Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-106 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 05-63/902-244
Karar Tarihi : 29.9.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç
ASLAN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Hakan SABUNCU
C. ŞİKAYET EDENLER:
Arzum Ekmek Fabrikası
Yeni Mah. No:12/A Günlükbaşı
Fethiye / Muğla
Beşkavak Ekmek Fırını
Uğurlu Köyü Kemer
Fethiye / Muğla
Bimsa Başak Ekmek Fabriası ve Bimsa Ekmek Fırını
Boğalar Mah. Karaçulha Kasabası
Fethiye / Muğla
Fethiye Ekmek Sanayi
Patlangıç Mah. Elf Petrol Arkası Sanayi Sitesi No:10
Fethiye / Muğla
Gerçek Taş Frını
Zincirlikavak Karşısı Karaçulha
Fethiye / Muğla
Karadeniz Ekmek Fırını
Çevre Yolu Üzeri Gökalan Mevkii Esenköy
Fethiye / Muğla
Karadeniz Taş Ekmek Fırını
Ölüdeniz Yolu Üzeri
Fethiye / Muğla
Kayseri Taş Fırını
Akarca Mah. Namıkkemal Cad.
Fethiye / Muğla
05-63/902-244
2
Lider Karadeniz Taş Ekmek Fırını
Babataşı Mah. Adnan Menderes Bulvarı No:81/1
Fethiye / Muğla
Moda Unlu Mamulleri
Atatürk Cad. No:170
Fethiye / Muğla
Soydemirler Ekmek
Köprübaşı Mevkii
Fethiye / Muğla
Trabzon Ekmek Fırını
Pazaryeri Mah. Elf Petrol Arkası
Fethiye / Muğla
Yeşil Karadeniz Taş Ekmek Fırını
İlköğretim Okulu Yanı Esenköy
Fethiye / Muğla
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
-Selena Gıda İnş. Tur. Oto. San. Tic. Ltd. Şti.
Çalıca Mah. Ali Aldan Cad. No:6 Karaçulha Belediyesi
Fethiye / Muğla
E. DOSYA KONUSU: Fethiye ilçe merkezinde faaliyet gösteren Selena
Gıda İnş. Tur. Oto. San. Tic. Ltd. Şti. (Selena) unvanlı ekmek fabrikasının
ürettiği ekmekleri maliyetinin altında satarak, rakip üreticileri zor
durumda bıraktığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kurumumuza T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı,
Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Genel Müdürlüğü tarafından 7.9.2005
tarih, 6239 sayı ile yapılan başvuruda kendilerine 16.8.2005 tarihinde intikal
eden 14 ekmek üreticisi teşebbüs tarafından imzalı şikayet dilekçesinde
özetle; Fethiye Esnaf Derneği’nin 12.11.2002 tarih, 17 sayılı kararı ile
14.12.2002 tarihinden itibaren 200 gram ekmeğin 25 Ykr.’dan satılmaya
başlandığı, bugüne kadar girdi fiyatlarında meydana gelen artışa rağmen ürün
fiyatında herhangi bir değişikliğe gidilmediği, ancak ekmek üretimi yapan
Selena’nın 5 aydan bu yana (Ağustos 2005 itibarıyla) maliyetin çok altında
12,5 Ykr.’dan bayilere ekmek verip, 15 Ykr.’dan ekmek sattırmakta olduğu
belirtilerek, anılan ekmek üreticisinin tekelleşmek amacıyla yıkıcı fiyat
uyguladığı iddialarına yönelik gerekli incelemelerin yapılması ve sonucunun
taraflarına bildirilmesi talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.9.2005 tarih, 6239 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
6. maddesi uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 22.9.2005 tarih,
2005-3-106/İİ-05-AİÇ sayılı İlk İnceleme Raporu, 26.9.2005 tarih,
REK.0.07.00.00-110/230 sayılı Başkanlık Önergesi ile 05-63 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
05-63/902-244
3
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; şikayet edilen teşebbüsün
ilgili pazarda hakim durumda bulunmadığı, piyasaya yeni giren bir teşebbüs
olarak fiyatlarını gerek ölçek ekonomisi gerekse tanıtım amaçlı olmak üzere
normal fırınlara göre daha ucuz belirleyebilme potansiyeline sahip olduğu göz
önüne alındığında, 4054 sayılı Kanun’un ihlal edilmesinin söz konusu
olmadığı, başvuruya ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir
işlem yapılmasına gerek bulunmadığı ve dolayısıyla şikayetin reddinin
gerektiği ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
4054 sayılı Kanun’un “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde “ … mal veya hizmet
piyasalarında faaliyet gösteren… her türlü teşebbüsün aralarında yaptığı
rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ile
piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye kullanmaları…
rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve denetlemeye
ilişkin işlemler bu Kanun kapsamına girer.” ifadesi yer almaktadır.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde ise “ …bir veya birden fazla teşebbüsün
ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki
hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da
birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır.”
denilmektedir.
4054 sayılı Kanun’un yukarıda yer verilen maddelerine göre, bir teşebbüsün
maliyetinin altında satış yapmak suretiyle rekabeti engellemesinin ancak ve
ancak anılan teşebbüsün ilgili coğrafi pazarda hakim durumda bulunması
durumunda 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi bakımından bir ihlal teşkil
edebileceği ve bu bağlamda; herhangi bir coğrafi piyasada hakim durumda
bulunmayan bir teşebbüsün ürünlerini maliyetinin altında bir fiyatla satışa
sunmasının, 4054 sayılı Kanun kapsamında rekabeti engelleyen, bozan veya
kısıtlayan bir eylem kapsamında değerlendirilemeyeceği açıktır.
Şikayet edilen ekmek fabrikası ve eylemleri hakkında daha fazla bilgi
alabilmek için Raportörler, şikayet eden fırınlardan birinin ve Fethiye Fırıncılar
Esnaf ve Sanatkarlar Odası’nın yetkilileri ile görüşmüştür. Yapılan
görüşmelerde; ilçede 1500’e yakın kayıtlı market ve bakkal bulunduğu, ekmek
satışlarının ilçe merkezinin yanı sıra market ve bakkallar aracılığıyla ilçeye
bağlı köylerde de gerçekleştirildiği, kış mevsiminde ilçenin ekmek talebinin
yaklaşık 100.000 adet; yaz mevsiminde turizmin etkisiyle yaklaşık 200.000
adet civarında olduğu, ilçede 20 civarında farklı kapasitelerde özel ekmek
fırını bulunduğu, bunlardan şikayet edilen Selena dışında kapasitesi 10.000
ekmeğin üzerinde olan 3 fırın daha olduğu, Gima, Tansaş gibi büyük market
zincirlerinin de ekmek ürettiği, Selena’nın Mayıs 2005 tarihinden itibaren
faaliyette olduğu, Oda tarafından belirlenen 200 gram ekmek için 25 Ykr fiyata
uymayarak 15 Ykr’dan satış yapıldığı, ortaya çıkan fiyat farklılıkları
neticesinde de kara fırın olarak tabir edilen 3 fırının kapandığı, Selena’nın
pazara girişinden itibaren oluşan yeni piyasa koşullarından rahatsızlık
duyulduğu, ifade edilmiştir.
05-63/902-244
4
Ayrıca raportörlerce yapılan görüşmelerde elde edilen kapasite ve üretim
rakamları değerlendirildiğinde; kapasite rakamları açısından şikayet edilen
Selena'nın elde edilen toplam kapasitede % 5 civarında bir paya sahip olduğu
ve bu kadar kapasite payı ile Fethiye'deki ekmek pazarını etkilemesinin
mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Öte yandan kapasite değerleri üretim
rakamlarıyla kıyaslandığında bazı fırınların belirtilen kapasitelerinin altında,
bazılarının ise görünen kapasitelerinin 2-3 katı civarında üretim yaptıkları
görülmektedir. Şikayet edilen Selena'nın ise 50.000 ekmek ürettiği iddia
edilmektedir ki, bu rakam neredeyse kapasitenin 10 katına tekabül etmektedir.
Selena'nın kapasitesinin 4-5 katı civarında üretim yaptığı kabul edilse bile,
ilçenin ekmek ihtiyacının yaklaşık %25'ini ancak karşılayabileceği
anlaşılmaktadır. Ayrıca ilçede (……...) ekmek kapasitesiyle, kapasite
açısından en büyük ekmek fırını olarak gözüken İnanç Ekmek fabrikası,
bunun dışında kapasitesi 10.000'in üzerinde 2 fırın, kapasitesi 5000'in
üzerinde 3 fırın faaliyet göstermektedir. Şikayet edilen fırının 50.000 ekmek
ürettiği ve bu fırının pazara getirdiği fiyat rekabeti yüzünden diğer fırınların
toplam üretiminin 70.500'e düştüğü kabul edilse bile Selena'nın pazar payı
maksimum %(…) olabilir ki, bu rakama Gima, Tansaş gibi marketlerin ekmek
üretimleri de dahil değildir.
Üretim kapasitesi arttıkça ölçek ekonomisinden yararlanılmakta ve aynı ürünü
üreten diğer rakiplere göre daha ucuz fiyattan satış yapmak mümkün hale
gelmektedir. Ekmek üretiminde maliyeti üretici bazında değiştiren en önemli
etkenlerden biri fırın başına üretilen ekmek miktarı olup, işçilik giderlerinin ve
genel işletme giderlerinin önemli bölümünü sabit maliyetler oluşturmakta,
toplam ekmek miktarı arttıkça ekmek başına düşen maliyet azalmakta ve bu
durum kapasitesini artıramayan veya atıl kapasiteyle faaliyet gösteren
fırınların maliyetini arttırmaktadır. Dolayısıyla kapasitesi yüksek bir ekmek
fabrikasının küçük fırınlara göre daha ucuz ekmek fiyatı belirlemesi ve
diğerlerinin bundan şikayet etmesi doğal bir olgudur.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; kapasite ve üretim rakamları, ilçede
faaliyette olan diğer büyük fırınların varlığı ve Gima, Tansaş zincir marketlerin
kendi ekmeklerini ürettiği göz önüne alındığında şikayet edilen fırının ilçedeki
ekmek pazarında hakim durumda olduğu sonucuna ulaşmanın mümkün
olmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca piyasaya yeni giren bir teşebbüsün kendisini
müşteri kitlesine tanıtmak için ürettiği malın fiyatını belirli bir süre ile maliyetin
altında belirlemesine olumlu yaklaşılmaktadır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; şikayet edilen
teşebbüsün ilgili pazarda hakim durumda bulunmadığı, piyasaya yeni giren bir
teşebbüs olarak fiyatlarını gerek ölçek ekonomisi, gerekse tanıtım amaçlı
olmak üzere pazarda faaliyet gösteren diğer fırınlara göre fiyatlarını daha
düşük belirleyebilme potansiyeline sahip olduğu göz önüne alındığında, 4054
sayılı Kanun’un ihlalinin söz konusu olmadığına, başvuruya ilişkin olarak 4054
sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek
bulunmadığına, dolayısıyla şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy