı Ticaret Merkezi A.Ş. 30
Kısıklı Tramvay Cad. Haluk Türksoy Sok. No:14
Altunizade Üsküdar İstanbul
- Gima Gıda ve İhtiyaç Maddeleri T.A.Ş.
Alemdağ Cad. Site Yolu Toya Sok. No:3/B Ümraniye
İstanbul
- Endi Tüketim Malları Tic. ve San. A.Ş.
Alemdağ Cad. Site Yolu Toya Sok. No:3/B Ümraniye
İstanbul 40
E. DOSYA KONUSU: CarrefourSA Carrefour Sabancı Ticaret Merkezi
A.Ş.’nin (CarrefourSA) Gima Gıda ve İhtiyaç Maddeleri T.A.Ş. (Gima) ve
Endi Tüketim Malları Tic. ve San. A.Ş.’nin (Endi) kontrolünü Fiba
Grubu’ndan devralması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.5.2005 tarih ve 3354 sayı ile
giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca 50
05-40/557-136
2
düzenlenen 27.5.2005 tarih ve 2005-3-68/Öİ-05-TE sayılı Ön İnceleme
Raporu’nda, Raportör Tarkan ERDOĞAN ve Aydın ÇELEN, öngördükleri
incelemenin yapılabilmesi için mevcut bilgilerin yeterli olmadığı, ilgili pazar
tanımına bağlı olarak hakim durum yaratılmasının ya da güçlendirilmesinin
söz konusu olabileceği gözönünde bulundurulduğunda, konunun
derinlemesine incelenmesinin uygun olacağından hareketle dosya konusunun
Kanun’un 10. maddesi çerçevesinde nihai incelemeye alınması gerektiği
sonuç ve kanaatine ulaşmışlardır. Buna karşılık Raportör Bülent GÖKDEMİR,
işleme izin verilmesi gerektiği, nihai inceleme başlatılmasının yerinde
olmayacağı kanaatini ilgili Rapor ekinde yer alan Karşı Görüş’ünde ifade 60
etmiştir.
İlgili Rapor, Kurul’un 2.6.2005 tarihli toplantısında görüşülmüş ve söz konusu
devralma işlemine ilişkin incelemenin Kanun’un 14. ve 15. maddelerinin
uygulanması konusunda Başkanlığa yetki verilmek suretiyle rutin süreci içinde
yürütülerek sonuçlandırılmasına 05-38/488-M sayı ile karar verilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Tebliğ’in ilgili hükümleri
uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 13.6.2005 tarih ve 2005-3-
68/Öİ-05-TE sayılı Ön İnceleme Raporu, 15.6.2005 tarih ve REK.0.07.00.00-70
120/114 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-40 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Gima ve Endi’nin
CarrefourSA tarafından devralınması işleminin, işleme taraf olan
teşebbüslerin ilgili pazarlardaki ciroları bakımından 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir
devir işlemi olmakla beraber, bu işlem sonucunda aynı Kanun’un 7.
maddesinde belirtilen hakim durumun yaratılması veya mevcut hakim
durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının 80
söz konusu olmadığı, bu nedenle bildirim konusu hisse devri işlemine izin
verilmesi gerektiği; ancak, devir sözleşmesinin “Rekabet Yasağı” başlıklı 11.
maddesinde, perakende sektörüne ilişkin olarak 3 yıllık bir süre için Satıcılar’a
getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün süre bakımından gereğinden daha
fazla sınırlayıcı olduğu, dolayısıyla söz konusu rekabet etmeme
yükümlülüğünün bu haliyle yan sınırlama olarak değerlendirilerek devralma
işlemiyle birlikte izin almasının mümkün olmadığı; en fazla 2 yılla
sınırlandırılması şartıyla Satıcılar’a getirilecek rekabet etmeme
yükümlülüğünün yan sınırlama olarak değerlendirilebileceği; Satıcılar’ın,
perakende sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslere ortak olmalarını 90
yasaklayan sözleşme hükmünün, rakip teşebbüslerin doğrudan ya da dolaylı
kontrol edilmesine ya da yönetiminde söz sahibi olunmasına yol açmaksızın
sadece yatırım amaçlı hisse alımlarını da engelleyebilecek mahiyette olması
nedeniyle, söz konusu yasaklamanın yan sınırlama olarak kabul edilmemesi
gerektiği; Satıcıların, perakende sektöründeki teşebbüslerin kontrolüne imkan
veren ortaklıklara giremeyeceğinin belirtilmesi durumunda yan sınırlama
sayılarak devralma işlemi ile birlikte izin verilebileceği,
ifade edilmektedir.
05-40/557-136
3
İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 100
H.1. Taraflar
H.1.1. CarrefourSA Carrefour Sabancı Ticaret Merkezi A.Ş. (CarrefourSA)
Gima ve Endi’nin kontrolünü Fiba Grubu’ndan devralacak olan
CarrefourSA’nın büyük ortağı Carrefour Fransa menşeli olup dünyanın en
büyük perakendecilerinden biridir. Türkiye’de ilk mağazasını 1993 yılında
İçerenköy’de açan Carrefour, 1996 yılında Sabancı Holding ile birlikte
CarrefourSA ortak girişimini kurmuştur.
CarrefourSA’nın halen İstanbul, İzmir, Ankara, Adana, Mersin, Bursa ve 110
İzmit’te 12 adet hipermarket mağazası bulunmaktadır. CarrefourSA ayrıca
ChampionSA tescilli markası altında 7 adet süpermarket işletmektedir.
CarrefourSA toplam net satış alanını 1996 yılından beri yılda ortalama %30
büyüterek (…………..) m2’ye çıkarmıştır. Şirketin son üç yıla ait ciroları
sırasıyla şu şekildedir; 2002 yılı (……………..) YTL, 2003 yılı (……………..)
YTL ve 2004 yılı (……………..) YTL’dir.
2000 yılında dünyada Carrefour ve Promodes’in birleşmesi sonucunda
İspanya’nın en büyük indirim mağazası zinciri Dia Carrefour Grubu’na dahil
olmuştur. Aynı yıl Sabancı Holding ile Dia ortaklığa giderek DiaSA Dia
Sabancı Süpermarketleri A.Ş.’yi (DiaSA) kurmuşlardır. 120
DiaSA’nın 2000 yılında yaklaşık 30 olan mağaza sayısı, 2004 yılı sonunda
233 adede ulaşırken net satış alanı da (………….) m2’yi bulmuştur. İndirim
mağazası formatında faaliyetlerini Marmara Bölgesi’nde sürdürmekte olan
DiaSA, özel markalı ürünler (private label) konseptinde sektörün lideri
konumundadır: Şirketin toplam satışlarının %40’ı DiaSA markalı ürünlerden
gerçekleşmektedir. DiaSA’nın son üç yıla ait ciroları sırasıyla şu şekildedir;
2002 yılı (……………..) YTL, 2003 yılı (……………..) YTL ve 2004 yılı
(……………..) YTL’dir.
H.1.2. Gima Gıda ve İhtiyaç Maddeleri Ticaret A.Ş. (Gima)
1956 yılında bir kamu iktisadi teşekkülü olarak kurulan ve Türkiye’nin ilk ulusal 130
süpermarket zinciri olan Gima, 1996 yılında Fiba Grubu’na devredilmiştir.
Şirketin bildirim konusu devralma işlemi öncesi ortaklık yapısı şu şekildedir:
140
05-40/557-136
4
Tablo 1 - Gima Ortaklık Yapısı
Hissedar Sermaye Miktarı (YTL) Hisse Oranı (%)
Fiba Faktoring A.Ş. 13.751.036 13,75
Girişim Faktoring A.Ş. 11.358.266 11,36
CarrefourSA1 10.000.000 10,00
Fina Holding A.Ş. 9.065.519 9,07
Finans Gay.Gel.İnş.Yat. A.Ş. 6.999.998 7,00
Bilfer Madencilik A.Ş. 6.655.051 6,66
Alpri Holding AG Zürih 4.570.251 4,57
Fiba Holding A.Ş. 4.443.516 4,44
Finansbank Suisse S.A. 2.559.999 2,56
Afife Özel 2.002.289 2,00
Finans Finansal Kir. A.Ş. 1.999.998 2,00
Diğer-İMKB 26.594.077 26,59
Toplam 100.000.000 100,0
Gima 2003 yılı sonu itibari ile 73 olan mağaza sayısını 2004 yılı sonunda
76’ya çıkartmış ve böylece toplam net satış alanı (………..) m2’ye ulaşmıştır.
Gima’nın 2004 yılı cirosu (………………) YTL. olarak gerçekleşmiştir.
H.1.3. Endi Tüketim Malları Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Endi) 150
1996 yılında kurulan Endi 1999 yılında Fiba Grubu’nun kontrolüne geçmiştir.
Şirketin bildirim konusu devralma işlemi öncesi ortaklık yapısına Tablo 4’de
yer verilmiştir.
Tablo 2 - Endi Ortaklık Yapısı
Hissedar Sermaye Miktarı (YTL) Hisse Oranı (%)
Gima 11.021.258 44,09
Girişim Faktoring A.Ş. 8.178.710 32,71
Fiba Faktoring A.Ş. 5.800.032 23,20
M.Hüsnü ÖZYEĞİN 0 0,00
Tunç Mehmet ÇAPA 0 0,00
F.Olcayto ONUR 0 0,00
Burhan SEVAHİL 0 0,00
Toplam 25.000.000 100,00
İndirim mağazası formatında faaliyetlerini sürdüren Endi’nin 2004 yılı sonu
itibari ile İstanbul, Ankara, İzmir ve Manisa’da toplam 50 mağazası
bulunmaktadır. Endi toplam (…………..) m2 net satış alanına sahiptir. Şirketin
son üç yıla ait ciroları şu şekildedir: 2002 yılı (……………) YTL, 2003 yılı
(…………….) YTL ve 2004 yılı (……………..) YTL’dir. 160
1 CarrefourSA Gima’daki %10’luk hisseyi, işbu bildirime konu devralma işlemine ilişkin
sözleşmenin imzalandığı tarih olan 3.5.2005’te devralmıştır. Sözleşmenin 4. maddesinde
sayılan Rekabet Kurulu’nun devre ilişkin izni de dahil “Ön Şartlar” gerçekleştiği takdirde
CarrefourSA, kendine mutlak kontrol hakkı verecek şekilde Gima’nın kalan kısmını
devralacaktır.
05-40/557-136
5
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirim konusu başvuru işleminin değerlendirilmesi açısından hassasiyet
taşıyan konu, söz konusu işlemin ilgili pazarda rekabeti kısıtlayan bir
yoğunlaşma niteliği taşıyıp taşımadığının tespitidir. Bu tespiti yapabilmek için 170
perakende sektörü bakımından tartışmalı alanlardan biri olan ilgili ürün
pazarının tanımlanması gerekmektedir.
Öncelikle perakende sektörü bakımından ilgili pazar tanımında kesin ölçüler
ortaya koymanın kolay olmadığı ifade edilmelidir. Zira konunun nihai ürün
pazarı boyutunun yanı sıra alım pazarı boyutu da önem taşımaktadır. Bu
nedenle öncelikli olarak pazarın alım pazarı ve nihai tüketim pazarı olarak
ikiye ayrılması yerinde olacaktır.
Nihai tüketim pazarı bakımından farklı ölçeklerdeki modern perakendecilerin 180
farklı ürün pazarları teşkil etmeleri muhtemeldir. Nitekim tüketiciler
bakımından alışveriş ihtiyacının yanı sıra birçok sosyal etkinliği
gerçekleştirme fırsatı sunan alışveriş merkezleri, salt alışveriş amacıyla tercih
edilen süpermarketlerden farklı bir anlam taşımaktadır.
Genel olarak modern ve geleneksel perakende kesimi arasında bir ayırım
ortaya koymak mümkündür. AC Nielsen’in yaptığı bir araştırmaya göre,
tüketicilerin hipermarketleri tercih etme nedenleri; fiyat (% 60.8), ürün çeşitliliği
(%59), temizlik (%15.7), park yeri olanağı ve ulaşım kolaylığı (%5.2), kredi
kartı kullanımı (%4.5), ürünlerin taze ve etiketli olması (%5.1), raf düzeni 190
(%3.9), güvenilirlik (%1.7) ve büyüklük (%1.2) olarak sıralanmaktadır. Söz
konusu ölçütlerin aynı zamanda, bakkalları da kapsayacak şekilde geleneksel
kesim ile modern kesim arasındaki farklara işaret ettiğini varsaymak
mümkündür.
İlgili ürün pazarının tespitinde geleneksel kesim dışlandığında, modern
perakendecilik pazarının kabaca 7-8 milyar dolar büyüklüğünde olduğu
görülmektedir. Bununla birlikte esas zorluk modern perakende birimleri
arasında bir ayırım ortaya koymaktır. Örneğin büyük süpermarketler ile
marketlerin tüketici gözünde ikâme pazarlar olup olmadığını belirlemek güçtür. 200
Söz konusu güçlük dikkate alındığında temel farklılıklar çerçevesinde birden
çok olası ilgili ürün pazarının tanımlanması ve rekabet analizinin bu pazarlar
dikkate alınarak yapılması yerinde olacaktır. Rekabet değerlendirmesi esas
olarak alım pazarı ve nihai ürün pazarı eksenlerinde gerçekleştirilecektir.
Bununla birlikte, nihai ürün pazarı bakımından farklı pazarlar teşkil etmesi
nedeniyle muhtemel ikili bir ayırıma gitmek mümkündür. Bunlardan birincisi
yukarıda yer verilen bilgilerin ışığında indirim mağazaları ve alışveriş merkezi
niteliği taşıyan hipermarketlerin ayrı pazarlar olarak tanımlanmasıdır. Bu halde 210
indirim mağazaları, hipermarketler ve bunların dışında kalan modern
perakende zincirleri olmak üzere üç ayrı ürün pazarı tanımlanmış olacaktır.
05-40/557-136
6
Buradaki ayırım esas olarak indirim mağazaları ve hipermarketlerin özgül
niteliklerinden kaynaklanmaktadır. İndirim mağazaları, ürün çeşitliliği büyük
süpermarket ve hipermarketlere göre sınırlı olan, düşük fiyatla satış yapan,
düşük maliyetlerle çalışan ve marka portföyü ağırlıkla ulusal markalardan
müteşekkil perakendeci birimlerdir. Hipermarketler ise gıda maddeleri dışında
kalan ürünler dahil çok geniş ürün portföyüne sahip olan ve tüketicilere
alışverişin yanı sıra birçok sosyal etkinliği gerçekleştirme fırsatı sunan 220
birimlerdir.
İkinci muhtemel ürün pazarı tanımı çerçevesinde ilgili ürün pazarı, indirim
mağazaları ve alışveriş merkezi (hipermarket) ayırımı dikkate alınmaksızın
1000 metrekareden küçük ve 1000 metrekareden büyük marketler olarak
tanımlanacaktır.
Bu ayırımda iki varsayımın varlığı dikkate alınmaktadır. Birincisi, belirli bir
büyüklüğün altında faaliyet alanına sahip olan yerel veya ulusal karakterli
market ve süpermarketlerin indirim mağazaları ile rekabet ettiği varsayımıdır. 230
Bu halde indirim mağazaları ayrı bir ürün pazarı teşkil etmemektedir. İkincisi
ise, hipermarketlerin, tüketicilere geniş bir ürün sepeti sunmasının söz konusu
teşebbüslerin baskın ayırıcı özelliği olduğu görüşünden hareketle, belirli bir
büyüklüğün üzerindeki büyük süpermarketlerin hipermarketler ile rekabet ettiği
varsayımıdır.
Söz konusu pazar ayırımında satış alanı eşiği 1000 metrekare olarak
belirlenmiştir. Zira yukarıda ifade edildiği gibi 1000 metrekarenin üzerinde
büyüklüğe sahip olan mağazalar perakende sektöründe faaliyet gösteren
aktörler tarafından büyük süpermarket olarak adlandırılmaktadır. Buradaki 240
temel mantık anılan mağaza büyüklüğünün zengin bir ürün sepetinin
sunulmasına imkan sağlayabilmesidir.
Sonuç olarak bildirim konusu devralma işlemi çerçevesinde hakim durum
analizinin yapılacağı pazarlar; perakende alım pazarı, indirim mağazaları
pazarı, hipermarket pazarı, indirim mağazaları ve hipermarketler dışında
süpermarket pazarı ile 1000 metrekareden küçük süpermarket pazarı ve 1000
metrekareden büyük süpermarket pazarı olarak sıralanmaktadır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 250
Devralma işleminin tarafları Türkiye ölçeğinde faaliyet göstermektedir.
Bununla birlikte özellikle il düzeyinde modern perakendecilerin faaliyet
alanlarının, diğer bölgelerden hissedilir derecede farklılık gösterdiği açıktır.
Zira tüketicilerin alışveriş amacıyla farklı bir şehire gitmesi iktisadi bir tercih
olmayacaktır.2
O halde modern perakendecilerin il sınırları içinde mukim tüketiciler nezdinde
rekabet ettikleri ileri sürülebilecektir. Bu noktadan hareketle ilgili coğrafi pazar
yukarıda sayılan nihai tüketim pazarları bakımından devralma işlemi 260
2 İki il arasındaki sınır bölgede ikamet eden hanehalkları bakımından böyle bir tercih mümkün
olabilir. Ancak bu gibi bir istisnai durum analizi etkilemeyecektir.
05-40/557-136
7
taraflarının faaliyet gösterdikleri, bir başka ifadeyle yoğunlaşmanın
gerçekleşeceği iller olarak tespit edilmelidir.
İlgili ürün pazarının indirim mağazaları, hipermarketler ve bunların dışında
kalan süpermarketler olarak belirlenmesi durumunda yoğunlaşmanın ortaya
çıkacağı iller, İstanbul ve Ankara’dır. İkili ayırımda ise, yani ürün pazarının
1000 metrekareden küçük ve 1000 metrekareden büyük süpermarketler
olarak tespit edilmesi halinde coğrafi pazar İstanbul, Ankara, Mersin, İzmit ve
Bursa olarak tanımlanacaktır.
270
Alım pazarı bakımından değerlendirme yapıldığında, nihai tüketim
pazarlarında olduğu gibi ikili bir ayırıma gitmek anlamlı olmayacaktır. Zira
Türkiye ölçeğinde mağaza ağına sahip olan modern perakendeciler
portföylerinde bulunan ürünlerin bazılarının tedariğini merkezden
gerçekleştirmekte, bir kısmını ise yerel mağazalar eliyle yapmaktadır. Öte
yandan bölgesel ölçekte faaliyet gösteren perakendeciler ise, genellikle,
alımlarını yerel üreticilerden ya da belli başlı markaların merkezi ya da yerel
dağıtıcılarından temin etmektedir. Ayrıca tüketicilerden farklı olarak bölgesel
sağlayıcılar ürünlerinin il sınırları dışında faaliyet gösteren perakendecilere de
pazarlayabilmektedir. Bu yapı içinde alım pazarlarının coğrafi sınırları Türkiye 280
Cumhuriyeti sınırları olarak çizilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Kontrol Değişikliği
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanarak çıkarılan 1997/1 sayılı
Tebliğ’in 2. maddesinde yer alan tanımlamaya göre bir işlemin devralma
sayılabilmesi için, “herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün 290
malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine
yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması ve kontrol
etmesi” gerekmektedir.
Bildirime konu devralma işlemi neticesinde CarrefourSA hem Gima’nın hem
de Endi’nin mutlak kontrolünü eline geçirecektir. Devralma işleminde hisse
devirleri şu şekilde olacaktır:
CarrefourSA Gima’nın hisselerinin %10’luk kısmını işbu devralma işlemine
ilişkin sözleşmenin imzalanma tarihi olan 3.5.2005’te devralmış 300
bulunmaktadır. Gerekli izinlerin alınmasının ardından CarrefourSa, Gima
hisselerinin ilave %50,18’lik kısmını3 da alarak Gima’daki hisse oranını
%60,18’e çıkartarak mutlak kontrol hakkını kazanacaktır.
Endi’nin halen %44,09’u Gima’ya aittir. Bildirim konusu devralma neticesinde
Gima’nın kontrolünü ele geçirecek olan CarrefourSA ayrıca Endi’nin kalan
3 Gima’nın şu anki hissedarlarından Fiba Faktoring A.Ş., Girişim Faktoring A.Ş., Fina Holding
A.Ş., Finans Gay.Gel.İnş.Yat.A.Ş., Fiba Holding A.Ş., Finansbank Suisse S.A. ve Finans
Finansal Kir. A.Ş.’nin (Satıcılar) ellerindeki hisselerin tamamını CarrefourSA’ya satmaları
öngörülmektedir.
05-40/557-136
8
%55,91 hissesini de devralacaktır. Böylece, Endi’nin hisselerinin tamamının
CarrefourSA’ya geçmesi öngörülmektedir. Dolayısıyla, bildirime konu işlemler,
1997/1 sayılı Tebliğ anlamında bir devralma işlemidir.
310
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi anlamında birleşme veya devralma olarak
kabul edilen bir işlemin Rekabet Kurulu’ndan izin almak üzere bildirilmesi
zorunlu bir işlem olarak değerlendirilebilmesi için, aynı Tebliğ’in 1998/2 sayılı
Tebliğ ile değişik 4.maddesine göre, “...işlemi gerçekleştiren teşebbüslerin,
ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar
paylarının, piyasanın %25’ini aşması veya bu oranı aşmasa bile toplam
cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı [25.000.000 YTL] aşması...”
gerekmektedir.
Devralan konumundaki CarrefourSA’nın 2004 yılı cirosu (……………..) 320
YTL’dir. Aynı dönemde Gima ve Endi’nin ciroları sırasıyla (……………..) YTL
ve (……………..) YTL’dir. Dolayısıyla, her iki devralma bakımından da
tarafların toplam ciroları 1997/1 sayılı Tebliğ’de öngörülen eşiğin üzerinde
olması nedeniyle, inceleme konusu devralmalar izne tabi işlemlerdir.
H.3.2. Farklı Pazar Tanımlarına Göre Değerlendirme
Yukarıda sıralanan ilgili pazarlara ilişkin değerlendirmelerde esas olarak pazar
payı rakamları dikkate alınmıştır. Bu noktada hukuki değerlendirmeye
geçmeden önce pazar payı rakamlarının hesaplanmasında kullanılan 330
yönteme ilişkin bilgi verilecektir.
Devralma işlemi taraflarının pazar paylarının hesaplanabilmesi, tüm ilgili
pazarlar için pazarın büyüklüğüne (toplam ciro) ve devralma işlemi taraflarının
cirolarına ilişkin bilgilerin elde edilmesi ile mümkün olacaktır. Tarafların ciro
bilgilerine Bildirim Formu kapsamında ulaşılmıştır. Ancak ilgili pazarların
büyüklüğü konusunda yeterli bilgi elde etmek güçtür. Zira pazarda ulusal
ölçekli mağaza zincirlerinin yanı sıra çok sayıda yerel ölçekli mağaza faaliyet
göstermektedir.
340
Bununla birlikte anılan pazarlarda faaliyet gösteren tüm teşebbüslerin unvan,
adres, kasa adedi ve mağaza büyüklüğüne ilişkin bilgiler yine devralma işlemi
taraflarından temin edilmiştir. Bu bilgilerden hareketle pazarların toplam
büyüklüğü, farklı kategorilerdeki perakende mağazalarına ilişkin metrekare
başına ortalama ciro rakamları tahmin edilmek suretiyle hesaplanmıştır.
Tahmini ciro rakamları, yine devralma işlemi taraflarından elde edilmiştir.4
H.3.2.1. Üçlü Pazar Tanımına Göre Değerlendirme
4 Söz konusu rakamlar aritmetik ortalamaların alınmasıyla elde edilmiştir. Taraf temsilcileri
anılan ciro rakamlarının, Türkiye’de faaliyet gösteren belli başlı perakende mağazalarının
ortalama ciro verilerinin de dikkate alınmasıyla tahmin edildiğini ifade etmişlerdir. Mağaza
kategorisi bazında verilen tahmini aralıkların aritmetik ortalaması dikkate alınmıştır. Örneğin
Diğer Modern Perakendeciler kategorisi için verilen rakamlar 3000-7000 USD’dir. Söz konusu
mağazalara ilişkin ciro rakamlarının hesaplanmasında 5000 USD rakamı kullanılmıştır.
Ayrıca, hesaplamalarda kullanılan ciro bilgileri 2004 yılına ait olup 1 USD=1.422.000 TL
olarak kabul edilmiştir.
05-40/557-136
9
350
İlgili pazarda üçlü ayırıma gidilmesi durumunda indirim mağazaları,
hipermarketler ve bunların dışında kalan modern perakende zincirleri olmak
üzere üç ayrı ürün pazarı tanımlanmış olacaktır.
İndirim Mağazaları Pazarı: İndirim mağazaları pazarı dikkate alındığında
başvuru konusu işlem neticesinde Endi ile DiaSA arasında bir yoğunlaşma
yaşanacaktır.
Endi’nin mağaza dağılımına bakıldığında İstanbul’da 28, Ankara’da 15,
İzmir’de 6 ve Manisa’da 1 mağazası bulunmaktadır. DiaSA’nın faaliyet 360
gösterdiği iller ise; Balıkesir (2), Bursa (13), İstanbul (253), Kocaeli (12),
Sakarya (6), Tekirdağ (8), Yalova (6) olarak sıralanmaktadır. Mağaza
dağılımları ilgili pazarda yoğunlaşmanın İstanbul İli ile sınırlı kalacağını
göstermektedir.
İstanbul İli sınırları içinde pazarın büyüklüğü, diğer bir ifadeyle pazarda
faaliyet gösteren tüm teşebbüslerin ciroları toplamı yaklaşık (…………) YTL
olarak gerçekleşmiştir. Bununla birlikte Endi’nin toplam cirosu (…………) YTL,
DiaSA’ların toplam cirosu ise (……………..) YTL olarak gerçekleşmiştir. Bu
durumda devralma işlemi sonrasında CarrefourSA’nın pazar payı %22 370
olacaktır.
Hipermarket Pazarı: Başvuru konusu işlemin taraflarından Carrefour’un
hipermarket pazarında faaliyet gösteren 12 mağazasına karşılık devralınan
taraf olan Gima’nın hipermarket ölçeğinde sadece 1 mağazası mevcuttur.
Gima’nın hipermarket niteliği taşıyan tek mağazası Ankara’da bulunmaktadır.
Bu nedenle hipermarket pazarında yoğunlaşma Ankara ile sınırlı kalacaktır.
Ankara hipermarket pazarının büyüklüğü (……………) YTL’dir.
CarrefourSA’nın ilgili pazardaki cirosu (……………..) YTL iken Gima’nın 380
cirosu (……………..) YTL olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu rakamlara göre
işlem sonrasında CarrefourSA’nın pazar payı yaklaşık %12 olacaktır.
Diğer Modern Perakendeciler Pazarı: Bu pazar tanımı Gima’nın 75 adet ve
ChampionSA’nın 7 adet mağazasını kapsamaktadır. Dolayısıyla yoğunlaşma
Gima ile ChampionSA arasında gerçekleşecek, bir diğer deyişle CarrefourSA
bu piyasada faaliyet gösteren 82 adet mağazaya sahip olacaktır. İşlem iller
bazında değerlendirildiğinde, Gima ile ChampionSA’ların ortak faaliyet
bölgesinin İstanbul ile sınırlı olması nedeniyle, yoğunlaşma sadece bu ilde
gerçekleşecektir. 390
İstanbul’da anılan pazarın büyüklüğü (……………..) YTL olarak
gerçekleşmiştir. Gima’nın İstanbul pazarı büyüklüğü (……………..) YTL iken
ChampionSA’nın pazar büyüklüğü (……………..) YTL olarak gerçekleşmiştir.
Bu durumda işlem sonrası CarrefourSA’nın pazar payı yaklaşık %6 olacaktır.
Yukarıda tanımlanan indirim mağazaları, hipermarket ve diğer modern
perakendeciler pazarlarında ortaya çıkan rakamlar (sırasıyla %22, %12, %6)
05-40/557-136
10
devralma işlemi sonrasında hakim durum yaratılması ya da güçlendirilmesi
gibi bir durumun ortaya çıkmayacağına işaret etmektedir. 400
H.3.2.2. İkili Pazar Tanımına Göre Değerlendirme
İlgili pazarın tanımlanmasında 1000 metrekare baz alınarak bunun altında ve
üstünde satış alanına sahip perakende noktaları ayrı pazarlar olarak ele
alındığı takdirde, inceleme konusu işlem sonucunda Ankara ve İstanbul
illerinin yanı sıra İzmit, Bursa ve Mersin illerinde de yoğunlaşma yaşanacaktır.
Devralma işleminin bu pazarlardaki etkileri şu şekilde öngörülmektedir:
Ankara: Bu ildeki 1000 metrekare ve üzeri satış noktalarının oluşturduğu 410
pazarın büyüklüğü tahminen (…………) YTL’dir. CarrefourSA’nın Ankara’daki
tek hipermarketinin cirosu (……………..) YTL’dir. Gima’nın Ankara’daki 1000
metrekareden daha büyük mağaza sayısı altıdır ve bu noktalarda toplam
(……………..) YTL ciro elde etmiştir. Endi’nin ise Ankara’da 1000
metrekareden büyük tek bir mağazası vardır ve bu mağazanın cirosu
(……………..) YTL’dir. Böylece, bildirim konusu devralma işlemi sonrasında,
CarrefourSA’nın Ankara ilinde 1000 metrekareden daha büyük satış alanına
sahip perakendecilerin oluşturduğu pazardaki toplam cirosu (……………..)
YTL’yi bulacaktır. Bu ciro ile CarrefourSA’nın (……………..) YTL’lik pazardan
alabileceği pay yaklaşık %12’ye ulaşacaktır. Dolayısıyla, Ankara ilinde 1000 420
metrekare ve üzeri satış noktalarının oluşturduğu pazarda hakim durum
yaratılması veya hakim durumun güçlendirilmesi söz konusu değildir.
Ankara ilinde 1000 metrekareden küçük satış noktalarının oluşturduğu
pazarda inceleme konusu devralma sonrasında herhangi bir yoğunlaşma
olmayacaktır. Zira, CarrefourSA’nın halihazırda Ankara’da 1000 metrekareden
daha küçük bir mağazası bulunmamaktadır.
İstanbul: İstanbul ilinde 1000 metrekareden büyük noktaların oluşturduğu
pazarın toplam büyüklüğü (……………..) YTL’dir. CarrefourSA’nın 430
İstanbul’daki beş adet mağazasının tamamı da 1000 metrekareden daha
büyük satış alanına sahiptir ve elde ettikleri toplam ciro (……………..) YTL’dir.
ChampionSA’nın yedi adet mağazasının tamamı İstanbul’dadır ve her biri
1000 metrekareden daha geniş satış alanına sahiptir. ChampionSA’nın
toplam cirosu (……………..) YTL’dir. Gima’nın İstanbul’daki yedi mağazasının
1000 metrekareden daha geniş satış alanı bulunmaktadır ve bu
mağazalardan toplam (……………..) YTL ciro elde etmiştir. Endi’nin
İstanbul’daki mağazalarından sadece biri 1000 metrekareden daha geniş
satış alanına sahiptir ve bu mağazanın cirosu (……………..) YTL’dir. Böylece,
devralma işlemi sonrasında CarrefourSA’nın bu pazardaki toplam cirosu 440
(……………..) YTL, pazar payı ise %21 olacaktır. Dolayısıyla, İstanbul ilinde
1000 metrekare ve üzeri satış noktalarının oluşturduğu pazarda hakim durum
yaratılması veya hakim durumun güçlendirilmesi söz konusu değildir.
İstanbul ili için benzer bir değerlendirme, 1000 metrekareden daha küçük
satış alanlarının oluşturduğu pazar için de yapılabilir: Bu pazarın büyüklüğü
(……………..) YTL’dir. CarrefourSA ve ChampionSA’nın 1000 metrekareden
küçük mağazası bulunmamaktadır. Ancak, DiaSA’nın mağazalarının tamamı
05-40/557-136
11
da 1000 metrekareden küçüktür ve İstanbul ilindeki mağazaların toplam cirosu
(……………..) YTL’dir. Gima’nın ve Endi’nin bu pazardaki mağazalarının 450
toplam ciroları sırasıyla (……………..) YTL ve (……………..) YTL’dir.
Dolayısıyla, devralma sonrasında CarrefourSA’nın bu pazardaki toplam cirosu
(……………..) YTL’ye ulaşmaktadır. Bu da %7’lik bir pazar payına denk
gelmektedir. Sonuç olarak, İstanbul ilinde 1000 metrekareden küçük satış
noktalarının oluşturduğu pazarda da hakim durum yaratılması veya hakim
durumun güçlendirilmesi söz konusu olmayacaktır.
İzmit: İzmit ilinde 1000 metrekareden büyük noktaların oluşturduğu pazarın
toplam büyüklüğü (……………..) YTL’dir. CarrefourSA’nın İzmit’teki tek
mağazası 1000 metrekareden büyüktür ve cirosu (……………..) YTL’dir. 460
Gima’nın ise İzmit’teki mağazalarından biri 1000 metrekareden daha büyük
satış alanına sahiptir ve cirosu (……………..) YTL’dir. Dolayısıyla,
CarrefourSA’nın devralma sonrası cirosu (……………..) YTL’yi, pazar payı ise
%19’u bulacaktır. Sonuç olarak, İzmit ilinde 1000 metrekareden büyük satış
noktalarının oluşturduğu pazarda hakim durum yaratılması veya hakim
durumun güçlendirilmesi söz konusu değildir.
İzmit ilindeki DiaSA’nın mağazalarının tamamı 1000 metrekareden küçüktür
ve (……………..) YTL ciroları bulunmaktadır. Gima’nın ise bu ilde 1000
metrekareden küçük tek bir mağazası bulunmaktadır. Bu mağazanın cirosu 470
da (……………..) YTL’dir. İzmit ilinde 1000 metrekareden küçük noktaların
oluşturduğu pazarın toplam büyüklüğü ise (……………..) YTL’dir. Dolayısıyla,
devralma sonrası CarrefourSA’nın bu pazardaki payı yaklaşık %2’yi
bulacaktır. Sonuç olarak, İzmit ilinde 1000 metrekareden küçük satış
noktalarının oluşturduğu pazarda da hakim durum yaratılması veya hakim
durumun güçlendirilmesi söz konusu olmayacaktır.
Bursa: Bursa ilinde sadece 1000 metrekareden büyük noktaların oluşturduğu
pazarda bir yoğunlaşma yaşanacaktır. Bu pazarın toplam büyüklüğü
(……………..) YTL’dir. CarrefourSA’nın Bursa’daki tek mağazası 1000 480
metrekareden büyüktür ve cirosu (……………..) YTL’dir. Gima’nın ise
Bursa’daki tek mağazası 1000 metrekareden daha büyük satış alanına
sahiptir ve cirosu (……………..) YTL’dir. Dolayısıyla, CarrefourSA’nın
devralma sonrası cirosu (……………..) YTL’yi, pazar payı ise %20’yi
bulacaktır. Sonuç olarak, Bursa ilinde 1000 metrekareden büyük satış
noktalarının oluşturduğu pazarda hakim durum yaratılması veya hakim
durumun güçlendirilmesi söz konusu değildir.
Mersin: Mersin ilinde de sadece 1000 metrekareden büyük noktaların
oluşturduğu pazarda bir yoğunlaşma yaşanacaktır. Mersin’de bu pazarın 490
toplam büyüklüğü (……………..) YTL’dir5. CarrefourSA’nın Mersin’deki tek
mağazası 1000 metrekareden büyüktür ve cirosu (……………..) YTL’dir.
Gima’nın ise Mersin’deki tek mağazası 1000 metrekareden daha büyük satış
alanına sahiptir ve cirosu (……………..) YTL’dir. Dolayısıyla, CarrefourSA’nın
5 Mersin ilinde faaliyetlerini sürdüren Çetinkaya mağazası kategori mağazası (department
store) niteliğindedir ve 20.000 metrekarelik geniş bir satış alanına sahiptir. Toplam pazar
büyüklükleri satış alanlarından hareketle hesaplandığından Mersin ilindeki toplam pazar
büyüklüğü olması gerekenden daha büyük çıkmıştır.
05-40/557-136
12
devralma sonrası cirosu (……………..) YTL’yi, pazar payı ise %12’yi
bulacaktır. Sonuç olarak, Mersin ilinde 1000 metrekareden büyük satış
noktalarının oluşturduğu pazarda hakim durum yaratılması veya hakim
durumun güçlendirilmesi söz konusu olmayacaktır.
H.3.3. Alım Pazarına İlişkin Değerlendirme 500
Modern perakende sektörünün gelişmesi ile gündeme gelen konulardan biri
de zincir marketlerin sahip olduğu alım gücü ve bu gücün kötüye
kullanılmasıdır. Bu nedenle söz konusu devralma işleminin alım pazarı
üzerindeki etkilerini irdelemek gerekmektedir.
Başvuru konusu devralma işleminin yaratacağı alım gücü ülke ölçeğinde
sınırlı bir etki yaratacaktır. Yukarıda ifade edildiği üzere bakkallar dahil olmak
üzere perakende pazarının büyüklüğü yaklaşık 15 milyar dolar seviyesindedir.
Bu miktardaki alımın yaklaşık yarısını bakkallar gerçekleştirmektedir. Bu 510
noktada alım pazarında, nihai tüketim pazarından farklı olarak, üreticiler
bakımından bakkallar ile modern perakendecilerin birbirlerini ikâme ettikleri
vurgulanmalıdır. Öte yandan açık pazarlar ve kayıtdışı satışlar da dikkate
alındığında pazarın büyüklüğü 40 milyar dolara ulaşmakta, bu pazarda
modern perakendecilerin payı daha da küçülmektedir.
Açık pazarlar ve kayıtdışı satışlar dikkate alınmadığında 15 milyar dolar
büyüklüğündeki alım pazarında devralma işlemi taraflarının toplam pazar
payının %6.7 seviyesinde gerçekleştiği görülmektedir. Dolayısıyla devralma
işleminin ülke ölçeğinde alım pazarı bakımından rekabeti sınırlayıcı bir etkide 520
bulunamayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Yerel bazda da aynı sonuca ulaşmak mümkündür. Zira yukarıda yapılan
değerlendirmede, il bazlı nihai tüketim pazarlarında devralma işlemi tarafları
ile rekabet edecek çok sayıda teşebbüsün faaliyet gösterdiği ifade edilmiştir.
Bir başka ifadeyle yerel pazarlarda modern perakendecilere mal satan
teşebbüsler için alternatif teşkil eden çok sayıda teşebbüs bulunmaktadır.
Bu noktada, özellikle ülke ölçeğinde faaliyet gösteren modern
perakendecilerin alım gücünün tek başına alım miktarı ile ölçülemeyeceği 530
vurgulanmalıdır. Üreticiler bakımından zincir marketlerin rafında yer almak,
ürünün marka imajı bakımından önem taşımaktadır. Bu nedenle modern
perakendecilerin pazarlık gücü, alım miktarı ile sınırlı değildir. Ancak marka
imajından kaynaklanan bu güç ölçülebilir nitelik taşımamaktadır. Bu nedenle,
modern perakendeciler satınalma miktarı bakımından alım pazarında yüksek
pazar payına sahip olmadığı sürece, bu pazarlara 4054 sayılı Kanun’un
sağladığı araçlar ile müdahale etmek mümkün olmayacaktır.
H.3.4. Yan Sınırlamalar
540
Bildirim konusu devralma işlemi, hakim durum yaratarak rekabetin önemli
ölçüde azalmasına yol açabilecek mahiyette olmamasına rağmen, devir
sözleşmesinde devreden teşebbüslere (Satıcılar) getirilen birtakım
05-40/557-136
13
yükümlülüklerin gerekli olup olmadığı hususunun değerlendirilmesi
gerekmektedir.
Devir veya birleşme işleminin gerçekleşebilmesi için gerekli olan ve
yoğunlaşma işlemiyle doğrudan ilintili kısıtlamalar yan sınırlama olarak
değerlendirilebilmekte ve bu tür sınırlamalara yoğunlaşma işlemiyle birlikte
izin verilebilmektedir. Devralma işleminin gerçek değeriyle hayata 550
geçirilebilmesi, alıcının müşteri sadakatını sürdürebilmesi ve devraldığı know-
how’ı özümseyebilmesi için satıcının rekabetinden belli bir süre korunması
gerekmektedir. Devir işleminin gerçekleşebilmesi için sınırlamanın zorunlu
olması, bahse konu sınırlamanın yokluğu halinde işlemin daha zor ve daha
pahalı bir şekilde gerçekleştirileceğini ifade etmektedir.
İnceleme konusu olan devir sözleşmesinin 11. maddesi şu şekildedir:
“11.Rekabet Yasağı: Satıcılar, kendilerinin, iştiraklerini,
hissedarlarının, hissedarlarının iştiraklerinin veya hissedarları ile iştirak 560
bağlantısı olan gerçek ve tüzel kişilerin, Kapanıştan sonra 3 yıl
boyunca,, Türkiye’deki Marks and Spencer mağazalarındaki yiyecek ve
içecek standları hariç olmak üzere Kapanış Tarihinde Türkiye’de
perakende gıda sektöründe (hipermarketler, süpermarketler, kendi
ürünlerini satan indirimli satış mağazaları, birden fazla markanın
ürünlerini satan indirimli satış mağazaları ile kategori bazında indirimli
satış mağazaları) faaliyet göstermeyeceklerini veya bu süre zarfında
Türkiye’de bu sektörde iştigal eden mevcut veya kurulacak şirketlere
ortak olmayacaklarını kabul ve taahhüt eder.”
570
Bu maddeden de anlaşıldığı üzere, Satıcılar’a 3 yıllık bir süre boyunca
perakende sektöründe faaliyet göstermeme ve herhangi bir perakendeci
teşebbüse ortak olmama yükümlülüğü getirilmektedir. Söz konusu rekabet
etmeme yükümlülüğü süre bakımından yan sınırlama olarak kabul edilerek
işlem ile birlikte izin verilebilir niteliktedir.
Devir sözleşmesinin 11. maddesine göre, Satıcılar perakende sektöründe
faaliyet gösteren teşebbüslere hiç bir şekilde ortak olamayacaklardır. Oysa,
rakip teşebbüslerin doğrudan ya da dolaylı kontrol elde edilebilmesi ya da
yönetimde söz sahibi olunmasına yol açmadığı sürece yatırım amaçlı hisse 580
alımlarının yasaklanmaması gerekmektedir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Bildirim konusu işlemin, işleme taraf olan teşebbüslerin ilgili pazarlardaki
ciroları bakımından 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak
çıkarılan 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi bir devir 590
işlemi olduğuna OYBİRLİĞİ ile,
05-40/557-136
14
2. Bu işlem sonucunda aynı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen hakim
durumun yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve
böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu
nedenle bildirim konusu hisse devri işlemine izin verilmesine OYBİRLİĞİ
ile,
3. Devir sözleşmesinin “Rekabet Yasağı” başlıklı 11. maddesinde, perakende
sektörüne ilişkin olarak 3 yıllık bir süre için Satıcılar’a getirilen rekabet 600
etmeme yükümlülüğünün yan sınırlama olarak değerlendirilerek devralma
işlemiyle birlikte izin verilmesine OYÇOKLUĞU ile,
4. Satıcılar’ın, perakende sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslere ortak
olmalarını yasaklayan sözleşme hükmünün, rakip teşebbüslerin doğrudan
ya da dolaylı kontrol edilmesine ya da yönetiminde söz sahibi olunmasına
yol açmaksızın sadece yatırım amaçlı hisse alımlarını da engelleyebilecek
mahiyette olması nedeniyle, söz konusu yasaklamanın yan sınırlama
olarak kabul edilmemesine OYBİRLİĞİ ile,
610
5. Satıcıların, perakende sektöründeki teşebbüslerin kontrolüne imkan veren
ortaklıklara giremeyeceğinin belirtilmesi durumunda yan sınırlama
sayılarak devralma işlemi ile birlikte izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile,
karar verilmiştir.
620
05-40/557-136
2
Rekabet Kurulu’nun 17.6.2005 günlü 05-40/557-136 sayılı Kararı’nın
3. Madde hükmüne;
KARŞI OY
Gima ve Endi’nin CarrefourSA tarafından devralınmasına ilişkin
sözleşmenin “Rekabet Yasağı” başlıklı 11 inci maddesinde perakende
sektörüne ilişkin olarak satıcılara 3 yıllık bir süre için rekabet etmeme
yükümlülüğü getirilmiştir. Söz konusu kısıtlama süre bakımından gereğinden
fazla sınırlayıcı olup bu haliyle yan sınırlama olarak değerlendirilmesi mümkün
değildir.
Kurulumuzun süregelen kararları da devreden teşebbüse getirilen
rekabet etmeme yükümlülüğü süresinin iki yıl ile sınırlandırılması gerektiği
yolunda olduğundan (05-20/229-67, 03-60/729-341, 02-24/242-97, 01-30/299-
89 … sayılı Kararlar) Kararın 3 üncü madde hükmüne katılmıyoruz.
M. Sıraç ASLAN Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy