Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-4-52 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 05-41/580-148
Karar Tarihi : 28.6.2005
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B- RAPORTÖRLER : Hakan SABUNCU, Murat AYBER
C- ŞİKAYET EDEN : Re’sen
D.HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Roder Ro-Ro İşletmecileri ve Kombine Taşımacılar 20
Derneği
Etiler Mh. Şehit Cengiz Topel Cd. Tuğcular Sk. No:27
Beşiktaş/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Ro Ro Gemi İşletmecileri ve Kombine Taşımacılar
Derneği (RODER)’in, 6.4.2005 tarihli Hürriyet Gazetesi’nde yayınlanan ilan
vasıtasıyla, uluslararası kara ve kombine taşımacılık sektöründe faaliyet
gösteren üyelerine, sektördeki bilinçsiz rekabet sonucu maliyetleri
karşılamayan ithalat/ihracat navlunlarına, asgari %10 oranında artış
uygulanmasını tavsiye etmek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması 30
Hakkında Kanun’u ihlal edip etmediğinin tespiti.
F- İDDİALARIN ÖZETİ
İnceleme konusu gazete ilanında, navlunların maliyetleri yansıtan ve makul
ölçüde kar eden bir şekilde uygulanması ve ithalat/ihracat navlunlarına asgari
%10 nispetinde bir artışın tatbik edilmesinin son derece önem arz ettiği, ayrıca,
tüm taşımacı firmaların bir birliktelik içerisinde hareket etmesi gerektiği ifadelerine
yer verilmiştir. Dosyanın konusunu gazete ilanının 4054 sayılı Kanun anlamında
bir teşebbüs birliği olan RODER’in, üyelerine fiyat belirlemeye yönelik faaliyette 40
bulunarak Kanun’un 4. maddesi (a) bendine uyumlu hareket edip etmediğinin
tespiti oluşturmaktadır.
G- DOSYA EVRELERİ
6.4.2005 tarihli Hürriyet Gazetesi’nde yayımlanan ”Uluslararası Karayolu
Taşımacılarına Dayanışma Çağrısı” başlıklı ilana ilişkin olarak Çalışma Usul ve
05-41/580-148
2
Esasları Hakkında Yönetmeliğin 55. maddesinin 1. fıkrası uyarınca yapılan
incelemeler neticesinde, düzenlenen 13.4.2005 tarih ve 2005-4-52/BN-05-HS
sayılı Bilgi Notu, Rekabet Kurulunun 21.4.2005 tarihli toplantısında görüşülerek, 50
05-26/302-M sayılı karar ile 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinin 1. fıkrası ve
anılan Yönetmeliğin ilgili maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir.
H- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; dosya konusuna ilişkin olarak
RODER'e soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar 60
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı, “kara ve kombine taşımacılık hizmetleri pazarı” olarak
belirlenmiştir.
I.1.1. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak belirlenmiştir.
70
I.2.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraf
I.2.1.1. RODER Ro-Ro Gemi İşletmecileri ve Kombine Taşımacılar Derneği
Roder, olarak 28.11.2001 tarihinde kurulmuş olup, Yönetim Kurulu Başkanı Saffet
ULUSOY’dur.
Yönetim Kurulu 19 asıl ve 19 yedek üyeden oluşmaktadır. Kurulun
oluşturulmasında C-2 yetki belgeli taşımacıların bölgesel dağılımı göz önüne
alınmış ve bölgelerin temsilini sağlayabilecek bir yönetim yapısı kurulmuştur. Bu 80
doğrultuda; İstanbul 22, Mersin 2, Ankara 5, İzmir 1, Antakya 2, Trabzon 1, Rize
1, Gaziantep 1, Bolu 2 ve Kayseri 2 yönetim kurulu üyesi ile temsil edilmektedir.
Başlangıç döneminde 14 kurucu üye ile kurulan RODER bugün 718 üye ile
faaliyetine devam etmektedir. Anılan üyelerin 598'i uluslararası karayolu
taşımacılığı yapmaya yetkili C-2 Yetki Belgeli firmalardır. Pazarda 1.106 adet C-2
yetki belgeli firma faaliyet göstermekte olup, bunların %54’ü RODER üyesidir.
I.2.1.1.1. Derneğin Amaçları
Dernek kombine taşımacılık türlerinin Türkiye’de geliştirilmesi ve üyelerine ulusal 90
ve uluslararası her türlü taşımacılık hizmeti sunmak amacıyla kurulmuştur.
Derneğin 2003 ve 2004 Faaliyet Raporu’nun “RODER’in Amaç ve Hedefleri”
başlıklı bölümünde belirtildiği üzere;
05-41/580-148
3
Ro-Ro gemileri ile düzenli hat taşımacılığı,
Rekabetçi bir sektör yaratabilmek amacıyla üyeleri arasında stratejik
işbirliklerini teşvik etmek ve bu yönde özellikle toplu satın alma yöntemlerini
kullanmak veya bu işlere öncülük yapmak ve gerektiğinde katılım sağlamak
suretiyle üyelerinin değişken ve sabit maliyetlerini asgari seviyelere çekmek,
bu suretle rekabetçi bir sektörün yaratılmasında öncü olmak, 100
AB mevzuatında genel olarak kara taşımacılığı ve özellikle kombine
taşımacılık faaliyetlerine ilişkin uygulamaları yakından takip etmek,
şeklinde sıralanabilecek amaçları bulunmaktadır.
I.2.1.1.2. Dernek Üyelerinin Toplam Kapasiteleri
RODER üyelerinin taşıma kapasiteleri özellikle 2002 yılından bu yana artış
göstermektedir. Buna göre 12.5.2004 tarihi itibarıyla üyelere ait çekici ve kamyon
römork olarak 20.586 adet araç mevcuttur. Ayrıca yarı römork ve römork olarak 110
23.209 adet araç bulunmaktadır. Anılan araç parkı sayısı sektör geneline göre
değerlendirildiğinde, pazarda bulunan çekici ve kamyon römorkların %60’ı ile
römork ve yarı römorkların %61’i RODER üyelerine ait olduğu görülmektedir.
I.2.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.2.1. Düzeltme İlanı
6.4.2005 tarihinde Hürriyet Gazetesi’nde yayımlanan RODER’e ait “Karayolu
Taşımacılarının Dikkatine” başlıklı duyuruya ilişkin olarak Kurul’un 21.4.2005 tarih 120
ve 05-26/302-M sayılı önaraştırma yapılması kararını takiben, 22.4.2005 tarihli
Hürriyet Gazetesi’nde, RODER tarafından verilen ilk ilana yönelik bir düzeltme
ilanı yayımlanmıştır. Buna göre söz konusu ilanda;
“… 6 Nisan 2004 tarihinde Hürriyet gazetesinde yayımlanmış olan “Uluslararası
Karayolu Taşımacılarına Dayanışma Çağrısı” başlıklı ilanın, üyelerimiz ve diğer
uluslararası taşıyıcılar tarafından yanlış anlaşılabileceği düşüncesi ile iş bu ilanın
verilmesine Derneğimiz tarafından karar verilmiştir.
Söz konusu ilanın amacı, taşımacılık sektöründeki sorunlara dikkati çekmekten 130
ibarettir. Hiçbir şekilde, üyelerimizin birlikte zam yapması yolunda bir telkinde
bulunmak amaçlanmamıştır. Tüm üyelerimizin kendi maliyetleri çerçevesinde
navlun ücretlerini özgürce belirlemekte serbest olduklarını bu vesile ile tekrar
belirtmek isteriz…”
denilmektedir.
Yukarıda tam metnine yer verilen düzeltme ilanı, RODER'in araştırma konusu
gazete ilanını oluştururken hedeflediği amacı kendi ifadeleri ile ortaya
koymaktadır. Ancak, her durumda 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi gereğince 140
05-41/580-148
4
teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin karar ve eylemlerinin hem amaçları hem de
sonuçları bakımından değerlendirilerek bir yargıya varılması gerekli
görülmektedir. Bu doğrultuda, düzeltme ilanı "hakkında ön araştırma başlatılan
teşebbüs birliğinin araştırma konusu eyleminin amacını tek yönlü olarak ifade
etmesi" şeklinde değerlendirilmektedir.
I.2.2.2 RODER Gemi İşletmecileri ve Kombine Taşımacılar Derneği
Görevli raportörlerin 31.5.2005 tarihinde RODER Genel Sekreter Erol SOYLU ve
Genel Müdür Cumhur ATILGAN ile yaptıkları görüşmede elde edilen bilgiler 150
aşağıdaki gibidir:
“… Roder olarak, başlıca hedefimiz sektörde faaliyet gösteren uluslararası
taşımacı firmaların sorunlarını gidermek; gerek yurt içi gerekse yurt dışı
faaliyetlerde yaşanan olumsuzluklara ilişkin üyelerimize yardımcı olmaktır.
Derneğimize kayıtlı yaklaşık 800 (sekizyüz) üye firma bulunmaktadır. Sektörde
faaliyet göstermekte olan hiçbir firmanın derneğimize üye olma zorunluluğu
olmamakla birlikte, aldığımız hiçbir kararda da üyelerimizi bağlayıcı herhangi bir
yaptırımımız da bulunmamaktadır. Sektörde taşımacıları temsil eden çeşitli
Dernekler mevcuttur. Ayrıca sektörde faaliyet gösteren yabancı taşımacılarda 160
bulunmaktadır. Bunların toplam taşımalardan aldığı pay %25-30 nispetindedir. Bir
nakliyeci birden fazla derneğe üye olabileceği gibi hiç birine dahi üye olmayabilir.
Bu nedenle Derneğimiz tarafından ortaya konulan tespitler, yapılan istatistikler,
maliyet analizleri temel olarak üye firmaları aydınlatıcı, karar alma aşamalarında
onlara destek olma amaçlıdır. Bunun ötesinde onları yönlendirmek, kendi
inisiyatifleri dışında hareket etmek anlamında Derneğimizin hiçbir girişimi
olmamıştır; zira olmasını beklemek de çok anlamlı değildir. Nitekim, belirli bir
dönemde yaklaşık 800 üyenin tek tip bir davranış kalıbı içerisine girmelerini
sağlama yönünde bir girişimin çok anlamlı olmadığı da ortadadır.
… 170
Derneğimiz tarafından yazılı basında çıkan ilanda temel hedefimiz de kesinlikle
üyelerimizin tek bir fiyat tarifesi ile hareket etmelerini sağlamak olmayıp; ağır
maliyetlerle karşı karşıya olan firmaların iş hacminin daralmasıyla birlikte
faaliyetlerini sürdüremez hale gelmesi nedeniyle sektörde önde gelen bir temsilci
kuruluş olarak durumu tespite yönelik ve sektörde maliyet bilincinin
uyandırılmasına yöneliktir. Zira yanlış anlaşılmalara sebebiyet vermemek ve 4054
sayılı Kanun’a aykırı bir davranış kalıbı içine girmemek amacıyla da bu durumu
aydınlatmak için yayınlamış olduğumuz düzeltme ilanında Derneğimiz tarafından
verilmiş olan ilanda üyelerimize fiyat deklare etmek ya da oluşacak fiyatlarda yön
göstermek şeklinde bir amacın olmadığı, söz konusu ilanda belirtilen hususların 180
bir tespit ve üyelerin durumunu aydınlatır bir gaye taşıdığı belirtilmiştir. Ayrıca,
spot piyasalarda taşımacılık işleri ile uğraşan firmaların bırakınız aynı fiyatla,
maliyetlerini bile ancak karşılayan fiyatlardan taşıma işleri yaptıkları halihazırda
piyasada yaşanan gerçeklerdir. … Görüleceği üzere tek bir fiyat uygulanmasında
ziyade piyasada çok çeşitli ve de genel olarak da maliyeti ancak karşılama
düzeyinde fiyatlar gerçekleşmektedir.
05-41/580-148
5
... Kaldı ki bu kadar çok tarafı olan bir oluşumda kanuna aykırı bir birliktelik
hedeflenmişse, kararı uygulamak adına ciddi takiplerin ve yaptırımların olması
gerekirdi, ancak yukarıda da belirttiğimiz üzere böyle bir amaç olmadığı gibi 190
gerçekte de böyle bir durum olmamıştır…”
I.2.2.3. Ulusoy Uluslararası Nakliyat ve Ticaret A.Ş.
Raportörlerin Ulusoy Genel Müdürü Cihat SALİH ile 31.5.2005 tarihinde yaptıkları
görüşmede aşağıdaki hususlara yer verilmiştir.
“…Sektörde çok değişken fiyatlar söz konusu özellikle son dönemlerde fiyat
belirlemesi alıcıların baskısıyla oluşmakta, alıcı gücü ağır basmaktadır.
Tamamen kendi maliyet kalemlerimize göre fiyat sunmamıza rağmen alıcının 200
talep ettiği fiyata karşın (düşük olmasına rağmen)direnç gösterememekteyiz.
Fiyatlar ise maalesef maliyetleri karşılamakta ya da altına inmektedir.
Bu nedenle Roder tarafından verilen ilanda herhangi bir fiyat uyumuna yönelik
birleşme amacının aranması anlamsızdır. Piyasa kendi koşullarını belirlemekte
ve kesinlikle her koşulda en azından kendi müşteri portföyünü korumaya
çalışmaktadır…”
I.2.2.4. Gür Uluslararası Nakliyat ve Ticaret A.Ş.
210
Dosya mevcudu bilgilere göre, Şirket Yönetim Kurulu Başkanı Taner GÜRKAN
aşağıdaki hususları belirtmiştir.
“… Roder hakkında yapılan incelemeye ilişkin olarak, bu durumun kesinlikle
bilgisizlikten kaynaklandığı, asıl amacın Rekabet Kanunu’na aykırı bir durum
yaratmaktan ziyade, maliyetleri ancak karşılama düzeyinde olan firmalara asıl
giderleri içinde göz önüne almaları gereken amortisman vs. gibi giderleri de
hatırlatmak dolayısıyla üyelerinin zor duruma düşmesini engellemektir… ”
I.2.3 Fatura Örnekleri ve Örnek Sefer Maliyetleri
220
Önaraştırma döneminde RODER’e üye firmalar arasından örnekleme yöntemi ile
seçimler yapılmış ve söz konusu firmaların belirli sefer noktalarına gidiş ve dönüş
olmak üzere vermiş oldukları hizmetlere ilişkin bedeller maliyetleri ile
karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma işlemleri yapılırken özellikle inceleme konusu
gazete ilan tarihi ve sonrası dönemler dikkate alınmıştır.
I.2.3.1 Gür Uluslararası Nakliyat ve Ticaret A.Ş.
Söz konusu şirket tarafından gerçekleştirilen İstanbul-Almanya ve Almanya-
İstanbul seferleri incelendiğinde, anılan firmanın gidiş dönüş sefer maliyetinin 230
(……) € olduğu görülmüştür. Buna karşılık 4.3.2005 tarihli gidiş ve 8.03.2005
tarihli dönüş hizmet bedelleri toplamı (……) € olarak gerçekleşmiştir. Benzer
şekilde aynı sefer için 8.4.2005 tarihli gidiş ve 13.04.2005 tarihli dönüş hizmet
05-41/580-148
6
bedelleri toplamı (……) € olarak gerçekleşmiştir. Hizmet bedellerinin seyri
incelendiğinde bu dönemde artış gözlenmemekte, fiyat seyrinde herhangi bir
dalgalanma görülmemektedir.
I.2.3.2. Ulusoy Seyahat ve Nakliyat A.Ş
Ulusoy Seyahat ve Nakliyat A.Ş. tarafından verilen taşıma hizmetlerine ilişkin 240
faturalar incelendiğinde (……) € olan sefer maliyetine karşılık olarak (……) € ile
(……) € arasında değişen hizmet bedellerinin alındığı görülmektedir. Fiyatlarda
herhangi bir dalgalanma ise tespit edilmemiştir.
I.2.3.3. Ağaçlı Petrol ve Ticaret A.Ş.
Anılan şirket tarafından verilen taşımacılık hizmetlerinde 10.3.2005 tarih gidiş ve
4.4.2005 tarih dönüş olmak üzere Ankara-Fransa-Bursa hattında sefer maliyetleri
(……) YTL iken (……) YTL hizmet bedeli alınmıştır. Sefer noktalarının farklılığı
sebebiyle yurt içi mesafe farklılıkları bulunduğundan sefer hizmet bedelleri de 250
değişmektedir. Ancak fiyatlarda dikkati çeken bir artış belirlenmemiştir.
I.2.3.4 Mer-Bu Uluslararası Nakliyat A.Ş.
Mer-Bu Uluslararası Nakliyat A.Ş. tarafından verilen hizmet bedelleri
incelendiğinde ilgili dönemde herhangi bir artış gözlemlenmemektedir.
I.2.3.5. Süryapı Sürücüler İnş. Turizm ve Ticaret A.Ş.
Süryapı Sürücüler İnşaat Turizm ve Ticaret A.Ş. tarafından verilen hizmetler ve 260
sefer maliyetleri incelendiğinde hizmet bedellerine ilişkin dönemsel herhangi bir
artış gözlemlenmemiştir.
I.2.3.6.Transtim Nakliyat ve Ticaret Ltd. Şti.
Bu şirket tarafından verilen hizmetlere ilişkin fiyatlar incelendiğinde dönemsel bir
artış gözlemlenmemiştir.
I.2.3.7. Sönmez Bustaş Soğuk Depo İhracat ve Transport A.Ş.
270
Sönmez Bustaş Soğuk Depo İhracat ve Transport A.Ş. tarafından verilen
hizmetlere ilişkin fiyatlar incelendiğinde dönemsel herhangi bir artışa
rastlanmamıştır.
I.2.3.8. Koçtur Nakliyat Tarım Ürünleri İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti.
Söz konusu şirket tarafından verilen hizmetlere ilişkin fiyatlar incelendiğinde, ilgili
dönemde mesafe farklılıklarından kaynaklanan bedel farkları dışında herhangi bir
artış tespit edilmemiştir.
05-41/580-148
7
I.3. DEĞERLENDİRME 280
“Kara ve kombine taşımacılık hizmetleri pazarı”nda faaliyet gösteren RODER ile
kara taşımacılığı yapan anılan derneğe üye teşebbüslere tespitler ve gözlemler
neticesinde ilgili pazarda, halihazırda geçerliliğini koruyan pazara özgü birtakım
özelliklerin belirtilmesinde önem vardır; alt başlıklar halinde ele alınırsa;
Kurumsal nitelikli taşıyıcılar ve mal sahibi şoförler arasındaki fiyat rekabeti
Uluslararası taşımacılık konusunda faaliyet gösteren firmaların yanı sıra ilgili
pazarda mal sahibi şoförlerin de mevcudiyeti dikkati çekmektedir. Teşebbüsler 290
için önemli bir maliyet kalemi olan şoför maaşı, sigortası ve giderleri üzerine
kurulu masraflar, mal sahipleri tarafından kullanılan araçlarda görülen bir
harcama türü olmamaktadır. Bunun yanı sıra sefer sırasında belirli ülkelerden
temin edilen ucuz motorin mal sahibi tarafından işletilen araçlarda önemli bir
maliyet avantajı sağlamakta iken bu durum teşebbüsler tarafından işletilen
araçlarda bir maliyet avantajı olarak değerlendirilememektedir.
Yukarıda yer verilen maliyet avantajları ise pazarda hizmet alıcılarına yönelik
taşıma taahhütlerindeki fiyatlarda büyük farklılıklar yaratmaktadır. Doğal olarak en
az bedelle taşıma taahhüdü ihracatçı firmalar tarafından kabul görmekte ve bu 300
nedenle sadece müşteri portföyünü korumak gayesiyle yüksek sabit giderle
taşımacılık yapan firmalar ise amortisman ve idari giderlerini karşılamayan düşük
bedellerle hizmet vermeyi sürdürmektedir. Genel olarak, bu durumun uzun
sürmeyeceği ve pazarda yaşanan rekabetçi ortam neticesinde orta vadede güçlü
firmaların faaliyetlerini sürdürebileceği düşüncesi pazardaki firmaların düşük
fiyatlara katlanma motivasyonu olarak görülmektedir.
Yabancı taşımacıların yerli taşımacılara göre sahip oldukları maliyet
avantajları
310
Uluslararası taşımacılık hizmetlerinde, hizmetler ülkeler arası anlaşmalarla
kotalara bağlanmıştır. Buna göre örneğin Almanya’ya yönelik yapılacak
taşımacılık işlemleri karne karşılığı belirli bir araç sayısı ile sınırlı olmak üzere
kotalarla belirlenmekte ve benzer bir biçimde Alman menşeli taşımacılar da belli
bir kota karşılığında Türkiye’ye taşımacılık hizmeti vermektedir. Bu durumda,
Alman menşeli teşebbüslerin kendi ülkelerinde ödemek zorunda olmadıkları yol
vs. türü giderler Türkiye’den Almanya’ya yapılacak seferlerde doğal olarak Alman
menşeli teşebbüslerin tekliflerini Türk menşeli teşebbüslere nazaran daha
avantajlı konuma getirmektedir. Pazarda yapılan incelemelerde bu durumun
yukarıda verilen örnek ülke Almanya için 300-350 € olarak yabancı kökenli 320
firmalara sefer başına avantaj sağladığı tespit edilmiştir. Aynı şekilde söz konusu
durumu kendilerine bir maliyet avantajı olarak yansıtmak isteyen Türk girişimciler
de merkezi Avrupa Birliği’ne üye ülkelerde bulunan firmalar kurarak Türkiye
üzerinden AB ülkelerine yapılacak seferlerde Türk menşeli firmalara nazaran
maliyet avantajları elde etmektedirler.
05-41/580-148
8
Banka kredili araçların geri ödeme vadeleri
Uluslararası taşımacılık faaliyetinin gerçekleştirilebilmesi için 300 ton kapasiteye
karşılık gelen en az 10 çekici ve römork sahibi olunması gerekliliği, ancak bu
büyüklükteki araç parkı ile bu konuda yeterlilik sahibi olunduğunu işaret eden C-2 330
yetki belgesinin alınabileceği bir AB standardıdır. Sektördeki uluslararası
taşımacılık yapan firmalar ise anılan asgari rakamın üzerinde araç parkına
sahiptirler. Mevcut araçların bir kısmı öz mal olup diğerleri ise banka kredili borçlu
araçlardır. Genellikle banka kredileri ile belirli bir vade uzunluğunda geri ödeme
planı ile alınan araçlar, filoya dahil edilir edilmez sefere çıkarılmakta ve araç kendi
getirisiyle kredi ödemelerini gerçekleştirmektedir. Ancak halihazırda römorku ile
birlikte yaklaşık 100.000 €’ya mal olan araçlar önceki dönemlerde 3 ile 4 sene
aralığında geri ödemesini tamamlarken, mevcut piyasa şartlarında 10 seneyi
aşan bir dönemde toplam geri ödemesini tamamlayabilmektedir. Bu durumda,
nakit akışında sorunlar yaşayan firmalar ortalama yaşları 1-3 arasındaki borcu 340
olmayan araçlarını satarak borç dengelerini yeniden kurmakta ve tekrar banka
kredisi ile filolarına araç almaktadırlar. Çok sayıda firma araçları parkta
bekletmektense düşük karlılıklarla ve hatta başa baş maliyet fiyatlarıyla faaliyet
göstermek zorunda kalmaktadır.
İkili ilişkilerden kaynaklanan teklifli taşımacılık ve hizmet alıcısının tercihleri
Belirli büyüklüğe sahip uluslararası taşıma firmalarının müşteri portföyleri uzun
dönemlere dayanan ilişkilerden kaynaklanan ticari ilişkilerdir. Öyle ki bazıları 35-
40 seneden bu yana aynı müşteri portföyünü korumakta ve bu konuda her türlü 350
hizmet desteğini sunmaktadırlar. Bu durumda, önceki dönemlerde makul kar
marjları ile kendilerine kazanç sağlayan müşterileri diğer taşımacı firmaların
düşük fiyat tekliflerine karşı kaybetmemek gayesiyle fiyat indirimine gidilmekte,
karşılaşılan zararlar ise yan faaliyetlerden elde edilen kazançlar ile sübvanse
edilmektedir.
Belirli noktalara yapılan ihtisaslaşmış taşımacılık
Uluslararası taşımacılık yapan bir takım firmalar gerek AB gerekse Orta Doğu
ülkelerine yönelik sefer sayılarının sıklığı sebebiyle anılan hatlarda uzmanlaşmış 360
durumdadırlar. Nitekim yapılan incelemelerde kara ve deniz yolu ile demir
yollarını kullanan kombine taşımacıların aynı zamanda forwarding olarak
adlandırılan kapıdan kapıya taşıma ve gümrük dahil her türlü işlemin
gerçekleştirildiği hizmeti sunabildikleri tespit edilmiştir. Bu durumda ihracatçı ya
da ithalatçı firmalar zaman ve ürün dayanma sürelerinden kaynaklanan risklere
karşı konusunda uzmanlaşmış firmaları tercih etmekte ve bu konuda ekstra
maliyetlere de rahatlıkla katlanabilmektedirler. Genel olarak pazarda hizmet
kaliteleri yüksek olan firmalar diğer firmalara nazaran daha fazla taşıma bedelleri
ile hizmet vermektedirler.
370
05-41/580-148
9
Sektördeki aşırı kapasite
Piyasa mekanizmasının işleyişi, aşırı karların yaşandığı piyasalara başka
firmaların gireceğini ve böylelikle artan arz ve rekabet sonucunda düşen fiyatların
firma karlarını "normal kar" olarak tabir edilen düzeye indireceğini varsayar. Bu
durumun tam tersi zarar eden piyasalarda ise; piyasa mekanizması, zarar eden
firmaları etkinliklerini ve verimliliklerini artırarak maliyetlerini düşürmeye ve
varlıklarını sürdürmeye zorlar. Bu gerekliliği yerine getiremeyen, etkin
çalışamayan firmaların piyasadan çekilmeleri ise kaçınılmazdır. Böylelikle arzda 380
meydana gelen azalma ve artan verimlilik ilgili sektörde yeniden kar (normal kar)
elde edilmesi sonucunu doğuracaktır.
2004 yılında Orta Doğu ve Avrupa kara taşımacılığında rekor sayıda sefer
gerçekleştiren ve AB ülkelerindeki araç sayısından daha fazla araca sahip olan
Türk kara taşımacılığı, aşırı kapasiteye sahiptir. Pazardaki karlılık, faaliyet konusu
taşımacılık olmayan firmaları dahi bu konuda yatırım yapmaya teşvik etmiş ve
mevcut yatırımlarla büyüyen sektör talepten fazla araç sayısı sebebi ile aşırı
rekabet ortamı içine girmiştir.
390
Gizli maliyetlerin göz ardı edilmesi sebebiyle verilen hizmet fiyatları
Yapılan tespitler bölümünde yer verilen sefer maliyetlerinden de anlaşılacağı
üzere mevcut şartlarda hiçbir firma araç yıpranma payı olarak adlandırılan
amortisman miktarını hizmet fiyatlarına tam olarak yansıtamamaktadır. Bu
durumda ortalama 5 sefer sonrası yıpranan parçaların değişim süresi geldiğinde
ise nakit para sıkıntısı yaşanmakta ve bu tür maliyetleri karşılamak adına firmalar
düşük bedelli taşıma hizmetlerini kabul etmek zorunda kalmaktadırlar. Yapılan
incelemelerde son dönemde nakit akışını ve borç dengelerini düzenleyemeyen
yaklaşık 80 adet firmanın iflas ettiği tespit edilmiştir. 400
Önceki dönemlerde makul kar payları ile büyüyen sektör, firma sayısının artışı
sebebiyle aşırı rekabet ve maliyet dezavantajı sonucu küçülme sürecine girmiştir.
İflas eden firmalar ise bu durumun en belirgin göstergesi olarak kabul
edilmektedir.
İktisat bilimi, piyasa ekonomilerinde fiyatın arz ve talebin karşı karşıya gelmesi
sonucu oluştuğunu ya da oluşması gerektiğini öngörmektedir. Dolayısıyla bu
unsurlara yapılacak suni bir müdahale, aynı zamanda fiyata ve serbest rekabetin
işleyişine bir müdahale anlamına gelmektedir. Fiyatları belli bir seviyede tutmak 410
amacını taşıyan teşebbüs birliği kararları ise klasik rekabet ihlallerinden birini
oluşturmaktadır. Diğer yandan dosya konusu çerçevesinde, kara ve kombine
taşımacılık pazarı ve bu pazarın genel yapısı değerlendirme yapılırken dikkate
alınmış ve RODER tarafından yapılan duyurunun asıl amacının hizmeti kontrol
ederek fiyatların artmasını sağlamaktan çok yapısal bunalımı aşmak ve
piyasadaki faaliyetin devamını sağlamak olduğu kanaatine varılmıştır.
05-41/580-148
10
Sektörün önemli bir kuruluşu olan RODER’in üyelerini korumaya yönelik bir
misyonu olması ve bu yönde hareket etmesi; görünürde, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesine uyumlu bir fiil olan söz konusu duyuru içeriğinin gazete ilanı ile 420
duyurulmasına neden olmuştur. Ancak duyurunun içeriğine ilişkin amacın ilgili
ürün pazarındaki etkilerinin değerlendirilmesi aşamasında, maliyetlerini dikkate
almadan gerçekleştirdikleri yoğun rekabet ve aşırı kapasite neticesinde zarar
eden teşebbüslerin varlığıyla karşılaşılmıştır.
Bu durumda amaç-etki odaklı bir incelemede, duyurunun amacının 4054 sayılı
Kanun’a aykırı bir durum yaratmak olmadığı, esasen bilinçli bir rekabet ortamının
yaratılmasının arzu edildiği ve bu nedenle sektörün zarar görmemesi için
aydınlatıcı istatistikler ve maliyet analizleri yapılarak ilgili teşebbüs ve kişileri
bilgilendirmenin hedeflendiği ortaya çıkmaktadır. Öte yandan, söz konusu 430
duyurunun firmalar tarafından dikkate alınmadığı, her bir firmanın kendi nakit
akım planına ve borç yönetimine göre hareket ettiği ve genel olarak maliyetleri
ancak karşılayan ve hatta başa baş noktasındaki taşımacılık hizmetlerinin,
araçlarının parkta yatmaması ve ilgili teşebbüse nakit yaratmak amacıyla
gerçekleştirildiği anlaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
Ro Ro Gemi İşletmecileri ve Kombine Taşımacılar Derneği tarafından 6.4.2005 440
tarihinde gazete ilanı ile üyelerine yapılan duyuruya ilişkin olarak anılan teşebbüs
birliği hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy