Rekabet Kurumu Başkanlığından,
(Danıştay'ın İptal Kararı Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-1-27 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 05-65/928-250
Karar Tarihi : 6.10.2005
10
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Harun ULU, Özgür BAL
C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi vardır.
20
D.HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
- Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.
İş Kuleleri, Kule 3 34330 4. Levent-İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Danıştay 13. Dairesi’nin 26.6.2003 tarih, 03-
45/523-231 sayılı Rekabet Kurulu kararının iptaline ilişkin 13.7.2005 tarih ve
2005/3451 sayılı kararı üzerine, Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
bayilerine yönelik 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal
eder nitelikteki eylemlerinin yeniden değerlendirilmesi. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
bayilerine yönelik hakim durumunu kötüye kullanarak 4054 sayılı Kanun'u ihlal
ettiği iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 1.3.2002 tarih ve 964 sayı ile
intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 16.6.2003 tarih ve 2002-1-27/BN-03-
HHÜ sayılı Bilgi Notu Kurul’un 26.6.2003 tarih ve 03-45/523-231 sayılı
toplantısında görüşülmüş ve şikayetin reddine karar verilmiştir.
40
Anılan Kurul kararı, şikayetçi tarafından iptal istemli açılan dava sonucunda,
Danıştay 13. Dairesi'nin 13.7.2005 tarih ve 2005/3451 sayılı kararıyla iptal
edilmiştir.
05-65/928-250
2
Bunun üzerine 15.8.2005 tarih ve 05-51/785-M sayılı Kurul toplantısında; 4054
sayılı Kanun uyarınca soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Önaraştırma sonucunda düzenlenen 30.9.2005 tarih ve 2002-1-27/ÖA-05-HU
sayılı önaraştırma raporu 3.10.2005 tarih ve REK.0.05.00.00-196 sayılı Başkanlık 50
önergesi ile 05-65 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; söz konusu şikayet
başvurusundaki iddiaların 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilemeyeceği
ve konuya ilişkin soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 60
Hakkında önaraştırma yapılan Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(Paşabahçe)'nin faaliyet alanı cam ev eşyası üretimi ve pazarlamasına ilişkindir.
Cam ev eşyası kendi içinde alt gruplara ayrılabilmekle birlikte, söz konusu
önaraştırmanın niteliği bakımından ilgili ürün pazarı “cam ev eşyası pazarı” olarak
belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Önaraştırmaya konu cam ev eşyası üretimi ve pazarlanmasının tüm Türkiye
pazarına yönelik gerçekleştirildiği dikkate alındığında, ilgili coğrafi pazar Türkiye
Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan İnceleme 70
I.2.1. Şikayetin Kapsamı
Şikayet dilekçesinde;
– Paşabahçe’nin ihraç edilmek üzere alınan cam ürünlerini belli bayilere, yurt içi
satış fiyatına göre %25 - %100 oranında daha ucuz verdiği, bunun
neticesinde de şikayet sahibinin yurt dışındaki pazarını kaybettiği ve önceki
alacaklarının tahsilinde zorluk çektiği,
– Ege Bölgesi'nde (İzmir) Paşabahçe'nin teşvik etmesi ile şikayetçinin bazı
yatırımlar yaptığı, bir yıl kadar sonra Paşabahçe yönetiminin değişmesi 80
neticesinde, verilen sözlerin tutulmamasıyla şikayetçinin zarara uğratıldığı,
– Paşabahçe’nin cam ev eşyası ürünleriyle ilgili yaptığı kampanyalardan bayinin
stoğunda bulunan ürünlerin yararlandırılmadığı,
– Şikayetçi firma "market müşterisi" sayılmadığından, "market müşterileri"ne
sağlanan vade avantajlarından yararlandırılmadığı
05-65/928-250
3
ifade edilmiştir.
Şikayet dilekçesinde yer alan hususların rekabet kuralları karşısındaki
değerlendirmesi yapılmadan önce cam ev eşyaları piyasası, bu piyasadaki 90
Paşabahçe’nin yeri ve faaliyetleri hakkında bilgi verilecektir.
I.2.2. Cam Ev Eşyası Pazarı
Paşabahçe’nin pazara arz ettiği ürünler, kullanım şekline göre aşağıdaki
gruplardan oluşmaktadır:
- Bardak: Su bardağı, çay bardağı, meşrubat bardağı, rakı bardağı, şarap
bardağı vb. her nevi bardak türü
- Tabak: Her türlü yemek tabağı, çukur tabak, pasta tabağı, kase vb. 100
- Çay/kahve içmek için kullanılan her türlü kulplu fincan ve kupa
- Hediyelik/dekoratif ürünler: Vazo, mumluk, şekerlik, küllük ve diğer sofra
mutfak eşyası
- Saklama kabı ve kavanoz
- Pişirme kabı/tencere
I.2.3. Paşabahçe’nin Dağıtım Ağı
Paşabahçe’nin ürünleri aşağıda belirtilen pazar kesimleri tarafından satın
alınmaktadır. 110
a) Ev Kesimi
b) İkram Kesimi
c) Endüstri Kesimi
Paşabahçe bu kesimlere ürünleri büyük oranda yetkili satıcılar aracılığı ile
ulaştırmakla birlikte kısmen doğrudan satış yapmaktadır.
Paşabahçe’nin dağıtım sistemi aşağıdaki şekilde özetlenmiştir:
120
Direkt Dağıtım: Bu grupta yer alan müşterilere Paşabahçe doğrudan satış
yapmaktadır. Bu grupta yer alan müşterileri ulusal zincir süper/hiper marketler,
katlı mağazalar, ihtisas mağazaları, bazı büyük zincir tesisler ile sınai kullanım
amaçlı teknik özellikli ürün talep eden kuruluşlar oluşturmaktadır.
Yetkili Satıcılar: Paşabahçe’nin yetkili satıcıları genel toptancılar, ikram
toptancıları ve market müşterileri olmak üzere üçe ayrılmaktadır.
Genel Toptancılar: Standart ürünlerin dağıtımı üzerine yoğunlaşan ve ev
kesiminde züccaciye perakendecilere, yerel market zincirlerine, münferit 130
marketlere, pazarcılara, particilere ve ara toptancılara dağıtım yapan bayilerdir.
05-65/928-250
4
İkram Toptancıları: Üst sınıf ikram kesimi müşterilerinin masa üstü, mutfak
gereçleri, tekstil ürünleri vb. her türlü ihtiyaçlarını tedarik konusunda
uzmanlaşmış bayilerdir.
Market Toptancısı (market müşterisi): 2000 yılı başından itibaren Türkiye’de hızlı
büyüme trendine giren süper/hiper marketlere Paşabahçe direkt satış yapmaya
başlamıştır. Ancak büyüme potansiyeli gösteren küçük yerel marketlerde raflarda
cam zücaciye ürünlerinin çok düşük pay alması, Paşabahçe’nin alım boyutları 140
itibari ile bu küçük marketlere direkt hizmet verememesi, mevcut sistemdeki
genel toptancıların ise bu marketlere istenen boyutta hizmet verememesi veya
vermeye istekli olmaması nedeni ile şirket, sadece bu hizmetleri yerine getirecek
yeni bir bayi kategorisi (market toptancısı) oluşturmuştur.
I.3. Değerlendirme
Şikayet başvurusunda, Paşabahçe’nin eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesini ihlal ettiği ileri sürülmektedir. İlk olarak belirtmek gerekir ki; sağlayıcı-
bayi arasındaki anlaşmalar/ilişkiler nitelikleri gereği ancak 4054 sayılı Kanun’un 150
4. maddesi kapsamında değerlendirilebilecektir. Bayilik anlaşmalarının ve
ilişkilerinin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilmesi
olasılığı hemen hemen hiç yoktur. Nitekim Rekabet Kurulu, hakim durumdaki
teşebbüsün mal vermeyi kesmesinin veya bayileri (yeniden satıcı) arasında
miktar ayrımcılığı yapmasının Kanun’un 6. maddesini ihlal etmediğine karar
vermiştir. Rekabet Kurulu’nun Türkiye Kömür İşletmeleri’ne (TKİ) ilişkin
kararında1; kömür pazarında hakim durumda olan TKİ’nin uzun süredir mal
satmakta olduğu teşebbüslere mal vermeyi durdurarak bazı şehirlerde sadece bir
bayi atamasının rekabet kuralları ile çelişmediği belirtilmiştir. Kurul, TKİ Ege
Linyitleri Müessesi’yle ilgili kararında2 ise hakim durumdaki ilgili müessesenin 160
bayilere değişik miktarlarda kömür tahsis etmesinin Kanun’un 6. maddesinin ihlali
olarak değerlendirilemeyeceğine karar vermiştir. Bu iki kararda yer verilen
hususlar hakim durumdaki teşebbüs ile bayileri arasında çıkabilecek en büyük
sorunların rekabet kuralları karşısındaki değerlendirmesine ışık tutması
bakımından önemlidir.
Şikayet dilekçesinde yer verilen hususlara ilişkin değerlendirmelerin
Paşabahçe’nin ilgili pazarda hakim durumda olup olmadığı konusundan bağımsız
olması, başka bir ifade ile Paşabahçe hakim durumda kabul edilse bile bunun
iddialara ilişkin değerlendirmeleri değiştirmemesi nedeniyle hakim durum analizi 170
yapılmamıştır.
Bu açıklamalardan sonra şikayet başvurusunda yer alan iddiaların 4054 sayılı
Kanun karşısındaki değerlendirilmesine aşağıda yer verilmiştir.
1 19.10.2004 tarih, 04-66/949-227 sayılı Kurul Kararı
2 03.03.2005 tarih, 05-12/137-50 sayılı Kurul Kararı
05-65/928-250
5
- Şikayetçinin market müşterilerine sağlanan vade avantajlarından
yararlandırılmadığı
Kendilerinden istenen bilgiler çerçevesinde Paşabahçe yetkilileri tarafından
gönderilen açıklama yazılarında; şirketin 2000 yılı boyunca kesimlere göre 180
pazarlama, direkt satışlarını artırma, kesimlere göre dağıtım kanalı oluşturma
yönünde yeniden yapılanma çalışmalarını tamamladığı, 2001 başından itibaren
bir nevi yetkili satıcılık sistemi olan “Seçilmiş Toptancı Müşteri” uygulamasını
başlattığı ve bu kategorideki toptancı müşterilerine yapacağı fiyatlandırma, prim
ve teşvik usullerini duyurduğu ifade edilmektedir.
Bu açıklamalara göre; pazardaki gelişmeler dikkate alınarak bu usuller zaman
zaman revize edilmiş, 2003 yılında “Yetkili Satıcılık” başlığı altında toplanmıştır.
Şikayetçi konumundaki firmanın da bu bağlamda 2001 yılından itibaren “Seçilmiş 190
Müşteri” olarak Paşabahçe’yle çalıştığı; 2003 yılının Mart ayında ise şikayetçi
firma ile ödemeler konusunda yaşanan ihtilaftan dolayı çalışmaya son verildiği
belirtilmektedir. Ödemelerini ısrarlara rağmen yapmadığı ifade edilen firmanın
borcunun, mevcut teminat mektubunun nakde çevrilmesiyle kısmen kapatılarak,
ticari ilişkinin sona erdirildiği ifade edilmektedir.
Paşabahçe’nin yukarıda özet olarak verilen dağıtım sistemi incelendiğinde,
“direkt dağıtım” ve “yetkili satıcılar” halinde iki ayrı gruba ayrıldığı görülmektedir.
Burada “market müşterileri” direkt dağıtım grubunda yer alırken, şikayetçi firma
gibi genel toptancıların “yetkili satıcılar” grubuna girdiği anlaşılmaktadır. Bu 200
doğrultuda, dağıtım sisteminin farklı kısımlarında yer almaları nedeniyle, market
müşterileri ile şikayetçi firmaya sağlanan vade avantajlarının farklılaşabileceği ve
bu farklılığın bir ayrımcılık olarak sayılamayacağı sonucuna varılmaktadır.
- Paşabahçe’nin ihraç edilmek üzere alınan ürünlerinde bayilere farklı fiyatlar
uygulaması neticesinde şikayetçinin yurtdışında pazar kaybetmesi ve
alacaklarını tahsilde zorluk çekmesi
Bu iddiada özetle, Paşabahçe’nin şikayetçi aleyhine bayileri arasında yurt dışı
satışlar açısından fiyat ayrımcılığı yaptığı belirtilmektedir. İddianın kapsamı ihraç 210
amacıyla alınan ürünlere ilişkindir. İhracat söz konusu olduğunda Türkiye
pazarının dışına çıkılmakta olup, sağlayıcı bayileri ile olan ilişkilerinde yurt dışı
faaliyetleri açısından serbest durumdadır.
- Paşabahçe’nin teşvikiyle yatırım yapılması ancak Paşabahçe’nin verdiği
sözleri tutmaması
Şikayet başvurusunda; Ege Bölgesi'nde Paşabahçe'nin teşviki ile yatırım
yapıldığı, bir yıl kadar sonra Paşabahçe yönetiminin değişmesi neticesinde,
verilen sözlerin tutulmaması sonucu zarara uğrandığı ifade edilmektedir. Bu 220
05-65/928-250
6
husus Paşabahçe ve şikayetçi arasındaki borç-alacak/hak-yükümlülük konularına
ilişkin olup, bu konudaki ihtilaflar rekabet kuralları ile ilgili bulunmamaktadır.
- Yapılan kampanyalardan bayinin stoğunda bulunan ürünlerin
yararlandırılmaması
Kampanyalarla ilgili koşul, hak ve yükümlülükler de Paşabahçe ile şikayetçi
arasındaki ticari ilişkileri ilgilendirmekte olup, bu hususta çıkan ihtilafların 4054
sayılı Kanun kapsamında değerlendirilebilecek bir yönü bulunmamaktadır.
230
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler doğrultusunda, şikayet dilekçesinde yer
verilen iddiaların Paşabahçe ve şikayetçi arasındaki ticari ihtilaflara ilişkin olduğu,
rekabet kurallarını ilgilendiren bir yönünün bulunmadığı, bu nedenle Paşabahçe
hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
İlk İnceleme ve önaraştırmaya ait tüm raporlar, Danıştay’ın iptal kararı, tüm dosya
münderecatında yer alan bütün bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;
şikayet dilekçesinde yer verilen iddialar ile ilgili olarak Paşabahçe Cam Sanayi ve 240
Ticaret A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde soruşturma
açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy