Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-63 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-40/558-137
Karar Tarihi : 17.6.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı
ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç
ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Tarkan ERDOĞAN, Ümit GÖRGÜLÜ, Kürşat
ÜNLÜSOY, Ahmet Ussal ŞAHBAZ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN
: - McDonald’s ICM LLC
Temsilcisi: Av. Nural BOZKIR
Barbaros Bulvarı, Morbosan Sokak, Cerrahoğlu
Binası, Balmumcu, Beşiktaş/İstanbul
D. TARAFLAR : - McDonald’s ICM LLC
One McDonald’s Plaza Oak Brook, Illinois
60523 ABD
- Todd Ozer TUCKER
101 Thomson Road 15-05 United Square
SINGAPORE 307591
- Thomas Marvin WHALEY
One McDonald’s Plaza Oak Brook, Illinois 60523
ABD
- Robert Dale LARSON
One McDonald’s Plaza Oak Brook, Illinois 60523
ABD
- M. Fadlullah CERRAHOĞLU
Barbaros Bulvarı, Morbosan Sokak, Cerrahoğlu
Binası, Balmumcu, Beşiktaş/İstanbul
- McDonald’s Restaurant Operations Inc.
Corporation Service Company 2711 Centerville
Road, Suite 400 Wilmington, Delaware 19808 ABD
05-40/558-137
2
- Anadolu Endüstri Holding A.Ş.
Ankara Asfaltı Üzeri, PTT Hastanesi Yanı,
İçerenköy Mah. Umut Sok. No: 12 Kadıköy İstanbul
- Çelik Motor Ticaret A.Ş.
Ankara Asfaltı Üzeri, PTT Hastanesi Yanı,
İçerenköy Mah. Umut Sok. No: 12 Kadıköy İstanbul
- Anadolu Motor Üretim Pazarlama A.Ş.
Esentepe Mah. Anadolu Cad. No:5 Kartal İstanbul
- Anadolu Bilişim Hizmetleri A.Ş.
M. Nezihi Özmen Mah. Kasım Sok. No: 34 Merter
İstanbul
- Alternatif Finansal Kiralama A.Ş.
Cumhuriyet Cad. No: 22/24 Elmadağ Taksim
İstanbul
E. DOSYA KONUSU : McDonald’s ICM LLC, Todd Ozer Tucker, Thomas 10
Marvin Whale, Robert Dale Larson ve M. Fadlullah Cerrahoğlu’na ait olan
Hamburger Restoran İşletmeleri A.Ş. ile McDonald’s ICM LLC ve
McDonald’s Restaurant Operations Inc.’e ait olan McDonald’s
Restaurantları Ltd. Şti. hisselerinin Anadolu Endüstri Holding A.Ş., Çelik
Motor Ticaret A.Ş., Anadolu Motor Üretim Pazarlama A.Ş., Anadolu
Bilişim Hizmetleri A.Ş. ve Alternatif Finansal Kiralama A.Ş. tarafından
devralınmasına izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.5.2005 tarih, 2908 sayı ile intikal
eden ve en son 3.6.2005 tarih 3835 sayılı yazı ile eksiklikleri tamamlanan 20
bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7.
maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 14.6.2005 tarih ve 2005-3-63/Öİ-05-TE sayılı
Ön İnceleme Raporu 15.6.2005 tarih, REK.0.07.00.00-120/113 sayılı Başkanlık
önergesi ile 05-40 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; söz konusu devralmanın
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğu; bu işlem
sonucunda ilgili pazarda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında hakim 30
durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun daha da
güçlendirilmesinin ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında
ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması
nedeniyle bildirim konusu işleme izin verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
05-40/558-137
3
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 40
H.1. Taraflar
H.1.1. McDonald’s ICM LLC (MCD) ve McDonald’s Restaurant Operations
Inc.
MCD ve McDonald’s Restaurant Operations Inc. tamamı McDonald’s
Corporation’a ait bir şirkettir. McDonald’s Corporation Türkiye’deki
faaliyetlerini bu şirketler vasıtasıyla yürütmektedir.
McDonalds Corporation 100 ülkedeki mevcudiyeti ve 31 binin üzerindeki
restoranıyla dünyanın önde gelen fast-food zincirlerinden biri olan
McDonald’s’ın sahibidir. McDonald’s restoranları ya doğrudan McDonald’s
Corporation tarafından işletilmekte ya da franchise sözleşmeleri tahtında
franchise alan bağımsız teşebbüslerce veya lisans sözleşmeleri çerçevesinde
faaliyet gösteren yan kuruluşlar tarafından işletilmektedir.
H.1.2. McDonald’s Restaurantları Ltd. Şti. (McDonald’s Restaurantları)
ve Hamburger Restoran İşletmeleri A.Ş. (Hamburger A.Ş.)
MCD bugüne kadar Türkiye’deki faaliyetlerini kontrolünde olan McDonald’s
Restaurantları ve Hamburger A.Ş. aracılığıyla yürütmüştür. McDonald’s
Restaurantları ve Hamburger A.Ş.’nin ortaklık yapılarına Tablo 1 ve 2’de yer
verilmiştir.
Tablo 1: McDonald’s Restaurantları Ltd. Şti. Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Hisse Adedi
MCD (…………)
McDonald’s Restaurant Operations Inc. (…………)
TOPLAM (…………)
Tablo 2: Hamburger Restoran İşletmeleri A.Ş. Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Adedi
MCD (…………)
Ali Nur Vardar (…………)
M. Fadlullah Cerrahoğlu (…………)
Todd Ozer Tucker (…………)
Robert Dale Larson (…………)
Thomas Marvin Whaley (…………)
TOPLAM (…………)
Sözü geçen şirketlerden McDonald’s Restaurantları Türkiye’deki ana
McDonald’s işletmecisiyken, Hamburger A.Ş. sadece Taksim’de kurulu olan
McDonald’s restoranının işletmesini gerçekleştirmektedir. Ayrıca, McDonald’s
Restaurantları İzmir’de sahibi olduğu Feedlot sığır çiftliğinde sığır yetiştiriciliği
alanında da faaliyette bulunmaktadır.
McDonald’s Restaurantları’nın 2004 yılı cirosu (……………) YTL, Hamburger
A.Ş.’nin 2004 yılı cirosu (……………) YTL’dir.
05-40/558-137
4
H.1.3. Anadolu Grubu
İncelenen devralma işlemi sonucunda McDonalds Restaurantları ve
Hamburger A.Ş., Anadolu Grubu bünyesindeki Anadolu Endüstri Holding A.Ş.
(Anadolu Endüstri), Çelik Motor Ticaret A.Ş. (Çelik Motor), Anadolu Motor
Üretim Pazarlama A.Ş. (Anadolu Motor), Anadolu Bilişim Hizmetleri A.Ş.
(Anadolu Bilişim) ve Alternatif Finansal Kiralama A.Ş. (Alternatif Finansal)
şirketleri tarafından devralınmaktadır.
Anadolu Grubu, Tablo 3’te de görüldüğü üzere, içecek, otomotiv, finans,
kalem ve kırtasiye alanlarında 1950’lerden bu yana faaliyet göstermektedir.
Tablo 3: Anadolu Grubu Şirketleri
Meşrubat Grubu Coca-Cola İçecek A.Ş. Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş. İçecek Grubu
Bira Grubu
Anadolu Efes Biracılık ve Malt San. A.Ş.
Efes Pazarlama ve Dağıtım Tic. A.Ş.
Otomotiv Grubu
Anadolu Isuzu Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.
Çelik Motor Tic. A.Ş.
Anadolu Motor Üretim ve Paz. A.Ş.
Kalem ve Kırtasiye
Grubu
Adel Kalemcilik Tic. ve San. A.Ş.
Ülkü Kırtasiye Tic. Ve San. A.Ş.
Finans Grubu
Alternatifbank A.Ş.
Alternatif Finansal Kiralama A.Ş.
Alternatif Yatırım Ortaklığı A.Ş.
Anadolu Grubu’nun holding şirketi konumunda olan Anadolu Endüstri, Grup
bünyesinde yer alan şirketlerin faaliyetlerini koordine etmekte, planlama ve
denetim işlevlerini yerine getirmektedir. Holding, Grup şirketlerine her türlü
mali, idari ve hukuki danışmanlık yapmakta, Grubun insan kaynakları ve
endüstriyel ilişkiler, basın ve halkla ilişkiler, bilgi sistemleri çalışmalarını
koordine etmektedir.
Bu şirketler Tablo 4, 5, 6, 7 ve 8’deki ortaklık yapılarından da anlaşıldığı
üzere, Anadolu Endüstri’nin kontrolünde bulunmaktadırlar.
Tablo 4: Anadolu Endüstri Ortaklık Yapısı
Hissedar (%) Hisse Oranı
Yazıcılar Holding A.Ş. (…………)
Özilhan Sınai Yatırım A.Ş. (…………)
Diğer (…………)
TOPLAM 100,00
Tablo 5: Çelik Motor Ortaklık Yapısı
Hissedar (%) Hisse Oranı
Anadolu Endüstri Holding A.Ş. (…………)
Anadolu Motor Üretim ve Pazarlama A.Ş. (…………)
Yazıcılar Holding A.Ş. (…………)
Özilhan Sınai Yatırım A.Ş. (…………)
TOPLAM 100,00
05-40/558-137
5
Tablo 6: Anadolu Motor Ortaklık Yapısı
Hissedar (%) Hisse Oranı
Anadolu Endüstri Holding A.Ş. (…………)
Çelik Motor Ticaret A.Ş. (…………)
Yazıcılar Holding A.Ş. (…………)
Özilhan Sınai Yatırım A.Ş. (…………)
Lombardini S.r.l. (…………)
Diğer (…………)
TOPLAM 100,00%
Tablo 7: Anadolu Bilişim Ortaklık Yapısı
Hissedar (%) Hisse Oranı
Anadolu Endüstri Holding A.Ş. (…………)
Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayi A.Ş. (…………)
Alternatifbank A.Ş. (…………)
Mustafa Uysal (…………)
Erdal Tunca (…………)
TOPLAM 100,00
Tablo 8: Alternatif Finansal Ortaklık Yapısı
Hissedar (%) Hisse Oranı
Anadolu Endüstri Holding A.Ş. (…………)
Mehmet Alev Göçmez (…………)
Tuncay Özilhan (…………)
Zehra Handan Keremoğlu (…………)
Doru İç ve Dış Tic. Ltd. Şti. (…………)
Diğer (…………)
TOPLAM 100,00
Tablo 9: CCİ Ortaklık Yapısı
Hissedar (%) Hisse Oranı
The Coca-Cola Export Corporation (…………)
Ahmet Cemal Bozer (…………)
Anadolu Endüstri Holding A.Ş. (…………)
Anadolu Eğitim ve Sosyal Yardım Vakfı (…………)
Anadaolu Efes Biracılık ve Malt San. A.Ş. (…………)
Etap İçecek Yatırım A.Ş. (…………)
Armağan Özgörkey (…………)
Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş. (…………)
İstanbul Ticaret ve Finansman A.Ş. (…………)
05-40/558-137
6
T.C. Ziraat Bankası Personel Vakfı (…………)
Diğer (…………)
TOPLAM 100,000
Anadolu Grubu içecek sektöründe bira ve gazlı içecekler segmentlerinde
faaliyet göstermektedir. Bira sektöründe Türkiye’nin en büyük bira markası
olan Efes’in sahibi olan Anadolu Grubu, gazlı içecek sektöründe Coca-
Cola’nın Türkiye şişeleyicisi olan Coca-Cola İçecek A.Ş.’nin (CCİ) en büyük
ortağıdır. Ortaklık yapısı Tablo 9’da görülen CCİ, The Coca-Cola Export
Corporation, Anadolu Grubu ve Etap Grubu’nun ortak girişimi niteliğinde bir
teşebbüstür.
CCİ’nin %(…..)’una sahip olduğu Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş. de aynı
ekonomik bütünlük içinde faaliyet göstermektedir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirim konusu devralma işlemi tarafların faaliyet gösterdikleri alanlar dikkate
alınarak aşağıdaki ilgili ürün pazarları açısından incelenmiştir.
H.2.1.1. Restoran İşletmeciliği Faaliyetine İlişkin İlgili Ürün Pazarı
Devralmaya konu olan teşebbüsün faaliyet gösterdiği ilgili ürün pazarı
Kurul’un 24.2.2000 tarih ve 00-8/40-32 sayılı McDonald’s kararında “fast-food
pazarı” olarak belirlenmiştir. İlgili kararda fast-food restoranların diğer
restoranlardan iki farklı özelliğine vurgu yapılmaktadır: Self servis ve
sınıflandırılmış menülerin bulunması.
Kurul’un 18.10.2002 tarih ve 02-63/794-324 sayılı Burger King kararında,
McDonald’s’ın en büyük rakibi olarak görülen Burger King’in faaliyet gösterdiği 50
en geniş pazarın “hızlı servis restoranları” olarak görüldüğü belirtilmiş ve hızlı
servis restoranları dört alt sektöre ayrılmıştır: (1) “fast-food” restoranları, (2)
paket/eve teslim restoranları (take away/home delivery), (3) self-servis
kafeteryalar ve (4) sokak satıcıları/büfeler. Bu kategorilerden “fast-food”
restoranları, genel olarak, cirosunun %50 veya daha fazlasını mekanda
oturup yemekten kaynaklanan satışlardan sağlayan restoranlar olarak
tanımlanmış ve bu restoranların tüketici profili, restoranın konumu, kolay
ulaşılır olması, hızlı servis ve ucuz fiyat gibi unsurlar bakımından benzerlik
gösterdiklerine dikkat çekilmiştir. Kararda Burger King’in faaliyet gösterdiği
ilgili ürün pazarı “fast-food restoran pazarı” olarak belirlenirken, paket/eve 60
teslim restoranlarını fast-food restoranlarından ayıran özellikler şu şekilde
belirlenmiştir:
- Teslimat tüketicinin evine yapıldığından restoranın konumu önem
arz etmez (teslimat alanı tüketicinin evine kadar uzandığı müddetçe)
ve restoranın oturmaya ayrılan kısmı gereksizdir.
- Ürünler fast-food restoranlarının ürünlerine nispeten daha pahalı,
tam servis hizmet veren restoranlara göre daha ucuzdur.
05-40/558-137
7
- Tüketiciler genelde eve teslimden dolayı ek ücret ödemeye
hazırdırlar.
Öte yandan, devralma başvurusuna ilişkin ek bilgi yazısında bildirimde
bulunan taraf ilgili ürün pazarının “lüks restoranlar dışında kalan dışarıda
yeme içme/informal eating out” pazarı şeklinde görülmesinin daha uygun
olacağını belirtmiştir.
Kurul’un gerek McDonald’s gerekse Burger King kararlarında ilgili ürün
pazarı fast-food pazarı olarak belirlenmiştir. Ancak, McDonald’s ve Burger
King kararlarında fast-food pazarına yüklenen anlam farklıdır. McDonald’s
kararında fast-food pazarı, klasik restoranlar ve sokak büfeleri dışında kalan 70
yeme içme hizmetleri şeklinde değerlendirilmiştir. Burger King kararındaysa
daha dar bir tanım yapılarak paket / eve teslim restoranları fast-food pazarının
dışında bırakılmıştır.
Paket servis tüm fast-food restoranlarında da sunulan bir hizmet seçeneğidir.
Üstelik son dönemde birçok fast-food restoranı da eve teslim hizmeti vermeye
başlamıştır. Örneğin, McDonald’s 2003 yılında AloServis adı altında ev ve
işyerlerine servise de başlamış ve bu uygulama yoğun taleple karşılaşmıştır.
McDonald’s 2004 yılı cirosunun %(….)’ini AloServis hizmetinden elde etmiştir.
Bunun yanısıra, yine paket servis kapsamında değerlendirilebilecek olan
“arabaya servis” uygulamasından elde edilen gelir de 2004 yılı rakamlarıyla 80
McDonald’s cirosunun %(….)’ini teşkil etmektedir. Dolayısıyla, paket / eve
teslim restoranlarıyla fast-food restoranları arasında yakın bir ikame ilişkisi
bulunmaktadır.
İlgili ürün pazarının tespitinde kullanılan araçlardan biri de teşebbüse ait iç
yazışmalar ile kendi bünyelerinde veya üçüncü kişilerce yaptırılan
araştırmaların incelenmesidir. McDonald’s tarafından her yıl düzenli olarak
yapılan Fast Track Araştırması’nda yer alan rakipler ve pazar paylarına Tablo
10’da yer verilmiştir. Bu çerçevede, McDonald’s’ın kendine rakip olarak
gördüğü restoranlar hem fast-food restoranlarını hem de paket / eve teslim
restoranlarını kapsamaktadır.
Diğer yandan, devralma başvurusuna ilişkin ek bilgi yazısında bildirimde
bulunan taraf, ilgili ürün pazarının “lüks restoranlar dışında kalan dışarıda
yeme içme/informal eating out” pazarı şeklinde görülmesinin daha uygun
olacağını belirtmiştir. Ancak, bu tanıma göre klasik restoranlar da ilgili ürün
pazar tanımı içerisinde yer alacaktır. Tablo 10’da McDonald’s’ın rakip olarak
gördüğü herhangi bir klasik restoran bulunmamaktadır. Ayrıca klasik
restoranlar tüketici gözünde hızlı servis ve sınıflandırılmış mönü özelliğini
bulundurmamaları nedeniyle fast-food restoranlarından farklılık arz
etmektedir. Bu nedenle aynı pazar kapsamında değerlendirilmeleri de
mümkün değildir.
Yapılan analizler sonucunda, fast-food pazarı McDonald’s kararındaki
değerlendirmeye uygun olarak, paket/eve teslim ve self-servis restoranları da
kapsayacak şekilde değerlendirilmiş; klasik lokantalar ve yiyecek satan
büfeler fast-food pazarına dahil edilmemiştir.
Sonuç olarak, yukarıda yer verilen bilgiler ışığında ilgili ürün pazarı “fast-food
restoranları pazarı” olarak tanımlanmıştır.
05-40/558-137
8
Tablo 10: Fast-Track Araştırması’na göre McDonald’s’ın Rakipleri Hakkında Bilgiler
Ziyaret Sayısına Göre Pazar Payı (%) Firmalar
2002 2003 2004
Restoran
Sayısı
Burger King (……) (……) (……) 105
Pizzacılar (……) (……) (……)
Burger/Hamburger (……) (……) (……)
McDonald’s (……) (……) (……) 81
Pizza Hut (……) (……) (……) 23
Tavukçular (……) (……) (……)
Sultan Ahmet Köfte (……) (……) (……) 40
Hacıoğlu (……) (……) (……) 20
Mudurnu (……) (……) (……) 18
Kristal (……) (……) (……)
KFC (……) (……) (……) 18
Tatlıses (……) (……) (……)
Domino’s (……) (……) (……) 34
Borsa (……) (……) (……) 4
Arby’s (……) (……) (……) 7
Schlotzsky’s (……) (……) (……) 4
Little Ceasers (……) (……) (……) 10
Toplam 100 100 100
H.2.1.2. Sığır Yetiştiriciliği Faaliyetine İlişkin Ürün Pazarı
McDonald’s Restaurantları sahibi olduğu İzmir’deki Feedlot Besi Çiftliği’nde
sığır yetiştiriciliği faaliyetinde bulunmaktadır. Bu faaliyete ilişkin ilgili ürün
pazarı sığır yetiştiriciliği pazarı şeklinde tanımlanmıştır.
Bu pazar çok sayıda küçük yetiştiriciden oluşmaktadır. Pazar büyüklüğüne
ilişkin olarak Devlet İstatistik Enstitüsü’nün 2002 yılı verilerine göre 1,774,107
adet sığır kesimi yapılmıştır. Feedlot Besi Çiftliği’ndeyse (……) kadar sığır
beslenmektedir. Bu itibarla, McDonald’s Restaurantları’nın ilgili pazardaki payı
ihmal edilebilir düzeydedir.
H.2.1.3. Gazlı İçecek Şurubu Pazarı
Yukarıda da belirtildiği üzere Anadolu Grubu CCİ yoluyla fast-food
restoranlarına gazlı içecek şurubu temin etmektedir. Söz konusu yapı
nedeniyle ilgili devralmadan gazlı içecek şurubu pazarının da etkilenmesi
muhtemeldir. Bu nedenle fast-food restoranları pazarının yanında gazlı içecek
şurubu pazarı da ayrı bir ilgili ürün pazarı olarak belirlenmiştir1.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
McDonald’s, halen Türkiye çapında 15 farklı yerleşim biriminde toplam 81
adet fast-food restoranı ile faaliyetini sürdürmektedir. Söz konusu restoranlar
büyük illerde yoğunlaşmaktadır. Yine de coğrafi pazarın Türkiye olarak
belirlenmesi daha uygundur. Zira, teşebbüsün faaliyetlerini belli illerde
yoğunlaştırmasında taşıma giderleri, ürünün çürümesi veya dağıtım sisteminin
yetersizliği gibi faktörlerden ziyade satış potansiyelinin büyük şehirlerde
mevcut olması etkendir. Kurul’un McDonald’s kararında da aynı gerekçelerle
1 Gazlı içecek şurubu pazarına ilişkin ayrıntılı bilgi için bkz. 26.05.2005 tarih ve 05-36/453-106
sayılı Kurul kararı.
05-40/558-137
9
ilgili coğrafi pazar tüm Türkiye olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla ilgili coğrafi
pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 90
H.3.1. İşlem
Bildirim konusu işlem McDonald’s Restaurantları ile Hamburger A.Ş.’nin
Anadolu Endüstri ve kontrolündeki şirketler tarafından devralınmasıdır. Söz
konusu devralma kapsamında McDonald’s Restaurantları bünyesinde
bulunan bir besi çiftliği de yer almaktadır.
MCD, Hamburger A.Ş.’nin %99.9’una sahiptir. Hisse Satış Sözleşmesi
uyarınca (…………) adet nama yazılı hisse, bir başka deyişle Hamburger
A.Ş.’nin %100 hissesi (…………………………) Anadolu Grubu (Anadolu,
Çelik Motor, Anadolu Motor, Anadolu Bilişim, Alternatif Finansal) tarafından
alınmaktadır. Söz konusu devralma işlemi sözleşmenin 8.1. maddesi 100
uyarınca ön şartların yerine getirilmesi (Rekabet Kurulu izninin alınması) veya
ön şartların yerine getirilmesinden feragat edilmesini takip eden 15 iş günü
içinde tamamlama tarihinden geçerli olmak üzere veya tarafların uygun
görecekleri daha uzun bir süre içinde gerçekleşecektir. İşlemin, satış
sözleşmesiyle aynı tarihte imzalanan satış vaadi sözleşmesinin
tamamlanmasıyla eş zamanlı olarak gerçekleşeceği belirtilmektedir.
McDonald’s Restaurantları’nın %99.9’una MCD sahiptir. McDonald’s
Restaurantları’nın toplam (…………) hissesinden (…………) adedi, herhangi
bir sınırlamaya tabi olmaksızın Anadolu ve Çelik Motor tarafından Hisse Satış
Sözleşmesi'nin 8.5. maddesi uyarınca ön şartların yerine getirilmesini veya ön 110
şartların yerine getirilmesinden feragat edilmesini takip eden 15 iş günü içinde
tamamlama tarihinden geçerli olmak üzere veya tarafların anlaşabileceği daha
uzun bir sürede alınacaktır. Satış Vaadi Sözleşmesi’ne göre Anadolu
Endüstri, McDonald’s Restaurantları’nın geri kalan (…………) adet hissesini
ise 1 Ekim 2005 tarihinden sonraki bir zamanda (10 Ekim 2005’ten geç
olmamak üzere) satın alacaktır. Bu durumun McDonald’s Restaurantları’nın 1
Ekim 2002 tarihinde nev’inin değiştirilmesi suretiyle “Anonim Şirket”ten
“Limited Şirket”e dönüştürülmesi nedeniyle Türk Ticaret Kanunu’nun 520.
maddesi uyarınca 3 yıl boyunca hisselerin devredilememesinden
kaynaklandığı anlaşılmaktadır. 120
MCD global yapılanma faaliyetlerinin bir sonucu olarak Türkiye’deki
faaliyetlerini yerel yatırımcılara devretme kararı almıştır. Bildirim formunda
devralmayla birlikte McDonald’s markasının yerelleştirilmesinin amaçlandığı
belirtilmektedir.
H.3.2. Değerlendirme
Fast-food pazarında taraflardan sadece Hamburger A.Ş. ve McDonald’s
Restaurantları’nın faaliyeti bulunmaktadır. Devralan taraf Anadolu Grubu’nun
fast-food pazarında herhangi bir faaliyeti yoktur.
Bildirime konu olan işlem 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendinde
belirtilen şekilde bir devralma niteliğindedir. 130
McDonald’s’ın tüketici ziyaret sayısına göre yapılan hesaplamasında son üç
yıla ait pazar payları sırasıyla %(…), %(…), %(…)’tir. Bildirim konusu devir
işleminin fast-food pazarında, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak
05-40/558-137
10
çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde değişiklik yapılmasına ilişkin
1998/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen %25’lik pazar payı eşiğini aştığı
görülmektedir. Devralma işlemi ciro eşiği itibari ile de Tebliğ’de belirtilen eşiğin
üzerindedir. Her iki şirketin toplam 2004 yılı ciroları yaklaşık 113 trilyon TL’dir.
Bu bağlamda, anılan devralma işlemi 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne
tabidir.
Öte yandan bir diğer ilgili pazar olan sığır eti yetiştiriciliği pazarında, Bölüm 140
H.2.1.2’de de belirtildiği üzere, McDonald’s Restaurantları’nın pazar payı
ihmal edilebilir derecede iken, bu pazardaki cirosu da 25 trilyon TL’lik pazar
payı eşiğinin altındadır. Dolayısıyla sığır yetiştiriciliği pazarı itibarıyla ilgili
işlem 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir devralma niteliğinde
değildir.
Fast-food restoranları pazarında Anadolu Grubu’nun herhangi bir faaliyeti
olmaması nedeniyle devralma ilgili pazarda yatay bir yoğunlaşma
yaratmayacaktır. Ancak Bölüm H.1.3’te de belirtildiği gibi, Anadolu Grubu’nun
fast-food restoranlarının önemli bir girdisi olan gazlı içecek şurubu üreticisi ve
bu pazarda yaklaşık %(….) pazar payı ile hakim durumda olan CCİ ortak 150
girişim şirketinin üç ortağından biri olması, söz konusu devralmanın dikey
anlamda hem fast-food pazarında hem de gazlı içecek şurubu pazarında
etkilerinin ortaya konulmasını kaçınılmaz hale getirmektedir.
H.3.2.1. Gazlı İçecek Şurubu Pazarına Etkiler
Yukarıda da açıklandığı üzere, devralma işlemine taraf olan Anadolu Grubu,
Coca-Cola’nın Türkiye’deki şişeleyicisi olan CCİ’nin en büyük ortağıdır.
CCİ’nin diğer ortakları arasında The Coca-Cola Company ve Etap Grubu da
bulunmakta ve CCİ bu üç teşebbüs tarafından kontrol edilen bir ortak girişim
niteliği göstermektedir.
Türkiye’de Coca-Cola’nın marka sahipliği faaliyetlerini yürüten ve The Coca-160
Cola Company tarafından tek başına kontrol edilen Coca-Cola Meşrubat San.
ve Tic. A.Ş. (CCT) ile Coca-Cola Pazarlama ve Danışmanlık Hizmetleri A.Ş.
(CCP) ile şişeleyici CCİ hakkında daha önce Burger King’in gazlı içecek
şurubu pazarında fiyat ayrımcılığı yoluyla hakim durumunu kötüye
kullandıkları iddiasıyla önaraştırma yapılmış, Kurul, önaraştırma sonucunda
bir rekabet ihlali bulunmadığı gerekçesiyle soruşturma açılmasına gerek
olmadığına karar vermiştir2.
Söz konusu gazlı içecek şurupları pre-mix ve post-mix olarak ayrılmaktadır.
Yüklü hacimlerde satış yapan birçok yerinde tüketim noktası, maliyet avantajı
ve serviste sağlanan hız dolayısıyla, perakende kanalında satılan şişe ya da 170
kutu ürünler yerine, pre-mix ya da post-mix şuruptan ürettikleri gazlı içecekleri
servis etmektedir. Sözü geçen önaraştırmaya konu olan Burger King ve
devralmaya konu olan McDonald’s, satış yerinde daha çok ilave gerektiren
ancak bir anda yüksek yoğunluk yaşayan satış noktaları için avantajlar getiren
post-mix şurupları kullanmaktadır.
Önaraştırma çerçevesinde yürütülen incelemede; esasen marka sahipliği
faaliyetlerini yürüten CCT’nin gazlı içecek şurubu satış faaliyetinin istisnai bir
durum olduğu; CCT’nin sadece McDonald’s ve Burger King’e gazlı içecek
2 26.5.2005 tarih ve 05-36/453-106 sayılı Kurul kararı.
05-40/558-137
11
şurubu satışı yaptığı ve bu durumun Burger King ve McDonald’s’ın şirket
bilgilerinin gizliliğinin korunması konusunda gösterdikleri hassasiyet, TCCC ile 180
iki restoran zinciri arasındaki uluslararası düzeydeki stratejik işbirliği ve bu iki
büyük müşteriye verilen özel önem dolayısıyla ortaya çıktığı tespit edilmiştir.
Türkiye’deki diğer tüm gazlı içecek şurubu müşterilerine satış CCİ tarafından
gerçekleştirilmektedir. Anılan kararda, CCT ve CCİ’nin şurup satış faaliyetinde
farklı teşebbüsler olarak değerlendirilemeyeceği ve CCT’nin söz konusu şurup
satışını “CCİ adına” gerçekleştirdiği kanaatine varılmıştır. Ayrıca, şikayete
konu olan ilgili ürün pazarının “gazlı içecek şurubu” pazarı olduğuna ve
CCT/CCİ’nin ilgili pazarda hakim durumda olduklarına hükmedilmiştir.
Burger King’in Ekim 2003’te CCT’den gazlı içecek şurubu alımını kesmesiyle
CCT’nin tek gazlı içecek şurubu müşterisi olarak McDonald’s kalmıştır. Bu 190
tarihten itibaren Burger King şurup ihtiyacını Pepsi Bottling Group’tan (PBG)
karşılamaya başlamıştır. Türkiye’deki diğer tüm Coca-Cola şurup
müşterileriyse alımlarını CCİ’den gerçekleştirmektedir.
CCİ’yi ortak kontrol eden teşebbüs olan Anadolu Grubu’nun, McDonald’s’ı da
devralmasıyla gazlı içecek şurubu pazarında dikey entegrasyon oluşmaktadır.
Şöyle ki, CCİ gazlı içecek şurubu pazarında hakim durumdaki satıcıdır.
McDonald’s ise bu pazardaki en büyün alıcılardan biridir. Ancak McDonald’s
bu pazardaki en büyük alıcılardan biri olmasına rağmen, McDonald’s’ın
toplam şurup alımı pazarındaki payı yaklaşık %(….)’dur3.
Söz konusu devralmanın gazlı içecekler şurubu pazarındaki etkisini 200
değerlendirmek amacıyla PBG’nin görüşü alınmıştır.
PBG, yazılı görüşünde, devralma sonrasında McDonald’s için CCİ ile rekabet
etme imkanlarının kısıtlanacağını, tekliflerinin gizliliğinin ortadan kalkacağını,
ayrıca McDonald’s’a su, meyve suyu ve buzlu çay satma imkanlarının da
ortadan kalkacağını belirtmiştir.
PBG’nin toplam gazlı içecek şurup pazarında yaklaşık %(…..) pazar payı
bulunmaktadır. Söz konusu pazarın bir alt pazarı niteliğinde olan post-mix
şurup pazarında ise sadece Burger King ile çalışmaktadır. Diğer post-mix
şurup alımı yapan fast-food restoranları ise CCİ ile çalışmaktadır.
McDonald’s restoranlarında, Türkiye’deki faaliyetlerinin başlangıç yılı olan 210
1986 yılından itibaren münhasır olarak sadece Coca Cola ürünleri
satılmaktadır. Ayrıca gazlı içecekler yanında su, meyve suyu ve buzlu çayda
da CCİ’nin markaları münhasır olarak sunulmaktadır. Uluslararası düzeyde
McDonald’s ve The Coca-Cola Company (TCCC) arasında yine sözleşmeye
dayanmayan stratejik bir işbirliği bulunmakta, her ülkede Coca-Cola
markasının sahibi ya da şişeleyici firmalar, bu ilişki kapsamında McDonald’s
restoranlarına gazlı içecek şurubunu tedarik etmektedirler. Dolayısıyla hem
Türkiye’de hem de uluslararası düzeyde bu stratejik işbirliği devam ettiği
sürece McDonald’s’ın PBG ile çalışma imkanı bulunmamaktadır. Bir başka
3 Pazar büyüklüğü ve McDonald’s’ın alımları, pre-mix ve post-mix şuruplarını karşılaştırılabilir
hale getirmek bağlamında toplam içime hazır ürün üzerinden hesaplanmıştır. Şöyle ki, bir litre
pre-mix şuruptan 18 litre, bir litre post-mix şuruptan 128 litre içime hazır şurup elde
edilmektedir. Toplam pazar büyüklüğü 26.05.2005 tarih ve 05-36/453-106 sayılı Kurul
kararında (……………) litre içime hazır ürün olarak verilmiştir. McDonald’s’ın 2004 yılında
yaptığı (……………….) litre post-mix şurubu (…………….) litre içime hazır ürüne karşılık
gelmektedir.
05-40/558-137
12
deyişle McDonald’s PBG için bugüne değin aktif müşteri olmadığı gibi 220
potansiyel müşteri haline de gelmemiştir. Ayrıca, Türkiye’de istisnai bir durum
olarak McDonald’s Coca-Cola markalı gazlı içecekler satmayacak olsaydı bile,
bundan sonra bu olasılığın ortadan kalkıyor olması PBG için pazarın önemli
bir bölümünün kapanacağı anlamına gelmemektedir. Şöyle ki, McDonald’s
pazardaki önemli müşterilerden biri olmakla beraber, 2004 yılında şurup
alımları toplam pazarın %(….) seviyesinde kalmıştır. Bu açıdan, PBG’nin
bundan sonra bu müşteriye satış yapamama olasılığının gazlı içecek şurubu
pazarında etkin rekabetin ortadan kalkması sonucunu doğurmayacağı
kanaatine ulaşılmıştır.
PBG açısından yapılan değerlendirmeler, potansiyel rakip konumunda olan 230
Ülker Grubu açısından da geçerlidir. Ülker PBG’den farklı olarak yerel bir
firmadır. McDonald’s CCİ ile uluslararası düzeyde münhasır olarak çalışırken
Burger King aralarında Türkiye’nin de olduğu sadece birkaç ülkede Pepsi
ürünleri satarken diğer ülkelerde Coca Cola ürünlerini satmaktadır. Dolayısıyla
her iki fast-food zinciri de uluslararası içecek firmalarıyla çalıştıklarından,
Ülker’in bu devralmanın sonuçlanmasından bağımsız olarak söz konusu fast-
food restoranlarına içecek tedarik etmesi olası gözükmemektedir.
H.3.2.2. Fast-Food Pazarına Etkiler
Söz konusu devralmanın fast-food pazarına etkisi üzerine McDonald’s’ın belli
başlı rakipleri olan Burger King, Pizza Hut/KFC ve Arbys’den de yazılı 240
görüşler alınmıştır.
Fast-food sektöründeki rakiplerden Arbys, şurup satışında McDonald’s’a
halen uluslararası anlaşmalar dolayısıyla ciddi iskontolar yapıldığını, kendi
teşebbüsleriyle McDonald’s arasındaki iskonto farkının devralma sonrası daha
da açılması halinde bu durumun kendilerini rekabette dezavantajlı duruma
getirebileceğini dile getirmiştir. Pizza Hut/KFC ise söz konusu devralmanın
rekabet üzerindeki etkilerini şimdiden kestirmenin mümkün olmadığını
belirtmiştir.
Burger King ise yazılı görüşünde, Ekim 2003’ten bu yana PBG’den gazlı
içecek şurubu alıyor olmalarının ileriki bir tarihte Coca-Cola ürünlerine 250
dönmeyecekleri anlamına gelmediğine ve esasen uluslararası lisansörleri olan
Burger King Corporation (BKC) ile TCCC arasındaki işbirliği dolayısıyla Coca-
Cola’nın kendileri için BKC tarafından kullanmaları önerilen bir ürün olduğuna
işaret etmiştir. Burger King, devralma sonrasında CCİ’nin kendilerine mal
tedarikini reddebileceğini veya eşit koşulda alıcılar oldukları halde kendilerine
McDonald’s’tan daha ağır satış koşulları ileri sürerek rekabette dezavantajlı
duruma düşürebileceğini ileri sürmüştür. Burger King, ayrıca bundan sonra
CCİ’den alım yapmaları halinde tüm gazlı içecek maliyetlerinin de en büyük
rakipleri olan McDonald’s’a karşı şeffaf hale geleceğine dikkat çekmiştir.
Fast-food pazarındaki oyuncuların yazılı görüşlerinde dile getirdikleri 260
endişeleri, hakim durumda olan CCİ tarafından tedarikin reddi, McDonald’s’a
verilebilecek iskontolar yoluyla fiyat ayrımcılığı ve satış maliyetlerinin
şeffaflaşması noktalarında odaklanmaktadır. Bu endişelerden ilk ikisinin
gerçekleşmesi durumunda Kanun’un 6. maddesi kapsamında müdahale
etmek mümkündür. Bu nedenle, söz konusu endişelerin devralmaya izin
05-40/558-137
13
verilmesine engel teşkil etmediği, ancak devralma sonrasında pazarın
yakından takip edilmesinin gerekli olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
Satış maliyetlerinin şeffaflaşması hususu genel olarak dikey bütünleşen
firmalar arasındaki bilgi akışının rakipler aleyhine rekabeti azaltıcı etkileri
kapsamında incelenebilir. Bilgi akışı sonucu bir dikey birleşme ya da 270
devralmaya izin verilmemesi ya da iznin şarta bağlanması için, akışa konu
olan bilgilerin işlemden etkilenen pazarlarda rekabetin temelini teşkil edecek
hayati özellik taşıyan bilgiler olması gerekmektedir. Örneğin, innovasyona
dayalı pazarlarda, rakiplerin araştırma geliştirme çalışmalarının şeffaflaşması
bu yönde bir etki doğurabilecektir. İncelemeye konu olan pazarsa, maliyet
bilgilerinin gizliliğinin rekabetin temelini oluşturmadığı nitelikte bir pazar
özelliği göstermektedir. Burger King’in maliyet bilgilerinin şeffaflaşması, bu
çerçevede, Burger King aleyhine rekabette ciddi bir dezavantaj
yaratmayacaktır. Kaldı ki, daha önceki yıllarda da, Burger King ve McDonald’s
gibi büyük ve önemli oyuncuların gizlilik endişeleri Coca-Cola tarafından özel 280
düzenlemeler yapılması sonucunu doğurmuştur. Bundan sonra da bu tip
düzenlemeler yapılabilmesinin önünde bir engel bulunmamaktadır.
Dikey entegrasyona ilişkin dikkat çekilmesi gereken son nokta da, daha önce
de belirtildiği üzere, CCİ’nin bir ortak girişim niteliğinde olduğu, en büyük ortak
dahi olsa Anadolu Grubu’nun CCİ’yi kontrol eden üç teşebbüsten biri olduğu
hususudur. Bu itibarla, devralma sonrasında gazlı içecek şurubu pazarında
CCİ’nin tüm hareketlerinin sadece Anadolu Grubu’nun ticari menfaatleri
doğrultusunda gerçekleşeceğini beklemek doğru olmayacaktır.
Sonuç olarak, söz konusu devralma ile birlikte gazlı içecek şurubu ile fast-food
pazarında oluşacak dikey entegrasyon niteliğindeki yapının, her iki ilgili 290
pazarda da rekabetin kısıtlanması sonucunu doğurmadığı kanaatine
ulaşılmıştır. Ancak bundan sonra CCİ’nin gazlı içecek şurubu pazarındaki
satış politikaları yakından takip edilecektir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirim konusu işlemin 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi
olduğuna, bununla birlikte işlemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut hakim
durumu güçlendiren ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde 300
azaltılması sonucunu doğuran bir işlem olmadığına, bu nedenle bildirim
konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy