Rekabet Kurumu - Karar Sayı 05-64/925-248

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2004-4-123 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 05-64/925-248
Karar Tarihi : 4.10.2005

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
İkinci Başkan : Tuncay SONGÖR
Üyeler : Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr.Nurettin
KALDIRIMCI, Mehmet Akif ERSİN

B. SORUŞTURMA HEYETİ

Raportörler : K. Oğuz KARAKOÇ, Uygar GAZİOĞLU


C. ŞİKAYET EDEN 20

Bekemler Otomotiv İç ve Dış Ticaret A.O.
Temsilcisi: Av. Cemil DOĞRU
Şair Eşref Bul. No 22/604 Çankaya İzmir

D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN
1- Sürtünme Malzemeleri Sanayicileri Derneği
Temsilcisi Prof. Dr. Arif ESİN
Akaret Sıraevleri, S.Seba Cad. No35 Beşiktaş 34357 İstanbul
30
2- Frentek Balatacılık ve Otomotiv San. Tic. A.Ş.
Temsilcisi Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Polaris Plaza, 1/16 Maslak 34398 İstanbul

3- Beşer Balatacılık San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Polaris Plaza, 1/16 Maslak 34398 İstanbul

4- Kale Balata Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.
Temsilciler Av. Timur İ. ŞEN ve Av. Murat ŞANLI 40
Bağdat Cad. Çamlık Apt. No376/25 Şaşkınbakkal 34370 İstanbul

05-64/925-248
2
5- Balatacılar Balatacılık San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi Av. Levent UŞKAY
Talatpaşa Blv. No:3 K:2 Alsancak / İZMİR

6- Eren Fren ve Debriyaj Balataları San. ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi Prof. Dr. Arif ESİN
Akaret Sıraevleri, S.Seba Cad. No:35 Beşiktaş 34357 İstanbul
50
7- Berka Balata San. ve Tic.A.Ş.
Temsilcisi Av. Levent UŞKAY
Talatpaşa Blv. No:3 K:2 Alsancak / İZMİR

E. DOSYA KONUSU : Sürtünme Malzemeleri Sanayicileri Derneği (SMSD)’nde
biraraya gelen balata üreticilerinin Bekemler Otomotiv İç ve Dış Ticaret A.O.
(Bekemler)’in piyasadaki faaliyetlerini eylemleriyle zorlaştırdıkları ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesinin ihlal edildiği iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayet dilekçesinde, SMSD’de bir araya gelen balata 60
üreticilerinin rakip konumdaki Bekemler’in faaliyetlerini zorlaştırmak ve söz
konusu teşebbüsü pazar dışına çıkarmak amacıyla ürünlerini yeniden satış
amacıyla satın alan teşebbüslere, rakip teşebbüsün ürünlerini satmama yönünde
baskı yapmak konusunda anlaştıkları ve karar aldıkları bu nedenlerle 4054 sayılı
Kanun çerçevesinde gerekli işlemlerin yapılması talep edilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Şikayet dilekçesinin Kurum kayıtlarına 20.7.2004 tarih ve
3974 sayı ile intikali üzerine hazırlanan 28.7.2004 tarih ve 2004-4-123/BN-04-
KOK sayılı Bilgi Notu, Rekabet Kurulu’nun 12.8.2004 tarih ve 04-52 sayılı
toplantısında görüşülerek 4054 sayılı Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca 70
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

Karar gereği yürütülen önaraştırma sonucunda Kurum raportörlerince
düzenlenen 13.10.2004 tarih ve 2004-4-123/ÖA-04-KOK sayılı Önaraştırma
Raporu, Rekabet Kurulu’nun 19.10.2004 tarih ve 04-66/958-M sayılı
toplantısında görüşülerek, sektördeki altı balata üreticisi ve Sürtünme
Malzemeleri Sanayicileri Derneği hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına karar verilmiştir.

Soruşturma Heyeti'nce tamamlanan 18.4.2005 tarih ve S.R./05-4 sayılı 80
Soruşturma Raporu, Kanun'un 45/1. maddesi uyarınca tüm Kurul Üyeleri ile
hakkında soruşturma yürütülen tarafların vekillerine tebliğ edilmiş ve aynı
maddenin ikinci fıkrası gereğince 30 gün içinde ikinci yazılı savunmanın
gönderilmesi istenmiştir. Eren Fren ve Debriyaj Balataları San. ve Tic. Ltd. Şti.
(Eren Balata), SMSD ve Kale Balata Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. (Kale Balata)
temsilcileri tarafından gönderilen ve sırasıyla 27.4.2005 ve 5.5.2005 tarihlerinde
Kurum kayıtlarına giren başvurularda, yazılı savunma süresinin 30 gün
05-64/925-248
3
uzatılması talep edilmiş; Kurul’un 4.5.2005 tarih, 05-29/362-M sayılı ve 6.5.2005
tarih, 05-31/409-M sayılı kararlarıyla ek süre talepleri reddedilmiştir. Tarafların
ikinci yazılı savunmaları süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Söz 90
konusu yazılı savunma üzerine Soruşturma Heyeti tarafından hazırlanan Ek
Yazılı Görüş, Kanun’un 45/2. maddesi uyarınca 3.6.2005 tarihinde tüm Kurul
üyelerine ve taraflara tebliğ edilmiştir. Eren Fren ve SMSD temsilcisi tarafından
gönderilen ve 10.6.2005 tarih, 4047 sayı ile Kurum kayıtlarına giren dilekçede
savunma süresinin 30 gün daha uzatılması talep edilmiş; Kurul’un 17.6.2005
tarih, 05-40/549-M sayılı kararıyla, söz konusu tarafların yazılı savunma süresi
30 gün uzatılmıştır. Tarafların üçüncü yazılı savunmaları, süresi içinde Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir.

28.7.2005 tarih ve 05-49/722-M sayılı Kurul kararı ile, sözlü savunma 100
toplantısının 28.9.2005 tarihinde yapılmasına karar verilmiştir.

28.9.2005 tarihinde yapılan sözlü savunmanın ardından Kurul, 4.10.2005
tarihinde 05-64/925-248 sayı ile nihai kararını vermiştir. Kurul’un nihai kararı,
gerekçeli karar daha sonra tebliğ edilmek üzere 6.10.2005 tarihinde taraflara
tefhim edilmiştir.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ

Soruşturma Heyetinde yer alan raportörler tarafından; 110

a) SMSD bünyesinde bir araya gelen Frentek Balatacılık ve Otomotiv San. Tic.
A.Ş. (Frentek Balata), Beşer Balatacılık San. ve Tic. A.Ş. (Beşer Balata), Kale
Balata., Balatacılar Balatacılık San. ve Tic. A.Ş. (Balatacılar Balata), Berka
Balatacılık San. ve Tic.A.Ş. (Berka Balata) ve Eren Fren’in, piyasaya girmek
isteyen rakip bir teşebbüs olan Bekemler’in faaliyetlerini zorlaştırma, kısıtlama
amacıyla, ürünlerini yeniden satış amacıyla satın alan teşebbüslere, rakip
teşebbüsün ürünlerini satmama yönünde baskı yapmak konusunda ortak
karar aldıkları, bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un rekabeti sınırlayıcı anlaşma,
uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarını yasaklayan 4. maddesinin ikinci 120
fıkrasının (d) bendinde yer alan eylemlerin gerçekleştirilmesi suretiyle
Kanun’un ihlal edildiği,
b) İhlale yol açan eylemin, üreticilerin bünyesinde bir araya geldikleri SMSD
tarafından alınan bir teşebbüs birliği kararına dayandığı,
c) Yukarıda (a) bendinde sayılan eylem nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 16.
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca hakkında soruşturma yürütülen SMSD’ye,
2004 yılı cirosu dikkate alınarak para cezası uygulanması gerektiği,
d) Kanun’un 16. maddesi uyarınca uygulanacak cezanın takdirinde, SMSD
tarafından alınan kararın dernek üyesi teşebbüsler tarafından etkin biçimde
05-64/925-248
4
uygulanmaması ve piyasada kapsamlı bir etki doğurmaması hususlarının 130
hafifletici neden olarak göz önünde bulundurulması gerektiği,
e) SMSD bünyesinde bir araya gelen teşebbüslerin fiyat ve satış politikaları
konusunda birlikte hareket etme amacıyla centilmenlik anlaşması yapma
düşüncesi içinde oldukları, bu yönde irade beyan ettikleri iddialarına ilişkin
olarak somut bilgi ve belgelere ulaşılamaması nedeniyle, herhangi bir işlem
tesisine gerek bulunmadığı
kanaat ve sonuçlarına ulaşılmıştır.


I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 140
I.1. SEKTÖRE İLİŞKİN BİLGİLER
Soruşturma konusu bakımından gerek şikayetçi, gerekse hakkında soruşturma
yürütülen teşebbüsler, çeşitli türdeki balataların üretim/ithalat ve satışını
gerçekleştirmektedir. Balata sektöründeki teşebbüslerin ürünlerini dört temel ürün
grubunda sınıflandırdıkları görülmektedir. Bunlar;
1) motorlu taşıtlara yönelik kampana ve disk balataları,
2) disk aynası,
3) debriyaj balatası,
4) rulo balata,
olarak sıralanabilir. 150

Yukarıdaki birinci grupta yer alan motorlu taşıtlara yönelik balatalar ise; ağır ticari
araçlar, orta ticari araçlar ve otomobil ve hafif ticari araçlara yönelik olmak üzere
üç ayrı temel sınıfa ayrılabilecek niteliktedir.

Günümüz otomotiv teknolojisinin geldiği noktada, otomotiv üreticilerinin yüksek
çeşitlilikte ve yüksek performanslı araçları üretim gamlarına dahil ederek,
piyasaya sundukları görülmektedir. Frenler herhangi bir araç üzerinde yer alan
mekanizmaların en önemli parçası olup, aracı kullananların hayat ve güvenliği
frenleme sisteminin düzgün çalışmasına bağlıdır. Otomotiv sektöründe fren ve 160
frenleme ve özellikle de Balata, araç ve yol güvenliği ile doğrudan ilintili olması ve
bu nedenle insanlar açısından yaşamsal önem taşıması nedeniyle ayrı bir öneme
sahiptir.

Motorlu taşıtlar üzerinde frenlemeyi sağlayan bir sistem ve buna bağlı olan bir
takım ekipmanlar bulunmaktadır. Bugün araçların belli başlı parçaları ve
ekipmanları frenleme için vazgeçilmez unsurlardır. Kampana, disk aynası, fren
silindiri, fren servosu, fren ayar cırcırı, fren hortumu, kaliper, fren pabucu, çeşitli
yay ve burçlar, likit tankı ve özellikle fren balatası ve disk fren balatası vb.
parçalar bunlar arasında sayılabilir. 170
05-64/925-248
5

Motorlu taşıtlar üstünde bulunan bütün fren sistemleri, aracın hızının
düşürülmesi, durması ve hareketsiz kalması için tasarlanmıştır. Sürücünün fren
pedalına basması sonucunda fren sistemi içindeki sıvıların harekete geçip, her
tekerlekte bulunan fren silindiri içindeki pistonların balatalara basınç uygulaması
ve fren diski veya kampanaya sürtünmesini sağlaması ile aracın hızı azalır ve
durur. Yola direkt olarak temas eden tekerlekler, disk aynası veya kampanaya
jantlarla bağlı olduklarından durma işlemi balatalara uygulanan basınç
sonucundaki sürtünme ile gerçekleşir.
180
Genel anlamı ile balata, değişik dizayn ve tipteki araçların fren sistemlerine
monte edilebilen, sürtünerek aracın yavaşlamasını, durmasını veya hareketsiz
kalmasını sağlayan, frenlemeden ve sürtünmeden dolayı oluşan yüksek
sıcaklıkları geçirebilen kimyasal bir aşınma parçasıdır.
Çeşitli doğal, kimyasal element ve minerallerin, aracın ağırlığı, sürati, tork gücü,
kullandığı fren sistemi dikkate alınarak yapılan araştırmalar neticesinde ortaya
çıkarılan formüllere uygun oranlarda karıştırılması ve bir araya getirilmesi
sonucunda “miks” denilen bir karışım, bir hamur elde edilir. Bu özel karışım,
kalıplar yardımıyla belli bir basınç ve sıcaklıkta preslenerek şekillendirilir, yine
yüksek sıcaklıklar altında fırınlanarak pişirilir. Ortaya çıkan mamul balatadır. Son 190
olarak, çeşitli taşlama, kenar ve çapak alma ile delme işlemleri gibi
operasyonlardan geçirilerek kullanıma hazır hale getirilmektedir.

Fren balatası bir aşınma parçası olması itibariyle belirli bir kullanım ömrü olan bir
üründür ve tüm motorlu araçlarda, düzenli olarak yenilenmesi gereken
parçalardan biridir. Bir balatanın kullanım ömrü aracın niteliğine ve kullanım
şartlarına bağlı olarak 3-5 bin kilometre ile 75-80 bin kilometre olabilmektedir.
Binek araç kullanıcıları açısından çoğunlukla 2-3 yılda değiştirilmesi gereken bir
parça olan balata, aracın bakım masrafları içinde önemli bir yer tutmazken, çok
daha kısa aralıklarla değişimi gereken ticari araçlarda (bazı tür ağır ticari 200
araçlarda 10-15 günlük aralıklarla) kullanıcılar açısından önemli bir maliyet
unsuru oluşturmaktadır.

Günümüz motorlu taşıtlarında, iki temel tip frenleme sistemi ve buna bağlı olarak
iki balata türü görev yapmaktadır. Bunlar, kampana balata ve disk balatadır.

Kampana balata:

Kampana balatalar, karşılıklı gelen ve dingil başına iki adet fren pabucu üzerine
monte edilirler. Fren merkezinden fren silindirine uygulanan hidrolik güç vasıtası 210
ile fren pabuçları hareket eden kampanaya doğru itilmektedir. Böylece aracın
durması sağlanmaktadır. Kampana balatalar arkadan çekişli, önden çekişli ve
dört çeker araçların birçoğunun ön ve arka tekerleklerinde kullanılmıştır.
1970’lerin başından beri ise çok az sayıda aracın ön tekerleklerinde kampana
sistemi kullanılmıştır.

05-64/925-248
6
Kampana balatalar motorlu taşıtlar üzerinde ilk kullanılan balatalar olup,
günümüzde özellikle ticari araçların arka ve ön tekerleklerinde frenleme için
kullanılmaktadır. Kampana balataların üretimi, servisi ve onarımı oldukça
ekonomiktir. 220

Disk Fren Balatası:

Disk Balatalar 1970’lerin başından beri kullanılmaktadır. Bir disk balatası,
tekerleğe bağlı bulunan bir fren diskinin, kaliper içinde diskin her iki tarafından
sıkıştırılması yoluyla çalışmaktadır.

Son yıllarda bir çok yeni nesil otomobilin hem ön hem de arka frenlerinde disk
balata kullanılmaya başlanmıştır. Genel ola- rak ağır ticari araçlarda kampana
balata kullanımı ağırlıkta olsa da, yeni nesil ağır ticari araçlarda da disk balata 230
kullanımına geçiş olduğu görülmektedir.

Asbest Sorunu

Asbest, ısıya son derece dayanıklı bir madde olması nedeniyle geçmiş yıllarda
balata üretiminin en temel hammaddelerinden biri olarak kullanılmıştır. Ancak
1970’li yıllarda kanserojen özelliği tespit edilen asbestin kullanımı, çevreye ve
insan sağlığına zararlı etkileri nedeniyle dünyanın bir çok ülkesinde
yasaklanmaya başlanmıştır. AB’de 1991 yılında da 91/659/EEC sayılı Konsey
Direktifiyle asbest kullanımını yasaklayan düzenlemeler getirilmiştir. 240

Ülkemizde ise, 4857 sayılı İş Kanunu’na dayanılarak çıkarılan 26.12.2003 tarihli,
“Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik”le,
balata üretiminde asbestin kullanılması imkanı ortadan kaldırılmaktadır. Ancak
söz konusu yönetmeliğin yürürlük tarihi 15.4.2006 olarak belirlenmiştir.

Kullanımının yasaklanması, balata üretiminde asbestin yerine geçecek yeni
karışımlar kullanılmasını gerektirmektedir. Diğer yandan, balata üretiminin asbest
kullanmaksızın yapılabilmesi, üreticiler açısından farklı bir üretim teknolojisi ve
yeni karışımlar bulunması için ar-ge yatırımları gerektirmektedir. 250

Dünya genelindeki büyük balata üreticilerinin asbestli üretimi tamamen terk etmiş
oldukları görülmektedir. Türkiye’deki balata üreticileri ise mevcut durumda hem
asbestli hem de asbestsiz balataların üretimini gerçekleştirmektedir.

Türkiye pazarında üreticiler ürünlerini, motorlu taşıtların üretiminde kullanılmak
üzere motorlu taşıt ya da fren sistemi üreticilerine orijinal ekipman olarak,
araçların bakım ve onarımında kullanılmak üzere yedek parça olarak piyasada
satış sonrası hizmetler alanında faaliyet gösteren tüm teşebbüslere ve nihai
kullanıcılara satabilmektedirler. Yerli üreticilerin araç üreticilerine orijinal ekipman 260
olarak sağladıkları ve yurt dışına ihraç ettikleri balataların hemen hemen
tamamının asbestsiz olduğu görülürken, özellikle ağır ticari araçların satış
05-64/925-248
7
sonrası pazarına yönelik kampana balatalarında halen düşük maliyetli ve daha
performanslı olduğuna inanılan asbestli balataların yaygınlığını koruduğu
görülmektedir.

I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Sektöre İlişkin Bilgiler Bölümünde ayrıntılı olarak incelendiği üzere, fren balatası
konusundaki ürünlerin “disk balata” ve “kampana balata” olmak üzere iki temel 270
gruba ayrıldığı görülmektedir. Kampana balatalar ise, ağır ve orta ticari araçlara
yönelik olanlar ve otomobil-hafif ticari araçlara yönelik olanlar olmak üzere iki alt
gruba ayrılmaktadır. Her iki grupta yer alan ürünlerin birbirlerini ikame etmesinin
teknik olarak mümkün olmadığı ve şikayet konusu ihlallerin odaklandığı ürün
grubu göz önüne alındığında, ilgili ürün pazarı “ağır ve orta ticari araçlar için
bakım-onarıma yönelik kampana fren balataları pazarı” olarak belirlenmiştir..

I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

Balata üreticisi firmaların faaliyetlerinin Türkiye geneline yönelik olması ve söz 280
konusu malların pazar şartlarının homojen olmasından ötürü ilgili coğrafi pazar
Türkiye Cumhuriyeti olarak tespit edilmiştir.

I.3. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN TARAFLAR

I.3.1 Sürtünme Malzemeleri Sanayicileri Derneği
SMSD, debriyaj ve fren balataları sektöründe üretici konumunda bulunan Frentek
Balata, Beşer Balata, Kale Balata, Balatacılar Balata, Eren Balata, Berka Balata,
ve Tradisk Traktör Diski Oto Yed. Parça San. ve Tic. A.Ş. (Tradisk)’in bir araya
gelmesiyle 26.1.2004 tarihinde kurulmuştur1. Dernek kurucularından Kale Balata 290
11.8.Ağustos 2004 tarihinde, Beşer Balata 23.3.2005 tarihinde üyelikten
ayrılmıştır.

Derneğin halen kurucu firmaları temsil eden 18 üyesi bulunmaktadır. Derneğin
Tüzüğünde amacı,
“sürtünme materyalleri sanayicilerinin; ekonomik, ticari sosyal, hukuki, idari,
teknolojik eğitim ve kültürel sorunlarını tespit etmek ve çözüm yollarını tayin
etmek, bu yönde kamuoyu oluşturup bilgilendirmek, mensuplarının etkinliğini,
itibarını yükseltip meslektaşlararası ticari ve sosyal ilişkileri geliştirici faaliyetler
göstermek” 300

1 Derneğin kuruluş bülteninde söz konusu 7 teşebbüsün dışında başka firmaların da adının geçtiği
görülmektedir. Diğer taraftan yapılan incelemede, söz konusu firmaların dernek kurucusu olan çeşitli
teşebbüslerle aynı ekonomik bütünlük içinde olduğu tespit edilmiştir.
05-64/925-248
8
olarak ifade edilmiştir. 30.3.2004 tarihinde yapılan 1. Olağan Genel Kurul
Toplantısında, Başkanlığa Fatih Recep SARAÇOĞLU, Başkan Yardımcılığına Ali
ÇAKIROĞLU, Saymanlığa Ahmet ŞAHİN, üyeliklere Veyis İBAOĞLU ve Tayfun
SERTEL atanmıştır.

Derneğin sayılan 7 kurucusundan Tradisk traktör balatası üretimi yapmaktadır;
soruşturma iddialarına konu orta ve ağır ticari araç balatası pazarında faaliyeti
bulunmamaktadır. Derneğin kurucuları arasında yer alan ve orta ve ağır ticari
araç balatası pazarında faaliyet gösteren 6 üretici, Türkiye’de ağır ticari araçların
bakım onarım pazarına yönelik balata satışlarının yaklaşık %90’ını 310
gerçekleştirmektedir.

I.3.2 Beşer Balatacılık San. ve Tic. A.Ş.
Kuruluşu 1970’li yıllara dayanan Beşer grubu bünyesinde 8 firma ve yaklaşık 700
çalışan bulunmaktadır. Beşer grubu kuruluş yıllarından bugüne temel olarak
çeşitli nitelikte balata üretimi ve yurtiçi ve dışında pazarlanması alanında faaliyet
göstermektedir. Üretiminin yaklaşık %(….) bir bölümünü yurt dışına ihraç eden
Beşer, yurt içi balata pazarında ise pazarın lideri konumundadır.

Beşer’in ürün gamında yer alan başlıca kalemler, ağır kamyonlar, orta ağırlıktaki 320
ticari araçlar ve otomobil ve hafif ticari araçlara yönelik olmak üzere üç ayrı temel
sınıfa ayrılabilecek kampana ve disk balataları, disk aynası, debriyaj balatası ve
rulo balatalar olarak sıralanabilir.

Beşer özellikle fren balatası konusunda ürünlerini temel olarak üç grup alıcıya
sağlamaktadır. Teşebbüs öncelikle aralarında Otosan ve BMC’nin de bulunduğu
bazı otomotiv üreticilerinin orijinal ekipman (OE) sağlayıcısı konumundadır.
Bunun dışında ürünlerini yine bazı otomotiv üreticilerine, satış sonrası
hizmetlerde kullanıma yönelik olarak yetkili servislere dağıtılması amacıyla da
satmaktadır (OES). Teşebbüsün ürün sağladığı son grup ise bağımsız yenileme 330
pazarında yer alan tamirci ve yedek parçacılardan oluşmaktadır (Aftermarket).
Beşer’in OE ve OES satışları üreticilerle yapılan uzun süreli anlaşmalar
vasıtasıyla gerçekleştirilirken, iç pazarda yapılan diğer tüm satışları kendi satış
organizasyonu vasıtasıyla ya doğrudan ya da dağıtım ağı içinde yer alan
toptancılar aracılığıyla tamirci ve yedek parçacı konumundaki teşebbüslere
ulaştırılmaktadır.

Kampana balata konusunda Türkiye’deki pazar lideri konumundaki Beşer’in orta
ve ağır ticari araçlara yönelik kampana balatasındaki pazar payı yaklaşık %(...-
…) düzeyindedir. Teşebbüsün 31.5.2004 tarihi itibariyle hissedar yapısı 340
aşağıdaki şekildedir:

Hissedar Sermaye Miktarı (YTL) Ortaklık Payı (%)
Beşer Holding A.Ş. 1.432.658 ~98,1
Neriman BEŞER 6.832 ~0,46
05-64/925-248
9
Esin GÖRYAKIN 6.832 ~0,46
T. Kemal BEŞER 6.831 ~0,46
Üstün BEŞER 6.818 ~0,46
Gülsün BEŞER 14 ~0
Sinan MAVİŞ 14 ~0
Zeki KARATAŞ 1 ~0
Toplam 1.460.000 100

I.3.3 Frentek Balatacılık ve Otomotiv San. Tic. A.Ş.
Frentek Balata 1970 yılında İngiliz Mintex lisansı ve teknolojisi ile kurulmuş olup
bugün Frentek markası ile üretim yapmakta ve yurtiçi satışlarını yöresel
dağıtıcılarla, ihracat satışlarını ise ülke dağıtıcıları kanalı ile yapmaktadır. Frentek
Balata, her türlü otomotiv ve endüstriyel uygulamalarda kullanılan kampana fren
balatası, rulo balatalar, debriyaj balataları, disk balataları ve özel kavrama ve fren
balataları üretmektedir. 350

Frentek’in orta ve ağır ticari araçlara yönelik kampana balatasındaki yaklaşık
pazar payı %(….) düzeyindedir.

Teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıdaki şekildedir:
Hissedar Sermaye Miktarı (YTL) Ortaklık Payı (%)
Fatih Recep SARAÇOĞLU 349.795 87,44
Ülkü ULUSAGÜVEN 50.000 12,25
Mine Belgin TURGAY 100 ~0
Zerrin SARAÇOĞLU 100 ~0
Oktay ŞAHİNER 5 ~0
Toplam 400.000 100

I.3.4 Balatacılar Balatacılık San. ve Tic. A.Ş.
Balatacılar Balata, 1980’li yılların sonunda balata esnafının sermaye koyarak
ortaklaşa kurmuş olduğu bir teşebbüstür. Kuruluş aşamasında 17 hissedarı
bulunan firmaya, daha sonra çoğunluğu Türkiye genelinde balata sektöründe 360
faaliyet gösteren küçük ölçekli işletme sahiplerinden oluşan çok sayıda ortak
eklenmiştir. Teşebbüsün halen 265 ortağı bulunmaktadır. Firma, Beşyıldız
markalı orta ve ağır ticari araçlara yönelik balataların üretimini
gerçekleştirmektedir.

Balatacılar Beşyıldız markası ile ürettiği ürünleri, kendi satış ve dağıtım kanalları
vasıtasıyla dağıtmaktadır.

05-64/925-248
10
Balatacılar’in orta ve ağır ticari araçlara yönelik kampana balatasındaki yaklaşık
pazar payı %(….-…) düzeyindedir. Teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıdaki 370
şekildedir:

Hissedar Sermaye Miktarı (YTL) Ortaklık Payı (%)
Beşyıldız Otomotiv A.Ş. 127.507 25,299
Mustafa YAMAN 16.354 3,245
Ali ÇAKIROĞLU 14.687 2,914
Sermin ONURLULAR 13.689 2,716
Emin SEMERCİOĞLU 13.470 2,673
260 adet diğer hissedar 318.291 63,153
Toplam 504.000 100

3.5 Berka Balata San. ve Tic. A.Ş.
Erka Balata ve Otomotiv San A.Ş. (Erka) 1957 yılında Türkiye’de ilk kez balata
imalatını gerçekleştiren, ülkenin köklü balata üreticilerinden biridir. Uzun yıllar
Türkiye balata pazarında lider konumda bulunan Erka, 1990’lı yıllarda ekonomik
sıkıntı içine girmiş ve 1994 yılında iflas etmiştir. 2002 yılında başta Balatacılar ve
bu şirketin pazarlama firması olan Beşyıldız Pazarlama A.Ş., Balatacılar
Balata’nın ortaklarının bir bölümü ile diğer bazı ortaklar tarafından Berka Balata 380
kurulmuş, bu şirket Erka’nın üretime ilişkin her tür ekipman ve markasını İflas
İdaresi ve Erka’dan satın almış, Erka marka balataların üretimini
gerçekleştirmeye başlamıştır. Mevcut durumda Berka Balata’nın Yönetim
Kurulu’nun altında aktif bir yönetim yapısı bulunmamaktadır; firmanın idari ve
üretim işleri İstanbul Bayrampaşa’da eski fabrikada fabrika müdürü Tayfun
SERTEL tarafından yürütülmektedir. Henüz satış ve pazarlama organizasyonu
bulunmayan Berka ürünlerini, bu ürünleri Türkiye geneline pazarlayan ve müflis
Erka’nın eski çalışanları tarafından kurulmuş olan Standart Fren A.Ş.’ye
satmaktadır. Teşebbüsün, Standart Fren aracılığıyla gerçekleştirdiği satışların
yaklaşık üçte birlik bölümü, Erka markası altında Balatacılar fabrikasında fason 390
olarak üretilmektedir. Şirket yetkililerinden alınan bilgilere göre Berka Balata’nın
halen İstanbul’da bulunan üretim tesislerinin İzmir Turgutlu’ya taşınması
konusundaki çalışmalar devam etmektedir ve fabrikanın taşınmasını takiben bir
yönetim ve satış-pazarlama mekanizması oluşturulacaktır.

Berka Balata’nın orta ve ağır ticari araçlara yönelik kampana balatasındaki
yaklaşık pazar payı %(…-…) düzeyindedir.

Teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıdaki şekildedir:
400
05-64/925-248
11


I.3.6 Eren Fren ve Debriyaj Balataları San. ve Tic. Ltd. Şti.
1988 yılında kurulan Eren Balata, o tarihten bugüne otomobil, kamyonet, otobüs,
traktör ve iş makinaları için kampana ve disk fren balataları, yol ve iş makinaları,
vinçler, çeşitli sanayi makinaları için disk ve dişli balatalar, çeşitli ölçülerde levha
ve takoz sürtünme malzemeleri üretmektedir.
Teşebbüs ürünlerini, Otokar ve Isuzu gibi üreticilere orijinal ekipman olarak, aynı
zamanda yenileme pazarına yedek parça olarak satmaktadır. Teşebbüsün
toplam üretiminin %(…)’i asbestli, %(….)’u asbestsiz ürünlerden oluşmaktadır. 410
Eren Balata’nın orta ve ağır ticari araçlara yönelik kampana balatasındaki
yaklaşık pazar payı %(…) düzeyindedir.
Teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıdaki şekildedir:
Hissedar Sermaye Miktarı (YTL) Ortaklık Payı (%)
Sinan UZUN 1.000.000 50
Ahmet ŞAHİN 500.000 25
Hüseyin EREN 500.000 25
Toplam 2.000.000 100

I.3.7 Kale Balata Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.
1976 yılında kurulmuş olan Kale Balata, 1981 yılından bugüne Alman Textar
firması lisansı altında balata üretimi gerçekleştirmektedir. Teşebbüs hem lisans
anlaşmaları ile yabancı firmalara balata üretimi yapmakta ve ihraç etmekte, hem
de kendi karışımları ile ürettiği ürünleri iç ve dış piyasaya satmaktadır. Kale
Balata’nın satışlarındaki asıl ağırlığı ihracat teşkil etmektedir. Teşebbüsün 420
üretiminin yaklaşık %70-75’i ticari araçlara yöneliktir.

Kale’nin orta ve ağır ticari araçlara yönelik kampana balatasındaki yaklaşık pazar
payı %(…-…) düzeyindedir.

Teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıdaki şekildedir.
Hissedarlar Sermaye Payı (YTL) Ortaklık Payı (%)
Balatacılar Balatacılık 489.000 16,30
Levent Uşkay 300.000 10,00
Suat Çelik 200.000 6,67
İlhami Kasap 190.000 6,33
Mustafa Yaman 170.000 5,67
Beşyıldız Otomotiv 150.000 5,00
Diğer 46 Sermayedar 1.502.100 50,07
Toplam Sermaye 3.000.000 100
05-64/925-248
12
Hissedarlar Sermaye Payı (YTL) Ortaklık Payı (%)
Kale Oto Radyatör
Sanayi ve Ticaret A.Ş.
652.953 26,1
Şükrü KAYA 274.078 10,9
İsmail Hakkı KAYA 230.573 9,2
Cengiz KAYA 173.465 6,9
Hakan KAYA 173.465 6,9
Gülten KAYA 105.216 4,2
Halit KAYA 95.664 3,8
Diğer ~795.000 ~32
Toplam 2.500.000 100

I.4.Yapılan Tespitler ve Deliller

1. SMSD’den alınan, Derneğin 14.7.2004 tarihli Kuruluş Faaliyet Raporu’nda, 430
“…3)DÖNEM İÇİ FAALİYETLERİ:
26 Ocak-14 Temmuz 2004 dönemi içerisindeki faaliyetlerimizi aşağıdaki
başlıklarla özet olarak bilgilerinize sunmak isterim:
Hepinizce malum olduğu üzere;
Yukarıda belirtilen ilk toplantımız SMSD’nin kurulma kararını aldığı ilk
toplantı olması ve ilk teklif niteliğindeki kararların alındığı toplantı olması
nedeniyle önem arz etmektedir. Bu toplantıda Brezilya’da mukim firmanın
ürünlerini Türkiye’de pazarlayan firmanın pazarlama yöntemlerinin etik
açıdan yanlış olduğu konusunda görüş birliğine varılmış, bu durumun
sektörümüzdeki -yerli sanayiciler olarak- olumsuz etkilerinin en aza 440
indirilmesi hususunda görüşler sunulmuştur.”
T.S.E. ve Sanayi Bakanlığına başvurularak ithalatta ve ihalelerde TS
standartlarının yeniden devreye sokulması, yerli sanayicinin antidamping-
haksız rekabet vb. karşısında korunması hk. ve de sürtünme malzemeleri
sektörünün envanterini çıkararak istihdam ve ihracat yönünden ülke
ekonomisine katkıları hakkında bilgi verilmesi hususunda karar verilmişti.
Konu ile ilgili olarak 23 Şubat 2004 tarihinde T.C. Başbakanlık DTM İthalat
Genel Md. Yrd. Sn. Murat Yapıcı’ya ve Müsteşar Yrd. Sn. Tuna
TURAGAY’a antidamping, bahsi geçen envanter bilgileri sunulmuştur. İlgili
makamdan gelen cevabi yazı (15.03.2004-14379 sayı) tüm üyelerimize 24 450
Mart 2004‘te yazımız ekinde ve Ankara’da Sn. Fatih Saracoğlu’nun konu
ile ilgili yapmış olduğu görüşmeler ise 10 Mart 2004 tarihli YKTda
anlatılmış olup, tutanakta da detaylı olarak yer almıştır.”
ifadeleri yer almaktadır.

2. SMSD’nin 15.7.2004 tarihli Basın Bülteninde,
05-64/925-248
13
“Sürtünme Malzemeleri Derneğinin İlk Olağan Genel Kurulu 14 Temmuz
2004 tarihinde yapıldı… Dernek, çalışmalarında önceliği son zamanlarda
yurtdışından ithal edilmekte olan düşük kaliteli ürünlerin makro düzeyde
ülkemiz ekonomisi, mikro düzeyde ise sektör ve tüketici üzerindeki 460
olumsuz etkilerini araştırmaya ve kamuoyuna duyurmaya vermiştir.“
ifadeleri yer almaktadır.

3. 3.12.2003 tarihinde Frentek Balata’da yapılan dernek toplantısının
tutanağında,
“2. Genel Sekretere Yürütülmesi Gereken Faaliyetler ile ilgili ajanda
verilecektir. Ancak şimdilik;
Brezilya menşeli Fraz-Le firması ile ilgili bir anti-damping olayı gündemde
olup; bu konu ile ilgili bilgiler halihazırda Sn. Ali Çakıroğlu tarafından
değerlendirilmektedir. Söz konusu olay bundan böyle derneğimiz Gn. 470
Sekreteri tarafından takip edilerek sonuçlandırılmak üzere teslim
alınacaktır.
Fraz-Le firmasının devlet ihalelerine (Elbistan, Tırsan, İ.E.T.T. , ESHOT
gibi) katılmakta olduğu duyumları alınmıştır. Bu durum da balata
üreticilerini rahatsız etmektedir. İhalelerden TSE standardına uygunluk
şartı istenmez olmuştur. Söz konusu uygunluğun aranması şartının
yürürlükte kalması durumunun incelenmesi ve hatta ilerde konumuzla ilgili
ihalelerde derneğimize üye olma koşulunun şart koşulması (mesela
Müteahhitler Birliği vb. gibi) gibi hususlarda da yaptırım sağlanması için
Sanayi Bakanlığı nezdinde gerekli girişimlerde bulunması uygun 480
görülmüştür.”
ifadeleri yer almaktadır.

4. SMSD’nin 14.1.2004 tarihli Toplantı Tutanağı’nda;
“…5) Orijinal Otoda ‘Tip Onayı Belgesi (Asbestsiz istendiği, aksi takdirde
Tırların AB ülkelerinde dolaşım yapamayacağı, Tırsan’ın ithal Fras-Le
ürünleri ile anlaştığı, yerli üreticilerden teklif alınmadığı, halbuki üye
kuruluşlarımızın da asbestsiz Tır Balataları üretmekte oldukları ve bu
durumun Derneğimizin kuruluşunu müteakip Uluslararası Nakliyeciler
Derneği’ne bildirilmesine karar verildi. 490
6) Anti-Damping konusu ile ilgili olarak Genel Sekreter, toplantıda bulunan
üyelere “Damping ve Sübvansiyona Konu Olan İthalata İlişkin Başvuru
hakkında Açıklamalar (Sf 12-31) ile ilgili belgeleri dağıttı ve sırayla
maddeler hakkında bilgi verdi; istenilen bilgilerin en kısa zamanda Genel
Sekretere ulaştırılması ve bu suretle dernekçe hazırlanacak dosyanın
İthalat Genel Müdürlüğündeki Damping ve Sübvansiyon Araştırma
Dairesine Soruşturma Açılması için verilmek suretiyle şikayetçi olunan
firmanın ürünlerinin ithalatına yasal yollardan yaptırım getirebileceği
05-64/925-248
14
belirtildi. Bu arada üye kuruluşlarımızın bu konuyu iyice irdelemeleri
gerektiği de hatırlatıldı… 500
8) Üye firmalarımızın ürünlerinin satılmakta olduğunu belirten bir logonun
hazırlanarak “sticker” (Burada SMSD üyeleri ürünleri satılmaktadır”)
şeklinde Bayilere-Müşterilere dağıtılmasına, ayrıca afiş, eşantiyonlarla da
desteklenmesine, teklif alınmasına ve uygun görülen birim fiyatlarla üye
kuruluşlarımıza satılarak derneğimize gelir sağlanmasına karar verildi.
9) Üye kuruluşlarımızın, sektörümüzü ilgilendiren ortak konularda birlikte /
centilmenlik anlayışı içinde hareket etmesinin daha yararlı olacağı
belirtildi, bu görüş benimsendi. Şikayet konusu ürünleri üye
kuruluşlarımızın ürünlerinden daha fazla satan firmalara yaptırım
uygulanabileceği belirtildi…” 510
ifadeleri yer almaktadır.

5. SMSD’nin 21.4.2004 tarihli toplantı tutanağında,
“…5) Yerli üretimle ilgili olarak müşteri grubumuzu bilinçlendirmek için,
bölge bölge toplantılar yaparak ithal ürünlerin yarın olmayacağı, ama yerli
üretimin kalıcı olduğu, her zaman sorunlarına çözüm için yanlarında
olunduğunu, vb. konularda nazik bir şekilde ülkemiz menfaatlerine de
değinerek yemekli sohbet toplantıları, seminerler düzenleme, vb.
aktiviteler ile Türk Sürtünme Sanayiinin Gelişimi ve Tanıtımını yapacak
org. ve promosyonu oluşturacak alt tanıtım komitesi oluşturulmasının 520
yararlı olacağı, bu konuda geç bile kalındığı dile getirildi. Bahsi geçen
komiteye Sn. Mehmet Caner’in başkanlık etmesine karar verildi. Konu ile
ilgili olarak kendisinden çalışmalar yapılması istendi.
6) Genel olarak piyasa koşulları, vs. konularda görüş alışverişinde
bulunuldu.”
ifadeleri yer almaktadır.

6. SMSD’nin 9.6.2004 tarihli toplantı tutanağında;
“Nisan 2003’de 300.-USD/Ton olan fiyatın Şubat 2004’te 610.-USD/Ton
çıkarılmış olması neticesi üyelerimizin saç kullanılan ürünlerin maliyetlerini 530
arttıracağı belirtildi. Konu ile ilgili olarak Ankara’da Sanayi ve Ticaret
Bakanlığı Yetkili Müsteşarı Ereğli Demir Çelik Fabrikasi T.A.Ş. Genel
Müdürlüğü nezdinde yapılan toplantıya ait TAYSAD’ın gönderdiği tutanak
okundu. Sadece Erdemir ürünleri değil; kimyasallarda da fiyatların artığı
belirtildi.
Üyelerimizin, hammadde ve işçilik artışları nedeniyle önümüzdeki
dönemlerde hangi stratejileri uygulayacağı, benimseyeceği; piyasadaki
ithal ürünlerle ilgili nasıl bir tutum izleyeceği konuları hakkında görüşler
bildirildi; 21 Nisan 2004 tarihli Yönetim Kurulu Toplantımızda da daha
detaylı yapılmış çalışmalarla bu konuya devam edileceği bildirildi.” 540
ifadeleri yer almaktadır.
05-64/925-248
15

Söz konusu tutanağın üzerinde aşağıdaki el notlarının yer aldığı görülmektedir:
“…Fiyatlarda artış zor; herkes mal alıp satarken, maliyetleri nasıl
düşüreceğiz; iç piyasada birlikte hareket! Şeffaflık;
HM(hammadde) ve işçilik artışlarından dolayı zam olacak mı?
Promosyon yapmadık & müşterilere para kazandırmak lazım.
Üyeler bu toplantılara çalışma yapıp gelecekti:10/3/04
- Fraz-Le satana ne yapacağız
- Ortak Kararlar alma & uyma 550
Açık & şeffaf olma
2004 stratejisi
Üyelerimizin ürünlerini kullananlara promosyon+ sticker”
7. SMSD Genel Sekreteri Emine GEZER’e gönderilen, Eren Balata, Sinan UZUN
imzalı “Ege Bölgesi Sanayi Odası’nın 2.7.2004 tarihli Türkiye Brezilya İlişkileri
Görüş Talebi” başlıklı yazının üzerinde, Türkiye Brezilya Karma Ekonomik
Komisyon Toplantısı öncesinde özel sektör temsilcilerinin yapacağı bir toplantıya
yönelik olarak “Fras-le’nin çalışmalarını etik olmayan davranışlarını belirten bir
not hazırlayıp gönderelim. (5.7.2004)” şeklinde bir not düşüldüğü görülmektedir.
560
8. Kale Balata’dan SMSD’ye gönderilen 21 Mayıs 2004 tarihli faks mesajında;
“Bilindiği üzere derneğimizin başlangıçta kuruluş amacı Fras-Le
balatalarının satışı ile ilgiliydi. O tarihte Kuruculara belirttiğim esaslar Fras-
Le’nin kolayca önü kesilemeyeceği ve regülasyonlar ile ilgili çalışmalarda
bulunulması gerektiğiydi. Maalesef bu önerim kabül edilmeyip şimdi nasıl
Tip onayı veya e-numarası alınabilir konumunda görüşmeler devam
etmektedir.”
ifadeleri yer almaktadır.

9. 6.2.2004 tarihli, SMSD Başkanı Fatih SARAÇOĞLU imzalı ve “Sürtünme 570
Malzemeleri (Fren Balataları) Sanayicilerinin Brezilya malı ithal balatalar
hakkında Anti-Dampinge konu olabilecek şikayetleri” başlıklı yazıda;
“1)…Yazımız ekinde tanıtmış olduğumuz üzere Derneğimiz, şimdilik
toplam 11 sanayicimizi temsilen, Brezilya’da mukim ”Fras-Le S.A.”
firmasının ürünlerinin ülkemize ithalatından, çok düşük fiyatlarla iç pazarda
satılmasından ve hatta devlet ihalelerinde yer almasından dolayı üye
sanayicilerimizin zarar görmekte olduğunu ve bu zararın boyutunun
giderek artacağından da endişe edildiği belirtilmek zorunda kalmıştır.
SMSD Derneği Sanayicileri 2003 yılı itibariyle Toplam takribi
05-64/925-248
16
TOPLAM ÜRETİM(ton) İhracat(MİLYON) İstihdam(KİŞİ)
FİRMALAR Takribi 14.000+
Öğrenilemeyen
Takribi USD 26 1658
580
değerlerini gerçekleştirmiş, 1953’ten beri bu sektörde canla başla ve her
türlü olumsuz ekonomik dalgalara göğüs gererek bugün itibariyle kendi
alanında ülkemiz ekonomisine katkıda bulunmaya devam etmektedir.
Yukarıda belirtilen toplam üretim/ülke üretiminin takribi %95’idir.
2) Üye sanayicilerimiz ürünleri ile şikayet konu firmanın ürünleri teknik
özellikleri, kullanım alanları, dağıtım kanalları müşteriler ve hitap ettiği
pazar bakımından benzerdir.
3) Her ne kadar, Üyemiz sanayicileri tarafından tesisleri görülebilmiş
olmasa da, üretim teknolojileri ve üretim metotlarında prensip açısından
çok büyük farklılıklar olmadığı, ancak anladığımız kadarı ile Brezilya 590
firması kapasite itibarı ile tüm Türkiye’deki üretim kapasitesinin çok
üstünde kapasiteye tek başına sahiptir, bu da rekabet gücünü imkansız
kılmaktadır.
FİRMALAR YERLİ ÜRETİCİLER İTHAL ÜRÜN FİRMASI
YILLIK
KAPASİTE
TKR. 15.000 Ton
(Asbestli-asbestsiz)
Takribi 30.000 Ton
(Asbestsiz)

4) Şikayete konu firmanın satış fiyatları yerli üreticilerin satış fiyatlarının
%30-50 altındadır. Bugün asbestsiz üretim olarak salt hamadde girdilerin
maliyeti takriben (…..-…..) USD/kgdır. İşçilik, genel imal giderleri, genel
giderler hariç, şikayete konu olan firma takribi 1.20-1.50 USD/kg’dan
bitmiş ürün satmaktadır. Üyelerimiz bu saldırılardan önünü göremedikleri
için asbestsiz üretim yatırımları da gecikmektedir, çünkü şikayete konu 600
satış fiyatları ile başa çıkmak mümkün görülmemektedir. Buna rağmen
asbestsiz üretime geçiş için(AB Direktifleri uyarınca) hazırlıklar
tamamlanmaya çalışılmakta, bunun için de ek süre alınmıştır.
5) Üye firmalarımız yarım asrın kazandırdığı tecrübe ve bilgi birikimi,
teknolojiyi eldeki imkanlar nispetinde takip etme mecburiyeti ile kendi
Kalite Kontrol departmanları/Ar-ge Departmanları, Laboratuarlarını
kurmuşlar, satış sonrası servis-teknik hizmetlerini ürün garantisi
kapsamında en üstün seviyede uygulamaktadırlar. Şikayete konu firma bir
ithalatçı/ticaret firmasıdır, (İsrail sermayelidir) Brezilya’daki firmaya
arkasını dayamıştır. 610
6) Şikayet konusu ürünün satışları giderek artmakta, müşterilerimizin
raflarına (fiyatların ucuzluğu nedeniyle) giderek daha fazla girmektedir. Bu
durum üye firmalarımızın ekonomik göstergelerini (satış-karlılık-yatırım-
05-64/925-248
17
üretim miktarlarını/kapasite kullanımı) olumsuz etkilemeye başlamıştır.
Sektör malum ekonomik zorluklar yüzünden zaten yeteri kadar kan
kaybetmişken ve kendini toparlamaya çalışırken böyle büyük firmaların (5
kıtada 70 ülkeye ihracat yapıyor; dünyadaki ülkelerin takribi %50’sine ve
kendi devletlerinden aldıkları teşvik vb./vs. araştırmalı, önemli ölçüde
sübvansiyon olabilir) ürünlerin ithalatıyla yerli üreticiler arasında da ister
istemez olumsuz-yıkıcı rekabete neden olmaktadır. 620
7) Dolar; Euro paritesi;TL/USD’deki düşüş ithalatı canlandırmıştır, ithal
ürünlere yönelmeyi teşvik etmiştir. Bizim üye kuruluşlarımızın ithal girdileri
Euro’dur, ayrıca işçilik ve birçok yerli hammaddedeki aşırı fiyat artışları da
maliyetlerimizi arttırmaktadır, bu durum yerli firmaları kapanma noktasına
getirmektedir. Şikayete konu olan ithal girdileri ise USD’dir. Bu da haksız
rekabete neden olmaktadır.
8) Ayrıca;
Bugün bildiğimiz kadarıyla Brezilya hükümeti ülkemizden ithalata gümrük
vergisi+ KDV toplam %61 uygulamakta iken Türkiye olarak biz %6,5
Gümrük vergisi +%18 KDV uygulamaktayız. Bu konuya da dikkat çekmek 630
istiyoruz.
Balata ithalatında TSE standardı aranması 1992’den itibaren kaldırılmış
bulunmaktadır, ayrıca Kamu kurumları alım ihalelerinde de TSE standardı
aranmaz hale gelince onlarda ithal mallara yönelmişlerdir. Tüm ithal
ürünlerde koşulsuz olarak TSE belgesi alınmasının şart koşulmasını talep
ediyoruz.”
ifadeleri yer almaktadır.

10. SMSD’nin 10.3. 2004 tarihli toplantı tutanağında,
“…2-4) Sn. Başkan Fatih Saraçoğlu, 25.02.2004 tarihinde Ankara’da 640
İthalat Genel Md.Yrd. ile yapmış olduğu Anti-Damping ile ilgili görüşme
hakkında detaylı bilgi verdi, istenilen bilgileri söyledi. Üyelerimiz konu ile
ilgili görüşlerini belirttiler. TSE ile ilgili konuda ise; ithalatçıların ‘Uygunluk
Belgesi’ni hemen aldıklarını; bu konuda pek yaptırımda
bulunamayacağımızı anladığını ifade ettiler. Ancak üyelerimiz, en azından
sürtünme testinin zorunlu hale getirilmesini ve sonuçları alınmadan
Uygunluk Belgesinin verilmemesinin sağlanması için yine de çalışma
yapmamızı önerdiler. Bu durumda testlerin de mevcut koşullarda ancak
derneğimiz üyeleri tarafından yapılabileceği ve bunun sağlayacağı
avantaja dikkat çektiler.” 650
ifadeleri yer almaktadır.

11. 16.1.2004 tarihinde SMSD tarafından, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Müsteşarı
Adem ŞAHİN’in dikkatine yazılan dilekçede,
“Muhakkak ki, ithal edilmekte olan mamullerin standart dışı-teknik
düzenlemelere aykırı ve kalitesiz olmalarının yaratmakta olduğu ve de
05-64/925-248
18
yaratacağı teknik sorunların büyüklüğünün yanı sıra çok düşük fiyatlarla
da ülkemize girmeleri sadece kalite, standart vb. açısından değil fiyatlar
açısından da haksız rekabete neden olarak büyük sorunlar yaratmakta,
ilgili sektörleri, ülkemizin geçmekte olduğu ve derin yaralar aldığı malum 660
ekonomik zorluklar döneminde daha da yaralamaktadır. Bu konu ile ilgili
olarak Derneğimiz üyeleri Brezilya menşeli Fras-Le marka ithal balatalar
hakkında anti-damping soruşturması açılması hususunda çalışmalarını
başlatmış bulunmaktadır.
Her ne kadar bugünkü toplantınız konusu ilgide belirtildiği üzere teknik
konulardaki sorunlarla ilgili haksız rekabet ise de yukarıda belirtmeye
çalıştığımız çok düşük fiyatlarla ithalat ve ayrıca ithal ürünlerde kendi
standardımız olan TSE/STD kriterlerinin yerine getirilmesi şartının
şartnamelerde yer almaması durumları da zor şartlarda toparlanmaya
çalışan ülkemiz ekonomisi ve sanayicilerimize darbe vurmaktadır.” 670
ifadeleri yer almaktadır.

12. Kurumumuzdan 6.1.2005 tarih ve 71 sayıyla Başbakanlık Dış Ticaret
Müsteşarlığı’na gönderilen yazıda, fren balataları pazarında Bekemler hakkında
damping soruşturması yürütülüp yürütülmediği, eğer yürütülüyorsa incelemenin
hangi aşamada olduğu sorulmuş, 18.1.2005 tarihinde Kurumumuza gönderilen
cevapta, damping soruşturmalarının ürün ve menşe ülke temelinde yürütüldüğü
ve belirtilen tarih itibariyle fren balataları için herhangi bir ülkeye karşı damping
soruşturması yürütülmediği bildirilmiştir.
680
13. SMSD Genel Sekreteri Emine GEZER’in ajandasında 19 Nisan tarihli
sayfada ;
“Frentek-centimenlik anlaşması olarak ancak Balatacılar & Berka
onaylarsa yaparız”
16 Ocak tarihli sayfada,
“Tırsan Fraz-le ile anlaştı, Tırsan Yerli üreticilere sormadan Fras-Le ile
anlaştılar. Ahmet Bey/Eren Balata öğrenilip Fatih Bey’e (Dernek Başkanı)
bildirilecek. Dernek olarak
Uluslararası Nakliyeciler Derneği’ne non
asbestli tır balatası yapıyoruz bildir”, 690
yine aynı sayfada,
SMSD Üyeleri: Satış ve Fiyat Politikaları Hakkında Konsensus
Centilmenlik Anlaşması
700-750 Ton Kampana (Otobüs/Kamyon/Tenezzüh)
05-64/925-248
19
Mal cinsi
1
…
15
$/TL
32 Mio TL / tkm

Daha düşük TL ile biz
satabilir miyiz

Olmaz

b)Fraz-Le Balatası Bayisi FL üye ise mal verme
-Deklarasyon yapılsın –Dernek üyesi üreticilerin ürünleri satılsın”
28 Nisan tarihli sayfada,
“Otomobil Dergisine Fras-Le ilan/reklam veriyor, bizim üyeler de reklam
veriyor! Yaptırım uygulayabilir miyiz” 700
ifadeleri yer almaktadır.

I.5 İfade Tutanakları

I.5.1 Şikayetçiyle Yapılan Görüşmeler

Raportörlerin şikayetçi Bekemler’in yönetim kurulu üyesi Mustafa
TURUNÇCULAR ve genel müdür Oğuz BEKEMLER ile yaptıkları görüşmede;
“Bekemler A.Ş. 2000 yılı Ekim ayından itibaren faaliyet göstermektedir. Firmamız
dört ayrı markanın Türkiye distribütörlüğünü gerçekleştirmektedir. 710
Geçmiş yıllarda fren balatası yapımında önemli bir hammadde olan asbestin
kullanımı, çevreye ve insan sağlığına zararlı etkileri nedeniyle dünyanın birçok
ülkesinde yasaklanmıştır. AB’de de asbest kullanımını yasaklayan düzenlemeler
getirilmiştir. Fren balatası yapımında asbestin yerini tutacak malzeme
bulunmaması nedeniyle dünya çapındaki balata üreticileri asbestlilerle aynı
düzeyde performansa sahip asbestsiz balata üretebilmek için daha maliyetli yeni
formüller geliştirilmek durumunda kalmışlardır. Ülkemizde ise asbest kullanımının
2004 yılı sonunda yasaklanması gündeme gelmiş, yerli firmaların talepleri
üzerine söz konusu yasaklama 2006 yılına kadar ertelenmiştir. Bu nedenle
çevreye ve insan sağlığına olumsuz etkilerine rağmen, Türkiye’deki üreticiler 720
asbestli ve düşük maliyetli balata üretimi yapabilmektedir.
Yaklaşık 25 Milyon ABD doları büyüklüğünde bir fren balatası pazarı bulunan
Türkiye’de ağır ticari araçlara yönelik balata pazarı yaklaşık 17-18 Milyon ABD
doları düzeyindedir. Ülkemizde özellikle ağır ticari araçların yenileme pazarına
yönelik gerçekleştirilen balata satışlarının önemli bir bölümü asbestli ürünlerden
oluşmaktadır. Bunun en önemli nedeni yakın zamana kadar pazarda performans
ve maliyet konusunda asbestli balatalarla yarışabilecek nitelikle asbestsiz balata
bulunmamasıdır. Türk üreticilerin bir kısmı sınırlı düzeyde asbestsiz balata
üretimi gerçekleştiriyor olsa da altyapısında yeterli düzeyde AR-GE çalışması
05-64/925-248
20
barındırmayan bu üretimler yeterli performansa sahip olmaması nedeniyle 730
pazarda yer bulamamıştır.
Bekemler olarak pazardaki bu eksikliği fark ederek, dünya çapında ağır ticari
araçlara yönelik balata üretimi yapan Fras-le markasının asbestsiz balatalarının
Türkiye’ye ithalatını gerçekleştirmeye başladık. Fiyat/performans oranı
konusunda asbestli balatalardan daha başarılı olan bu ürünle kısa sürede
tüketicilerin beğenisini kazanarak ağır ticari araçlara yönelik balata pazarında %
(…)’luk bir pazar payına ulaştık. Fras-le markası aracılığıyla Bekemler’in söz
konusu başarısı ve getirdiği rekabet, iç piyasada büyük ölçüde eski teknoloji
asbestsiz balataların üretimini gerçekleştiren başta %(…-…)’lik pazar payı ile
pazarın lideri konumundaki Beşer Balatacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. olmak üzere 740
beş ağır ticari araç balata üreticisini önemli ölçüde rahatsız etmiştir. Yüksek
performans ve düşük maliyetli Fras-le’nin pazara girmesiyle, söz konusu firmalar
fiyatlarını önemli oranda düşürmek ve vade sürelerini uzatmak durumunda
kalmışlardır. Ancak söz konusu eylemler de yeterli olmayınca bu kez, Fras-le’nin
önünü dağıtım ağlarına yaptıkları baskılar yoluyla kesme çabaları içine
girmişlerdir.
Türkiye’de ağır ticari araç yenileme pazarına yönelik balata dağıtımı, bir yandan
üretici firmaların kendi bünyelerindeki satış-pazarlama organizasyonları, bir
yandan da Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde faaliyet gösteren 10-12 adet toptancı
firmalar tarafından gerçekleştirilmektedir. Ülke genelinde gerçekleşen satışların 750
yaklaşık %40’lık bir bölümü söz konusu toptancılar kanalıyla fren ve balata
tamircileri, yedek parça satıcıları, yetkili veya yetkili olmayan servis istasyonları
ve filo sahibi firmalara ulaşmaktadır. Söz konusu toptancılar çoğunlukla birden
fazla üreticinin ürünlerini satabilmektedir. Bekemlerin önünün kesilmesi için,
Beşer ve Frentek’in öncülüğünde yerli üreticiler bir araya gelerek, başta söz
konusu toptancılara Fras-le marka ürünlerin alınmaması konusunda baskı
yapmaya başlamışlardır. Özellikle Beşer Fras-le ürünlerinin dağıtımını yapan
toptancılara mal vermeme tehdidinde bulunarak ürünlerimizi almalarını
engellemektedir. Benzer şekilde firmaların satış personelleri fren ve balata
tamircileri ve diğer küçük ölçekli dağıtıcılara da özellikle Fras-le ürünlerinin 760
kullanılmaması, aksi takdirde ticari ilişkilerinin sonlandırılacağı tehdidinde
bulunmuşlardır. Söz konusu baskılar sonucunda pazarda büyük öneme sahip
toptancılara mal satmamız tamamıyla engellenmekte, küçük ölçekli müşterilere
satışlarımız ise zorlaştırılmaktadır. Yerli üreticiler tarafından gerçekleştirilen
eylemlerin asıl önemli yanı, üreticilerin ithal ürün olan Fras-le’nin pazar dışına
itilmesi ortak amacına yönelik olarak birlikte hareket etmeleridir. Nitekim toptancı
ve diğer satıcılara yapılan baskılar “Fras-le satma, başka hangi ürünü satarsan
sat” şeklindedir. Üreticiler bu konudaki çabalarını kurumsal bir çerçeveye
oturtmak amacıyla “Sürtünme Malzemeleri Sanayicileri Derneği” unvanlı bir
dernek de kurmuşlardır. Görünüşte üyelerin karşılaştığı ekonomik, teknik 770
sorunları çözmek gibi masumane amaçlara sahip olan bu derneğin asıl kuruluş
amacının ise, Brezilya’dan balata ithalatını (bir başka deyişle Fras-le’nin
ithalatını) durdurmak olduğu bilinmektedir. Derneğin kuruluş aşamasında,
kurucularına üye olma isteğimizi bildirdik, ancak bu isteğimiz reddedildi.
05-64/925-248
21
Üreticilerin gerçekleştirdiği eylemler rekabet gücü yüksek Fras-le ürünümüzün
pazarda satılmasını güçleştirmektedir. Özellikle, söz konusu baskıların
kalkmasıyla toptancı düzeyinde rekabete dahil olabilmemizin ciromuzu iki katına
çıkarmamızı sağlayacağını düşünüyoruz.”
şeklinde görüşlerini ifade etmişlerdir.
780
21.3.2005 tarihinde, Bekemler Otomotiv İç ve Dış Ticaret A.O.’da, yönetim kurulu
üyesi Mustafa TURUNÇCULAR ve genel müdür Oğuz BEKEMLER ile yapılan
görüşmede;
“Bilindiği üzere, Bekemler olarak faaliyetlerimizin önünün kesilmesi için, yerli
üreticilerin bir araya gelerek, toptancı ve satıcılara Bekemler’in pazarladığı Fras-
le marka ürünlerin alınmaması konusunda baskı yapmaya başlamaları üzerine
şikayette bulunmuştuk. Şikayetimiz üzerine Rekabet Kurulu tarafından başlatılan
inceleme üzerine, özellikle Beşer dışındaki firmaların çoğunun, aleyhimize
faaliyetleri kısmen ortadan kalkmış, diğer taraftan Beşer firmasının Bekemler
tarafından pazarlanan Fras-le ürünlerinin dağıtımını yapan toptancılara mal 790
vermeme tehdidinde bulunarak ürünlerimizi almalarını engelleme yönündeki
eylemleri artarak ve sertleşerek devam etmiştir. Son dönemde Beşer’in tüm
pazarlama stratejisi, Bekemler ile savaşa odaklanmış durumdadır. Bu süreçte,
(………) toptancısına yönelik olarak Beşer’in, Fras-le ürünlerinin satılmaması,
aksi takdirde kendilerine mal sağlanmayacağı yönündeki yoğun baskıları
sonucunda, (……….)’daki toptancımız bizimle çalışmak uğruna Beşer ile
çalışmayı bırakmak durumunda kalmıştır. Bunun yanında Balatacılar firması da
benzer şekilde, toptancı ve satıcılar nezdinde Fras-le ürünüyle mücadele etmeye
yönelik eylemlerde bulunmaktadır. Geçtiğimiz dönemde, Balatacılar’ın bir satış
yetkilisinin, bizim çalışanlarımızın da bulunduğu bir ortamda sarf ettiği, 800
“müşterilerde herhangi bir başka markanın ürününü görürsem karışmam ama bu
ürün Fras-le olursa, onun satılmamasını sağlamak için elimden geleni yaparım”
şeklindeki ifadeler faaliyetlerimizi zorlaştırmaya yönelik mücadelenin ciddiyetini
göstermektedir.
Beşer’in artarak devam eden baskıları sonucunda özellikle pazarda büyük
öneme sahip toptancılara mal satmamız önemli ölçüde engellenmeye devam
etmektedir. Türkiye’de ağır ticari araçlara yönelik balata pazarında gerçekleşen
satışların yaklaşık yarıya yakını ülke genelindeki yaklaşık 15 toptancı aracılığıyla
gerçekleştirilmektedir. Söz konusu toptancıların 5’i yalnızca Beşer ürünlerini, geri
kalanı ise farklı markaların ürünlerini bir arada satmaktadır. Mevcut durumda, 810
Beşer’in baskıları nedeniyle biz Beşer’in Türkiye’deki 5 büyük toptancısından biri
olan Malatya toptancısı Hakan Otomotiv’e ve diğer markaları satan toptancıların
2-3’üne mal sağlayabilmekteyiz. Toptancılara yapılan bu baskılar olmasaydı,
piyasadaki pazar payımızın bugünkünden çok daha yüksek düzeyde olacağına
inanıyoruz.”
ifadelerine yer verilmiştir.
05-64/925-248
22
I.5.2 SMSD Üyeleri ve Balata Üreticileriyle Yapılan Görüşmeler
Görevli raportörlerin 15.9.2004 tarihinde SMSD’de, dernek başkanı ve aynı
zamanda Frentek A.Ş.’nin sahibi olan Fatih R.SARACOĞLU ile yaptıkları
görüşmede aşağıdaki görüşlere yer verilmiştir: 820
“2004 yılı Ocak ayında faaliyetlerine başlayan Sürtünme Malzemeleri Sanayicileri
Derneği, Türkiye’de otomotiv sektörüne yönelik her tür balata üretimini
gerçekleştiren sanayiciler tarafından kurulmuştur. Derneğin halen 21 üyesi
bulunmaktadır. SMSD’nin kurulmasına gerek duyulmasındaki asıl neden,
otomotiv sektöründe, her tür yedek parça üretimine yönelik tüm firmaları temsil
eden TAYSAD’ın, balata üreticilerinin özel nitelikteki sorunlarını çözmekte
yetersiz kalması, bu nedenle söz konusu spesifik alanda faaliyet gösteren
üreticilerin ortak sorunlarının çözülmesi amacıyla ortak bir platform oluşturma
isteğimizdir.
Kişisel kanaatime göre, Türkiye’deki balata sektörünün büyüklüğü 30-40 milyon 830
dolar düzeyindedir. Türkiye’deki piyasa büyüklüğü 100 birim olarak alındığında,
bunun yaklaşık %70’inin yerli üretimden, %25-30’unun ise ithal ürünlerden
oluştuğu söylenebilir. Kayıtlı ürünlerden oluşan piyasanın %10-15’i kadar da
merdiven altı standart dışı üretim gerçekleştirilmektedir. Türkiye’de balata
sektöründe karşılaşılan önemli sorunların başında yurtdışından gelen standart
dışı ürünler ve özellikle son yıllarda yurtdışındaki bazı büyük balata üreticilerinin
ülkemize dampingli fiyatlarla girmeleri gelmektedir. Özellikle Brezilya ve Çin’de,
Türkiye’deki üretim toplamından çok daha büyük ölçekli üretim yapan bazı
firmalar bulunmaktadır. Söz konusu firmalar ülkemizdeki firmaların hammadde
maliyetlerinin dahi altında fiyatlarla satış gerçekleştirebilmektedir. Örneğin ham 840
madde maliyetimizin yaklaşık 3.5 dolar olduğu bir debriyaj balatası, Çin’den 2.5
dolara Brezilya’dan 1.5 dolarlık bir satış fiyatıyla ülkemize girebilmektedir. Döviz
kurlarındaki düşüklük de, iç piyasadaki ithalat baskısını körüklemektedir. Ayrıca
gelecek dönemde asbestli üretimin tamamıyla yasaklanacak olması ve tip kabulü
konusunda gelecek standartlar yerli üreticinin hayatta kalabilmesini gitgide
zorlaştırmaktadır. Söz konusu sorunla mücadele edebilmek bakımından başta
Dış Ticaret Müsteşarlığı olmak üzere çeşitli kamu kuruluşlarıyla, yapılan ithalatın
damping yasağı kapsamına alınıp alınamayacağı, ithal ürünlere standart
getirilmesi gibi konularda görüşme ve girişimlerimiz olmuş, ancak söz konusu
girişimlerden sonuç alınamamıştır. 850
1990’lı yıllarda getirilen bir düzenleme ile balata üretiminde TSE standardına
uyma zorunluluğunun ortadan kaldırılması piyasada düşük standartlı ürünlerin
yaygınlaşmasına neden olmuştur. Bu sorunlarla başa çıkabilmek, ülke çapında
kaliteli ve standartlara uygun balata üretimi yapılabilmesini sağlamak ve
yurtdışından kalitesiz parça ithalatını önlemek amacıyla devlet nezdinde
girişimlerde bulunmak gerekmektedir.”
2. 15.9.2004 tarihinde Beşer Balatacılık Yönetim Kurulu Üyesi Zeki KARATAŞ ve
Genel Müdür Yardımcısı Nihat ÜLKÜCÜ ile yapılan görüşmeye ilişkin tutanakta;:
“Asbestsiz balatalar asbestlilere kıyasla yaklaşık %25 daha yüksek üretim
maliyetine ve daha düşük performansa sahip olmakla birlikte, önümüzdeki 860
05-64/925-248
23
yıllarda ülkemizde asbestli üretimin yasaklanacak olması nedeniyle giderek
asbestiz balata üretimine ağırlık vermekteyiz.
Yüksek alım potansiyeline sahip olan toptancılar, üretim planlamamızı daha etkin
bir şekilde yapabilmemizi sağlamaktadır. Bu nedenle yenileme pazarına yönelik
satışlarımızın yaklaşık yarısı toptancılar vasıtasıyla gerçekleştirilmektedir.
Toptancıların müşterilerine yaptıkları satışlar, satış personelimiz tarafından da
denetlenmekte, toptancıların ürünlerin yeniden satışında yayımladığımız fiyat
listelerine uyum gösterip göstermedikleri ve müşteri memnuniyeti tarafımızca
kontrol edilmektedir.
Türkiye’de balata sektöründe karşılaşılan önemli sorunların başında piyasada 870
dolaşan faturasız ve taklit ürünler ile yurtdışından gelen standart dışı ürünler
gelmektedir. Özellikle 1990’lı yıllarda getirilen bir düzenleme ile balata üretiminde
TSE standardına uyma zorunluluğunun ortadan kaldırılması piyasada düşük
standartlı ürünlerin yaygınlaşmasına neden olmuştur. Bu sorunlarla başa
çıkabilmek, ülke çapında kaliteli ve standartlara uygun balata üretimi
yapılabilmesini sağlamak ve yurtdışından kalitesiz parça ithalatını önlemek
amacıyla Türkiye’deki balata üreticileri olarak bir dernek kurmuş bulunmaktayız.”
İfadeleri yer almıştır.
3. 22.9.2004 tarihinde Kale Balata Fabrika Müdürü İbrahim DENLİ ile Yönetim
Kurulu Üyeleri Coşkun KAYA ve Alpaslan KAYA ile yapılan görüşmede aşağıdaki 880
ifadelere yer verilmiştir.
“Sektördeki en önemli sorun standart dışı üretimdir. Öncelikle Türkiye’de balata
üretimi yapan 40’a yakın merdiven altı firma bulunmaktadır. Bunun dışında
ülkede üretilen ve dışarıdan ithal edilen ürünlerin önemli bir bölümü, asbest
içeren ve AB ile ilgili ilişkilerimiz çerçevesinde yasal bir yükümlülüğümüz olan
ECE R-90 standardına uyumu sağlamamaktadır. Bu durumun nedeni ise,
Türkiye’nin AB’ye taahhütlerine aykırı bir biçimde henüz gerekli yasal
düzenlemelerin henüz hayata geçmemiş olmasıdır.
Sektördeki sorunların giderilmesi amacıyla geçtiğimiz yıl içinde balata üreticileri
olarak bir araya geldik ve bir dernek kurduk. Bizim derneğe katılmaktaki esas 890
amacımız Türkiye’de balata üretimi konusunda AB düzenlemeleri doğrultusunda
gerekli regülasyonların getirilmesi, bu sayede hem Türkiye’de üretilen hem de
ithal edilen standart dışı ürünlerin önüne geçilmesi idi. Ancak dernek daha çok
yurtdışından ithal edilen ve özellikle Bekemler firması tarafından Brezilya’dan
düşük fiyatla satışı gerçekleştirilen Fras-le marka ürünlerinin ithalatını önleme
amacına yönelik hareket etti. Söz konusu amaç doğrultusunda derneğin damping
kapsamına alınarak ithalatın engellenmesi ve toptancılarca yalnızca dernek üyesi
firmaların ürünlerinin tercih edilmesi, diğer ürünlerin tercih edilmemesi konusunda
bilgi alışverişinde bulunmuştur. Diğer taraftan, bizim amacımızın tam tersine
normal şartlarda 2004 yılında yürürlüğe girecek olan ve asbestli üretimi 900
tamamıyla yasaklayan yasal düzenlemenin uygulamasını 2006 yılına kadar
ertenmesinde derneğin etkisi olmuştur. Bizce belirli bir firmanın ithalatının
engellenmesinden ziyade, ülkede gerekli regülasyonların hayata geçmesi çok
05-64/925-248
24
daha önemlidir. Bu nedenle biz 11 Ağustos 2004 tarihinde dernekle
bağlantılarımızı sonlandırdık.”
4. 22.3.2005 tarihinde, Balatacılar Balata Ticaret Müdürü Mehmet CANER ve
aynı zamanda Berka Balata ortağı Av. Levent UŞKAY ile yapılan görüşmede, söz
konusu şahıslar;
“Berka tarafından devralınmasını takiben Erka’nın pazar paylarında önemli
oranda artış olmuştur. Erka’nın pazar payındaki bu artış büyük ölçüde pazar lideri 910
konumundaki Beşer’in ve diğer firmaların paylarında düşüşe neden olmuştur.
Bekemler firması tarafından satılan ve daha çok TIR gibi büyük araçlara yönelik
olan Fras-le marka ürünler, ürün gamı daha küçük kamyonlara yönelik olan
Berka’nın satışlarını önemli oranda etkilememektedir. Bu nedenle Fras-le’nin
pazardaki faaliyetlerinden şikayetçi değiliz. Fras-le’nin satışlarından en olumsuz
etkilenen firmanın pazar lideri Beşer olduğunu söyleyebiliriz. Özellikle bir ağır
taşıt fabrikası ile olan OEM anlaşmasını BEKEMLER’in yapmış olması BERKA
ve BALATACILAR’dan çok, herhalde bu firma ile OEM anlaşması sona eren
firmayı etkileyecektir. Berka ve Balatacılar’ın o günlerde ve halen orijinal ekipman
anlaşması ile mal verdiği hiçbir firma bulunmamaktadır. 920
Hem Balatacılar, hem Berka’nın üyesi bulunduğu Sürtünme Malzemeleri
Sanayicileri Derneği (SMSD), esas olarak Avrupa pazarına ihracat yapabilmek
için ürünlerin taşıması gereken bir standart olan ECE R-90 belgesinin alınmasını
sağlayabilecek bir laboratuarın kurulması amacıyla kurulmuştur. SMSD’nin
Bekemler’in faaliyetlerini engellemeye yönelik olarak kurulduğu iddiaları gerçeği
yansıtmamaktadır. Her iki şirket de non asbestos özellikte balatalar üretip
satmaktadır. Zaten asbestos içeren balata üretimi yasaklanmamakta, bu
hammaddenin kullanılması, ortamında yasal tahammül oranlarının oldukça
düşürülmesi fazlaca alt yapı gerektirmekte ve üreticiler tarafından terk
edilmektedir. Bu durum ise hatalı veya kasıtlı olarak asbest yasaklanması olarak 930
lanse edilerek haksız bir unvan elde edilmeye çalışılmaktadır.”
demiştir.
5. 23.3.2005 tarihinde, Eren Balata Genel Müdürü Sinan UZUN ile yapılan
görüşmede, anılan şahıs:
“Türkiye’de faaliyet gösteren balata üreticilerinin önemli sorunlarından birisi,
ürünlerin Avrupa ülkelerine ihracatı için gerekli olan ECE R-90 belgesinin
alınması için gerekli olan laboratuarın Türkiye’de bulunmamasıdır. Mevcut
durumda ECE R-90 belgesi, ithal edilmek istenen tüm ürün tipleri için belirli
testlerin ardından Avrupa’daki laboratuarlardan alınabilmektedir ve maliyeti her
bir ürün tipi için 4 ila 10 bin euro arasında değişmektedir. Ortalama bir balata 940
üreticisinin 1000’in üzerinde tipte balata ürettiği düşünüldüğünde, üreticilerin tüm
ürün gamlarına yönelik olarak ECE R-90 belgelerini tamamlamalarının ne kadar
büyük bir maliyeti olduğu görülmektedir.
Türkiye’deki balata sektörünün önemli sorunlarından biri yurtdışından
gerçekleştirilen kontrolsüz ithalattır. Özellikle Çin ve İran gibi ülkelerden, düşük
kaliteli ve ucuz malların piyasaya girmesi Türkiye pazarı açısından olumsuzluklar
05-64/925-248
25
doğurmaktadır. Türkiye’de ithalat için gerekli regülasyonların hayata geçirilmesi
gerekmektedir.
SMSD’nin kuruluş amacı Türkiye’de ECE R-90 belgesi verebilecek, Avrupa’daki
laboratuarlardan birine akredite olmuş bir laboratuarın kurulmasıdır. Piyasada 950
faaliyet gösteren bir firma olarak yurtdışından ithal edilen ürünleri izliyoruz, Fras-
le piyasada bulunan büyük bir üretici ama ondan daha büyük firmalar da
Türkiye’ye ithal ediliyor ve onlarla hiçbir sorunumuz olmuyor.” demiştir.
I.5.3 Balata toptancı ve satıcılarıyla yapılan görüşmeler
1. 21.9.2004 tarihinde, şikayetçi tarafından Fras-le ürünlerini satmaması
konusunda baskı yapıldığı iddia edilen bir Balata Toptancısı (……………)’de
işletme sahibi (……………….) ile yapılan görüşmede düzenlenen tutanakta;
“(……) yılından bugüne aralarında Beşer, Erka, Frentek, Kale ve Bekemler’in de
bulunduğu çeşitli firmaların çok sayıda balata markasının satışını
gerçekleştirmekteyiz. Farklı üreticilerin ürünlerini satmakla birlikte uzun yıllardır 960
satışlarımızın en önemli bölümü Beşer’den aldığımız ürünlerden oluşmuştur.
(………………………) Beşer’le istediğimiz ürünlerin zamanında sağlanması
konusunda problem yaşamaya başladık. Bunun üzerine (…………) Bekemler’in
ithal ürünlerini satmaya başladık. Söz konusu ürünleri satmaya başlamamızla
birlikte, Beşer yetkilileri tarafından ithal ürünleri satmamamız konusunda
uyarılmaya başlandık. (………………) Şube Müdürü (…………….), bize
Bekemler dışında, yerli üretim yapan firmaların “kardeş” firma olduklarını, onların
ürünlerini satmamızda bir sakınca bulunmadığını diğer yandan, Bekemler
satmaya devam etmemiz durumunda satış bağlantımızın kesileceğini ifade
ettiler. Biz, hem istediğimiz malları zamanında sağlayamadıklarını, hem de 970
Bekemler’in ürünlerini satmamamızı istediklerini, bu nedenle sıkıntıya
düştüğümüzü, bu nedenle Bekemler ürünleri satmaya devam edeceğimizi ifade
ettik. Bunun üzerine Beşer, düzenli bir biçimde mal sağlanana kadar, Bekemler
ürünlerini satmamıza izin vereceklerini, ancak düzenli mal akışını sağladıktan
sonra Bekemler ürünleri satmaya son vermemiz gerektiğini söylediler. Halen
Bekemler’in ürünlerini satmaya devam etmemize rağmen, Beşer de bizle ticari
ilişkisini sonlandırmayı göze alamamakta ve ürün sağlamaya devam etmektedir.”
ifadeleri bulunmaktadır.
2. 23.9.2004 (…………)’da Beşer marka balataların toptancılığı işiyle iştigal eden
(………………………) sahibi (…………...) ile yapılan görüşmede aşağıdaki 980
görüşlere yer verilmiştir:
“Yaklaşık 25 yıldır Beşer Balata’nın (…………..) toptancısı olarak faaliyet
gösteriyoruz. Beşer’le yazılı bir bayilik sözleşmesine bağlı olarak çalışmıyoruz
ancak eskiden beridir yalnızca Beşer ürünlerinin toptancılığını
gerçekleştirmekteyiz. Beşer’le aramızdaki özel ilişki nedeniyle başka marka
balataların satışını gerçekleştirmiyoruz. Bunun karşılığında Beşer de (………)
bölgesinde kendisi satış yapmamaktadır.
Geçtiğimiz yıl içinde piyasaya önemli ölçüde ithal mallar girmeye başlamıştır.
İthalatçıların bazıları bizle çalışabilmek için çok cazip tekliflerde de
05-64/925-248
26
bulunmuşlardır. Ancak biz Beşer’le olan ilişkimizi bozmamak için şimdiye kadar 990
böyle tekliflere sıcak bakmadık. Öte yandan 2004 yılı içinde, Beşer’in bazı üretim
problemlerinden dolayı birçok ürünün zamanında temininde sorunlar yaşadık. Bu
sorunla birlikte özellikle ithal malların da baskısıyla satışlarımızda ve
karlılığımızda ciddi düşüşler meydana geldi. Durumun bu şekilde devam etmesi
halinde, yıl başında Beşer ile masaya oturup başka markaları da satmak
istediğimizi ifade edeceğiz. Beşer ile anlaşmadan başka markaları satmamız
durumunda Beşer bizle çalışmayı keser ve bu durumda mali kaybımız daha da
büyük olur.”
3. 21.9.2004 tarihinde, şikayetçinin Beşer tarafından kendisine baskı yapıldığını
iddia ettiği bir balata toptancısı olan (…………………………………..) nin sahibi 1000
(……………) ile yapılan görüşmeye ilişkin tutanakta:
(………………………………………………………………………..) O zamandan
bugüne bir taraftan (……………) ve (…………….) toptancısı olarak çalışırken, bir
yandan (……………)’dan ithalatını yaptığım ürünlerin dağıtımını gerçekleştirdim.
Geçtiğimiz yıllarda ise Bekemler Otomotiv İç ve Dış Ticaret A.Ş. tarafından
pazarlanan Fras-le ve LonaFlex marka ithal ürünlerin de satışını
gerçekleştirmeye başladık. Pazara çok daha uygun fiyatlar ve ticari şartlar ile
giren Fras-le, pazardaki rekabeti önemli düzeyde artırmıştır. Bunun üzerine
Beşer tarafından ithal marka ürünlerin satılmaması konusunda baskı görmeye
başladık ve söz konusu satışlara devam etmemiz durumunda Beşer’le 1010
çalışamayacağımız konusunda uyarıldık ve (……)
(………………………………………………) Beşer’den mal alamadık.
(………………………………………………….). Ancak ısrarcı davranmamız
üzerine, satış kaybına uğramak istemeyen Beşer bizle tekrar çalışmaya başladı.
Halen (………………) olarak Beşer’in, Bekemler’in, ve (……………) ismiyle ithal
ettiğimiz kendi ürünlerimizi satıyoruz.
Söz konusu baskıların altında yatan asıl neden Sürtünme Malzemeleri
Sanayicileri Derneği’dir. Bu dernek tamamıyla ithal balataların ülkede satışını
engellemek amacıyla kurulmuştur. Türkiye’deki büyük balata üreticileri tarafından
kurulan SMSD’nin üyeleri, “yabancı ürün satan toptancılara kendi malımızı 1020
vermeyelim” şeklinde ortak bir karar almış bulunmaktadırlar. Dernek başkanı
Fatih SARAÇOĞLU (…………………………………………………) ‘amacımız
yurtdışında gelen malları mümkün olduğunca engellemektir.’ diye ifade etmiştir.
Üyelerinin tamamı, söz konusu ortak karar çerçevesinde bu piyasadaki
toptancılara benzer baskılarda bulunmuşlardır.”
denilmiştir.
4. Kurum kayıtlarına 6.10.2004 tarih ve 5547 sayı ile giren, yine (………………)
tarafından (..…) Noterliği kanalıyla gönderilen ihtarnamede, 3 No’lu tespitte yer
verilen tutanaktaki bilgilerin gerçeği yansıtmadığı ifade edilmektedir. “Bilgi
tutanağının düzeltilmesi” konulu ihtarnamede; ilgili, 21.9.2004 tarihinde kendisiyle 1030
yapılan görüşmede, müşterileriyle ilgilenmek durumunda olduğu için konuya
yeterince vakıf olamadığı ve şikayetçi firmanın vermiş olduğu bilgileri onaylamış
ve imzalamış bulunduğunu, ancak 2 gün sonra bilgi tutanağını detaylı olarak
05-64/925-248
27
okuduğunda verilen bilgilerin gerçeği yansıtmadığını anladığını belirtmektedir.
İhtarnamede (……………), (……) yılından itibaren Beşer’in bayiliğini yapmakta
olduğunu, (……) yılı (……) ayından itibaren ise şikayetçi firmanın bayiliğini
yaptığını ancak bu konuda Beşer’den her hangi bir yaptırım görmediğini, SMSD
başkanıyla yapılan görüşmede Dernek başkanının kendisine amaçlarının sektörü
daha iyiye götürmek ve Türkiye piyasasına sokulan kalitesiz malların engellemek
olduğunu söylediğini ifade etmektedir. Yetkili ihtarnamenin devamında, 1040
Beşer’den (……………..) süre mal alamadığının doğru olduğunu diğer yandan bu
durumun firmanın (……………) Müdürlüğü’nde görevli bir arkadaşla yapmış
olduğu kavgadan ve o dönemde içine düştüğü ödeme güçlüğünden
kaynaklandığını ifade ederek, eski bilgi tutanağının geçersiz kılınmasını talep
etmektedir.

5. 1.4.2005 tarihinde, (……………………..) sahibi (………………..) ile yapılan
görüşmede;
“Otuz yılı aşkın süredir (……………)’da balata toptancılığı ve perakende satışı
yapmaktayız. Beşer dışındaki hemen tüm yerli firmaların (Erka, Beşyıldız, 1050
Frentek) ve Fras-le marka kampana balataların satışını yapıyoruz. Biz aynı
zamanda Beşyıldız ve Berka firmalarının ortağı konumunda bulunmamıza
rağmen Fras-le’nin satışını da yoğun olarak yapmaktayız.
(………………………………………………………….) Bu konuda üretici
firmalardan herhangi bir baskı veya yaptırım görmedik.
Kampana balatada yaklaşık 7-8000 ürün çeşidi bulunmaktadır. Ancak 1000 temel
türdeki balatanın satışı hızlı gerçekleşmektedir. Pazara 2-3 yıl önce giren ithal
ürün Fras-le, en çok satılan 1000 ürün gurubunda uygun fiyatlarla pazara girmiş
ve yaygınlaşmıştır. En çok satılan söz konusu 1000 ürünü Fras-le marka olarak
alan balata satıcıları fazla satılmayan diğer tür balatalara ihtiyaç duyduklarında 1060
yerli üreticilerden bunu talep edebilmektedir. Bu durumda yerli üretici de haklı
olarak çok satılan ürün grubundan da satın alınmasını isteyebilmektedir. Ancak
direkt olarak Fras-le’nin satılmaması yönünde bir baskı yapılmamaktadır.”
görüşlerine yer verilmiştir.
6. 1.4.2005 tarihinde, (…………………….) Ltd. Şti.’de şirket sahibi
(………………..) ile yapılan görüşmede, anılan şahıs;
“Yedi senedir balata toptancılığı ve perakendeciliği yapıyorum. Halen
dükkanımda Beşer, Erka, Beşyıldız, Frentek, Fras-le marka balataların satışını
yapıyorum. Dükkanımda farklı markalardan ürünleri bulunduruyorum ve üretici
firmalardan belli bir markayı satma ya da satmama gibi bir baskı söz konusu 1070
değildir. Her firma doğal olarak kendi markasının satışının ön planda olmasını
istiyor, bu da ticaretin gereğidir. Piyasanın mevcut yapısıyla hiçbir firmanın başka
markanın satılmaması konusunda baskı yapma imkanı yoktur.” demiştir.
7. 6.4.2005 tarihinde, (……………………..) sahibi (……………) ile yapılan
görüşmede aşağıdaki görüşler ifade edilmiştir.:
05-64/925-248
28
“Yaklaşık 10 yıldır (………...) ’de balata toptancılığı yapmaktayız. Üretici
firmalardan aldığımız ürünleri (........), (……..), (……..), (……...) gibi çevre
illerdeki frencilere pazarlıyoruz. Birçok markanın satışını gerçekleştirmekteyiz
ancak, ağırlıklı olarak Beşer ve Erka firmalarının satışını gerçekleştiriyoruz,
bunların dışında daha düşük düzeyde Beşyıldız, Frentek ve Fras-le gibi 1080
markaların da satışını yapıyoruz.
Fras-le ürünü özellikle piyasadaki büyük üreticilerden Erka’nın kapandığı ve
Beşer’in de üretim sıkıntısının bulunduğu yıllarda piyasaya asbestli ürünlerle
girmiş ve başarı elde etmiştir. Daha sonraki dönemlerde ise Fras-le’nin asbestsiz
ürünlere geçmesiyle pazar payı düşmüştür. Türkiye balata pazarında halen daha
uzun süre dayanan asbestli ürünler tercih edilmektedir. Biz müşterilerimizden
talep olduğu sürece her türlü malı satmaktayız. Ancak bayisi olduğumuz Beşer ile
aynı sınıfta ve nitelikte ürünleri bulunan ithal ürün Fras-le’yi çok fazla tercih
etmiyoruz. Fras-le’nin ithal ürün olmasının bazı dezavantajları bulunuyor.
Geçmişte 2-3 sefer Fras-le ürünü talep ettiğimizde istediğimiz ürünün stoklarda 1090
bulunmadığı, bir aya varan sürelerle beklememiz gerektiği ifade edildi. En son
(………………………) firmadan ürün istediğimizde teslimatın 45 gün sonra
yapılabileceğini ifade ettiler, bu nedenle vazgeçmek durumunda kaldık. Firmanın
bahsettiğimiz stok sorunu dışında bir diğer sorun, fabrikası Türkiye’de
bulunmadığı için ürün ile ilgili bir sorun çıktığında, yerli üreticilerde olduğu gibi
ürünü test edecek cihazlarının bulunmamasıdır. Tüm bunlara rağmen
müşterimizden talep geldiğinde Fras-le’nin satışını da gerçekleştiriyoruz. Diğer
üretici firmaların bu konuda bir baskısı bulunmamaktadır. Zaten pazar şartları
gereği üretici firmaların bu konuda yapacakları bir sitemden öteye geçemez ve
bu konuda bize baskı veya yaptırım uygulamaları söz konusu olmaz. Nitekim 1100
geçtiğimiz dönemde Beşer’in pazarlama müdürü Hakan Bey bize para
kazanacağımıza inandığımız bütün ürünleri satmamızda bir sakınca olmadığını
birçok defa ifade etmiştir.”
8. 6.4.2005 tarihinde, (………)’de (………………) sahibi (………….) ile yapılan
görüşmede, anılan şahıs;
”(…) yıldır balata perakendeciliği işi ile uğraşıyoruz, satışlarımızı daha çok
şirketlere yönelik yapıyoruz. Başta Fras-le olmak üzere Beşer, Frentek Erka
marka balataların satışını yapıyoruz.
Fras-le ürününün satışına (…….) yılından itibaren başladık. Fras-le satmaya
başlamamızla, yerli üreticilerden (…….), Fras-le satmamamız aksi takdirde bize 1110
ürün vermeyecekleri konusunda baskı yapmaya başladılar. Biz söz konusu
baskılara boyun eğmedik. Halen Fras-le’yi de satmamıza rağmen Beşer de bize
mal satmaktadır. Geçtiğimiz yıllarda, Fras-le’yi pazarlayan firma Brezilya’ya,
Fras-le fabrikasına (………………) bir gezi düzenledi. Beşer’in, bazı toptancılara
o geziye katılmamaları konusunda baskı yaptığını ve bazılarının gelmesini
engellediğini duyduk. Ama bize bu tür bir baskı yapılmamıştır. Fras-le ürününün
piyasaya girmesi, yerli üreticilere rekabetçi bir baskı getirmiştir. Fras-le
piyasadaki fiyatların önemli ölçüde düşmesine neden olmuştur. Sattığımız diğer
markalar Erka ve Frentek’in ise Fras-le konusunda herhangi bir baskısı
05-64/925-248
29
olmamıştır. (……….)de bizim dışımızda, (…………………..), (………………), 1120
(……………….) Fras-le ürünün satışını gerçekleştirmektedir.”
demiştir.
9. 6.4.2005 tarihinde, (………………...)’de pazarlama müdürü (………………) ile
yapılan görüşmeye ait tutanakta:
“Firmamız (…) yıldır (……….)’’de balata toptancılığı yapmaktadır.
(…………………………………………………..) Halen Beşer ve Beşyıldız’ın
markalarının ana toptancısı olarak faaliyet gösteriyoruz. Bunların yanında
müşterilerimizden talep gelmesi durumunda zaman zaman başka ürünleri
müşteri talepleri doğrultusunda alıp satıyoruz.
Son yıllarda Brezilya’dan ithal edilmeye başlanan Fras-le ürününün toptancılığını 1130
yapmayı tercih etmedik. Bu durumun çeşitli nedenleri bulunmaktadır. Öncelikli
sorun Fras-le markasının Türkiye pazarı için yeni ve bilinmeyen bir marka olması
itibariyle daha ileride tekrar görüşmek üzere beklemeye aldık. İkinci olarak Fras-
le’nin ithal ürün olması ve fiyatlarının döviz kurlarına dayalı olması da belirsizlik
yaratmaktadır. Fras-le’yi pazarlayan firma, toptancılarla anlaşamadığından,
Türkiye’deki dağıtımını daha çok kendi satış organizasyonunu kurarak
gerçekleştirmiştir.
Fras-le ürünü satmamak konusunda herhangi bir firmadan baskı görmedik.
Herhangi bir firmanın bu tarz bir baskı yapması da mümkün değil, çünkü hiçbir
üretici bizim düzeyimizdeki bir toptancı için vazgeçilmez değildir. 1140
Mart 2004’te bir firmanın düzenlediği Brezilya gezisine işlerim dolayısıyla
katılamadım, herhangi bir firmaya karşı bu konuda bir mecburiyetimiz yoktur, bize
baskı yapılması da söz konusu değildir.”
İfadelerine yer verilmiştir.
10. 7.4.2005 tarihinde (…………)’de işletme sahibi (…………….) ile yapılan
görüşmede;
“(…….) yılından bugüne (……….)’da balata toptancılığı yapıyoruz. Ülkenin
doğusundaki 20 ile dağıtım yapmaktayız. Beşer, Beşyıldız, Fras-le gibi
markaların hem toptan hem perakende satışını, Eren, Erka ve Kale gibi markaları
ise talep geldiği ölçüde perakende satışını yapmaktayız. Geçtiğimiz yıllarda en 1150
fazla Beşer ürünlerinin satışını yapmaktaydık. (………………………………….).
Ancak Beşer’in pazarlama stratejisini beğenmediğimiz için bu sene çok fazla
satmamaya karar verdik.
Geçtiğimiz yıllarda ithal ürün Fras-le’nin perakende satıcılığına başladık ve
bunun üzerine Beşer’den bu ürünleri satmamamız konusunda baskı görmeye
başladık. Beşer yetkilileri Fras-le satmaya devam edersek bize ürün
vermeyeceğini söylüyordu. Biz bu baskılara aldırmadık ve bu sene Fras-le’nin
toptancılığını yapmak üzere bayiliğini aldık. Ancak Beşer bize herhangi bir
yaptırım uygulayamadı ve bu yılın başında, bize Beşer bayiliğimizin devam
ettiğini, Fras-le ile birlikte Beşer’de satabileceğimizi söyledi. Ancak bu yıl biz hem 1160
asbestsiz ürün olması hem de daha fazla kar marjı sunması sebebiyle ağırlıklı
05-64/925-248
30
olarak Fras-le satmayı tercih ediyoruz, Beşer’i ise ancak talep olduğunda sınırlı
ölçüde satıyoruz. Beşer dışındaki firmaların ise Fras-le konusunda bize herhangi
bir baskısı ya da yaptırımı olmamıştır. Bize yapılan baskılara boyun eğmememiz
sonucunda herhangi bir yaptırımla karşılaşmadık ama perakendeciler düzeyinde
bazı satıcıların bunlardan etkilendiğini duyduk.
Bekemler’in Brezilya gezisine davet edilenler arasında biz de vardık. Gezinin
öncesinde Beşer yetkilileri bizim de içinde bulunduğumuz bir grup bayiyi arayarak
aramızda gönül bağı olduğunu, bu geziye gitmememizi, gidersek üzüleceklerini
belirttiler; ama bayiliğinizi iptal ederiz gibi bir konuşma olmadı. Daha sonra bu 1170
geziye katılmayan firmalara yönelik bir başka gezi düzenlediler.”
şeklindeki görüşler belirtilmiştir.

I.6 SAVUNMALAR
I.6.1 Beşer Balata- Frentek Balata
Benzer ifadelerin yer aldığı Beşer Balata ve Frentek Balata vekilleri tarafından
yapılan savunmalarda soruşturmaya ilişkin olarak kendilerine yetersiz bilgi
gönderildiği, ilk inceleme raporu ve önaraştırma raporlarının taraflara
gönderilmemiş olmasından dolayı soruşturmaya neyin dayanak teşkil ettiğinin
bilinemediği iddia edilmektedir. 1180
Savunmalarda, Rekabet Kurulu’nun Beşer Balata hakkında soruşturma
açmasının, anayasal bir hak olan dernek kurma özgürlüğüne ve üreticilerin dış
ticaret mevzuatına dayanarak ithalatta haksız rekabeti önlemek üzere bir araya
gelerek hak arayabilme özgürlüklerine müdahale olduğu, haksız rekabet ve
ithalatta damping konusunda harekete geçileceğinin belirtilmesinin ihlal olarak
kabul edilemeyeceği ifade edilmektedir.

I.6.2 Eren Balata
Teşebbüsün savunmasında şikayet dilekçesinde Eren Balata’nın isminin
geçmediği ve şikayetçi tarafından suçlanmadığı, Eren balatanın toptancı ve 1190
bayilerine iddia konusunu oluşturan yönde herhangi bir baskı ya da yaptırımının
söz konusu olmadığı ve rekabeti sınırlayıcı nitelikte herhangi bir eylemi
bulunmadığı iddia edilmiştir.

I.6.3 Balatacılar Balata-Berka Balata
Temel olarak benzer ifadeler yer alan söz konusu teşebbüslerin savunmalarında
soruşturmanın Berka Balata’nın müstakil eylemleri nedeniyle mi, SMSD
vasıtasıyla teşebbüsün bu derneğe üye olduğu için mi suçlandığının belirsiz
olduğu, Berka Balata’nın toptancılara herhangi bir baskı veya zorlama
yapmadığı, bu konuda rakip firmalarla bir anlaşma içine de gitmediği ifade 1200
edilmektedir.

05-64/925-248
31
Savunmalarda fren balatası fiyatını belirleyen etkenlerin, bu pazarda faaliyette
bulunan teşebbüslerin ortak bir fiyat ve satış politikası oluşturmalarını yahut bir
işletmeye karşı birleşerek kendi aralarında rekabet etmedikleri bir yapının
oluşmasını imkansız kıldığı, soruşturma konusu bakımından teşebbüslerin
centilmenlik anlaşması yapma düşüncesi içinde olmalarının ancak bu yönde
hareket etmemelerinin cezalandırılabilir nitelikte bir davranış olmadığı ileri
sürülmüştür.
1210
Savunmalarda SMSD üyelerinin gerçek kişiler olması nedeniyle SMSD’nin
Kanun’un 3. maddesi anlamında bir teşebbüs birliği olarak nitelendirilmesinin
mümkün olmadığı belirtilmiştir.

Balatacılar Balata vekili ayrıca, Ankara Başkent Balata ve OR-AY Balata isimli
balata satıcısı teşebbüslerde, Ankara 3. Asliye Ticaret Mahkemesi kararıyla,
firma raflarında yerli üretim balata markaları ile birlikte Fras-le marka
balatalarında satıldığını gösteren bir bilirkişi raporu düzenlettirerek
savunmalarına ek olarak Kurum kayıtlarına intikal ettirmiştir. Savunma ekinde
ayrıca, tespit yapılan balata satıcılarının Fras-le marka balataların satışını 1220
yaptığını gösterir fatura örnekleri sunulmuştur.

I.6.4 SMSD
SMSD’nin savunmasında, şikayetçi iddiaları arasında yer alan, Bekemler’in
aleyhine menfi propagandalar yürütüldüğü, Gümrük Başmüdürlükleri’ne yönelik
şikayetlerde bulunulduğu yönündeki iddiaların 4054 sayılı Kanun kapsamında
bulunmadığı, SMSD’nin bir markanın pazara girişini engelleme amacıyla
kurulduğu iddiasının ise gerçeklik taşımadığı, Fras-le’nin pazara girişi ile
SMSD’nin kuruluşu arasında 6 yıllık bir süre bulunduğu ifade edilmektedir.
1230
Savunmada, SMSD’nin Dış Ticaret Müsteşarlığı’na başvurarak balata ithalatında
haksız rekabetin önlenmesi üzerine damping soruşturması açtırma girişiminde
bulunduğu ve bu girişimine de devam ettiği ifade edilmektedir.

Önaraştırma bulguları arasında yer alan, Kale Balata yetkilisi İbrahim DENLi
imzalı faks mesajındaki “derneğimizin başlangıçta kuruluş amacı Fras-le
balatalarının satışı ile ilgiliydi” ifadesinin, İbrahim DENLİ’nin dernek üyesi
olmaması nedeniyle yalnızca kendi görüşünü yansıttığı, söz konusu faks
mesajının, bizzat Kale Balata’nın dernekten bu tür beklentileri olduğu ve
umduğunu bulamadığı için üyelikten ayrılmayı tercih ettiğini gösterdiği ve 1240
derneğin gerçek kuruluş amacını yansıtmadığı savunulmaktadır.

Soruşturma konusu iddialar bakımından Beşer veya herhangi bir üretici ile
sorunları olan bir bayinin ifadelerinden hareket etmenin doğru olmayacağı,
pazarda yapılacak inceleme sonucunda, SMSD’nin almakla suçlandığı kararların
hiçbirinin gerçekte uygulamaya geçmediğinin görüleceği ifade edilmektedir.

05-64/925-248
32
SMSD’nin savunmasında son olarak, Bekemler’in esas şikayetinin Beşer
Balata’nın eylemlerinden kaynaklandığı, SMSD’nin sadece ithal balataların
Türkiye’ye dampingli fiyatlardan girişini önlemeyi amaçladığı ifade edilmektedir. 1250

I.6.5 Kale Balata
Kale Balata, dosya konusu bakımından önaraştırma açılmasına ilişkin kararın
12.8.2004 tarihinde alındığını, bu karar doğrultusunda hazırlanan önaraştırma
raporunun ise 13.10.2004 tarihinde düzenlendiğini, bu nedenle 4054 sayılı
Kanun’un 40. maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen 30 günlük sürenin aşıldığı
iddia edilmektedir.

Savunmada ayrıca, Kale’nin yurt içi satış satışlarının toplam satışları içinde
küçük bir yer tuttuğu, bu satışlarını da ülke genelindeki 3 adet ana bayisi 1260
aracılığıyla gerçekleştirdiği, belirli bir marka ile münhasır olarak çalışmayan bu
bayilerin satışlarının piyasada küçük miktarlarda bulunduğu, Kale Balata’nın
Türkiye balata pazarındaki toplam payının da çok düşük seviyelerde olduğu,
yaygın bir dağıtım ve bayi ağı mevcut bulunmayan Kale Balata’nın iddia konusu
eylemleri gerçekleştirmesinin mümkün bulunmadığı ifade edilmektedir.

I.7 DEĞERLENDİRME
Soruşturma konusu iddialar, 2002 yılında Brezilya’dan Fras-le marka fren
balatalarını ithal etmeye başlayan Bekemlere karşı, aynı ilgili pazarda faaliyet
gösteren Türkiye’deki 6 balata üreticisinin, uygun fiyatıyla kısa zamanda 1270
satışlarını artıran Bekemler ve Fras-le markasının önünü kesmek amacıyla bir
araya geldikleri, bayilerine ithal ürün satmamaları yönünde baskı yapma
konusunda ortak karar aldıkları, söz konusu anlaşma uyarınca üreticiler
tarafından toptancılara baskı yapıldığı ve toptancıların Fras-le ürünlerini
satmalarının engellendiği, SMSD bünyesinde alınan söz konusu ortak karar ile
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiği yönündedir.

Soruşturma konusu iddialardan bir diğerini ise, SMSD üyesi üreticilerin fiyat ve
satış politikaları konusunda birlikte hareket etme amacıyla bir centilmenlik
anlaşması yapma düşüncesi içinde oldukları yönündeki tespitler doğrultusunda 1280
yine Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilmesi oluşturmaktadır.

I.7.1 Üreticilerin Fras-le markalı ithal ürünün satışını engelleme amacıyla
toptancı ve satıcılara baskı yapmak konusunda anlaştıkları iddiasına
yönelik değerlendirme
Soruşturma kapsamındaki tespitler incelendiğinde, 2003 yılı içinde Türkiye’deki
balata üreticilerinin SMSD derneğini kurarak faaliyete geçirdikleri görülmektedir.
Rekabet hukuku bakımından SMSD, fren balataları pazarında faaliyet gösteren
balata üreticisi firmaların kurduğu bir teşebbüs birliği, SMSD bünyesinde alınan
kararlar ise teşebbüs birliği kararı olarak nitelendirilmelidir. Her ne kadar, 1290
derneğin kurucu üyeleri doğrudan balata üreticisi firmalar olmayıp gerçek kişiler
05-64/925-248
33
olsa da, dosya mevcudu bilgilerden dernek üyesi gerçek kişilerin balata üreticisi
teşebbüslerin yöneticileri/sahiplerinden oluştuğu ve ilgili teşebbüsleri temsil
ettikleri anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, üyelerinin gerçek kişilerden oluşması,
SMSD’nin bir teşebbüs birliği olarak nitelendirilmesini engellememektedir.

Soruşturma konusu iddialar bakımından önem taşıyan husus söz konusu
derneğin kuruluş amacı, aldığı kararlar ve uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesi karşısındaki durumudur. İlgili tüm tespitler bir arada
değerlendirildiğinde, SMSD’nin kuruluş amacı ve faaliyetlerinin 3 grup altında 1300
toplanabileceği görülmektedir:
1- Yerli üreticiler açısından bir gereklilik olarak ortaya çıkan laboratuarın
kurulmasına yönelik faaliyetler.
2- Genel sektörel sorunlara ilişkin faaliyetler.
3- Ülkede satılmaya başlanan düşük fiyatlı ithal ürünler ve özellikle de
Bekemler firması tarafından ithal edilen Fras-le markasına yönelik faaliyetler.

Yapılan görüşmelerde, üreticilerin hemen hepsi, Avrupa pazarına ihracat
yapabilmeleri için gerekli olan önemli bir sorundan söz etmektedir. Buna göre, AB
mevzuatı gereği, ortak pazara ihracat yapılabilmesi için yerli ürünlerin fren 1310
balatası ürününün taşıması gereken standart olan ECE R-90 standardına sahip
olması gerekmektedir. Mevcut durumda yerli üreticiler ECE R-90 belgesini, ihraç
etmek istedikleri tüm ürün tipleri için, belirli testlerin ardından Avrupa’daki
laboratuarlardan alabilmektedir ve bunun maliyeti her bir ürün tipi için
değişmektedir.2 Ortalama bir balata üreticisinin 1000’in üzerinde tipte balata
üretmesi nedeniyle, üreticilerin tüm ürün gamlarına yönelik olarak ECE R-90
belgelerini Avrupa’daki laboratuarlar aracılığıyla tamamlamaları onlar için önemli
bir maliyet doğurmaktadır. Bu nedenle yerli üreticilerin, ürün gamlarının ancak
çok sınırlı bir bölümü için ECE R-90 belgesi bulunmaktadır ve bu durum onların
AB’ye ihracat potansiyelini önemli ölçüde düşürmektedir. 1320

Üreticiler, SMSD’nin esas kuruluş amacının, Türkiye’de ECE R-90 belgesi
verebilecek, Avrupa’daki laboratuarlardan birine akredite olmuş bir laboratuarın
kurulması ve bu yolla Türk üreticilerinin ürünlerinin ihracatı için ihtiyaç duydukları
bu belgeyi daha düşük maliyetlerle temin edebilmelerinin ve bu yolla AB pazarına
girişlerinin kolaylaşması olduğunu ifade etmektedirler.

SMSD’de yapılan tespitler, derneğin temel kuruluş amaçlarından birinin söz
konusu laboratuarın kuruluşu olduğunu ve dernek üyelerinin bu yönde
faaliyetlerde bulunduğunu göstermektedir. İkinci olarak dernek üyelerini 1330
ilgilendiren yasal mevzuat ve bunun dışındaki çeşitli konularda, kamu
kurumlarıyla yazışmalar yapıldığı ve girişimlerde bulunulduğu görülmektedir.
Derneğin faaliyetlerinin, soruşturma konusu ile ilgili olan boyutu, yukarıda sayılan

2 Üreticilerden alınan bilgilere göre, ECE R-90 belgesi almanın maliyeti ürün tipine göre 2 ile 10
bin euro arasında değişiklik göstermektedir.
05-64/925-248
34
faaliyetler dışında, Bekemler tarafından ithal edilen Fras-le marka ürünler ile ilgili
olarak gerçekleştirdikleridir.

Kararın Yapılan Tespitler ve Deliller bölümünde yer verilen 2 ila 13. tespitlerde
görüleceği üzere, derneğin kuruluşundan itibaren yapılan hemen bütün
toplantıların tutanaklarında Fras-le ürünü ile ilgili sorun ve şikayetlerin gündeme
geldiği ve konu üzerinde ayrıntılı olarak durulduğu görülmektedir. Özellikle aynı 1340
bölümdeki 8. tespitte belirtilen ve bizzat derneğin kurucu bir üyesi olan Kale
Balata’dan SMSD’ye gönderildiği görülen faks mesajında yer alan “Bilindiği üzere
derneğimizin başlangıçta kuruluş amacı Fras-le balatalarının satışı ile ilgiliydi”
ifadesi, her ne kadar devam eden dönemlerde başka faaliyetleri bulunduğu
görülse de, derneğin ortaya çıkışına yol açan temel nedenlerden en az birinin
Fras-le marka balatalarla (ya da genel olarak ucuz fiyatlı ithal ürünlerle)
mücadele edilmesi olduğunu ortaya koymaktadır. Fras-le ürünüyle mücadele
edilmesine neden olan faktörler büyük ölçüde Kararın I.4 bölümündeki 9. tespitte
yer alan ve ithalat ile ilgili problemin bizzat dernek yöneticileri tarafından ayrıntılı
analiz edildiği dokümanda ortaya konmaktadır. 1350

Asbestli üretimin yasaklanmasıyla balata üretiminin önemli bir değişim
geçirmekte olduğu görülmektedir. Makul maliyetlerle ve etkin bir şekilde
asbestsiz balata üretimi yapabilir hale gelebilmek için firmaların önemli miktarda
yatırım yapması gerekmektedir. Türkiye’de asbest kullanımının 2006’da
yasaklanacak olması nedeniyle Türk üreticiler bu geçiş sürecini tamamlama
aşamasında olduklarını ifade etmektedirler. Bu süreçte Bekemler firmasının orta
ve ağır ticari araçlara yönelik olarak piyasaya sunmuş olduğu Fras-le marka
asbestiz ithal balataların, düşük fiyatlarıyla yerli üretim asbestli/asbestiz
balatalarla çetin bir rekabete girdiği, bu durumun ise yerli üreticileri zor durumda 1360
bıraktığı anlaşılmaktadır. Bu tespit SMSD’nin birçok toplantı tutanağında teyit
edilmektedir. Özellikle bir önceki paragrafta değinilen tespitte yer alan ve SMSD
yetkililerince ithalat sorununun analizi yapılan belgede, Brezilya’daki Fras-le
firmasının tek başına Türkiye’deki toplam üretim kapasitesinin iki katı
büyüklüğünde bir ölçeğe sahip olduğu, bunun yanında aldığı devlet yardımı ve
gümrük tarifeleri sayesinde yerli üreticiler karşısında birçok avantaja sahip
olduğu, yerli üreticilerin fiyatlarından %30 ile %50 düşük fiyatlarla satış yaptığı ve
bu nedenle yerli üreticilerin mevcut şartlarda söz konusu firma ile rekabet
edebilmesinin çok zor olduğu ifade edilmektedir. Söz konusu değerlendirmeden,
teşebbüslerin bir araya gelme amaçları arasında, kendileri açısından ciddi bir 1370
tehdit olarak gördükleri ithal ürüne karşı ortak bir mücadele vermek olduğu
anlaşılmaktadır.

Diğer taraftan, yapılan inceleme bakımından, biraraya gelen üreticilerin ve
kurdukları teşebbüs birliği SMSD’nin söz konusu mücadelede ne gibi yöntemler
benimsediği 4054 sayılı Kanun açısından yapılacak değerlendirmede büyük
önem taşımaktadır. Esasen, rakip teşebbüslerin piyasaya yeni giren bir
teşebbüsle mücadele etme amacıyla bir araya gelmesi ve bu yöndeki karar
05-64/925-248
35
ve/veya eylemleri 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlali anlamına
gelebilecektir. 1380

SMSD’nin Fras-le ile mücadelede benimsediği temel yöntemlerden birinin, anti-
damping mücadelesi olduğu görülmektedir. Yapılan Tespit ve Deliller bölümünde
yer verilen 3, 4, 10 ve 11. tespitlerde görüldüğü üzere, Dernek tarafından
Brezilyalı firma Fras-le’nin ürünlerini Türkiye’ye dampingli fiyatlardan sattığı
iddiası doğrultusunda bazı girişimlerde bulunulduğu anlaşılmaktadır. Damping
basit tanımıyla bir malın Türkiye'ye ihraç fiyatının, benzer malın normal değerinin
altında olması durumunu ifade etmektedir. 4412 sayılı “İthalatta Haksız
Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun” ve bu konudaki yönetmelik ve tebliğlerde
dampingin hangi şartlarda yasaklanacağı ve ne gibi yaptırımlar uygulanacağı 1390
belirlenmiş, söz konusu mevzuatla bu konudaki yetki T.C. Başbakanlık Dış
Ticaret Müsteşarlığı bünyesindeki birimlere verilmiştir.

Yerli üreticilerin kurmuş olduğu bir teşebbüs birliği olan SMSD’nin ülkeye ithal
edilen bir malın ithalatının anti-damping kuralları çerçevesinde engellenmesi
yolunda girişimlerde bulunmasının 4054 sayılı Kanun kapsamında
değerlendirilemeyeceği düşünülmektedir. Her ne kadar böyle bir durumda
teşebbüslerin bir araya geliş amaçları içinde bir rakibin pazar dışına itilmesinin
bulunacağı iddia edilebilecekse de, gerçekleştirilen faaliyet, yasal bir hakkın
kullanımının sağlanması amacıyla birlikte hareket etmeyi gerektirebileceğinden 1400
makul karşılanabilecektir. Uluslararası düzeyde gerçekleşebilen damping
davaları, özellikle damping iddiasında bulunan taraf açısından son derece
ayrıntılı bir delillendirmeyi gerektirebilmektedir. Bu nedenle, bu tarz bir girişimin
uygulamadan zarar gören teşebbüsler tarafından bireysel olarak
gerçekleştirilmesi yerine tüm sektörü temsil eden teşebbüs birliği tarafından
gerçekleştirilmesi makul görülebilecektir. Bu çerçevede temel amaçlarından biri
Fras-le balatalarıyla mücadele olan SMSD’nin söz konusu mücadelede üzerinde
karar aldığı ve gerçekleştirmiş olduğu tek eylemin anti-damping konusunda
girişimde bulunmak olması durumunda 4054 sayılı Kanun’un ihlalinden söz
edilemez. Hem dernek başkanı Fatih SARAÇOĞLU ile yapılan görüşmeden, hem 1410
de SMSD toplantı tutanaklarında yer verilen ifadelerden dernek tarafından Fras-
le’ye karşı anti-damping çerçevesinde bazı girişimlerde bulunulduğu, ancak bu
girişimlerden sonuç alınamadığı anlaşılmıştır. Kararın I.4 bölümünde yer alan 12.
tespitte aktarıldığı üzere, konuya ilişkin olarak Kurumumuz tarafından T.C.
Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı’na yazılan yazı üzerine, ilgili kurum
tarafından gönderilen yazıda, 18.1.2005 tarihi itibariyle fren balataları için
herhangi bir ülkeye karşı damping soruşturması yürütülmediği bilgisi edinilmiştir.

Diğer taraftan, yapılan tespitler SMSD’nin ithalatla mücadelede amaçladığı ve
kullandığı yöntemlerin anti-damping girişimlerinden ibaret olmadığını, bunların 1420
dışında Derneğin Fras-le’yi ithal eden Bekemler firmasının pazardaki faaliyetlerini
zorlaştırma amacını taşıyan faaliyetlerde bulunduğunu göstermektedir.

05-64/925-248
36
I.4. bölümündeki 6. tespitte belirtildiği üzere, üreticilerin bir araya gelmiş olduğu
9.6.2004 tarihinde yapılan SMSD toplantısına ilişkin tutanakta “üyelerin ithal
ürünlerle ilgili nasıl bir tutum izleyeceği” konusunun görüşülmüş olduğu
anlaşılmaktadır. Tutanağın üzerinde yer alan “Fras-le satana ne
yapacağız?...Ortak kararlar alma & ve uyma” şeklindeki el notlarından
teşebbüslerin Fras-le’nin satışlarını engellemek amacıyla ortak bazı kararlar
aldıkları anlaşılmaktadır. Bu noktada “Fras-le satana ne yapacağız?” sorusunda 1430
yer alan “satan”la ürünleri ana dağıtıcıdan alarak toptan veya perakende satışını
gerçekleştiren toptancı, bayi ve diğer satıcıların (frenci, balatacı gibi) kastedildiği,
SMSD üyelerinin Fras-le ürünlerini satan toptancı ve diğer satıcılara yaptırım
uygulamak konusunda anlaştıkları ve bu konuda ortak hareket etme kararı
aldıkları anlaşılmaktadır. Aynı bölümdeki 4. tespitte, tutanağından alıntı yapılan
SMSD’nin 14.1.2004 tarihli toplantısında “Üye firmaların ürünlerinin satılmakta
olduğunu belirten bir logonun hazırlanarak “sticker” (Burada SMSD üyeleri
ürünleri satılmaktadır) şeklinde bayilere-müşterilere dağıtılmasına karar verildiği
anlaşılmaktadır. Aynı tutanağın 9. paragrafında ise, “Şikayet konusu ürünleri üye
kuruluşlarımızın ürünlerinden daha fazla satan firmalara yaptırım 1440
uygulanabileceği belirtildi...” ifadesinin dikkat çekici olduğu düşünülmektedir. 13.
tespitte yer verilen, dernek genel sekreteri Emine GEZER’in ajandasının,
toplantılarda gerçekleşen konuşmalara ilişkin not tutulduğu anlaşılan 16 Ocak
tarihli sayfasında; “b)Fras-Le Balatası Bayisi FL üye ise mal verme, deklarasyon
yapılsın, dernek üyesi üreticilerin ürünleri satılsın” ifadeleri de bir önceki bulguları
destekler biçimde, üreticilerin, Fras-le markasını satan bayilere mal vermemek
konusunda anlaştıklarını göstermektedir. Kararın I.5.2 bölümünde ifade edildiği
üzere, SMSD’nin kurucu üyeleri arasında yer alan, ancak 11.8.2004 tarihinde
üyelikten ayrıldıklarını açıklayan Kale Balata yetkilileri, Fras-le marka ürünlerin
ithalatını önleme amacıyla hareket eden derneğin damping kapsamına alınarak 1450
ithalatın engellenmesinin yanında, toptancılarca yalnızca dernek üyesi firmaların
ürünlerinin tercih edilmesi, diğer ürünlerin tercih edilmemesi konusunda görüş
alışverişinde bulunulduğunu ifade etmişlerdir. Her ne kadar kendileri daha
yumuşak bir biçimde “diğer ürünlerin tercih edilmemesi” ifadesi kullanmış olsalar
bile Kale Balata yetkililerinin söz konusu ifadeleri de, derneğin Fras-le’yle
mücadele konusunda balata bayi ve toptancılara baskı yapmak konusunda ortak
bir karar aldıkları yönündeki tespitleri desteklemektedir.

Tüm bu tespitler bir arada değerlendirildiğinde, temel kuruluş amaçlarının en
azından bir tanesi genel olarak ithalatın önlenmesi, özelde Bekemler firması ve 1460
Fras-le’nin piyasada artan pazar payı hakkında önlem almak olan SMSD’nin
bünyesinde yapılan toplantılarda, üreticilerin toptancı ve diğer satıcılara dernek
üyeleri tarafından sağlanan ürünler dışında ithal ürünlerin (özellikle Fras-le’nin)
satılmaması yönünde baskı yapılması konusunda ortak karar aldıkları
görülmektedir.

Türkiye fren balatası pazarında, üretici ve ithalatçı konumundaki firmalar
(sağlayıcılar), ürettikleri/ithal ettikleri ürünleri yeniden satış amacıyla, dağıtım
zincirinin daha alt seviyesindeki toptancı ve diğer yeniden satıcılara (alıcılar)
05-64/925-248
37
satmaktadırlar ve bu anlamda her iki grup arasında rekabet hukuku anlamında 1470
bir dikey ilişkinin mevcut olduğu söylenebilir. 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2 No’lu kapsam maddesine göre, üretim veya
dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla
teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı
amacıyla yapılan anlaşmalar -dikey anlaşmalar- olarak nitelendirilmektedir.
Balata sektöründeki dağıtım bakımından çoğunlukla sağlayıcı ile alıcıları
arasındaki dikey ilişkiyi düzenleyen yazılı bir sözleşme olmadığı görülse de, söz
konusu taraflar arasında rekabet hukuku bağlamında bir dikey anlaşmanın
varlığından söz etmek mümkündür.
1480
2002/2 sayılı Tebliğ’de, alıcının anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet
eden mal veya hizmetleri üretmesini satın almasını, satmasını ya da yeniden
satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her türlü yükümlülük rekabet yasağı
olarak nitelendirilirken, Tebliğ’in “rekabet etmeme yükümlülüğü” başlıklı 5.
maddesiyle alıcıya 5 yıla kadar süreyle getirilen rekabet etmeme
yükümlülüklerine muafiyet tanınmaktadır. Bu çerçevede, esasen herhangi bir
sağlayıcının, toptancısı, bayisi yahut alıcısı konumundaki diğer teşebbüslere
kendisinin sağladığı balatalar dışındaki malların alımını ve satımını
gerçekleştirmeme yönünde getireceği bir dikey kısıtlama (bu yükümlülük 5 yılla
sınırlı olması kaydıyla) tek başına ele alındığında 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı 1490
muafiyetten yararlanabilecektir.

Diğer yandan, soruşturma konusu bakımından, üreticiler tarafından toptancı ve
satıcılara bir markanın satılmaması yönünde baskı yapılması konusunda alınan
karar yukarıda ortaya konan rekabet yasağına ilişkin düzenleme ile
örtüşmemektedir. Öncelikle soruşturma konusu iddialar ve yapılan tespitler, rakip
konumdaki teşebbüsler olan üreticilerin kendi aralarındaki rekabeti kısıtlayıcı
nitelikteki yatay bir anlaşmaya işaret etmektedir. Elde edilen bulgular, dernek
toplantılarında bir araya gelen SMSD üyelerinin, aralarındaki yatay anlaşma ile
dikey ilişki içinde bulundukları teşebbüslere dikey nitelikte bir kısıtlama getirmek 1500
amacıyla ortak karar aldıklarını göstermektedir.

Yapılan inceleme bakımından, SMSD bünyesinde alınan kararın, ne ölçüde
uygulandığı ve piyasada ne ölçüde etki doğurduğu konusunun da
değerlendirilmesi gerekmektedir. Soruşturma kapsamında çeşitli toptancı ve
satıcılarla görüşülerek SMSD bünyesinde üreticiler tarafından alınan rekabeti
kısıtlayıcı söz konusu kararın ne derece uygulamaya geçtiği hususu
değerlendirilmiştir.

Fren balatası sektöründe dağıtım mekanizmasının çok kanallı bir yapıya sahip 1510
olduğu görülmektedir. Bu yapı içinde üretici ve ithalatçıların kendi satış
organizasyonları bulunmaktadır. Firmaların satış elemanları ürünleri ya bunların
toptan satışını gerçekleştiren toptancılara ya da nihai tüketiciye satışını
gerçekleştiren balata tamirhanelerine satmaktadırlar. Balata tamirhanelerinin
hemen hepsine farklı marka balatalar girebilmektedir.
05-64/925-248
38

Toptancıların da bir kısmı birçok markanın satışını birden gerçekleştirirken, Beşer
Balata, Frentek Balata ve Kale Balata gibi bazı üreticilerin, ülkenin çeşitli
bölgelerinde münhasıran kendi mallarını satan toptancıları bulunmaktadır.
Şikayetçi daha çok toptancı düzeyinde pazara girişinin engellendiğini, 1520
perakendeciler düzeyinde ise zorlaştırıldığını iddia etmektedir. (………)’de
görüşülen perakendeci (……………………), Fras-le satmaya başlamasıyla yerli
üretici firmalardan yalnızca Beşer Balata’dan sözlü baskı gördüğünü, ancak ithal
ürünü satmakta ısrar etmesine rağmen sağlayıcıdan herhangi bir yaptırım
görmediğini ifade etmiştir. (………)’da kendisiyle görüşülen ve perakende satış
gerçekleştiren (………………….), her tür yerli markanın yanında Fras-le dahil
tüm balata markalarını satabildiğini, her üreticinin kendi satışını ön plana
çıkarmak için çeşitli taktiklerle hareket ettiğini, ancak bu konuda kendi
özgürlüklerini kısıtlayıcı herhangi bir baskı ya da yaptırımla karşılaşmadığını,
mevcut pazar yapısında bunun çok da mümkün olmadığını ifade etmiştir. 1530

Toptancı düzeyinde faaliyet gösteren firmalardan, herhangi bir balata üreticisiyle
münhasır çalışan bir toptancının, sağlayıcı firması tarafından ithal veya yerli
başka bir firma ile çalışmama konusunda baskı görmesi, taraflar arasındaki ticari
ilişkinin bir gereği olup, esasen yukarıdaki bölümlerde de ifade edildiği üzere, bu
tür bir kısıtlamaya 2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde muafiyet tanınmaktadır.
Buna benzer bir durum Beşer Balata ile (……..)’da kendisiyle görüşülen (Bölüm
I.5.3., 2. tespit) ve şikayetçinin ürünlerini satamadığını iddia ettiği (…………….)
için de geçerlidir. Beşer’le münhasır bir ilişki içinde çalışan (…………..)in Beşer
dışında ithal veya yerli diğer hiçbir markayı satmamasının Fras-le’nin pazar 1540
dışına itilmesiyle ilişkilendirilmesi mümkün görülmemektedir.

Geriye kalan ve birden çok markanın satışını gerçekleştiren toptancılar
bakımından ise; çeşitli toptancılarla yapılan görüşmelerde farklı sonuçlara
ulaşılmıştır. Kararın Balata Toptancı ve Satıcılarıyla Yapılan Görüşmeler
bölümünde yer alan 1. tespitte görüleceği üzere, 21.9.2004 tarihinde kendisiyle
görüşülen balata toptancısı (…………………); Bekemler’in ürünlerini satmaya
başlamalarıyla birlikte, Beşer Balata yetkilileri tarafından ithal ürünleri
satmamaları konusunda uyarıldıklarını, kendilerine Bekemler dışında, yerli üretim
yapan firmaların “kardeş” firma olduğunu, onların ürünlerini satmalarında bir 1550
sakınca bulunmadığını diğer yandan, Bekemler satmaya devam etmeleri
durumunda satış bağlantılarının kesileceğinin söylendiğini ifade etmektedir.

Kendisiyle görüşülen bir diğer balata toptancısı (…………….) (Bölüm I.5.3, 3.
Tespit) beşer Balata tarafından ithal marka ürünlerin satılmaması konusunda
baskı gördüklerini, söz konusu satışlara devam etmeleri durumunda Beşer
Balata’yla çalışamayacakları konusunda uyarıldıklarını ve söz konusu baskılara
boyun eğmemeleri üzerine yaklaşık 4 ay Beşer Balata’dan mal alamadıklarını ve
SMSD’nin başvurusu üzerine (………………………………………… ifade etmiştir.
Daha sonra, (…………….), 6.10.2004 tarihinde kurumumuza göndermiş olduğu 1560
yazıda, söz konusu görüşmede ifade ettiği ve ilgili bilgi tutanağını imzalamış
05-64/925-248
39
bulunduğu görüşlerin gerçeği yansıtmadığını, ilgili dönemde Beşer Balata’dan
mal alamamasının gerçek nedeninin firmaya olan borçları olduğunu ifade
etmiştir.

Aynı Bölümdeki 10. tespitte yer verildiği üzere, (…………)’daki balata toptancısı
(………………), Fras-le satmaya başlamasıyla Beşer Balata’dan bir takım sözlü
baskılar gördüğünü, ancak kendisine herhangi bir yaptırım uygulanmadığını,
2004 yılı içinde Fras-le’nin toptancılığını yapmak üzere anlaşma imzaladığını,
buna rağmen Beşer Balata yetkililerin kendisine Fras-le’nin yanında kendi 1570
ürünlerini de satabileceklerini söylediğini ifade etmiştir.

Ülkedeki en büyük üretici ve pazar lideri konumundaki (ve bu nedenle de Fras-Le
ürününden en çok zarar gören) Beşer firması tarafından birtakım toptancılara
yapılan baskılara yönelik tespitler, SMSD bünyesinde alınan kararın bu teşebbüs
tarafından sınırlı ölçüde de olsa uygulamaya konmaya çalışıldığını
göstermektedir. Söz konusu anlaşmanın taraflarından olan Beşer Balata’nın
SMSD üyelerini “kardeş” firma olarak nitelendirirken ve toptancısının yerli ürünleri
satmasına ses çıkarmazken, özellikle belirli bir firmanın ürünlerini satmaması
konusunda sözlü baskı yapması, bu değerlendirmeyi desteklemektedir. 1580

Diğer taraftan, (……….)’da kendisiyle görüşülen bir başka balata toptancısı
(Bölüm I.5.3, 5. tespit), yerli markaların yanında Fras-le’nin satışını yoğun olarak
gerçekleştirdiğini ve bu konuda herhangi bir baskı ya da yaptırımla
karşılaşmadığını ifade etmektedir. Yine (……….)’deki iki büyük balata toptancısı
(……….) ve (……………) ise (Bölüm I.5.3, 7 ve 9. tespitler) Fras-le
satmadıklarını ama bunun, Beşer veya herhangi bir başka üreticiden gördükleri
bir baskıdan kaynaklanmadığını, ithal ürün olması nedeniyle kısa sürede temin
edilememesi gibi başka nedenlerinin olduğunu ifade etmektedirler.
1590
Yapılan incelemelerde dernek bünyesinde alınan kararın, yalnızca pazar lideri
konumundaki Beşer Balata firması tarafından, belirli ölçülerde uygulandığı
yönünde tespitlere ulaşılmıştır. Toptancı ve satıcılar ile yapılan görüşmelerde
elde edilen genel kanı, Beşer Balata dışındaki firmaların, balata piyasasının
yapısı gereği bu tarz bir baskı veya yaptırım uygulayabilecek pazar gücüne sahip
olmadığı yönündedir. Pazar lideri Beşer Balata tarafından baskı gördüklerini iddia
eden toptancı ve perakendecilerin ise, satmak konusunda ısrarcı olmaları
sonucunda, diğer ürünlerin yanında Fras-le’yi de satabildikleri, sözlü baskı
dışında Beşer Balata’nın herhangi bir somut bir yaptırım uygulamadığı
görülmektedir. 1600

Raportörlerce yapılan incelemelerde gidilen birçok balata toptancı ve
satıcılarında, münhasıran belirli bir marka ile çalışanlar dışında, raflarda Fras-le
ürününün bulunduğu ve bu ürünün aktif olarak satıldığı görülmüştür. Bunların
yanında, Türkiye’deki balata dağıtım yapısı açısından, pazara yeni giren bir
markanın, pazara girişinin tamamıyla mevcut dağıtım yapısının kullanımına bağlı
olmadığı düşünülmektedir. Yeni markanın, kendi satış ağı vasıtasıyla
05-64/925-248
40
perakendecilere ulaşması, bunun yanında zaman içinde belirli bölgelerde kendi
toptancılarını oluşturma ve bunlar aracılığıyla dağıtımı gerçekleştirme imkanı
bulunduğu da görülmektedir. Örneğin Kale firması, Türkiye genelindeki 1610
ürünlerinin dağıtımını yalnızca kendi markasının dağıtımını yapan 3 adet yetkili
dağıtıcısı ile gerçekleştirmektedir.

Şikayetçi firmanın pazarladığı ithal markanın da, Türkiye’de satılmaya başlandığı
2002 yılından itibaren kısa bir süre içinde birçok yerli üreticiyle aynı düzeyde bir
pazar payına ve yaygınlığına ulaştığı görülmektedir. Tüm bu değerlendirmeler
ışığında, SMSD bünyesinde alınan kararın gerek Türkiye’deki balata pazarının
genel yapısı, gerekse üreticilerle toptancı ve satıcılar arasındaki dikey ilişkilerin
niteliği gereği uygulamada kapsamlı bir biçimde hayata geçmediği ve piyasada
pazara giriş engeli oluşturacak düzeyde bir etki doğurmadığı kanaatine 1620
ulaşılmıştır.

I.7.2 SMSD üyelerinin fiyat konusunda ortak hareket etme amacıyla
centilmenlik anlaşması yaptığı iddiasına yönelik değerlendirme

Önaraştırma sürecinde yapılan incelemelerde, şikayet iddiaları arasında yer
almamakla birlikte, 4054 sayılı Kanun bakımından ihlal teşkil edebilecek nitelikte
eylemlere işaret eden başka bulgulara ulaşılmıştır. Kararın I.5.3 bölümünde yer
verilen 4. tespitte belirtilen ve derneğin 14.1.2004 tarihli toplantısında alınan
kararlara ilişkin tutanağın 9. paragrafında, “Üye kuruluşlarımızın, sektörümüzü 1630
ilgilendiren ortak konularda birlikte/centilmenlik anlayışı içinde hareket etmesinin
daha yararlı olacağı belirtildi” ifadesi yer almaktadır. Aynı bölümdeki 6. tespitte
görüleceği üzere, 9.6.2004 tarihli toplantı tutanağının üzerindeki el notlarında ise
“…Fiyatlarda artış zor; herkes…mal alıp satarken, maliyetleri nasıl düşüreceğiz;
iç piyasada birlikte hareket! Şeffaflık; HM (hammadde) ve işçilik artışlarından
dolayı zam olacak mı?, Promosyon yapmadık & müşterilere para kazandırmak
lazım.” ifadeleri yer almaktadır. 13. tespitte görüleceği üzere, SMSD genel
sekreteri Emine GEZER’in ajandasında “Frentek-centimenlik anlaşması olarak
ancak Balatacılar & Berka onaylarsa yaparız” , SMSD Üyeleri: Satış ve Fiyat
Politikaları Hakkında Konsensus -Centilmenlik Anlaşması” ifadelerinin yer aldığı, 1640
söz konusu ifadelerin altında mal cinsi, takım başına fiyata ilişkin birtakım
ibarelerin yer aldığı tablonun sağ bölümünde ise “Daha düşük TL ile biz satabilir
miyiz? Olmaz” ifadelerinin yer aldığı görülmüştür.

Dernek toplantılarında bir araya gelen üreticilerin, satış ve fiyat politikalarında
birlikte hareket etmelerini sağlamak amacıyla bir centilmenlik anlaşması yapma
düşüncesi içinde oldukları, bu yönde irade beyan ettiklerini gösterir tespitlerin, 4.
Maddenin (a) bendi kapsamındaki bir ihlale işaret edebileceği görüşüne
soruşturma iddiaları arasında yer verilmiştir.
1650
Diğer taraftan, söz konusu iddiaya temel teşkil eden tespitlerde yer alan ve
yalnızca birtakım düşünceleri ortaya koyan ifadelerin tek başına Kanun’un 4.
maddesine aykırı bir anlaşma veya kararın varlığına delil teşkil etmesi mümkün
bulunmamaktadır. Soruşturma kapsamında yapılan incelemelerde de, üreticilerin
05-64/925-248
41
bu yöndeki bir anlaşma veya kararının bulunduğunu destekler nitelikte hiçbir
belge ya da bulguya rastlanmamıştır. Aksine yapılan incelemelerde ve toptancı
ve perakendecilerde yapılan görüşmelerde, tüm üreticilerin ürünleri için farklı
indirim oranları ve vade imkanları sağladığı, firmaların satış politikalarında
herhangi bir birlikteliğin bulunmadığı, fiyat ve diğer satış şartları bakımından
pazardaki oyuncular arasında yoğun bir rekabet yaşandığı, ülke genelindeki 1660
kapasite fazlası ve ithalat baskısı altındaki balata sektörünün mevcut yapısının
da üreticiler arası bir centilmenlik anlaşması yapılmasına imkan doğurmayacağı
anlaşılmıştır.. Bu çerçevede, iki dernek toplantısında gündeme gelen bu konunun
pazar şartlarının da etkisiyle herhangi bir karar ya da uygulamaya dönüşmediği
kanaatine ulaşılmıştır

J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

J.1 Usule İlişkin Savunmaların Değerlendirilmesi
- Önaraştırma raporunun süresi içinde düzenlenmediği iddiası 1670
20.7.2004 tarih ve 3974 sayılı şikayet dilekçesi üzerine düzenlenen ilk inceleme
raporu Kurul’un 12.08.2004 tarihli toplantısında görüşülerek iddialara ilişkin
olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Önaraştırmaya ilişkin
görevlendirme, Daire Başkanlığı’nın 7.9.2004 tarihli yazısıyla 13.9.2004
tarihinden itibaren yapılmış, raportörler tarafından yapılan incelemeler sonucunda
13.10.2004 tarihi itibarıyla, görevlendirmeyi takiben 30 günlük süre içinde
Önaraştırma Raporu düzenlenmiştir. 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinin
üçüncü fıkrası; “Önaraştırma yapmakla görevlendirilen raportör 30 gün içinde
elde ettiği bilgileri, her türlü delilleri ve konu hakkındaki görüşlerini Kurula yazılı
olarak bildirir” şeklindedir. Kanun’un ilgili maddesinde öngörülen 30 günlük süre 1680
önaraştırma açılmasına ilişkin Kurul Kararının alındığı tarih ile değil,
görevlendirme tarihi itibariyle başlamaktadır. Bu nedenle Kanun’un ilgili
maddesinde öngörülen sürenin aşılması söz konusu değildir.

- Taraflara ilk inceleme ve önaraştırma raporlarının ve soruşturma
açılmasına nelerin dayanak teşkil ettiğini gösteren yeterli ölçüde bilginin
gönderilmediği iddiası
Haklarında soruşturma açıldığına yönelik olarak taraflara yapılan tebligatta
soruşturma açılmasına neden olan iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgi
yer almıştır. Kendilerine yapılan tebligatı takiben tüm taraflar, Kanun’un 44. 1690
maddesi ikinci fıkrası uyarınca kendileriyle ilgili düzenlenmiş evrak ve elde
edilmiş delillerin bir nüshasını talep etmişlerdir. Tarafların talebi üzerine
soruşturma açılmasına dayanak teşkil eden tüm deliller, ticari sırlardan
arındırıldıktan sonra taraflara tebliğ edilmiştir. Kurum bünyesinde düzenlenen ilk
inceleme ve önaraştırma raporları, Kurum içi yazışma niteliğinde olup, bunların
Kanun’un 44/2. maddesi kapsamında değerlendirilmesi mümkün
bulunmamaktadır.

- Süre Uzatım Talebinin Reddine İlişkin Savunma ve Değerlendirme
05-64/925-248
42
SMSD vekilinin süre uzatım talebine ilişkin yazısındaki temel gerekçeler, 1700
Soruşturma Raporunun kapsamlı olması ve teşebbüs birliğinin birçok birimi
ilgilendirmesi olarak ifade edilmiştir. Söz konusu talep ve öne sürülen gerekçeler
Rekabet Kurulu’nca haklı görülmeyerek savunma süresinin uzatılmasına gerek
bulunmadığına karar verilmiştir. Kurul tarafından verilen kararda, tarafça öne
sürülen gerekçeler ile doğrudan ilgili bulunduğu için, SMSD’nin büyüklüğüne
ilişkin bir değerlendirmeye de yer verilmiştir. Kurul’un kararında ifade edilen
husus, tarafça öne sürülen gerekçenin geçerli bulunmadığına yönelik bir
açıklamadır. Taraflar Kanun’da öngörülen 30 günlük savunma süresini
kullanmışlardır. Ek süre verilmemesinin savunma hakkını kısıtlanması olarak
değerlendirilmesi mümkün bulunmamaktadır. 1710

- Soruşturma Raporunun Tebliğine İlişkin Savunmanın Değerlendirmesi
Kale Balata’nın savunmasında soruşturma raporunun vekili Av. Timur İ. ŞEN’e
tebliğ edildiği, ancak Kale Balata adına onu temsilen temsilcisine yapıldığına
ilişkin soruşturma raporunda yazılı dercedilmiş bir emare bulunmadığı ifade
edilmektedir. Savunmada Tebligat Kanunu’na atıflarda bunularak, Kanun
hükümleri uyarınca tebligatın vekillere yapılması gerektiği, buradan hareketle,
Soruşturma Raporu içinde taraflar yazılırken ayrıca ve açıkça taraf vekillerinin de
ad, soyad, adres ve diğer bilgilerinin de yazılması gerektiği ifade edilmiştir.
1720
Yürütülen soruşturma süresince yapılan tüm tebligatlar söz konusu yasal
düzenleme uyarınca, bulunması durumunda vekillere/temsilcilere yapılmaktadır.
Diğer yandan, söz konusu Kanun’un, bütünüyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal edip
etmediği sorgulanan teşebbüsler hakkında düzenlenen bir rapor olan Soruşturma
Raporunun içeriği ile nasıl ilişkilendirildiği, söz konusu raporun haklarında
soruşturma yürütülen teşebbüslere ilişkin bilgiler bölümünde, inceleme konusu ve
raporun içeriği ile hiçbir makul ilgisi bulunmayan vekillerin isimlerine ve bunlara
ilişkin bilgilere yer verilmesi gerektiği gibi bir sonuca nasıl gidildiği
anlaşılamamıştır.
1730
Tebligat Kanunu ile soruşturma raporunda yer alan bilgiler arasında savunmada
kurulmaya çalışılan bağlantı hukuki dayanaktan yoksun olduğu gibi bu yöndeki
bir uygulamanın ne taraflar, ne de soruşturma raporunun amacı ve etkinliği
açısından anlamlı bir sonucu da bulunmayacaktır.

- Diğer Taraf Savunmalarının Kendilerine Gönderilmediğine İlişkin Savunma
ve Değerlendirmesi
Kale Balata tarafından savunmalarda, soruşturmaya konu diğer tarafların
savunma dilekçelerinin soruşturma ekinde kendilerine gönderilmediği, diğer taraf
savunmalarının ticari sır kapsamında değerlendirilemeyeceği, hakkında 1740
soruşturma yürütülen diğer teşebbüslerin nasıl savunmalar öne sürdüğü, bu
savunmalar içinde Kale Balata hakkında iddialara yer verilip verilmediği
hususunda bilgi sahibi olunamadığı, bu nedenle savunma haklarının kısıtlandığı
iddia edilmiştir.

05-64/925-248
43
Kanun’da tüm savunmaların tüm taraflara gönderilmesine yönelik bir düzenleme
bulunmamaktadır. Tarafların ilk yazılı savunmalarının özetine Soruşturma
Raporunda yer verilmiştir. Bunun dışında soruşturma iddialarına dayanak teşkil
etmeyen ve bu doğrultuda tarafın savunma hakkını etkilemeyen diğer tarafların
savunmalarının tam metninin ticari sır içersin ya da içermesin, tüm taraflara 1750
gönderilmesi söz konusu değildir. Diğer teşebbüslerce yapılacak savunmalar
ancak, belirli bir teşebbüs hakkında iddialara yer verilmesi ve söz konusu
iddiaların soruşturma raporunda yer verilen değerlendirmelere de dayanak teşkil
etmesi durumunda tarafın savunma hakkını ilgilendirebilecektir ve ancak bu
durumda gerekli tarafa bu bilgilerin gönderilmesi gündeme gelebilecektir.

Soruşturma konusu bakımından çıkarılan ve taraflara gönderilmeyen tüm ticari
sırlarla birlikte diğer teşebbüslerin savunmaları, hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüslerin savunmaları için gerekli bilgileri içermemektedir, ayrıca söz konusu
savunmalarda yer alan bilgiler soruşturma raporu iddialarına dayanak 1760
alınmamıştır. Rapor ile birlikte tüm taraflara kendileri ile ilgili tüm bilgi ve belgeler
verildiğinden, tarafların savunma hakkını engelleyici bir durum söz konusu
değildir.

J.2 Esasa İlişkin Savunmaların Değerlendirilmesi
- Soruşturma açılmasının dernek kurma ve tarafların hak arama
özgürlüğüne aykırı olduğu iddiası
Yürütülen soruşturma, Türkiye’de faaliyet gösteren balata üreticilerinin bir araya
gelerek SMSD’yi kurması ve bu yolla çeşitli haklarını aramaları nedeniyle
açılmamıştır. Üreticilerin bir araya gelerek dernek kurması, anayasal bir haktır ve 1770
yalnızca bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiğinden söz edilemez.
Nitekim Kararın I.7.1 bölümünde, yerli üreticilerin kurmuş olduğu bir teşebbüs
birliği olan SMSD’nin çeşitli faaliyetleri ve ülkeye ithal edilen bir malın ithalatının
anti-damping kuralları çerçevesinde engellenmesi yolunda girişimlerde
bulunmasının 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilemeyeceği görüşüne
yer verilmiştir. Diğer taraftan, üreticilerin SMSD bünyesinde bir araya gelerek
belirli bir teşebbüsü pazar dışına çıkarmak ya da faaliyetlerini zorlaştırmak üzere
aldıkları karar ve bu yöndeki eylemler, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal
etmektedir.
1780
- İbrahim DENLİ’nin Dernek üyesi olmadığı için, Dernek Genel Sekreterine
çektiği fakstaki görüşlerin dikkate alınmaması gerektiği iddiası
İbrahim DENLİ Kale Balata fabrika müdürüdür ve 22.9.2004 tarihinde Kale
Balata’da yapılan görüşmede Kale Balata’yı temsilen İbrahim DENLİ’nin yanısıra
Dernek üyesi Coşkun KAYA da bulunmuş ve görüşmede Derneğin kuruluş
amacıyla ilgili aynı görüşler ifade edilmiştir.

- Şikayetlerin Beşer Balata üzerinde yoğunlaştığı Yönündeki Savunma
05-64/925-248
44
Soruşturma Raporunda ayrıntılı olarak değerlendirilen tespitler, SMSD
bünyesinde bir araya gelen balata üreticisi firmaların, Kanun’un 4. maddesinde 1790
belirtildiği şekilde piyasaya girmek isteyen rakip bir teşebbüs olan “Bekemler”in
faaliyetlerini zorlaştırma, kısıtlama amacıyla ortak karar aldıklarını
göstermektedir. Söz konusu karara ilişkin soruşturma raporunda sıralanan
tespitler, SMSD’nin toplantı tutanaklarına ve derneğin dokümanlarında bulunan
ifadelere dayanmaktadır. Bu nedenle ihlale yol açan eylemin üreticilerin
bünyesinde bir araya geldikleri SMSD tarafından alınan bir teşebbüs birliği
kararına dayandığı tespit edilmiştir.

- SMSD tarafından Alınan Kararın Piyasada Etki Doğurmadığı, Bu Nedenle
İdari Para Cezası Uygulanmamasına İlişkin Savunma ve Değerlendirmesi 1800
Kanun’un 4. maddesinde doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme,
bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin
karar ve eylemleri hukuka aykırı bulunmakta ve yasaklanmaktadır. Söz konusu
madde hükmü uyarınca ihlalin varlığından söz edebilmek için rekabeti kısıtlama
amacı taşıyan bir anlaşma veya kararın bulunması yeterlidir. Ayrıca, Raporda
savunmalarda yer aldığı biçimde hiçbir etkinin doğmadığı yönünde bir
değerlendirme bulunmamaktadır. Soruşturma Raporu’nda SMSD tarafından
alınan kararın, piyasada sınırlı düzeyde etki doğurduğu ifade edilmiştir.
Piyasadaki etkinin sınırlı düzeyde olması, Kanun’un 16. maddesi uyarınca, ceza 1810
verilmemesine yol açacak bir etken olarak değerlendirilemez.

J.3 Genel Değerlendirme
Kanun’un 4. maddesinin genel hükmü belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler
arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve
eylemlerini yasaklamaktadır. Aynı maddenin (d) bendi ise rakip teşebbüslerin
faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren
teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut 1820
piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi halini, kısıtlayıcı hallerden biri olarak
ifade etmektedir.

Kararın I.7.1 bölümünde ayrıntılı olarak değerlendirilen tespitler, SMSD
bünyesinde bir araya gelen balata üreticisi firmaların, Kanun’un 4. maddesinde
belirtildiği şekilde piyasaya girmek isteyen rakip bir teşebbüs olan “Bekemler”in
faaliyetlerini zorlaştırma, kısıtlama amacıyla ortak karar aldıklarını
göstermektedir. Söz konusu karara ilişkin tüm tespitler, SMSD’nin toplantı
tutanaklarına ve derneğin dokümanlarında bulunan ifadelere dayanmaktadır. Bu
nedenle ihlale yol açan eylemin Dernekten bağımsız olarak üreticilerin kendi 1830
aralarında mutabık kaldıkları bir anlaşmaya değil, bünyesinde bir araya geldikleri
SMSD tarafından alınan bir teşebbüs birliği kararına dayandığı düşünülmektedir.
05-64/925-248
45
SMSD tarafından alınan teşebbüs birliği kararının Kanun’un 4. maddesinin
yukarıda ifade edilen (d) bendine uygunluk gösterdiği ve ihlal teşkil ettiği
düşünülmektedir. Uygulanacak cezanın takdirinde ise, SMSD tarafından alınan
kararın dernek üyesi teşebbüsler tarafından etkin biçimde uygulanmaması ve
piyasada kapsamlı bir etki doğurmaması hususlarının cezanın takdirinde
hafifletici neden olarak göz önünde bulundurulması gerektiği kanaatine
ulaşılmıştır.
1840
Söz konusu ihlal nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrasında,
Kanun’un 4. maddesinde yasaklanmış davranışları gerçekleştirdiği Kurul
kararıyla sabit olanlara iki yüz milyon liradan aşağı olmamak üzere, ceza
verilecek teşebbüs niteliğindeki gerçek ve tüzel kişiler ile teşebbüs birliklerine bir
yıl önceki mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri
safi gelirinin yüzde onuna kadar para cezası öngörülmektedir. Kurul’un 2004/1
Sayılı Kanun’un 16. ve 17. Maddelerinde Düzenlenmiş Olan İdari Para
Cezalarının 31.12.2004 Tarihine Kadar Geçerli Olmak Üzere Artırılmasının
Duyurulmasına İlişkin Tebliği uyarınca 16. maddenin ikinci fıkrasında öngörülen
cezanın alt sınırı 11.883.182.000 TL’ye yükseltilmiştir. Hakkında soruşturma 1850
yürütülen teşebbüs birliği olan SMSD’nin 2004 yılında kurulduğu ve 2003 yılında
faaliyette bulunmadığı için teşebbüs birliğinin 2004 yılı cirosu dikkate alınarak
para cezası uygulanmıştır. Derneğin 2004 yılı cirosu 72.089.614.889 TL olduğu
ve Kanun’un 2004/1 sayılı Tebliğ’le değişik 16. maddesi 2. fıkrası gereği cezanın
miktarı alt sınırın altında olamayacağı için, ceza alt sınır olan 11.883.182.000 TL
olarak belirlenmiştir.

Hakkında soruşturma yapılan teşebbüslerin centilmenlik anlaşması yapma
düşüncesi içinde oldukları yönündeki iddialara ilişkin olaraksa, söz konusu
iddialar hakkında herhangi bir somut belge ya da bulguya ulaşılamamış olması 1860
ve pazardaki göstergelerin de bu tür bir iddiayı destekler nitelikte bulunmaması
sebebiyle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlalinin söz konusu olmadığı
kanaatine ulaşılmıştır.

K. SONUÇ
Sürtünme Malzemeleri Sanayicileri Derneği, Frentek Balatacılık ve Otomotiv San.
Tic. A.Ş., Beşer Balatacılık San. ve Tic. A.Ş., Kale Balata Otomotiv San. ve Tic.
A.Ş., Balatacılar Balatacılık San. ve Tic. A.Ş., Eren Fren ve Debriyaj Balataları
San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Berka Balata San. ve Tic. A.Ş. hakkında 19.10.2004
tarih, 04-66/958-M sayılı ve 9.12.2004 tarih, 04-78/1135-M sayılı Kurul kararları 1870
uyarınca yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapora, toplanan
delillere, ve incelenen dosya kapsamına göre;
a) Frentek Balatacılık ve Otomotiv San. Tic. A.Ş., Beşer Balatacılık San. ve Tic.
A.Ş., Kale Balata Otomotiv San. ve Tic. A.Ş., Balatacılar Balatacılık San. ve Tic.
A.Ş., Berka Balatacılık San. ve Tic.A.Ş., Eren Fren ve Debriyaj Balataları San. ve
Tic. Ltd. Şti. temsilcilerinin üyesi olduğu Sürtünme Malzemeleri Sanayicileri
Derneği’nin piyasaya girmek isteyen ve üyesi teşebbüslerin rakibi olan “Bekemler
05-64/925-248
46
Otomotiv İç ve Dış Ticaret A.O. (Bekemler)”nun faaliyetlerini zorlaştırmak ve
kısıtlamak amacıyla, Bekemler ürünlerini yeniden satmak üzere satın alan
teşebbüslere, bu teşebbüs ürünlerini satmama yönünde baskı yapmak 1880
konusunda karar aldığına, bu nedenle 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un rekabeti sınırlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs
birliği kararlarını yasaklayan 4. maddesini ihlal ettiğine,
b) Yukarıda (a) bendinde belirtilen teşebbüs birliği kararı nedeniyle 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesi uyarınca uygulanacak cezanın takdirinde Sürtünme
Malzemeleri Sanayicileri Derneği tarafından alınan kararın dernek üyesi
teşebbüsler tarafından etkin biçimde uygulanmaması ve piyasada kapsamlı bir
etki doğurmaması hususlarının hafifletici neden olarak göz önünde
bulundurulması sonucunda; Kanun’un 2004/1 sayılı Tebliğ ile değişik 16.
maddesinin ikinci fıkrası gereği Sürtünme Malzemeleri Sanayicileri Derneği’ne 1890
takdiren alt sınır olan 11.883.182.000 TL idari para cezası uygulanmasına,
c) Sürtünme Malzemeleri Sanayicileri Derneği bünyesinde bir araya gelen
teşebbüslerin fiyat ve satış politikaları konusunda birlikte hareket etme amacıyla
centilmenlik anlaşması yaptıkları iddialarına ilişkin olarak yeterli bilgi ve belgelere
ulaşılamaması nedeniyle, herhangi bir işlem tesisine gerek bulunmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy