Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-2-41 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 05-49/710-195
Karar Tarihi : 28.7.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Derya YENİŞEN, Ilgaz SARIOĞLU
C. ŞİKAYET EDEN : İhbar
D. HAKKINDA
ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Sinegraf Film Yapım Yönetim Ltd. Şti. 20
Koşuyolu Mah. Salih Omurtak Cad.
No:80 Koşuyolu Kadıköy/İstanbul
- Sinema Dizi Yapımcılık ve Prodüksiyon Müzik Yapım
ve İletişim Sistem Paz. Tur. İç ve Dış Ticaret A.Ş.,
A. Adnan Saygun Cad. Güzel Konutlar Sitesi H Blok
Daire:8 Ulus Beşiktaş/İstanbul
- Gold Filmcilik Sinemacılık Ltd. Şti.
Karanfil Cad. Geyikli Sok. No:1 1. Levent
Beşiktaş/İstanbul
- TMC Film Yapım Ltdç Şti. 30
Gazeteciler Sitesi Dergiler Sok.
No:29/2 Esentepe/İstanbul
- BKM Ltd. Şti.
Maya Meridyen Plaza, Ebulula Cad. D:2 Blok
K.3 Akatlar/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Televizyon dizisi yapımcılığı piyasasında faaliyet
gösteren Sinegraf Film Yapım Yönetim Ltd. Şti., Sinema Dizi Yapımcılık ve
Prodüksiyon Müzik Yapım ve İletişim Sistem Paz. Tur. İç ve Dış Ticaret A.Ş.,
Gold Filmcilik ve Sinemacılık Ltd. Şti., TMC Film Yapım Ltd. Şti. ve BKM Ltd. 40
Şti. arasında oyuncu transferi yapmama, transfer olduğu takdirde sabit
ücretler uygulama konusunda yapılan anlaşma.
05-49/710-195
2
F.İDDİALARIN ÖZETİ : Kurum kayıtlarına 20.5.2005 tarihinde intikal eden ihbar
dilekçesinde özetle; 19.5.2005 tarihli Günaydın gazetesinde yer alan bir köşe
yazısında Osman Yağmurdereli’nin “Başka Yerde Yok” adlı tv programında
kendisinin de aralarında bulunduğu ve “Muhteşem Beşli” olarak andığı Osman
Sınav (Sinegraf), Necati Akpınar (BKM), Faruk Turgut (Gold Film), Erol Avcı 50
(TMC) tarafından tv dizisi oyuncularına ilişkin olarak birtakım prensip kararlarının
alındığı, bu kararların diziler arası oyuncu transferi yapmamak, yapılırsa da
oyuncular için sabit fiyat belirlemeye yönelik olduğuna dair açıklamalar yaptığı öne
sürülmüştür.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.5.2005 tarih ve 3412 sayı ile intikal
eden ihbar dilekçesine ilişkin olarak hazırlanan 10.6.2005 tarih ve 2005-2-41/İİ-
05-DY sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 17.6.2005 tarihli
toplantısında görüşülmüş ve 05-40/555-M sayılı Kurul Kararı ile dosya konusu
iddialarla ilgili olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. 60
Hakkında önaraştırma açılan Sinema Dizi Yapımcılık ve Prodüksiyon Müzik Yapım
ve İletişim Hiz. Paz. Tur. İç ve Dış Tic. A.Ş.’nde, 22.6.2005 tarihinde firma sahibi
Osman Yağmurdereli’nin engel olması nedeniyle, yerinde inceleme
yapılamamıştır. Bunun üzerine, 4054 sayılı Kanun’un 4971 sayılı Kanun ile
değiştirilmiş 15. maddesi gereğince, 22.6.2005 tarihinde T.C. İstanbul 3. Sulh
Ceza Mahkemesi Hakiminden yerinde inceleme yapılmasına ilişkin karar alınmış;
adı geçen şirkette yerinde inceleme ancak bir gün sonra 23.6.2005 tarihinde
2005/932 sayılı söz konusu mahkeme kararının ibrazı üzerine yapılabilmiştir.
Raportörler tarafından hazırlanan ve yerinde incelemenin engellenmesi nedeniyle 70
1 günlük para cezası kesilmesini öngören 27.6.2005 tarih ve 2005-2-41/B.N.-05-
D.Y. sayılı Bilgi Notu Rekabet Kurulu’nun 05-41 sayılı toplantısında görüşülmüş ve
“Görevli raportörler tarafından yerinde inceleme yapılmasının engellenmesi
sebebiyle, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 15. maddesinin
(a) bendi delaletiyle, 17. maddesinin (d) bendi gereğince… Sinema Dizi Yapımcılık
ve Prodüksiyon Müzik Yapım ve İletişim Hiz. Paz. Tur. İç ve Dış Tic. A.Ş.’nin 580
YTL para cezası ile cezalandırılmasına” karar verilmiştir.
17.6.2005 tarihli 05-40/555-M sayılı önaraştırma açılmasına ilişkin Kurul Kararı
uyarınca düzenlenen 20.7.2005 tarih ve 2005-2-41/Ö.A.-05-DY sayılı Önaraştırma 80
Raporu 22.7.2005 tarih ve REK.0.06.00.00/110-81 sayılı Başkanlık önergesi ile
05-49 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Sinema A.Ş., Gold Film, BKM,
TMC ve Sinegraf’ın oyuncu transferini engellemek ve oyuncu ücretlerini
sabitlemek amacıyla bir anlaşmaya varmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettiği,
Anılan anlaşmanın televizyon dizisi yapımcılığı piyasasında uygulanması ve
rekabeti sınırlayıcı etki doğurması olasılıklarının düşük olması ve usul ekonomisi 90
açısından, anılan teşebbüslere sözü edilen anlaşmaya ve bu anlaşmaya dayalı
05-49/710-195
3
girişimlere derhal son verme taahhüdünde bulunmaları yönünde 4054 sayılı
Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca yazılı görüş gönderilmesinin
uygun olacağı,
Tarafların yazılı görüşte bildirilen taahhütte bulunmaları halinde taraflar hakkında
soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşlerine yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar 100
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Sinema A.Ş., Gold Film, BKM, TMC ve Sinegraf’tan oluşan incelemeye konu olan
5 teşebbüs, ATV, Kanal D ve Show Tv başta olmak üzere ulusal açık televizyon
kanallarında yer alan televizyon dizilerinin yapımı işiyle iştigal etmektedir.
Televizyon yayıncılığına, kanallarının en büyük gelir kaynağı olan reklamlar
açısından bakıldığında, reklam pastasının neredeyse tamamına yakınının ulusal
yayın yapan açık kanallar arasında paylaşıldığı bilinmektedir. Yukarıda yer verilen
teşebbüslerin yapımını üstlendikleri televizyon dizileri de, bu kanallarda yayınlanan
ve yüksek izlenme oranı elde etmek suretiyle televizyon kanallarına önemli
düzeyde reklam geliri kazandıran yapımlardır. Bu çerçevede, TMC, Bir İstanbul 110
Masalı (ATV), Aliye (ATV), Yağmur Zamanı (Show TV); BKM Savcının Karısı
(ATV); Gold Film Haziran Gecesi (Kanal D), Büyük Yalan (Kanal D); Sinegraf
Kurtlar Vadisi (Show Tv), Ekmek Teknesi (Show Tv) ve Sinema A.Ş. Melekler
Adası (ATV) ve Köpek (ATV) adlı dizilerin yapımcılığını üstlenmektedir.
Bu dizilerin yapım işi ise, başlı başına bir faaliyet konusudur. Yayıncılık sektöründe
bu faaliyet büyük ölçüde yapımcı şirketler tarafından yürütülmektedir. Yapımcı
şirketler, senaryo, oyuncu kadrosu gibi faktörleri bir araya getirmekte, dizilerin
çekimini gerçekleştirmekte ve ortaya çıkan ürünleri (dizileri) televizyon kanallarına
pazarlamaktadır. Bu dizilere olan talep, ulusal açık kanalların sürekliliği olan ve 120
uzun dönemli reklam geliri elde edebilme ihtiyacından doğmaktadır. Bu spesifik
talebi karşılaması bakımından “tv dizisi yapımcılığı” ilgili ürün pazarını
oluşturmaktadır.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Önaraştırma kapsamında incelenen teşebbüsler, Türkiye’de kurulu şirketlerdir ve
Türkiye’de yayın yapan televizyon kanalları için dizi yapımıyla iştigal etmektedir.
Dolayısıyla coğrafi pazar Türkiye ile sınırlıdır.
130
I.2. Yapılan Tespitler
I.2.1. İhbara Konu Anlaşma
Hakkında önaraştırma açılan 5 teşebbüsün iş yerlerinde ve buna ilave olarak
24.6.2005 tarihinde Televizyon ve Sinema Film Yapımcıları Meslek Birliği
(TESİYAP)’nde yapılan yerinde incelemede, ihbara konu olan tv dizisi yapımcıları
05-49/710-195
4
arasında oyuncu transferi yapmama, yapıldığı takdirde sabit ücretler
uygulanmasına ilişkin anlaşma yapıldığına dair herhangi bir belge bulunamamıştır.
Taraflar, sektörün önde gelen aktörleri olarak zaman zaman bir araya geldiklerini
ve sektöre ilişkin sorunları değerlendirdiklerini belirtmişler ancak böyle bir 140
anlaşmanın varlığının ve uygulamasının sektörün yapısı nedeniyle de mümkün
olmadığını ifade etmişlerdir.
I.2.2. Program Kayıtları
Osman Yağmurdereli, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu’ndan temin edilen Cine 5
Kanalı’nda 16.5.2005 tarihinde yayınlanan “Başka Yerde Yok” adlı programa ilişkin
kasette,
“Bizim TESİYAP diye bir birliğimiz var. Ama onun dışında da bizim bir
çekirdek, benim muhteşem beşli adını koyduğum bir grubumuz var. Ayda iki 150
kere yemek yiyoruz sürekli ve dertleşiyoruz. Bana göre, şimdiye kadar bu
sektörde yapılmış, sanatçıların ücretlerinin yükselmesinin nedeni bizim
birbirimizi rakip görmemizden dolayı oldu. Ben bu rekabeti ortadan
kaldırmak istedim ve bunun ilk adımlarını attım. Biz muhteşem beşliler
şöyleyiz: Ben, Osman Sınav, Necati Akpınar, Erol Avcı ve Gold Film Faruk
Turgut. Biz beşimiz bu sektörün %90’ını üreten arkadaşlarız. Biz beşimiz
birbirimizden habersiz, birbirimizin sanatçılarına iş teklif etmeyeceğiz,
onların fiyatlarını birbirimize sorarak ayarlıyoruz. Sezon başlarken “Ağabey
sen şuna ne verdin, sen şuna ne verdin?” diye soruyorlar ve bu sektörü
düzelteceğiz. Yani bu başıboşluk. Çünkü bu iş böyle giderse, belki 160
sanatçılar bana kırılacaklar ama bir mutlu azınlık yaratacağız sanatçılardan
oluşan. Onların villaları, tekneleri, arabaları, birer tane ikişer tane olacak.
Bu paralarla böyle giderse yapımcılar da git gide kanallarla teknik kadro ve
sanatçılar arasında ezilen bir duruma gelecekler. Çünkü her zaman
ödemeler her kanaldan çok düzgün olmayabilir ama yapımcının görevi
sanatçılarının ve ekibinin parasını zamanında ödemesidir. Bu problemleri
daha rahat ve kolay aşabileceğimizi düşünüyorum. …”
şeklinde açıklamalarda bulunmaktadır.
Yine Osman Yağmurdereli, HaberTürk Kanalı’nda 1.5.2005 tarihinde yayınlanan 170
“Full Ekran” isimli programda ise,
“Ben, mesela, dört yapımcıya çok güveniyorum, gözüm kapalı. Biz onlarla
beraber yemek de yiyoruz, dertleşiyoruz. Osman, Necati, Erol Avcı, Faruk
Turgut. Ve ben bu 5 kişinin Türkiye’deki dizi sektörünü bilen en iyi 5 kişi
olduğunu düşünüyorum…..”
şeklinde açıklamalarda bulunmuştur.
05-49/710-195
5
I.2.3. Sektörün İşleyişine İlişkin Bilgiler 180
Televizyon dizileri, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında
sinema eseri tanımı içinde yer almaktadır. Yapımcı ise aynı Kanun çerçevesinde
filmlerin özgün bir biçimde ilk kaydını yapan gerçek ya da tüzel kişidir. Yapımcı,
eser sahipleri ve icracı sanatçılar ile akdetmiş olduğu sözleşmeler vasıtasıyla, eser
sahiplerinin ve icracı sanatçıların FSEK kapsamında sahip olduğu mali hakları
(işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim) kullanma yetkisini
devralmaktadır. Yapımcılar, öncelikle bir dizi senaryosu ve bu dizide rol alabilecek
baş rol oyuncularından oluşan projelerini kanallara sunarlar. Bu projelerin bir kanal
tarafından beğenilmesi üzerine oyuncu ve teknik kadro oluşturulur, gerekli 190
yatırımlar yapılır ve çekimlere başlanır.
Yapımcı, televizyon dizilerinin çekimlerini tamamlar, dizilerin bantlarını yayına
hazır hale getirir ve bu bantlarla birlikte, hak sahiplerinden devralmış olduğu mali
hakları kullanma yetkisini tv kanalları ile yaptığı sözleşmeler ile tv kanallarına
devreder. Yapımcı-tv kanalı arası sözleşmeler, kanalların mali hakları kullanma
yetkisini devraldıktan sonra hangi tasarruflarda bulunabileceği, yapımcıların ve
kanalların sorumluluklarının ne olduğu, kanalların yapımcılara hangi esaslara göre
ödeme yapacağı gibi konuları düzenlemektedir.
200
Televizyon dizilerinin gider ve masrafları yapımcı tarafından karşılanır. Kanallar ise
yapımcılara, bölüm başına, rating oranına göre belirlenmek üzere ödeme
yapmaktadır. Genelde tv kanalları ile yapımcılar arasındaki sözleşmelerde
projelerin ilk 4 bölümünün satın alınması taahhüt edilmektedir. Tv dizisi için bu
süre bir çeşit deneme süresi niteliği taşımaktadır. Nitekim, dizinin aldığı ilk izlenme
oranları dizinin yayından kaldırılıp kaldırmamasında önemli rol oynamaktadır.
Ayrıca, bu süre dizinin yayın tarih ve saatinde de değişiklik yapmak suretiyle
izlenme oranının arttırılabileceği süredir. İyi izlenme oranları üzerine, kanal ve
yapımcı memnun kalırlarsa dizi çekimlerine devam edilmektedir.
210
Oyuncu başarısının dizinin başarısında yani izlenme oranlarında, dizinin
başarısının da oyuncu başarısında önemli katkısı bulunmaktadır. Bir başka deyişle
bu iki faktör birbiriyle etkileşim içindedir. Dizi izlenme oranları yüksek oldukça ve
çekimlere devam edildikçe, oyuncu ücretlerinde artış olmakta; diğer taraftan
oyuncuların performansı arttıkça dizinin izlenme oranı artmaktadır. Başarılı diziler,
bu anlamda, özellikle tanınmayan oyuncular için kendilerini gösterebilme fırsatı
sunmaktadır. Nitekim, dizi başına 3.000 YTL ile başlayan bir oyuncu bir sonraki
sezon başka bir dizide başarılı olduğu takdirde 15.000-20.000 YTL ücretle rol
alabilmektedir.
220
I.3. Hukuki Değerlendirme
4054 sayılı Kanunun 4. maddesinin (a) bendi gereğince ”mal veya hizmetlerin alım
ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım
yahut satım şartlarının tespit edilmesi” yasaktır. Bu çerçevede, tv dizisi yapımcıları,
05-49/710-195
6
oyuncu ücretlerini anlaşma yoluyla belirledikleri takdirde, bu eylemin maddede
bahsi geçen alım fiyatlarını belirleme anlamına geleceği ve bu durumun açık bir
biçimde rekabetin engellenmesi amacını taşıyacağı ve alınan prensip kararlarının
uygulanması halinde piyasada rekabetin engelleneceği açıktır.
230
Nitekim, Sinema A.Ş.’nin sahibi Osman Yağmurdereli’nin 16.5.2005 tarihinde
yayınlanan “Başka Yerde Yok” adlı programda yaptığı açıklamalar, tv dizisi
yapımcılığı piyasasında oyuncu ücretlerinin yükseltilmemesini sağlayarak,
rekabetin ortadan kaldırılması niyetini taşıdığı izlenimini güçlendirmektedir.
Ancak, yapılan yerinde inceleme ve görüşmelerde, 5 büyük yapımcı şirket
arasında, Osman Yağmurdereli’nin beyan ettiği şekilde oyuncu ücretleri ve
transferine ilişkin kararlar alındığına ilişkin herhangi bir iletişimi (yazışma, e-mail,
ajanda notu v.b.) gösterir kanıt bulunamamıştır. Bu yapımcıların büyük bir kısmının
üyesi olduğu meslek birliği TESİYAP’da yapılan yerinde incelemelerde de, birlik 240
çatısı altında oyuncu ücretleri ve transferine ilişkin alınmış herhangi bir karara
rastlanmamıştır. Öte yandan, Raportörlerin 5 büyük yapımcı şirket yetkilileri ile
yaptıkları görüşmelerde, yazılı veya sözlü böyle bir anlaşmanın varlığı
reddedilmiştir.
Bu değerlendirmeler çerçevesinde, Osman Yağmurdereli’nin 5 yapımcının oyuncu
ücretlerini belirli bir seviyede tutmak ve oyuncu transferini engellemek amacıyla
anlaştıklarına dair Osman Yağmurdereli’nin tek taraflı açıklamalarını destekleyici
nitelikte somut delillere ulaşılmaması ve uygulamada rekabetin ihlal edildiğine dair
hiçbir emarenin bulunmaması nedeniyle, Sinema A.Ş., Gold Film, BKM, TMC ve 250
Sinegraf hakkında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde bir soruşturma açılmasına
gerek bulunmadığı kanısına ulaşılmıştır.
Ancak, söz konusu açıklamaların tarafların irade uyuşmasıyla bir anlaşmaya
dönüşmesi ve böylece tv dizisi yapımcılığı piyasasında oyuncu transferinin
engellenmesi ve oyuncu ücretlerinin sabitlenmesi suretiyle rekabetin kısıtlanması
ihtimali bulunduğundan, 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca hakkında önaraştırma yapılan teşebbüslere yazılı görüş gönderilmesi
gerektiği sonucuna varılmıştır.
260
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Sinegraf Film Yapım Yönetim Ltd. Şti., Sinema Dizi Yapımcılık ve Prodüksiyon
Müzik Yapım ve İletişim Sistem Paz. Tur. İç ve Dış Ticaret A.Ş., Gold Filmcilik
ve Sinemacılık Ltd. Şti., TMC Film Yapım Ltd. Şti. ve BKM Ltd. Şti.’nin oyuncu
transferini engellemek ve oyuncu ücretlerini sabitlemek amacıyla anlaşmaya
vardıklarına ilişkin olarak Osman YAĞMURDERELİ’nin tek taraflı beyanlarını
destekleyici nitelikte bulgulara ulaşılamadığından, adı geçen teşebbüsler
hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, 270
05-49/710-195
7
2- Ancak, söz konusu beyanların tarafların irade uyuşmasıyla bir anlaşmaya
dönüşmesi ve böylece televizyon dizisi yapımcılığı piyasasında oyuncu
transferinin engellenmesi ve oyuncu ücretlerinin sabitlenmesi suretiyle
rekabetin kısıtlanması ihtimali bulunduğundan, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin ihlaline yol açabilecek nitelikteki bu tür davranışlardan
kaçınılmasını teminen aynı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca
hakkında önaraştırma açılan teşebbüslere yazılı görüş gönderilmesine
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir. 280
05-49/710-195
8
Rekabet Kurulu’nun 28.07.2005 tarih ve 05-49/710-195 sayılı Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
Sinema Dizi Yapımcılık ve Prodüksiyon A.Ş. sahibi Osman
Yağmurdereli tarafından, bir televizyon programında açıkça rekabeti
ortadan kaldırmak amacıyla 5 büyük yapımcı arasında anlaşmaya
varılmış olduğunun ilan edilmesi, diğer yapımcılar tarafından bu
anlaşmanın mevcut olmadığının açıklanmaması ve Gold Filmcilik
Sinemacılık Ltd. Şti. Yönetim Kurulu Başkanı Faruk Turgut’un
beyanının içeriği nazara alındığında teşebbüslerin rekabeti kısıtlama
amacı taşıyan bir anlaşma yaptıklarını göstermektedir. O nedenle
önaraştırmaya tabi tutulan 5 teşebbüsün 4054 Sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal edip etmediklerinin saptanması için haklarında
soruşturma açılması gerekmektedir.
Açıkladığım nedenlerle adı geçen teşebbüsler hakkında
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına dair alınan 28.07.2005
tarih 05-49/710-195 sayılı karara karşıyım.
M.Sıraç ASLAN
Kurul Üyesi
05-49/710-195
9
Full & Egal Universal Law Academy