Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-93
Karar Sayısı : 05-51/784-208
Karar Tarihi : 15.8.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER: Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Zeynep GÖÇER
C. ŞİKAYET EDEN : İhbar
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
20
- Tarım ve Köyişleri Bakanlığı İstanbul Tarım İl
Müdürlüğü
Bağdat Cad. No:333 Erenköy / İstanbul
E. DOSYA KONUSU: İstanbul Tarım İl Müdürlüğü’nün ithalatçı firmaları,
gıda ithalatı kontrol işlemleri sırasında yapılan laboratuvar analizleri için,
özel laboratuvarlar arasında seçme şansı vermeden zorunlu olarak
yönlendirdikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle, 30
1. Gıda maddeleri ithalatı sırasında Tarım ve Köyişleri Bakanlığı (Bakanlık) İl
Müdürlüğü yetkililerince numuneler alındığı ve mikrobiyoloji analizleri
yaptırıldığı,
2. Söz konusu analizlerin daha önceleri Bakanlık bünyesinde yapıldığı, ancak
son zamanlarda bazı özel laboratuvarlara da bu yetki verildiğinden,
numunelerin özel laboratuvarlara da gönderildiği, analiz ücretlerinin hem
kamu ve özel kuruluşlar arasında, hem de özel kuruluşlar arasında farklı
olduğu, 40
3. İthal edilen her parti mal için alınacak numune sayısına bir kıstas
getirilmediği, dolayısıyla aynı ithalat işlemlerinde başka bir firma için daha
az analiz istenebildiği, özel laboratuvar tarifelerinin Avrupa’daki
muadillerinin 5-6 katı olduğu,
4. Bu işlemler sırasında ithalatçı firmalara laboratuvar seçme hakkı
tanınmadığı, numunelerin il müdürlüğü yetkililerinin belirlediği özel
laboratuvarlara zorunlu olarak gönderildiği, bunların da hiçbir denetime ve
rekabet kurallarına tabi olmaksızın istedikleri tarifeyi uyguladıkları, 50
05-51/784-208
2
ifade edilerek, söz konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’a aykırı olabileceği
ileri sürülmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.7.2005 tarih, 98 sayı ile giren
başvuru üzerine, 9.8.2005 tarih, 2005-3-93/ BN–05-AİÇ sayılı Bilgi Notu
hazırlanmış ve söz konusu Bilgi Notu, 9.8.2005 tarih, REK.0.07.00.00-
110/211 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-51 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Yapılan başvuruya ilişkin olarak, 60
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı İstanbul Tarım İl Müdürlüğü’nün, aynı
Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş ve denetime tabi özel kontrol
laboratuvarları arasında, yapılması zorunlu laboratuvar analizleri açısından
mevcut uygulamasının, rekabetin ortadan kalkmasına neden olan sonuçlar
doğurduğu,
gıda maddeleri ithalatı yapan teşebbüslerin, zorunlu olan numune
analizlerini yaptırmak üzere, yetkilendirilmiş özel laboratuvar arasında
seçim yapabilmelerinin sağlanması amacıyla, söz konusu laboratuvarlar 70
arasında rekabetin tesis edilmesine imkan verecek yeni bir düzenlemenin
yapılmasına yönelik olarak Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’na, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 27 (g) ve 30 (f) maddeleri
uyarınca yazılı görüş gönderilmesi gerektiği,
ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Raportörlerce yapılan inceleme sonucu; özel laboratuvarlarda analiz 80
yapılabilmesinin yasal dayanağının 5.6.2004 tarihli, 5179 sayılı Gıda
Maddelerinin Üretimi Tüketimi Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’un 5. maddesi olduğu,
23.6.2005 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan “Kontrol Laboratuvarlarının
Kuruluş ve Görevleri Hakkında Yönetmelik” ile gerek kamu gerekse özel
kontrol laboratuvarlarının kuruluş ve çalışma izni ile denetimlerine dair usul ve
esasların belirlendiği, İstanbul başta olmak üzere bazı illerde özel
laboratuvarlara yetki verildiği, ithalat izni verilecek olan gıda maddesine hangi
analizlerin yapılacağının Tarım İl Müdürlüğünce saptandığı, ithalatta kontrol
hizmetleri sırasında, alınan numunelerden bir takımının analiz ve muayene 90
için gıda kontrol laboratuvarına (genellikle Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş
özel laboratuvarlardan birine yoğunluğuna ya da sıraya göre) gönderildiği, bir
takımının da şahit numune olarak Kontrol Şube Müdürlüğü’ne teslim edildiği,
ithalatçı teşebbüslerce ödenen özel laboratuvarların ücretleri konusunda
herhangi bir düzenlemenin olmadığı belirlenmiştir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, numunelerin özel laboratuvara
gönderilmesi sırasında, İstanbul’da aktif olarak çalışan yetkilendirilmiş
laboratuvarlar arasında rekabetin kısıtlandığı, hatta kendi aralarında Bakanlık
tarafından gönderilecek işler için ortak fiyat belirlemeye müsait zemin 100
05-51/784-208
3
hazırlandığı anlaşılmaktadır. Zira eğer numuneler sırayla ve/veya
laboratuvarın iş yoğunluğuna göre gönderiliyorsa, zaten her laboratuvara
büyüklüğü ile orantılı numune gelecektir. Bu durumda aynı büyüklükteki iki
laboratuvardan analiz tarifesi daha pahalı olan, rekabetten kaynaklanmayan
haksız kar elde edeceği gibi, belki de etkin olmayan, rekabet gücü düşük bir
teşebbüs piyasada korunmuş olacaktır. Dolayısıyla aynı analizleri yapabilecek
laboratuvarlar arasında, ithalatçı firmaya seçme şansı verilerek rekabetin tesis
edilmesi gerekmektedir. Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş özel
laboratuvarlar denetime tabi olup, belirlenen kurallara uyulmamasının ağır
yaptırımları bulunmaktadır. Ayrıca Bakanlık serbest olarak işleyebilecek bir 110
piyasayı, mümkün olduğu kadar adaletle regüle etmeye çalışsa da, rekabet
kısıtlanmış olacaktır. Diğer yandan söz konusu analiz ücretlerini ödeyen
teşebbüsler öngörülemeyen maliyetlerle karşılaştıklarından, kendi aralarındaki
rekabet de zarar görecektir.
4054 sayılı Kanun’un birinci maddesinde Kanun’un amacına ilişkin olarak “ …
mal ve hizmet piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı
anlaşma, karar ve uygulamaları ve piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu
hâkimiyetlerini kötüye kullanmalarını önlemek, bunun için gerekli düzenleme
ve denetlemeleri yaparak rekabetin korunmasını sağlamaktır.” ifadesi yer 120
almaktadır. Kanun’un Kapsam başlıklı ikinci maddesinde ise “…rekabetin
korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve denetlemeye ilişkin işlemler
bu Kanun kapsamına girer.” denilmektedir. Yukarıda yer verilen yönetmelik
incelendiğinde, yetkili laboratuvarlar arasında rekabetin tesis edilebilmesini
engelleyen bir hüküm olmadığı anlaşılmaktadır. Ancak uygulamada
ithalatçıların Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş ve denetime tabi
laboratuvarlar arasında seçim yapma özgürlüğü kaldırıldığından, rekabetin
kısıtlanabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ 130
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Yapılan başvuruya ilişkin olarak, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı İstanbul
Tarım İl Müdürlüğü’nün yapılması zorunlu laboratuvar analizleri açısından
mevcut uygulamasının aynı Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş ve
denetime tabi özel kontrol laboratuvarları arasında rekabetin ortadan
kalkmasına neden olan sonuçlar doğurduğuna,
2. Bahse konu uygulamanın gözden geçirilmesine yönelik olarak Tarım ve
Köyişleri Bakanlığı’na 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun”un 27(g) ve 30 (f) maddeleri uyarınca yazılı görüş gönderilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 140
Full & Egal Universal Law Academy