Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-1-107 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 05-51/752-203
Karar Tarihi : 15.8.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Mehmet Akif ERSİN
B.RAPORTÖRLER : H. Gökşin KEKEVİ, Salim AYDEMİR, M. Oğuzcan BÜLBÜL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.
İş Kuleleri 3. Kule 4. Levent İstanbul 20
D. TARAFLAR : - Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.
İş Kuleleri 3. Kule 4. Levent İstanbul
- Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. Yetkili Satıcıları ve
Müşterileri
E. DOSYA KONUSU: Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin tüm
müşterilerine uyguladığı Genel Çalışma Koşullarına ve Yetkili
Satıcılarına uyguladığı Çalışma Koşullarına menfi tespit belgesi 30
verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Paşabahçe)
tarafından 30.7.2003 tarih, 3612 sayı ile yapılan ve en son 4.8.2005 tarih,
5450 sayılı belge ile eksik bilgileri tamamlanan başvuru üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4, 5 ve 8. maddeleri uyarınca
yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 8.8.2005 tarih, 2003-1-107/MM-05-
HGK sayılı Ön İnceleme Raporu; 9.8.2005 tarih, REK.0.05.00.00-130/171
sayılı Başkanlık önergesi ile 05-51 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır. 40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
a) Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. Yetkili Satıcılar İle Çalışma
Koşulları’na;
- 1. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde yer alan hükümler nedeniyle Menfi
Tespit Belgesi verilemeyeceği,
- Söz konusu çalışma koşullarının, 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında olduğu, 50
05-51/752-203
2
b) Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. Genel Çalışma Koşulları’na;
- 11. maddesinin (k) bendinde yer alan hüküm nedeniyle Menfi Tespit
Belgesi verilemeyeceği,
- Söz konusu çalışma koşullarının, 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında olduğu,
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirime konu olan çalışma koşulları kapsamında şu ürünler bulunmaktadır:
- Soda camından mamül otomatik ürünler
- Soda camından mamul el imalatı ürünler
- (Kurşun) Kristal camından mamul el imalatı ürünler 70
- Borosilikat camdan yapılmış, ısıya dayanıklı ürünler
- Cam Çubuk
- Camdan mamul laboratuvar malzemeleri.
H.1.1.1. Soda Camından Mamül Otomatik Cam Ev Eşyası
Soda camından otomatik olarak üretilen cam ev eşyası Paşabahçe’nin
satışlarının adet bazında % 90’ından fazlasını oluşturmaktadır. Söz konusu
ürün pazarında soda camından mamul mutfak ve sofra eşyası kapsamında
yer alan ayaklı-ayaksız bardak, fincan, tabak, kase, saklama kapları, 80
meyvelik, kana ve sürahiler ile vazo, küllük vb. ürünler yer almaktadır.
H.1.1.2. Soda Camından Mamul El İmalatı Ürünler
Soda camından mamul el imalatı ürünler ürün grubu içinde hem otomatik
olarak üretilebilen cam ev eşyası ürünler hem de otomatik olarak üretilmesi
mümkün olmayan serbest şekil, dekoratif ürünler yer almaktadır. Söz konusu
ürünlerde sanatsal boyut ön plana çıktığı için tasarımlar otomatik ürünlerden
daha özgün olabilmektedir.
90
Bu ürün grubu içinde yer alan ürünler, otomatik üretimle karşılaştırıldığında
daha yüksek fiyatlı olup, çok daha düşük miktarlarda satılmaktadır. Bu ürün
grubunun dağıtım kanalı, soda camından mamül otomatik ev eşyası
grubununki ile aynıdır.
05-51/752-203
3
H.1.1.3. (Kurşun) Kristalden Mamul El İmalatı Ürünler
100
Bu başlık altında yer alan ürünler otomatik olarak üretimi mümkün
olan/olmayan tasarımları içermektedir. Bu ürünler, gerek camın niteliği ve
gerekse kullanım alanlarına uygun olarak çok daha sanatsal ve özel
tasarımların uygulanabildiği el imalatı tekniği ile üretilmektedir. Bu ürün
grubundaki ürünler, camın kırılma indisini artıran ve böylece camın ışığı
yansıtma özelliğini artırarak göze hoş görünmesini sağlayan % 24 oranında
kurşun oksit içermektedir.
Kurşun kristal el imalatı ürünleri, özel bir birim tarafından gerçekleştirilen
tasarımlara uygun olarak elde dekorlanmakta ve/veya üzerine başka ikincil 110
işlemler uygulanmaktadır. Sözü edilen özellikleri ile kristal ev eşyaları yaygın
olarak hediyelik, çeyizlik ve özel zamanlarda kullanım amaçlı satın
alınmaktadır. Bu ürünler için belirlenen fiyatlar da otomatik ve el üretimi soda
camı ürünlerden daha yüksektir.
H.1.1.4. Borosilikat Camdan Mamul Sofra ve Mutfak Eşyaları
Borosilikat camdan mamul sofra ve mutfak eşyaları ise ısıya dayanıklı olması
nedeniyle soda camından mamul eşyadan farklı kullanım amacı içermektedir.
Söz konusu ürün grubu içinde yuvarlak -kare- oval tepsiler, yuvarlak -kare- 120
oval kaseler, kapaklı tencereler, kek kalıpları, sufle ve sütlaç kapları yer
almaktadır. Bu ürünlerin dağıtım kanalları otomatik cam ürünlerinden farklılık
göstermemektedir.
H.1.1.5. Cam Çubuk ve Camdan Mamul Laboratuvar Malzemeleri
Cam çubuk, nihai bir ürün olmayıp, bir ara malıdır. Özel kompozisyonda bir
cam olan bu ürün preslenerek “damla” ya da “badem” olarak tabir edilen avize
taşı haline getirilerek aydınlatma sektöründe kullanılmaktadır. Dağıtım kanalı
açısından bakıldığında, bu ürünün, avize imalatçıları ve bunlara avize taşı 130
sağlayan ara imalathaneler tarafından talep edildiği görülmektedir.
Camdan mamul laboratuvar malzemeleri, makinada imal edilenler (beherler)
ve el imalatı olarak üretilen teknik ürünler, deney tüpleri ve diğer ürünler
(erenler, balon, balon joje, büret ayırma hunileri, soğutucular vb.) şeklinde
sınıflandırılabilmektedir. Söz konusu ürünlerin dağıtım kanalında hem tıbbi
alet, cihazlar ve kimyasal malzeme satan toptan satıcılar yer almakta hem de
söz konusu ürünleri direkt kullanacak olan nihai kullanıcılar yer almaktadır.
Ancak; bildirim formunda, laboratuvar malzemeleri ile ilgili olarak
Paşabahçe’nin artık üretiminden çekildiği belirtildiğinden, bu pazara ilişkin 140
hehangi bir değerlendirme yapılmamıştır.
Bu bilgiler ışığında, ilgili ürün pazarı “soda camından mamul otomatik ürünler,
soda camından mamul el imalatı ürünler, (kurşun) kristalden mamul el imalatı
ürünler, borosilikat camdan yapılmış ısıya dayanıklı ürünler ve cam çubuk”
olarak tespit edilmiştir.
05-51/752-203
4
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Başvuru konusu bildirime konu sözleşmelerde yer alan ürünlerin satışı
aşamasında, pazar koşulları bakımından ülkenin tamamında homojen 150
özelliklere sahip olması ve bölgesel nitelik taşımaması nedeniyle herhangi bir
bölgesel coğrafi pazar söz konusu değildir. Bu nedenle ilgili coğrafi pazar,
“Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak tespit edilmiştir.
H.1.3. Türkiye Cam Ev Eşyası Pazarı
Türkiye cam ev eşyası pazarı, nihai tüketici/kullanıcı nezdinde “ev kesimi”,
“ikram kesimi” ve “endüstri kesimi” olmak üzere üç ana kesimden
oluşmaktadır. Hanelerde ve bireysel kullanım amaçlı “ev kesimi” toplam yurtiçi
cam eşya pazarının adet düzeyinde ortalama % 55-60’ını; tatil köyleri, oteller 160
gibi konaklama tesisleri ile lokantalar, kahvehaneler gibi tesislerde kullanım
amaçlı “ikram kesimi” satışların % 30’unu; cam ürünlerin bir yan ya da ara mal
olarak kullanımı amaçlı “endüstri kesimi” satışları ise %10’unu
oluşturmaktadır. Bu bağlamda, Paşabahçe’nin de yurtiçi satışlarını ihtiyaçları
ve hizmet biçimleri farklılaşmış üç ana nihai tüketici/kullanıcı kesimi olan ev,
ikram ve endüstri kesimlerine göre biçimlendirdiği görülmektedir.
H.1.3.1. Ev Kesimine Yönelik Satışlar
Halihazırda yaklaşık 15 milyon adet olan hanelere ve kişilerin bireysel satın 170
alımlarına yönelik cam ev eşyası satışları “ev kesimi satışlarını”
açıklamaktadır. Hızlı tüketilen bir ürün olan olan cam ev eşyası müşteri yapısı,
taşıdıkları ürün parkı, lojistik ihtiyaçları gibi hususlar bakımından belirgin
farklılıklar arz etmektedir.
Bu grup içerisinde yer alan ürünler, farklı boyutlardaki zücaciye
dükkanları/mağazaları, mahalle bakkalları, semt pazarları, seyyar satıcılar,
çeşitli boyutlardaki marketler, departmanlı mağazalar, ihtisas mağazaları gibi
çok çeşitli perakende satış noktaları aracılığı ile nihai tüketiciye/hanelere
ulaşabilmektedir. Paşabahçe’nin dağıtım sistemi, ürünlerinin söz konusu farklı 180
satış noktalarında ve yaygın biçimde satışa sunulmakta olduğu durumun
karşılığı olarak, çok kanallı ve çok yönlü bir dağıtım sistemi bulunmaktadır.
H.1.3.2. İkram Kesimi ve Bu Kesime Yönelik Satışlar
Tatil köyleri ve oteller gibi konaklama tesisleri ile lokantalar, kahvehaneler gibi
yeme içme tesislerinin satın almalarına yönelik cam ev eşyası satışlarıdır.
İkram kesimi satışları üç ana bölümden oluşmaktadır. Bunlar; birinci sınıf tatil
köyleri ve 4-5 yıldızlı otellerden oluşan konaklama tesisleri ile lüks ve birinci
sınıf yeme içme tesisleri, 3 yıldız ve altı konaklama tesisleri ile birinci sınıfın 190
altı yeme içme tesisleri ve kahvehanelerdir.
05-51/752-203
5
H.1.3.3. Endüstri Kesiminine Yönelik Satışlar
Kendi ürünlerinin satışını artırmak için promosyon malzemesi olarak cam ev
eşyası kullanan firmalar ile kendi sınai üretimlerinin bir parçası olarak kullanıp
tümüyle farklı bir ürün üretenlere ve kendi ürettikleri ürünler için sınai kap
mahiyetinde cam kullanmayı tercih eden firmalara yapılan satışlardır. 200
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
H.3.1.1 Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. Yetkili Satıcılar İle
Çalışma Koşulları
Bahse konu çalışma koşullarının, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi
kapsamında değerlendirilmesi gereken maddelerine aşağıda yer verilmiştir: 210
Düzenlemenin, “Paşabahçe’nin Hakları” başlıklı 1. maddesinde;
“a) Paşabahçe yetkili satıcılarının performanslarına göre veya dağıtım
ihtiyaçlarına göre ekteki listeye ilaveler yapmak veya ekteki listeden
çıkartmalar yapmak hakkına sahiptir.
Performans ile;
…
-Rakip ürün satıp satmaması,
…
anlaşılmalıdır.” 220
denilmek suretiyle, rakip ürün satıp satmama, yetkili satıcı olma kriterleri
arasında sayılmaktadır. Yani, rakip ürün satan teşebbüsler, yetkili satıcılıktan
çıkarılabilecektir. Bu durum, Paşabahçe tarafından gönderilen 4.8.2005 tarih,
5450 sayılı yazıda da açıkça ifade edilmekte ve rakip ürün satıp satmamanın
yetkili satıcılık kriterlerinden birisi olduğu, bu konunun yakında ilgili taraflara
duyurularak uygulamaya konulacağı beyan edilmektedir. Dolayısıyla, bu
düzenlemenin, yetkili satıcılar için rekabet etmeme yükümlülüğü niteliğinde
olduğu açıktır.
230
Yine aynı maddenin (b) bendinde; “Paşabahçe, yetkili satıcısına yıllık
ciro/adet hedefi, ürün karışımı, ürün gruplarına göre hedefler, dağıtım
hedefleri gibi performans ölçüm kriterleri verme hakkına sahiptir.”
denilmektedir. Bu düzenleme de, yetkili satıcılara dolaylı olarak rekabet
etmeme yükümlülüğü getirebilecek nitelikte bir düzenlemedir.
Sözleşmeye ilişkin yukarıda yer verilen maddelerle yetkili satıcı üzerine
rekabet etmeme yükümlülüğü getirildiğinden, söz konusu düzenlemeler
Kanun’un 4. maddesine aykırıdır. Dolayısıyla, bahse konu çalışma koşullarına
ilişkin olarak Menfi Tespit Belgesi verilmesi mümkün değildir. 240
05-51/752-203
6
H.3.1.2. Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. Genel Çalışma Koşulları
Bahse konu çalışma koşullarının, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi
kapsamında değerlendirilmesi gereken maddelerine aşağıda yer verilmiştir:
Çalışma koşullarının “Diğer” başlıklı 11. maddesinin (k) bendinde; “Paşabahçe
anlaşma yaptığı müşterilerine asgari alım limitleri getirmekte serbesttir.”
ifadesi yer almakta olup, bu düzenleme, müşterilere dolaylı olarak rekabet 250
etmeme yükümlülüğü getirebilecek niteliktedir. Dolayısıyla, söz konusu
düzenlemeler Kanun’un 4. maddesine aykırı olup, bahse konu çalışma
koşullarına ilişkin olarak Menfi Tespit Belgesi verilmesi mümkün değildir.
H.3.2. Muafiyet Değerlendirmesi
Yetkili Satıcılar İle Çalışma Koşulları, prim sistemi ile birlikte ele alındığında,
esas olarak yetkili satıcıların çeşitli ürünleri Paşabahçe’den alım koşullarını ve
söz konusu ilişkinin hangi koşullarda yürüyeceğini düzenlemektedir. Yetkili
satıcılar ise, Paşabahçe ürünlerinin dağıtımını yapan teşebbüslerdir. 260
Dolayısıyla, söz konusu düzenleme ile bir yeniden satıcılık ilişkisi kurulmakta
olup, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında bir dikey anlaşma mevcuttur. Benzer
şekilde; Genel Çalışma Koşulları, prim sistemi ile birlikte ele alındığında,
temel olarak, yetkili satıcı olmayan, genel müşterilerin Paşabahçe ürünlerini
alım koşullarını düzenlemektedir. Bu bakımdan, söz konusu çalışma
koşullarının, öncelikle grup muafiyeti kapsamında olup olmadığının
değerlendirilmesi gerekmektedir.
Yukarıda yer verildiği üzere, her iki düzenleme bakımından, Kanun’un 4.
maddesine aykırı bulunan hükümleri; yetkili satıcı üzerine, doğrudan ya da 270
dolaylı olarak rekabet etmeme yükümlülüğü getiren hususlardır.
Rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelerin, 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında değerlendirilebilmesi için, istisnai haller dışında, süresinin beş yılı
aşmaması gerekmektedir. Değerlendirmeye konu düzenlemelerdeki rekabet
etmeme yükümlülüğüne ilişkin hükümlerde herhangi bir süre tahdidi
bulunmamakla birlikte, çalışma koşullarının süreye ilişkin maddelerinde
(Yetkili Satıcılar İle Çalışma Koşulları’nın 3., Genel Çalışma Koşulları’nın 12.
maddesi); uygulamaların yeni çalışma koşulları üzerinde mutabık kalınana
kadar ve en fazla bir yıl için geçerli olduğu görülmektedir. 280
Çalışma koşullarının, rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin değinilen
hükümleri dışında, Kanun’un 4. maddesine aykırı nitelikte başka bir hükmü
bulunmadığından, 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten yararlandığı
kanaatine varılmıştır. Ancak bu noktada hemen ifade etmek gerekir ki
muafiyet, ilgili düzenlemenin, Kanun’un 4. maddesine aykırı olup olmadığına
ilişkin olup, Kanun’un 6. maddesinin uygulanmasını engellememektedir.
Burada değerlendirme yapılırken de, sadece Kanun’un 4. maddesi dikkate
alınmış, herhangi bir hakim durum analizi yapılmamıştır. Dolayısıyla, 2002/2
sayılı Tebliğ’in 8. maddesinde de açıklandığı üzere, bu değerlendirmenin, 290
05-51/752-203
7
Kanun’un 6. maddesinin uygulanmasına herhangi bir engel teşkil etmeyeceği
kanaatine ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1) Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. Yetkili Satıcılar İle Çalışma
Koşulları’na, 1. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde yer alan hükümler nedeniyle
Menfi Tespit Belgesi verilemeyeceğine; söz konusu çalışma koşullarının, 300
2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” kapsamında
grup muafiyetinden yararlandığına,
2) Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. Genel Çalışma Koşulları’na, 11.
maddesinin (k) bendinde yer alan hüküm nedeniyle Menfi Tespit Belgesi
verilemeyeceğine; söz konusu çalışma koşullarının, 2002/2 sayılı “Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” kapsamında grup muafiyetinden
yararlandığına,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 310
Full & Egal Universal Law Academy