Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-2-35 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 05-48/683-177
Karar Tarihi : 21.7.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Derya YENİŞEN, Ali ARIÖZ, Fatma GÖZLÜKAYA
C. ŞİKAYET EDEN : Radyo Mega 33 Bölgesel Yayıncılık A.Ş.
Bahçe Mah. 4604 Sok. Aktaş Apt. B Blok 7/29 Mersin
Adana FM Reklam Tanıtım San. Tic. A.Ş.
Kuruköprü Mah. Özler Cad. Arpacı Apt. Kat:7 Seyhan 20
Adana
Bilişim Radyo ve Televizyon Yayıncılık San. ve Tic. A.Ş.
Davutpaşa Cad. No:34 Topkapı İstanbul
D.HAKKINDA
İLK İNCELEME
YAPILANLAR : Türkiye Musıki Eseri Sahipleri Meslek Birliği
Sıracevizler Cad. Esen Sok. Saruhan Plaza No:6 Kat:6
Şişli/İstanbul
Komşu Hak Sahibi Müzik Yapımcıları Meslek Birliği
Kuloğlu Mah. Turnacıbaşı Sok. No:16 Kat:5 30
Beyoğlu/İstanbul
Müzik Yorumcuları Meslek Birliği
Mevlüt Pehlivan Sok. Fidan Sitesi Onur Apt. No: 25/5
Gayrettepe/İstanbul
Müzik Eseri Sahipleri Grubu
Dr.Orhan Birman İş Merk. No:121 Kat:1 Beşiktaş/istanbul
E. DOSYA KONUSU: Türkiye Musıki Eseri Sahipleri Meslek Birliği (MESAM),
Komşu Hak Sahibi Müzik Yapımcıları Meslek Birliği (MÜ-YAP), Müzik
Yorumcuları Meslek Birliği (MÜYORBİR) ve Müzik Eseri Sahipleri Grubu’nun 40
(MSG), yayıncı kuruluşlara karşı uygulamakta oldukları müzik eserleri telif
ücreti tarifelerinin sözü edilen meslek birliklerinin hakim durumlarını kötüye
kullanma eylemine dönüştüğü iddiası.
05-48/683-177
2
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Müzik meslek birliklerinin tarife belirleme faaliyetleriyle
ilgili olarak Kurum kayıtlarına farklı tarihlerde giren dilekçelerde öne sürülen
iddiaların özeti aşağıda yer almaktadır:
a. Bahsi geçen meslek birlikleri hakim durumdadır:
Şikayetçi radyolar, Rekabet Kurulu’nun 7.5.2002 tarih ve 02-27/290-118 sayılı 50
kararında yer verilen tespitlere dayanarak, şikayet edilen meslek birliklerinin 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 3. maddesi uyarınca teşebbüs
olduklarını ve hakim durumda bulunduklarını ifade etmektedir.
b. Meslek birliklerinin telif ücreti tarifelerinde belirledikleri bedeller fahiştir:
Başvuru sahipleri şikayet dilekçelerinde, şikayet edilen dört meslek birliğinin ilan
ettikleri ve kendilerinden talep edilen bedellere yer vermektedir. Buna göre 2004
ve 2005 yılı için talep edilen ücretler aşağıda gösterilmektedir:
60
Meslek Birliği/Ücret 2004 (TL) 2005 (YTL)
MESAM 225$ (315.000.000) 338
MSG 645.833.333 710
MÜYAP 877.500.000 966
MÜYORBİR 500.000.000 288
TOPLAM 28.059.999.996 27.624
Şikayetçi radyolar, 2004 yılı reklam geliri olarak RTÜK’e beyan etmiş oldukları
meblağlar göz önüne alındığında, yukarıda gösterilen toplam bedeli
karşılamalarının mümkün olmadığının anlaşılacağını ifade etmektedir.
Radyolar ayrıca, diğer ülke örneklerine bakıldığında, genellikle talep edilen ücretin
üst sınırının yayıncıların reklam gelirinin belirli bir oranı olarak belirlendiği ya da
bazı ülkelerde kamu otoritesi tarafından uygun bir sabit bedelin tespit edildiğini
ifade etmektedirler. Buna karşın, Türkiye’de birliklerin bu ücretleri reklam gelirleri
ile orantılı olmaksızın, sabit bedeller olarak belirledikleri ve MESAM’ın tarifesinde
%2,4’lük bir oran belirlenmiş olmakla birlikte talep edilen asgari miktar bu oranın 70
uygulanmasını imkansız hale geldiği ileri sürülmektedir.
Diğer taraftan, şikayetçiler bahse konu meslek birliklerinin ulusal yayın yapan
kuruluşlar ile yerel yayın yapan kuruluşlarından talep ettikleri telif ücretinin bu iki
grup yayıncının reklam gelirinden aldıkları pay ile orantılı olmadığını, bu sebeple
ulusal yayıncıların daha avantajlı bir duruma sokulduğunu iddia etmektedirler.
Başvuruda, yukarıda sayılan sebeplerle, meslek birliklerinin ücret tarifesini 5846
sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) m. 42/A hükmünde belirtilen esaslara
uygun olmayacak şekilde belirledikleri, ilgili ücret tarifelerinin şikayetçi radyolar 80
tarafından ödenmesinin oldukça güç olduğu ve ödenmesi halinde bu şirketlerin
ticari faaliyetlerine devam edebilmelerinin mümkün olmadığı ifade edilmektedir.
05-48/683-177
3
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına sırasıyla 17.5.2005 tarih, 3304 sayı;
24.5.2005 tarih, 3508 sayı ve 20.6.2005 tarih, 4183 sayı ile giren başvuru
dilekçeleri hakkında hazırlanan 14.7.2005 tarih, 2005-2-35/BN-05-DY sayılı Bilgi
Notu 15.7.2005 tarih, REK.0.06.00.00-110/77 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-48
sayılı Kurul gündemine alınarak karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili bilgi notunda, şikayet konusu eylemlerin, 90
Rekabet Kurulu’nun 26.5.2005 tarih, 05-36/451-104 sayılı kararına konu eylemler
ile aynı olduğu, bahsi geçen karar ile Kurul’un şikayet konusu eylemler hakkında
da 4054 sayılı Kanun’un 40. vd. maddeleri uyarınca önaraştırma yapılması ya da
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı yönünde karar verdiği, bu doğrultuda
inceleme konusu eylemler hakkında da 4054 sayılı Kanun’un 40. vd. maddeleri
uyarınca önaraştırma yapılması ya da soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
100
İnceleme konusu birliklerin şikayete konu ücret tarifelerini belirme yetkileri FSEK’in
42/A hükmüne dayanmaktadır. Birlikler, bu yetkiye dayanarak yayımlayacakları ve
yayıncı kuruluşlardan talep edecekleri ücretleri, gerek FSEK’in gerekse
Yönetmelik’in ilgili maddelerindeki esaslara uygun olarak tespit etmekle
yükümlüdür. Birliklerin bu esaslara uygun olmayan şekilde ya da yayıncı
kuruluşların ödeme güçlüğü yaşamlarına sebep olacak miktarda ücret belirlemeleri
halinde tarafların anlaşmaları mümkün olamayacaktır. Şikayet konusu olay da
yayıncı üç radyonun kendilerinden talep edilen bedelleri yüksek bulmaları ve
birliklerle bu bedellerle sözleşme yapmak istememelerinden ibarettir.
110
Şikayet konusu meslek birliklerin kullanım hakkı karşılığında yayıncı kuruluşlardan
talep ettikleri bedellerin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlale yol
açacak nitelikte fahiş fiyat uygulaması olarak değerlendirilebilmesi birtakım maliyet
analizlerinin yapılmasını gerekli kılmaktadır. Söz konusu analizlerin yapılabilmesi
ise, telif ücretine konu müzik eserlerinin maliyetlerinin hesaplanabilmesini
gerektirmektedir. Bununla birlikte, Rekabet Kurulu’nun 02-27/290-118 sayılı
kararında da ifade edildiği üzere, diğer piyasalardaki hizmet ve mallardan farklı
nitelik taşıyan müzik eserleri piyasasındaki malları oluşturan eserlerin üretilmesi
fikir, yaratıcılık ve emek gibi değeri ölçülemeyen unsurları içermektedir. Eserlerin
üretilmesini takiben çoğaltılmalarının sebep olacağı maliyet ise mevcut teknolojik 120
koşullarda göz ardı edilebilecek kadar düşük bir seviyede gerçekleşmektedir.
Dolayısıyla müzik eserleri sebebiyle katlanılan maliyetin objektif ve somut bir
şekilde belirlenmesi mümkün değildir.
Müzik eserlerinin telif ücretlerinin aşırı olduğuna dair iddianın, maliyet analizine
girilmeksizin başka ülkelerde faaliyet gösteren benzeri meslek birliklerinin
uygulamakta olduğu ücret tarifeleri ile karşılaştırılarak ele alınması da mümkündür.
Ne var ki, bu tür bir karşılaştırmanın doğru ve sağlıklı sonuçlar verebilmesi,
öncelikle Türkiye’deki ekonomik ve sosyal koşullara denk ülke örneklerinin
belirlenmesine bağlıdır. Türkiye‘nin ekonomik ve sosyal koşulları düşünüldüğünde, 130
05-48/683-177
4
müzik eserleri piyasası için, objektif olarak böyle bir örneklemenin yapılamayacağı
anlaşılmaktadır.
Bu durumda, konu hakkında 4054 sayılı Kanun’un 40 vd. hükümleri uyarınca
önaraştırma ya da soruşturma açılması halinde bu prosedürlerin sonunda, objektif
kriterlere ve maddi tespitlere dayanmaksızın, ilgili piyasanın pazar koşullarına
uygun olağan işleyişini, 4054 sayılı Kanun’un amacını aşacak nitelikte, gereğinden
fazla kısıtlayıcı tedbirler alınması söz konusu olabilecektir.
Diğer taraftan, kanun koyucu ve T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, müzik eserleri 140
piyasasının kendine özgü niteliklerini göz önüne alarak, yayıncı kuruluşlar ile
birlikler arasında belirlenen tarifelerle sözleşme yapılamaması halinde ortaya çıkan
anlaşmazlığın hangi yöntemle çözümlenebileceğini yukarıda bahsedilen
Yönetmelik’in 11. maddesinde düzenlemektedir. Buna göre, taraflar, iradi olarak,
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bir “uzlaştırma komisyonu” kurulması talebiyle
başvurabileceklerdir. İlgili Bakanlığın bu konuda öncelikle tarafların anlaşması
esasını benimsediği anlaşılmaktadır. Oluşturulacak komisyonun tarafları ücret
konusunda anlaşmaya ulaştıramaması ya da tarafların isteğe bağlı bu yolu
kullanmayı tercih etmemeleri halinde tarafların anlaşmazlığın giderilebilmesi için
yargı yoluna gitmeleri serbesttir. 150
J. SONUÇ
Şikayetin niteliğine, düzenlenen rapora göre, başvuru konusu uygulama ile ilgili
olarak 4054 sayılı Kanun’un 40 ve devamı maddeleri uyarınca önaraştırma
yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy