Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-109 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-44/621-156
Karar Tarihi : 8.7.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B.RAPORTÖRLER : Şahin YAVUZ, Burak BÜYÜKKUŞOĞLU.
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Re’sen (İhbar)
20
D. TARAFLAR : - CVC Capital Partners Group
Chaussee de la Hulpe 166 BRUSSELS
1170 Brussels Belgium
- Lenzing AG
4860 Lenzing, AUSTRİA
E. DOSYA KONUSU: Kurul’a bildirimi yapılmamış Tencel Holding
Limited’nin Lenzing AG tarafından devralınması işleminin 4054
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet 30
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ kapsamında olup olmadığının belirlenmesi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurul’un 11.3.2005 tarihli toplantısında 27.1.2005
tarih ve 2004-3-109/BN-05-ŞYA sayılı Bilgi Notu görüşülmüş ve alınan
11.3.2005 tarih ve 05-14/169-M sayılı Karar çerçevesinde 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca
yapılan inceleme sonucu düzenlenen 1.7.2005 tarih, 2004-3-109/İ-05-Ş.YA.
sayılı İnceleme Raporu, 5.7.2005 tarih ve REK.0.07.00.00-120/133 sayılı
Başkanlık önergesi ile 05-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara 40
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Tencel Holding Limited’nin
Lenzig AG tarafından devralınması işleminin, işlemin taraflarından Lenzing
AG’nin Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde ilgili pazarda faaliyet göstermemesi
ya da bu piyasayı doğrudan ya da dolaylı etkileyen bir faaliyetinin de
bulunmaması dolayısıyla 4054 sayılı Kanun ve 1997/1 sayılı Tebliğ hükümleri
çerçevesinde bildirilmesi gereken bir işlem olmadığı
ifade edilmektedir. 50
05-44/621-156
2
C. İNCELEME ve DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Lenzing AG (Lenzing)
Avusturya menşeli olan ve üretim tesisi bu ülkede bulunan Lenzing, başta
tekstil ve tekstil dışı uygulamalar için üretilen selüloz elyafı olmak üzere kağıt
ve plastik sektörlerinde de faaliyet göstermektedir. Teşebbüs selülozik elyaf
arasında yer alan modal, viskon ve liyosel elyafın üretim ve pazarlaması 60
faaliyetinde bulunmaktadır. Teşebbüsün liyosel kapasitesi 40.000 ton olmakla
beraber devralma öncesinde ancak 13.500 civarında bir üretim yapmıştır.
Lenzing’in Türkiye’de herhangi bir yetkilisi veya temsilcisi bulunmamakta,
üretilen ürünler bu gruptan bağımsız bir teşebbüs olan İsviçre menşeli
Filofibra SA aracılığıyla Türkiye’ye satılmaktadır.
Filofibra SA’nın %50 oranında ortak olduğu Türkiye’de kurulu Filofibra
Pazarlama A.Ş. (Filofibra A.Ş.) unvanlı bir ortak girişim şirketi mevcuttur.
Filofibra A.Ş. genellikle kumaş ve iplik işleriyle iştigal etmektedir. Lenzing ile 70
Filofibra A.Ş. arasında yıllara sair bir distribütörlük haricinde Filofibra SA’nın
veya Filofibra A.Ş.’nin Lenzing grubu ile ortaklık şeklinde ya da yönetsel
anlamda herhangi bir bağı bulunmamaktadır. Filofibra SA tarafından Lenzing
ürünlerinin ülkemiz sınırları içerisindeki satışlarından elde edilen son üç yıla
ait toplam ciro rakamları sırasıyla 2001 yılı için (………………….) TL, 2002 yılı
için (………………….) TL ve 2003 yılı için (………………….) TL’dir. Lenzing’in
2003 yılına ait liyosel elyafı cirosu (………………….) TL; 2004 yılının Ağustos
ayı sonuna kadar oluşan cirosu ise (………………….) TL’dir.
H.1.2. Tencel Holding Ltd (Tencel) 80
CVC teşebbüsünün mutlak kontrolünde ve onun bağlantılı bir teşebbüsü olan
İngiltere menşeli Tencel, İngiltere ve A.B.D.’de sahip olduğu tesislerde liyosel
elyafı üretiminde bulunmaktadır1. Ürettiği liyosel elyafı kendi markası altında
tescil ettiren teşebbüsün toplam liyosel kapasitesi 80.000 ton olup devralma
öncesi yaklaşık 50.000 tonluk bir üretimde bulunmaktadır. İlgili teşebbüsün
ürünleri devralma öncesine kadar ülkemizde Akcan Tekstil Mümessillik Sanayi
ve Ticaret Ltd. Şti. tarafından dağıtılmakta olup inceleme konusu işlemi
takiben 1 Eylül 2004 tarihinden itibaren Tencel ülkemiz pazarında Filofibra SA
tarafından dağıtılmaya başlanmıştır. Tencel ürünlerinin yıllar itibarıyla Türkiye 90
cirosu sırasıyla 2002 yılı için (………………….) TL, 2003 yılı için
(………………….) TL ve 2004 yılı için (………………….) TL’dir.
1 Tencel, liyosel tipi elyafın markalaşmış halidir.
05-44/621-156
3
H.2. Yapılan Tespitler Ve Hukuki Değerlendirme
H.2.1. İşlem 100
Ülkemizde, devralma hakkında Kurum’a herhangi bir başvuru yapılmamış ve
işlemden bir ihbar sayesinde haberdar olunmuştur. Bu kapsamda piyasa
aktörleri ile yapılan görüşmelerden liyosel ürününde iki teşebbüsün pazardaki
arzın tamamını gerçekleştirdiği anlaşılmıştır. Lenzing tarafından üretilen
liyosel ürünleri Türkiye’de bu teşebbüsün distribütörü olan İsviçre’de mukim
Filofibra SA tarafından pazarlanmaktadır. Ancak Filofibra SA’nın Türkiye’de
bir temsilcisi olmayıp müşteriler ürünleri İsviçre üzerinden doğrudan ithal
etmektedir. Dolayısıyla Türk müşterilerle yapılan satış görüşmeleri,
anlaşmalar ve sevkıyat İsviçre’den idare edilmektedir. Dosya mevcudu bilgi ve 110
belgeden, Filofibra SA’nın %50 oranında ortak olduğu Türkiye’de yerleşik
Filofibra A.Ş.’nin ise ağırlıklı olarak Lenzing tarafından üretilen selülozik elyaf
dışındaki ürünler olan kumaş ve iplik gibi mamulleri pazarladığı anlaşılmıştır.
Ancak istisnai durumlarda çok küçük birimler halinde Filofibra A.Ş., Filofibra
SA’dan herhangi bir müşteri gibi ürün almakta ve bu ürünleri küçük birimler
halinde müşterilere satmaktadır.
Tencel ürünleri ise devralma öncesinde Türkiye’de Akcan Tekstil Mümessillik
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. tarafından dağıtılmakta iken devralma sonrası bu
ürünler Filofibra SA tarafından pazarlanmaya başlanmıştır. Nitekim Türkiye’de 120
işlem etkisini 1.9.2004 tarihinde göstermiş, Avusturya’da hukuki süreç devam
etmesine karşın anılan tarihten itibaren Tencel ürünleri tek distribütör (Filofibra
SA) aracılığıyla Türkiye’de dağıtılmaya başlanmıştır. İşlemin ardından
Lenzing, Lenzing liyoseli olarak bilinen ürünü pazardan çekmiş ve liyosel
olarak yalnızca Tencel markası pazarda kalmıştır.
Türkiye yılda yaklaşık olarak 100.000 ton selülozik elyaf ithal ederken söz
konusu ürün olan liyosel elyaf bunun yalnızca 1500 tonunu oluşturmakta olup
ürünün yaklaşık 10 civarında teşebbüs tarafından az miktarlarda kullanıldığı
belirlenmiştir. Devralma öncesinde Türkiye’de Lenzing ve Tencel’in pazar 130
payları yaklaşık olarak %(…-…)oranında seyretmektedir.
Diğer yandan devralma işleminden sonra liyosel ürünü bazında neredeyse
tekel konumuna geçen (Lenzing liyoselinin de pazardan çekildiği dikkate
alındığında) Tencel’in ürün fiyatlarının artması beklenirken, aksine düştüğü
bilgisi piyasa aktörlerinden edinilmiştir.
H.2.2. Hukuki Değerlendirme
Dosya konusu işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesine göre bir 140
birleşme/devralma işlemi olup olmadığı, bu kapsamda bir işlem olsa bile aynı
Tebliğ’in 4. maddesinde öngörülen eşiklerin aşılıp aşılmadığı ve böylece izne
tabi olup olmadığını belirlemeden önce, gerçekleşen işlemin 4054 sayılı
Kanun kapsamına girip girmediği tartışılacaktır.
05-44/621-156
4
“Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde mal veya hizmet piyasalarında faaliyet
gösteren ya da bu piyasaları etkileyen2 her türlü teşebbüsün… rekabeti
önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü hukuki
işlem ve davranışlar rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme
ve denetlemeye ilişkin işlemler” 4054 sayılı Kanun’un kapsamına girmektedir. 150
Bu bağlamda bir yoğunlaşma işleminin Kanun kapsamında
değerlendirilebilmesi için öncelikle işleme taraf teşebbüslerin Türkiye sınırları
dahilinde faaliyet göstermesi ya da bu piyasayı bir şekilde etkilemesi
gerekmektedir. Dolayısıyla, Türkiye piyasasında faaliyet gösterilmesi, faaliyet
gösterilmese bile bu piyasaların etkilenmesi, diğer unsurların da varlığı
halinde, Kanun uygulaması bakımından gerek ve yeter şarttır. Bu çerçevede
Türkiye piyasasında faaliyet gösterilmeden etkilenmesi, yurtdışından yapılan
doğrudan ya da Türkiye’de kurulu bağlantılı bir teşebbüsü ve/veya dağıtıcısı
aracılığıyla yapılan satışlar yoluyla gündeme gelebilecektir.
160
4054 sayılı Kanun bakımından esas olan noktanın Türkiye sınırları dahilinde
toplumsal refahın artırılmasına yönelik olarak rekabetin sağlanması olduğu
dikkate alındığında, bunun engellenmesine ya da kısıtlanmasına yönelik
uygulamaların değerlendirilmesinde teşebbüslerin yurtiçinde ya da yurtdışında
kurulu olmasına göre sadece bu nedenle yapılacak bir ayırım suni olacaktır.
Kurulun daha önce taraf teşebbüslerin Türkiye’de kurulu bir bağlı ortaklığı,
iştiraki ya da dağıtıcısı olmamasına ve faaliyetlerinin kapsamının yalnızca
yurtdışından yapılan satışlara dayanmasına rağmen Marzotto3 ve Teck
Cominco4 birleşme/devralma dosyalarında verdiği izin kararlarıyla,
yurtdışından yapılan doğrudan satışlar yoluyla Türkiye piyasasının etkilendiği 170
kabul edilmiştir.
Ancak işleme taraf teşebbüsler yurtdışında kurulu ve Türkiye’ye doğrudan
satış yapmıyor ise ve Türkiye’de bağlantılı teşebbüsleri ve/veya dağıtıcıları
dahi bulunmuyorsa durum farklılaşmaktadır. Dosya konusu olayda devralma
işlemine taraf teşebbüslerden Lenzing Türkiye dışında kurulu olup, doğrudan
ya da bağlantılı teşebbüsü aracılığıyla da bu piyasayı etkilememektedir.
Teşebbüsün Türkiye pazarı ile ilişkilendirilebilecek yegane faaliyet, İsviçre’de
kurulu bağımsız bir teşebbüs olan Filofibra SA’nın yetkili dağıtıcı sıfatıyla
Lenzing’den aldığı ürünleri miktar büyüklüğüne bağlı olarak Türkiye’ye büyük 180
ölçüde doğrudan ya da istisnai olarak %50 ortak olduğu Filofibra A.Ş.
aracılığıyla satılması işidir. Bu ise etki şartının yerine getirilmesi için yeterli
değildir. Dağıtıcı teşebbüs, mal veya hizmetleri kendi hesabına sattığı ve
sağlayıcı teşebbüsle ortaklık şeklinde ya da yönetsel anlamda herhangi bir
bağı olmadığından ve bu itibarla sağlayıcı teşebbüsle aynı ekonomik birlik
içerisinde bulunmadığından faaliyetleri bağımsız bir teşebbüs faaliyetidir.
2 Kanun’un kapsam maddesinin gerekçesinde, “Rekabet hukuku literatüründe "etki teorisi"
olarak isimlendirilen sistem bu kanunda da benimsenmiştir. Başka bir ifadeyle, merkezleri
Türkiye Cumhuriyeti sınırları dışında bulunan, fakat Türkiye'de faaliyet gösteren teşebbüsler
de bu kanun kapsamında bulunmaktadır.” denilmektedir.
3 Marzotto S.p.A./ Verzoletto S.p.A, Kararı, 2.6.2005 tarih, 05-38/512-122 sayılı.
4 Teck Cominco Ltd/Fording Inc./Consel Energy Inc./Sheritt Intern. Corp./Ontorio Teachers’
Pension Plan Board/Westshore Fund, Kararı 3.4.2003 tarih, 03-22/244-105 sayılı.
05-44/621-156
5
Diğer bir deyişle, olayda Türkiye piyasasını etkileyen teşebbüs Lenzing değil,
Filofibra A.Ş. olmalıdır.
Yapılan açıklamalar çerçevesinde Lenzing’in Türkiye pazarında faaliyet 190
gösterdiği ya da bu piyasayı etkilediğini ileri sürmek mümkün değildir. Her ne
kadar işlemin diğer tarafı Tencel grubunun devralma öncesince Türkiye’de
kurulu dağıtıcısı aracılığıyla faaliyeti olsa ve bu anlamda piyasayı etkilediği
düşünülse de işlemin diğer tarafının Türkiye piyasasını etkileyen bir
faaliyetinin bulunmaması ve bu anlamda 4054 sayılı Kanun’un kapsamına
girmemesi, işlemi bir bütün olarak değerlendirme kapsamı dışına
çıkarmaktadır.
I. SONUÇ
200
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Tencel Holding Limited’nin Lenzig AG tarafından devralınması işleminin,
işlemin taraflarından Lenzing AG’nin Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde ilgili
sektörde faaliyet göstermemesi ya da bu piyasayı doğrudan ya da dolaylı
etkileyen bir faaliyetinin de bulunmaması dolayısıyla 4054 sayılı Kanun ve
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ hükümleri çerçevesinde bildirilmesi gereken bir
işlem olmadığına Kurul Üyesi Rıfkı ÜNAL’ın farklı gerekçesi ve OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir. 210
Full & Egal Universal Law Academy