Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-154
Karar Sayısı : 05-48/696-184
Karar Tarihi : 21.7.2005
10
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Yüksel KAYA, Aydın ÇELEN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. 20
Esentepe Mah. Anadolu Cad. No:3 Kartal 81440
İstanbul
D. TARAFLAR :- Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.
E. DOSYA KONUSU: Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin
22.4.2005 tarih, 05-27/317-80 sayılı Kurul kararında (Karar) öngörülen
değişikliklerin yerine getirilebilmesi için 15.9.2005 tarihinde sona erecek
olan 90 günlük sürenin uzatılması talebi.
30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurul, 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı
kararında, Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. (Efpa) ve Bimpaş Bira ve
Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin (Bimpaş) kendilerinin ya da distribütörlerinin /
bayilerinin hem açık satış yapan nihai satış noktaları hem de kapalı satış
yapan nihai satış noktaları ile akdettikleri bira ürününe ilişkin rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren tek elden satın alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile tanınan muafiyetin 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 13. maddesi uyarınca geri
alınmasına karar vermiştir. Karar’da ayrıca, Karar tarihinden önce akdedilmiş
sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerinin ve bu etkiyi 40
doğuran nitelikteki diğer yükümlülüklerin anılan sözleşme metinlerinin
tamamından çıkarılmasına, bu değişikliklerin yapılabilmesi için Karar’ın tebliği
tarihinden itibaren taraflara 90 gün süre verilmesine, bu süre içinde gerekli
değişikliklerin yapıldığının Efpa ve Bimpaş tarafından Rekabet Kurulu’na
tevsik edilmesine, gerekli düzeltme yapılmadan uygulamaya devam edilmesi
halinde haklarında soruşturma açılacağının ve 4054 sayılı Kanun’un 16. ve
17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının adı geçen taraflara bildirilmesine,
Efpa ve Bimpaş ürünlerinin satışına ilişkin olarak nihai satış noktalarına
rekabet etmeme yükümlülüğü getirilemeyeceğine ve soğutucu dolaplara rakip
bira ürünlerinin konulmasının Efpa, Bimpaş ve bu teşebbüslerin bayi / 50
05-48/696-184
2
distribütörleri tarafından engellenemeyeceğine dair işbu Karar’ın bayi /
distribütörlere ve nihai satış noktalarına Efpa ve Bimpaş tarafından
bildirilmesine ve bu yükümlülüğün yerine getirildiğinin adı geçen
teşebbüslerce Karar’ın tebliği tarihinden itibaren 90 gün içerisinde Rekabet
Kurulu’na tevsik edilmesine karar verilmiştir.
Karar sonrası Kurum kayıtlarına 18.7.2005 tarih ve 4930 sayı ile giren yazıda
Efpa, Karar’da verilen 90 günlük sürenin açık satış noktaları için 2 yıl, kapalı
satış noktaları için 1,5 yıl uzatılmasını talep etmektedir. Efpa’nın anılan
talebini değerlendiren 19.7.2005 tarihli bilgi notu, 19.7.2005 tarih ve 60
REK.0.07.00.00/191 sayılı Başkanlık önergesi ile birlikte 05-48 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili bilgi notunda; Efpa tarafından yapılan
yatırımın, yatırım yapılan satış noktalarınca geri ödenmesinin özel hukuk
uyarınca çözümlenebilecek bir konu olduğu, bira sektörünün zaman
kaybetmeksizin rekabete açılabilmesi ve Karar’ın gereklerinin yapılabilmesi
için verilen 90 günlük sürenin yeterli olduğu, talep edildiği üzere kapalı satış
noktaları için 1,5 yıl, açık satış noktaları için ise 2 yıllık ek süre verilmesinin
pazarın rekabete açılmasını engelleyeceği ifade edilmektedir. 70
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Rekabet Kurulu’nun 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı kararı sonrasında
Kurum kayıtlarına 18.7.2005 tarih ve 4930/666 sayı ile giren yazıda Efpa,
Kurul kararının telafisi olanaksız zararlara ve haksızlığa neden olmaksızın
uygulanabilmesi için ek süre talep etmektedir. Efpa tarafından gönderilen
dilekçede, ek süre isteminin gerekçeleri özetle şu şekilde dile getirilmektedir:
Efpa’nın finansal desteğiyle sıfırdan oluşturulan satış noktaları satış 80
miktarı hedefine ulaşamamışken, Efpa bu noktalara finansal destek
taahhütleri altına girmiştir. Efpa bu finansal desteklerin hemen hemen
tamamını gerçekleştirmişken, bunun karşılığında satış noktaları
büyüme ve satış hedeflerini gerçekleştirememiştir. Bu yatırımların geri
ödenememesi Efpa’nın kısa vadede planladığı üretim, satış, yatırım,
stok, personel hesaplarına telafisi olmayan zararlar getireceği gibi,
birçok satış noktasına yapılan finansal destekten gerekli verimi
alamamasına ve çoğunun kapanmasına neden olabilecektir.
Karar’ın verdiği 90 günlük süre kesinlikle yeterli değildir. Nitekim AB
grup muafiyeti tebliğinin açıklayıcı notunun 86. maddesi muhtemel 90
zararlar dikkate alınarak en az 6 ay yeterli geçiş süresi verilmesini
öngörmektedir. Kurul’un öngördüğü süre Efpa’nın zararlarını dikkate
alan bir süre değildir. Efpa’nın Kurul kararını verilen bu kısa sürede
uygulaması halinde toplam kaybı yaklaşık (…………) YTL’dir. Ayrıca
münhasırlığın kalkması ile birlikte yatırım yapılan satış noktaları ile
Efpa arasındaki sıkı ilişkinin sağladığı etkin pazarlama faaliyetlerinin
yapılamamasının satışlara menfi etkisi nedeniyle zarar daha büyük
olacaktır. Diğer taraftan Efpa’nın (…………) YTL tutarındaki kaybının
diğer bira ithalatçı ve üreticilerinin ilgili satış noktalarına girişinin
finansmanı gibi kullanılması büyük bir haksızlıktır. 100
05-48/696-184
3
Bu kadar büyük zararın belli ölçüde telafisi için ek süreye ihtiyaç vardır.
Toplam (…………) YTL’lik kaybın yaklaşık (…………) YTL’si son 1,5
yılda, yani 2004 sonrası dönemde yapılan ve sözleşmesi halihazırda
devam eden açık satış noktalarına yapılan yatırımlardan
kaynaklanmaktadır. Bu kaybın önlenebilmesi için gerekli süre ise (…)
yıldır. 2004 öncesi dönemde sözleşmesi süren açık satış noktalarına
yapılan yatırımlardan kaynaklanan meblağ ise, yaklaşık (………..)
YTL’dir. Bu zararın giderilmesi için gereken süre ise (…) yıldır.
Sözleşmesi devam eden kapalı satış noktaları için de durum aynıdır.
Yani, 2004 öncesi dönemde yapılan yatırımların geri ödenmesi için 110
gereken süre (…..), 2004 sonrası dönemde imzalanan sözleşmeler
nedeniyle yapılan yatırımların geri ödenmesi için gerekli olan süre (…)
yıldır.
Bu gerekçeler sonrasında Efpa, Karar’ın telafisi mümkün olmayan zararlara ve
ortaya çıkabilecek haksızlığa (bedavacılık-free rider) neden olmaksızın
uygulanabilmesi için Karar’ın kendilerine tebliğ tarihi olan 17.6.2005
öncesindeki sözleşmelerin ilgili Karar kapsamından çıkarılarak, anılan Karar’ın
17.6.2005 tarihi sonrasında yapılacak sözleşmelere uygulanmasını ve Karar
öncesi dönemdeki halihazırda mevcut olan kapalı satış noktaları için (…) yıl, 120
açık satış noktaları için (…) yıl olmak üzere ek süre verilmesini talep
etmektedir.
Öncelikle, Avrupa Toplulukları Komisyonu’nun (Komisyon) dikey anlaşma ve
uyumlu eylem kategorilerine dair 2790/1999 sayılı Tüzüğü’nde (Tüzük) ve bu
Tüzüğün açıklanmasına ilişkin Dikey Sınırlamalara dair Rehber’in 86.
maddesinde yer alan 6 aylık geçiş süresi ile ilgili olarak konunun
netleştirilmesi gerekmektedir. Tüzük’te, tanınan muafiyetin iki şekilde
alınabileceği öngörülmektedir. İlk olarak, Tüzüğün 6. maddesine göre,
Komisyon, Tüzük uyarınca grup muafiyetinden yararlanan anlaşmaların, 130
Roma Anlaşması’nın 81(3). fıkrasındaki şartlarla bağdaşmayan etkiler
doğurması üzerine ve özellikle ilgili pazara girişin veya rekabetin rakip
sağlayıcılar veya alıcılar tarafından uygulanan benzer dikey sınırlamaların
oluşturduğu paralel ağların toplu etkisi vasıtasıyla önemli ölçüde sınırlandığı
hallerde, Tüzüğün sağladığı grup muafiyetini geri alabilecektir. Tüzüğün 6.
maddesinde, muafiyetin geri alınmasının 19/65 sayılı Tüzüğün 7(1). fıkrası
uyarınca yapılacağı ifade edilmektedir. 19/65 sayılı Tüzüğün 7(1). fıkrasında
ise, Komisyonun buna yönelik bir karar alacağı ifade edilmektedir.
Tüzüğün 8(1). fıkrasında ise, Komisyon’un çıkaracağı bir tüzük ile benzer 140
dikey sınırlamaların oluşturduğu paralel ağların ilgili pazarın %50’sinden
fazlasını kapsaması halinde, bu pazardaki belirli sınırlamaları içeren
anlaşmalara Tüzüğün uygulanmayacağını ilan edebileceği ifade edilmektedir.
Tüzüğün 8(2). fıkrasında ise, 8(1). fıkraya göre çıkarılacak bir tüzüğün, kabul
edilmesinden itibaren 6 aydan önce uygulanamayacağı ifade edilmektedir.
Tüzükte 6 ay olarak öngörülen bu süre, Tüzüğün açıklanmasına ilişkin Dikey
Sınırlamalara dair Rehber’in 86. paragrafında da yer almaktadır.
Özetlenecek olursa, grup muafiyetinin geri alınmasını düzenleyen Tüzüğün 6.
maddesi, Komisyon’un, rekabeti sınırlayıcı toplu etkiye katkısı önemli ölçüde 150
05-48/696-184
4
olan teşebbüslere yönelik alacağı bir kararla uygulanacakken, Tüzüğün 8.
maddesi ise, bireysel teşebbüslere yönelik değil, Komisyon’un çıkaracağı bir
tüzükte tanımlanan anlaşmaları yapan tüm teşebbüslere yönelik olarak
uygulanacaktır.1
Anılan Tüzüğü dikkate alarak hazırlanan 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
ilişkin Grup Muafiyet Tebliğ’in (Tebliğ) 6. maddesi, Tüzüğe benzer şekilde
düzenlenmiştir. Tebliğ’in 6(1). fıkrası, Kurul’un anlaşmaya Tebliğ ile tanınan
muafiyeti bir kararla geri alabileceğini, Tebliğ’in 6(2). fıkrası ise Kurul’un
çıkaracağı bir Tebliğ ile ilgili pazarda belirli sınırlamaları içeren anlaşmaları 160
Tebliğ’in sağladığı muafiyetin dışına çıkarabileceğini düzenlemektedir.
Dolayısıyla, Tebliğ’in 6(1). fıkrası, belirli teşebbüsleri etkileyecekken, Tebliğ’in
6(2). fıkrası ise, ilgili pazardaki belirli sınırlamaları içeren anlaşmaları yapan
tüm teşebbüsleri etkileyecektir.
Mehazı oluşturan Tüzüğün 8. maddesindeki 6 aylık geçiş süresi, ilgili pazarda
belirli sınırlamaları içeren tüm anlaşmalara grup muafiyetinin
uygulanmamasını düzenlediğinden ve Kurul kararı da sadece belirli
teşebbüslerin yaptığı anlaşmalara yönelik olduğundan, bu Karar bağlamında
en az 6 ay gibi belirli bir geçiş süresinin zorunluluğundan bahsetmek mümkün 170
değildir. Nitekim, Tebliğ’de ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’nin Açıklanmasına dair Kılavuz’da da, Tebliğ’in 6. maddesi
uyarınca alınacak bir kararda asgari bir geçiş süresi verilmesine dair bir
hüküm bulunmamaktadır.
Efpa tarafından yapılan yatırımın, yatırım yapılan satış noktalarınca geri
ödenmesi özel hukuk hükümleri çerçevesinde çözümlenebilecek bir konudur.
Bira sektörünün zaman kaybetmeksizin rekabete açılabilmesi ve Karar’ın
gereklerinin yapılabilmesi için verilen 90 günlük süre yeterli olup, talep edildiği
üzere kapalı satış noktaları için (…) yıl, açık satış noktaları için ise(…) yıllık ek 180
süre verilmesi pazarın rekabete açılmasının getireceği yararları geciktirecek,
hatta ortadan kaldırabilecektir.
Kaldı ki; alınan Karar “nihai karar” mahiyetinde olup, Kanun’un 55. maddesine
göre nihai kararlara karşı ilgili teşebbüslerin takip edeceği usul belirlenmiş
olduğundan, Karar’ın talep konusu nedeniyle yeniden ele alınarak süre
uzatımı yönünden incelenmesi de mümkün değildir.
I. SONUÇ
190
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80
sayılı Kurul kararında öngörülen değişikliklerin yerine getirilebilmesi için
15.9.2005 tarihinde sona erecek olan 90 günlük sürenin uzatılması talebinin
reddine
1 Bkz. Dikey Sınırlamalara dair Rehber, 74., 80. ve 81. paragraflar. OJ C 291, 13.10.2000, s. 1 – 44.
05-48/696-184
5
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
05-48/696-184
6
21.7.2005 tarih ve 05-48/696-184 sayılı Kurul Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin, 22.4.2005 tarihli Kurul
kararında öngörülen değişikliklerin yerine getirilebilmesi için verilen 90 günlük
sürenin uzatılması ile ilgili talebinin reddine, bu tür, muafiyetin kaldırılması
kararlarının alınmasından sonra gerekli değişikliklerin yapılabilmesi için en az
6 ay süre tanınmasının uygun olacağı, AB Komisyon kararlarının da bu yönde
verildiği, dolayısıyla talebin kabul edilmesi gerektiği gerekçesiyle
katılmıyorum.
Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI
05-48/696-184
7
Rekabet Kurulunun 21.7.2005 tarihli, 05-48/696-184 sayılı Kararına İlişkin
FARKLI GEREKÇE
Kurulun anılan kararında, Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.nin
90 günlük süre uzatımı talebi reddedilmiştir. Kurul bu kararı verirken
gerekçelerinden biri olarak, Kurul kararlarına karşı itiraz meciinin Danıştay
olduğu, kararına bir itiraz vaki olduğu takdirde Kurulun bu itirazı
değerlendiremeyeceği şeklindeki Danıştay kararına dayanmıştır.
Ortada esas itibariyle Kurul kararına itiraz olarak algılanabilecek bir
durum yoktur. Teşebbüs başvurusunda Kurul kararına itiraz etmemekte,
ancak bu kararın gereğinin yerine getirilmesinin Kurulca öngörülen sürede
mümkün olamayacağı gerekçesiyle süre uzatımı talebinde bulunmaktadır. Bu
süre uzatımı talebini Karara karşı bir itiraz olarak değerlendirmemek gerekir.
Öte yandan, bir kurul kararına karşı tekrar Kurula itirazda
bulunulmasının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 11. Maddesine
göre her zaman için mümkün olduğunu da düşünmekteyiz. 4054 sayılı
Kanunun 55. Maddesi, madde başlığından da anlaşılabileceği gibi, Kurul
kararlarına karşı yargı yolunu göstermek üzere vaz edilmiştir. Maddeyi, Kurula
itirazın mümkün olmadığı, sadece Danıştaya dava açılabileceği; bir başka
deyişle, 2577 sayılı Kanunun 11. Maddesinin zımnen ilga edildiği şeklinde
anlamanın mümkün olmadığı düşünülmektedir.
Bütün bu değerlendirmeler dikkate alındığında, teşebbüs tarafından
yapılan başvurunun incelenmeksizin reddinin doğru olmadığını düşünmekle
beraber, teşebbüsün erteleme talebinde dile getirilen hususların ertelemeyi
gerekli kılacak haklılıkta ve yeterlilikte olmaması nedeniyle, Kararın sonuç
bölümüne katılmaktayım.
Mehmet Akif ERSİN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy