Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-2-73 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 05-59/882-239
Karar Tarihi : 22.9.2005
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN
B- RAPORTÖRLER : Derya YENİŞEN, Fatma GÖZLÜKAYA
C- BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Türkiye Musiki Eserleri Sahipleri Meslek Birliği 20
- Müzik Eseri Sahipleri Grubu Meslek Birliği
D- İLGİLİ
TARAFLAR : - Türkiye Musiki Eserleri Sahipleri Meslek Birliği
Sıracevizler Cad. Esen Sok. Saruhan Plaza No:6
K:6 Şişli/Bomonti İSTANBUL
: - Müzik Eseri Sahipleri Grubu Meslek Birliği
Barbaros Bulvarı Dr. Orhan Birman İş Merkezi
No.121 K:1 Balmumcu/Beşiktaş İSTANBUL 30
E- DOSYA KONUSU : Türkiye Musiki Eserleri Sahipleri Meslek Birliği
ile Müzik Eseri Sahipleri Grubu Meslek Birliği arasında imzalanan “Ortak
Lisanslama Protokolü” isimli anlaşmaya menfi tespit belgesi verilmesi
veya muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 15.8.2005 tarih ve 5706 sayı ile
intikal eden başvuru üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 8. maddesi uyarınca düzenlenen 14.9.2005 tarih, 2005-2-73/MM-
05-DY sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Raporu, 19.9.2005 tarih ve 40
REK.0.06.00.00-130/117 sayılı Başkanlık Önergesi ile 05-59 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Türkiye Musıki Eserleri
Sahipleri Meslek Birliği ile Müzik Eseri Sahipleri Grubu Meslek Birliği arasında
imzalanan “Ortak Lisanslama Protokolü” isimli anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilebileceği ifade edilmiştir.
05-59/882-239
2
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
H.1.1. Protokol’ün Konusu
İnceleme konusu Protokol, Türkiye Musiki Eserleri Sahipleri Meslek Birliği
(MESAM) ve Müzik Eseri Sahipleri grubu Meslek Birliği (MSG) tarafından
Protokol’ün yürürlüğe girişinden itibaren telif yükümlüsü teşebbüslere (umumi
mahaller ve yayıncı kuruluşlar) uygulayacakları ortak ücret tarifesinin
belirlenmesi, ortak tarifenin uygulanması ve gelirin paylaşılması hakkındaki
esasların belirlenmesine ilişkindir.
Ortak tarife belirleme yetkisi “Fikir ve Sanat Eseri Sahipleri ile Komşu Hak
Sahipleri Meslek Birlikleri ve Federasyonları Hakkında Tüzük” (Tüzük)ün 7. 60
maddesinin dördüncü fıkrasının ikinci bendi uyarınca taraflara tanınmaktadır.
Bu hükme göre, eser sahipliği alanında kurulmuş meslek birlikleri bir araya
gelerek bir protokole bağlamak suretiyle ortak tarifeler belirleyebilmektedir.
Ortak tarifeler protokole taraf meslek birlikleri açısından bağlayıcıdır.
Ortak tarife yapılmış olması halinde, aynı alanda faaliyet gösteren meslek
birlikleri, tarifelere esas olmak üzere her takvim yılının başında, alandaki
temsil kabiliyetleri ile temsil ettikleri eser, icra, fonogram, yapım ve yayınlara
ilişkin kullanım oranlarını tespit ederek T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
(Bakanlığa)’na bildirmek zorundadır. 70
Başvuru konusu Protokol, bu hüküm ile meslek birliklerine tanınmış olan ortak
tarife belirleme hakkının taraflarca kullanılmasına yönelik olarak hazırlanmış
olan bir anlaşmadır. Protokol’ün 5/a hükmü uyarınca taraflar, kullanıcılarla
ortak tarife üzerinden yapılacak tek bir anlaşma ile kullanım izni vereceklerdir.
Protokol’ün yürürlüğe girmesini takiben birlikler ayrı ayrı anlaşma
yapmayacaklardır. Ancak tarafların imza tarihine kadar yaptıkları bireysel
anlaşmalar 31.12.2005 tarihine kadar geçerli olmaya devam edecektir ve söz
konusu yükümlü ile henüz anlaşma yapmamış olan taraf yine bu tarihe kadar
geçerli olmak üzere bireysel anlaşma yapabilecektir. 80
Protokol’ün yürürlüğe girmesi, Protokol’ün 5. maddesinin (f) fıkrasında yer
verilen geçici paylaşım oranlarını gösterir ekin kabulü, Protokol’ün 6.
maddesinde düzenlenen ortak veri tabanının oluşturulmasına ilişkin
protokolün imzalanması ve Rekabet Kurulu’nun Protokol’e izin vermesi
koşullarına bağlanmıştır. İnceleme sırasında, sözü edilen ilk iki koşul henüz
sağlanmadığı için protokol uygulamaya geçmemiştir.
H.1.2. Protokol’ün Amacı
90
Taraflar bildirim formunda ve cevap yazılarında, müzik eseri sahipliği alanında
yasadan kaynaklanan telif haklarının takip, tahsil ve dağıtımının iki meslek
birliğinin yetkisinde olması sebebiyle uygulamada zorluk yaşandığını;
muhatap sayısının çokluğunun telif yükümlüsü yayın kuruluşlarını ve diğer
teşebbüsleri zor durumda bıraktığını ifade etmektedir.
Protokol ile taraf meslek birliklerinin her bir yükümlü ile ayrı ayrı sözleşme
yapmak, sözleşmelerden kaynaklanan ücretleri takip ve tahsil etmek
zorunluluğu ortadan kalkacak ve bu faaliyetlerden kaynaklanan çifte maliyetin
önüne geçilmiş olacaktır. 100
05-59/882-239
3
H.2. İlgili Ürün Pazarı
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Başvuru konusu Protokol’ün tarafı olan meslek birlikleri, yukarıda da belirtildiği
üzere, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK)’nun ile üyesi olan
sanatçılara müzik eserlerine ilişkin olarak tanınan hakların idaresi ve takibi ile
özellikle alınacak tazminat ve telif ücretlerinin tahsilini ve hak sahiplerine
dağıtımını sağlamakla uğraşmaktadır. Yine yukarıda belirtildiği üzere, bu
meslek birlikleri FSEK ve ilgili Tüzük uyarınca sadece müzik eseri sahipliği
alanındaki hakların takibine yetkilidirler. Protokol’ün konusu da bu doğrultuda, 110
iki meslek birliğinin temsil ettikleri eserlere uygulanacak ücret tarifesini birlikte
belirlemeleri ve ortak takip usulüyle tahsil etmeleri ve gerektiğinde yine birlikte
yasal takip yollarına başvurmalarını düzenlemektedir.
Bu açıklamalar çerçevesinde, incelenen Protokol’ün ilgili olduğu ürün pazarı
“müzik eseri sahipliğinden kaynaklanan telif hakları” pazarı olarak
belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
120
İnceleme konusu Protokol’ün, tarafların tüm Türkiye’de yürüteceği faaliyetleri
ilgilendirmesi ve Türkiye sınırları içerisinde rekabetin farklılaşmasına neden
olacak bir unsur bulunmaması nedenleriyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye
Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Taraflar arasında imzalanan “Ortak Lisanslama Protokol”ü, telif haklarının
takibine ilişkin olarak müzik eseri sahipliği alanında tek yetkili iki meslek
birliğinin, FSEK ve ilgili Tüzük hükümlerine uygun olarak, ortak telif ücreti
tarifesi ve bunun takibi usullerini belirlemelerinden ibarettir. Bu alanda bu iki
meslek birliği dışında bir birlik bulunmamaktadır. Rekabet Kurulu’nun 7.5.2002 130
tarih ve 02-27/290-118 sayılı kararında, herhangi bir meslek birliğine üye
olmaksızın eserlerinin telif ücretini takip eden eser sahipleri de bulunmakta ise
de, haklarını kendi başlarına kullanan bu kişilerin bir radyo ya da TV kanalını
besleyecek kadar eser üretmeleri ihtimalinin ihmal edilebilir derecede az
olması, müzik yayını yapmak isteyen yayıncıların bu meslek birlikleri ile
sözleşme yapma zorunluluğu ve meslek birliklerinden izin alınması gerekliliği
dikkate alınarak meslek birliklerinin hakim durumda oldukları varsayımının
kabul edilebileceği ifade edilmektedir.
Bu çerçevede, söz konusu meslek birliklerinin yaptıkları ortak lisanslama 140
protokolü ve bu Protokol kapsamında yapılacak telif anlaşmaları, müzik
eserlerini birliklerden talep eden telif yükümlüsü teşebbüslerin faaliyetlerini
doğrudan etkilemektedir.
Ortak Lisanslama Protokolü’nün temel konularından biri, ortak bir telif ücreti
tarifesinin belirlenmesidir. FSEK’in 41. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca,
meslek birlikleri ortak tarifelerini her takvim yılının dokuzuncu ayında
kullanıcıları temsil eden ve kanunla kurulmuş kamu kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşları ile Kültür ve Turizm Bakanlığı’na (Bakanlık) bildirmek ve
kamuoyuna duyurmakla yükümlüdür. Bu sebeple, MSG ve MESAM da 150
Protokol’de, her yıl FSEK ve Tüzük’teki esaslara uygun olarak ortak bir tarife
05-59/882-239
4
belirlenmesini hüküm altına almışlardır. Dosya mevcudundaki Protokol’e 2005
yılı için tarafların uygulamayı kararlaştırdıkları tarife listesi de eklenmiş
bulunmaktadır. Cevap yazılarında bu listede yer alan ücretlerin CISAC Teknik
Komitesi’nin tavsiye ettiği kriterler göz önüne alınarak; temelde müzik eserinin
bunu kullanan teşebbüslere ticari getirisi baz alınarak belirlendiği
belirtilmektedir. Örneğin, bir umuma açık mahal için bu alanın genişliği, coğrafi
bölgesi, yıldızı, sınıfı ya da yayın kuruluşları için yayın düzeyi, coğrafi bölgesi,
müzik kullanım oranları ve RTÜK’e bildirilen brüt reklam gelirleri gibi kriterlerin
esas alındığı ifade edilmektedir. 160
Bununla birlikte, esasen meslek birliklerince belirlenen telif ücreti tarifeleri
herhangi bir makamın onayına tabi bulunmamaktadır. Yukarıda da ifade
edildiği üzere, tarifeler Bakanlık’a da sadece bildirilmektedir. Ödenecek telif
ücretleri nihai olarak meslek birlikleri ile kullanıcılar arasında yapılan
anlaşmalar ile belirlenmektedir. Ücretler üzerinde meslek birlikleri ile yükümlü
kuruluşlar arasında anlaşmaya varılamaması halinde ise uyuşmazlık, yine
FSEK’in 41. maddesinde yer verilen usul uyarınca, uzlaştırma komisyonunun
oluşturulması ve/veya adli yargıya gidilmesi yoluyla çözümlenmektedir. Bu
bilgiler çerçevesinde, Protokol hakkında yapılan incelemede, Protokol’e ek 170
2005 yılı “Ortak Telif Ücreti Tarifesi” değerlendirilmemiştir. Başka bir anlatımla,
Protokol’e verilecek olası bir menfi tespit belgesi ya da tanınacak muafiyet ekli
tarifeye de onay verildiği anlamını taşımamaktadır.
Protokol’de rekabet hukuku bakımından değerlendirilmesi gereken bir diğer
husus, 7. maddede düzenlenen “Ortak Tarifelerin Uygulanması” başlıklı
hükümdür. Bu maddede, tarafların ilan ettikleri ortak tarifeler üzerinden
birliklerin yönetim kurullarının karşılıklı mutabakatı ve onayı ile sözleşme
bedeli üzerinden %30’a kadar indirim yapılabileceği kararlaştırılmıştır. Ancak
madde metninde, uygulanacak indirimin esasları, kime, hangi koşullarda, 180
hangi oranda indirim yapılacağı açıkça düzenlenmemiştir.
Taraflarca gönderilen cevap yazılarında, dernek, meslek kuruluşları, grup
şirketleri gibi çoklu telif yükümlüsünü barındıran çatı örgütlerle yapılacak
sözleşmelerde indirimin söz konusu olacağı ifade edilmektedir. Raportörlerce
MSG temsilcisiyle yapılan telefon görüşmesinde ise, bunlara ilaveten bugüne
kadar ödemelerini düzenli olarak yapmış kişi ve kuruluşların indirimden
yararlandırılabileceği belirtilmiştir.
FSEK’in yukarıda yer verilen 42. maddesinde, meslek birliklerinin kendi maddî 190
ve/veya manevî menfaatleri bakımından gerekli gördükleri hallerde, önceden
belirlenmiş olan ve ilan edilen telif ücreti tarifelerinde indirim yapabilecekleri,
şirketlere bir takım ödeme kolaylıkları sağlayabilecekleri (taksitlendirme gibi)
açıkça düzenlenmiştir. Bunun yanı sıra, “Eser, İcra, Yapım ve Yayınların
Kullanılması ve/veya İletilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik”in 11. maddesinde de, telif yükümlüleri ile birliklerin sözleşme
yapmadan önce, belirlenmiş ücret tarifelerini veya ortak ücret tarifelerini
müzakere edebilecekleri ve buna göre sözleşmeleri yapabilecekleri hüküm
altına alınmıştır.
200
Dolayısıyla, birliklerin Ortak Lisanslama Protokolü’nün 7. maddesi ile karşılıklı
mutabakatları ile sözleşme bedeli üzerinden %30’a kadar indirim
yapabileceklerini kararlaştırmış olmaları kendilerine kanunla verilmiş bir
05-59/882-239
5
yetkinin ayrıca ifade edilmesinden ibarettir. Ne var ki, anlaşmaya taraf
birliklerin müzik eseri sahipliği alanındaki telif hakları pazarındaki durumları
göz önüne alındığında söz konusu indirim maddesinin uygulama şekli önem
kazanmaktadır. Kararlaştırılan indirim sisteminin, 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde yasaklanan, “eşit durumdaki alıcılara
aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek,
doğrudan veya dolaylı olarak ayrımcılık” yapılması eylemine 210
dönüştürülmemesi gerekmektedir.
Bu çerçevede, Protokol’ün sözü edilen maddesine bu yönde bir hükmün ilave
edilmesinin uygun olabileceği düşünülebilecekse de, Rekabet Kurulu’nun
yukarıda bahsi geçen madde hükmü kapsamına giren davranışların tespiti
halinde her zaman 4054 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca muafiyet veya
menfi tespit kararını geri alabileceği ve ilgili teşebbüs/teşebbüs birlikleri
hakkında inceleme başlatabileceği göz önünde alındığında, anlaşmaya bu
yönde bir hüküm eklenmesi zorunluluk arz etmemektedir.
220
Bu açıklamalar ışığında, FSEK’e dayanılarak çıkarılan ikincil bir düzenleme
olan Tüzük’ün 7. maddesinin açıkça tanıdığı bir yetkinin kullanımı sonucu
ortaya çıkmış olan taraflar arası Protokol’ün içerdiği düzenlemeler itibarıyla
4054 sayılı Kanun’un 4 ve 6. maddelerine aykırılık teşkil etmediği ve
Protokol’e bu haliyle menfi tespit belgesi verilmesinde bir sakınca olmadığı
kanaatine ulaşılmıştır.
I- SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Türkiye Musıki
Eserleri Sahipleri Meslek Birliği ile Müzik Eseri Sahipleri Grubu Meslek Birliği 230
arasında imzalanan “Ortak Lisanslama Protokolü” isimli anlaşmaya menfi
tespit belgesi verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy