Rekabet Kurumu - Karar Sayı 05-78/1063-301

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2005-4-136 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 05-78/1063-301
Karar Tarihi : 10.11.2005

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN

B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Hatice AKKAYA KARAYOL

C. ŞİKAYET EDEN : Ganmaktaş Ganioğulları Makine Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Ankara Yolu Üzeri Galericiler Sit. No:2 47050
Karatay/Konya 20
Temsilcisi: Av. Memduh OĞUZ, Av. Çiğdem SAK
Kemerli Çarşı A Blok No:2/201 Konya

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş.
Büyükdere Cd. Tofaş Han No:145 Zincirlikuyu/İstanbul

E. DOSYA KONUSU : Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş. (Tofaş) ve bayileri
arasında imzalanan bayilik sözleşmelerinin 1998/3 sayılı “Motorlu Taşıtlar
Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği“ kapsamında 30
yer almayan rekabet kısıtlamaları içermesi nedeniyle 4054 sayılı “Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun”un ihlal edildiği iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde, Ganmaktaş Ganioğulları Makine
Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Ganmaktaş)’nin 1973 yılından itibaren Tofaş markalı
motorlu kara taşıtlarının Konya ve çevre bölgesinde ana bayiliğini sürdürdüğü ve
servis hizmeti verdiği, Tofaş’ın özellikle son dönemde bayiye düzenli biçimde mal
teslim etmek, sözleşme bölgesinde başkaları ile sözleşme yapmamak gibi
sözleşmenin kendisine yüklediği yükümlülükleri yerine getirmediği belirtilmektedir.
Şikayet dilekçesinde, ayrıca, Tofaş ile şikayetçi arasında 2000 yılında yapılan bir 40
anlaşma ile şikayetçinin aylık (….-…) otomobil almasının öngörüldüğü; ancak
yaşanan ekonomik kriz nedeniyle istenen satışlara ulaşılamadığı ve stokların
arttığı; bu şekilde mali sıkıntıya düşen şikayetçinin sözleşmeden doğan
borçlarının ödenmesinde aksaklıklar yaşandığı; şikayetçi ile Tofaş arasındaki
dağıtım anlaşmasının Tofaş tarafından (……….) tarihi itibarıyla herhangi bir feshi
ihbar süresi tanınmaksızın feshedildiği ve bu konuda Konya Asliye Ticaret
Mahkemesi’nde açılan davanın sürmekte olduğu ifade edilerek; Tofaş’ın dağıtım
05-78/1063-301
2
sözleşmesini usulsüz feshetmek ve dağıtım bölgesine yeni bir dağıtıcı atamak
suretiyle 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 4. ve 6.
maddelerine aykırı davranışlarda bulunduğu iddia edilmiştir. 50

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.4.2005 tarih, 2449 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 15.7.2005 tarih, 2005-4-136/İİ-05-SC sayılı İlk
İnceleme Raporu, 21.7.2005 tarih, 05-48 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
söz konusu şikayetin reddine karar verilmekle beraber, söz konusu Rapor’da yer
alan dosya konusu iddialara yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek olup
olmadığının belirlenmesi amacıyla da, 4054 sayılı Kanun'un 40/1. maddesi
uyarınca önaraştırma yapılmasına 05-48/692-M sayı ile karar verilmiştir.

Anılan karar uyarınca düzenlenen 1.11.2005 tarih 2005-4-136/ÖA-05-SY sayılı 60
Önaraştırma Raporu 7.11.2005 tarih, REK.0.08.00.00/328 sayılı Başkanlık
önergesi ile 05-78 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda;
- Türkiye Otomobil Fabrikaları A.Ş. ile bayileri arasında akdedilen bayilik
sözleşmelerinin 1998/3 sayılı Tebliği kapsamında birer anlaşma olduğu, ancak
Tofaş ile 46 bayisi arasında akdedilen bayilik sözleşmelerinin 1 nolu ekinde yer
alan “A.Şirket’in, tek taraflı olarak etki alanını yeniden düzenleme hakkı saklıdır…
B.. Şirket Bölgede tek taraflı olarak yeni bayi tayin etme hakkını saklı tutar.”
şeklindeki hükümlerin 1998/3 sayılı Tebliğ’in 7. maddesinin birinci fıkrası (d) 70
bendine uygunluk göstermesi nedeniyle bayilik sözleşmelerinin 1998/3 sayılı
Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanamadığı,
- Bu haliyle Tebliğ hükümlerinin aşılması veya genişletilmesi niteliğinde olan söz
konusu düzenlemeleri içeren bayilik sözleşmelerinin bireysel muafiyet almalarının
da mümkün olmadığı,
- Ancak, ilgili sözleşmelerin söz konusu rekabeti sınırlayıcı hükümlerinin Tebliğ’de
öngörülen amaca aykırı bir etki yaratacak şekilde uygulandıklarına dair herhangi
bir bulguya rastlanamadığı, bu nedenle, sözleşmelerin tarafları hakkında şu
aşamada bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
- İlgili sözleşmelerdeki söz konusu rekabeti sınırlayıcı hükümlerin Kurul’ca takdir 80
edilecek bir süre içerisinde kaldırılmasının ve yapılan değişikliğin Kurum’a tevsik
edilmesinin gerektiği,
- Aksi takdirde Kanun’un muafiyet ile ilgili hükümlerinden yararlanamayan
sözleşmelerin tarafları hakkında Kanun’un 40. maddesi uyarınca soruşturma
açılacağının ilgili taraflara bildirilmesinin uygun olacağı

görüşlerine yer verilmiştir.


90
05-78/1063-301
3
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Tofaş tarafından üretilen veya dağıtılan motorlu araçların içerisinde rekabet ettiği
ilgili ürün pazarı "yeni otomobil pazarı ile hafif ticari araç pazarı" olarak tespit
edilmiştir.
Ayrıca önaraştırmanın konusu Tofaş bayi sözleşmesinin rekabet mevzuatına
aykırı maddeler içermesi olduğundan ve bu sözleşmelerle düzenlenen Tofaş 100
bayiliği satış, servis ve yedek parça satışını içeren 3S sistemi üzerine
kurulduğundan, “Tofaş tarafından dağıtımı yapılan yedek parçalar” ile “bayi
sözleşmesi kapsamındaki araçlara ilişkin servis hizmetleri” pazarları da ayrı ilgili
pazarlar olarak kabul edilmiştir.

I.1.1. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürünler olarak tespit edilen binek otomobiller ve hafif ticari araçlar ile bunların
yedek parçalarının satışının ve bakım-onarımlarının ülkemiz genelinde herhangi
bir ayırım olmadan arz ve talep edilen ürünler olması nedeniyle coğrafi pazar,
“Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak belirlenmiştir. 110
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Tofaş ve Bayileri ile Yapılan Görüşmeler
I.2.1.1. Tofaş’ta Yapılan Görüşme
Tofaş yetkilileri, görevli Raportörler ile yaptıkları görüşmede, Tofaş’ın dağıtım
sistemine ilişkin olarak; 3S olarak adlandırılan sistemin ana şirkete doğrudan
doğruya bağlı ana bayilerden oluştuğunu belirtmişlerdir. Ana bayilerin altında
onlara bağlı yetkili satıcı ve servisler vardır ya da bu bayiler kendileri satış ve
servis uydu noktası açarak yapılanabilmektedirler. Şirketin halen 79 ana bayisi, 8
uydu satış ve servis noktası, 36 uydu satış noktası, 5 uydu servisi, 12 yetkili
satıcısı, 42 yetkili teknik servisi ve 19 yedek parça yetkili satıcısı bulunmaktadır. 120
Ana bayiler dışındaki satış ve servis noktaları genelde ana bayilerle anlaşma
yapan ayrı tüzel kişiliklerdir. Tofaş bu anlaşmaların tarafı değildir. Ana bayilerle
yapılan sözleşmeler tek tip sözleşmeler olup motorlu taşıt satışı, servisi ve yedek
parça satışının hepsini kapsamaktadır.
Tofaş bayilerinin bölgelerinin belirlenmesi yöntemine, bölge sınırlarında ya da
bayi sayısında yapılan değişikliklere ve bu konudaki sözleşmesel düzenlemelere
ilişkin olarak ise yetkililer; bölgenin genellikle il bazında belirlendiğini, bununla
birlikte bölge belirlenmeden önce DİE istatistiklerinin kullanılarak bölge
potansiyelinin hesaplandığını, büyükşehirlerin nüfusunun ve kişi başına düşen
gelirin görece yüksekliğinin dikkate alınarak bu şehirlere birden fazla ana bayilik 130
verilebildiğini, illerin potansiyelindeki değişikliğe bağlı olarak bölge sınırı ve bayi
sayısının değiştirilebildiğini, bazı durumlarda ise mevcut bir bayinin bölgesinin
genişletilebildiğini belirtmişlerdir. Yetkililere göre, bu konudaki değişiklikler
05-78/1063-301
4
tarafların karşılıklı mutabakatı ile yapılabilmektedir. 2001 yılı öncesindeki
sözleşmelerde Tofaş’ın bayinin bölge sınırını değiştirebileceği ya da bölgeye yeni
bayi atayabileceği düzenlenmekle birlikte, uygulamada bayilerin mutabakatı
aranmıştır. 2001 yılından itibaren aktedilen sözleşmelerde ise, sözleşmenin Ek-
1’inde yer alan “Tofaş’ın bölgede yeni bayi tayin etme hakkı saklıdır” ibaresi
uygulamaya paralel olarak çıkarılmıştır.
Yetkililer, bölge değişikliği konusunda mevcut uygulamaya örnek olarak, 2005 140
yılında, Adana ilindeki Birmot A.Ş. (Birmot)’nin yetkili satıcısı (tali bayii) olan
Mıçılar’ın bayilik talebi üzerine, Birmot ile mutabık kalınarak Birmot’un bölgesinin
bir kısmının Mıçılar için ayrılmasını göstermişlerdir.
Tofaş yetkililerine göre, zaman zaman sözleşmelerin feshi dolayısıyla boşalan
bölgelere mevcut bayilerden ya da dışarıdan bayi ataması da yapılabilmektedir.
1999 yılından bu yana yalnızca Konya’da bulunan Ganmaktaş’ın bayiliği fesih
yoluyla sona ermiştir. Feshin sebebi Ganmaktaş’ın Tofaş’a olan borçlarını
ödememesidir. Mezkur şirket yerine o bölge için Koyuncu ile bayilik sözleşmesi
yapılmıştır. Ganmaktaş dışında kalanların bayilikleri ise kendi istekleri ile veya
karşılıklı mutabakatla sona ermiştir. Örneğin Afyon’da bulunan Kadayıfçıoğlu A.Ş. 150
kendi isteği ile Tofaş bayiliğini bırakmış, bu bölge Konya Akşehir’de bulunan
Akhanlar’ın bayilik sözleşmesinde değişiklik yapılarak onun bölgesine dahil
edilmiştir.
I.2.1.2. Fırat Otomotiv’de Yapılan Görüşme
Raportörlerin Tofaş’ın İstanbul’daki ana bayilerinden Fırat Otomotiv’in yetkilisi ile
yaptıkları görüşmede, anılan şahıs tarafından;
- Sözleşme EK-1’in a bendinin 1/1 maddesinde acentenin İstanbul hudutları
içerisindeki fiili etki alanının belirtildiği,
- Yeni giren bayilerin kendileri ile aynı etki alanında olması halinde doğal olarak
olumsuz etkilenecekleri, bu durumda yeni yatırım yapma eğilimlerinin de olumsuz 160
etkilenebileceği,
-Tofaş’tan aldıkları araçların bedeline kendi kar marjlarını koyarak tüketicilere
sattıkları, Tofaş tarafından herhangi bir sınırlamanın söz konusu olmadığı,
yalnızca tavsiye mahiyetinde fiyat bildirildiği,
- Tofaş tarafından Fırat Otomotiv’in ticari politikalarına herhangi bir müdahale
yapılmadığı,
belirtilmiştir.
I.2.1.3. Üstün Otomotiv’de Yapılan Görüşme
Raportörlerin Tofaş’ın Ankara’daki ana bayilerinden Üstün Otomotiv San. ve Tic.
Ltd. Şti. (Üstün Otomotiv) yetkilisi ile yaptıkları görüşmede, Tofaş ana bayilik 170
faaliyetlerine, sözleşmede belirtilen bölgelerinin sınırlarında veya bölgede faaliyet
gösteren bayii sayısında değişiklik olup olmadığına ve Tofaş’ın bayinin yeniden
satış fiyatı, diğer satış koşulları ve ticari politikaları konusundaki etkisine ilişkin
olarak,
05-78/1063-301
5
- Sözleşme’de belirtildiği şekilde belirlenen bölge içerisinde faaliyet gösterdikleri,
vermiş oldukları hizmetlerde (satış, servis ve yedek parça) bölge sınırlaması
bulunmadığı,
- Bayilik sözleşmesini imzaladıkları 2003 Nisan ayından itibaren bölgelerinin
sınırlarında veya bölgelerindeki bayii sayısında herhangi bir değişiklik olmadığı,
bölgede herhangi bir değişiklik söz konusu olduğu takdirde, bunun bayii ve 180
Tofaş’ın mutabakatı ile gerçekleşeceği,
- Tofaş’ın yayınladığı tavsiye edilen fiyat listesi dikkate alınarak marjlarının
belirlenmesi suretiyle satış yaptıkları, Tofaş’ın Üstün Otomotiv’in satış politikası
üzerinde herhangi bir yaptırımı bulunmadığı
Yetkili tarafından ifade edilmiştir.
I.2.1.4. Ali Uğurlu Motorlu Araçlar’da Yapılan Görüşme
Raportörlerin Tofaş’ın Ankara’daki ana bayilerinden Ali Uğurlu Motorlu Araçlar
Paz. A.Ş. yetkilisi ile yaptıkları görüşmede, 1.6.2002 tarihinden itibaren Tofaş ana
bayiliği yaptıklarını ifade eden söz konusu yetkili tarafından, bölgelerinde daha
önce bayi bulunmadığı ve faaliyete başladıkları tarih sonrasında bölgelerinin 190
sınırlarında değişiklik olmadığı, esasen, uygulamada bölge tespitinin öneminin
bulunmadığı, aktif satışlarda dahi herhangi bir sınırlama bulunmadığı ifade
edilmiştir.
Yetkili, ayrıca, Tofaş’ın sadece tavsiye edilen fiyatı bildirdiğini, kendilerinin
pazarlığa ve piyasa şartlarına göre fiyatı oluşturduklarını, Tofaş’ın bayinin
politikalarına hiçbir müdahalesinin bulunmadığını belirtmiştir.
I.2.1.5. Kartaş Otomotiv’de Yapılan Görüşme
Raportörler’in Tofaş’ın Ankara’daki ana bayilerinden Kartaş Karaoğuzlar
Otomotiv San. Mamulleri Tic. A.Ş. yetkilileri ile yaptıkları görüşmede, Kartaş’ın
1.8.2003’ten beri Tofaş ana bayisi olarak Çankaya-Ankara bölgesinde faaliyet 200
gösterdiğini belirten şirket yetkilileri,
- bölgeyi bayinin ve bölgenin potansiyeline göre Tofaş’ın belirlediğini, bölge
sınırının yalnızca tesisleşme açısından önemli olduğunu, satış ve aktiviteler
açısından herhangi bir önemi bulunmadığını, bölgeleri dışına satış
yapabildiklerini,
- Sözleşme ile belirlenen bölgelerinde bugüne kadar herhangi bir değişiklik
olmadığını, bölge sınırlarının değişmesi veya bölgeye yeni bir bayiliğin verilmesi
söz konusu olduğunda Tofaş’ın mutlaka kendilerini bilgilendireceğini,
- Tofaş’ın yalnızca tavsiye edilen fiyat listesi gönderdiğini, kendilerinin Tofaş’tan
alış bedeli ile işletme maliyetlerine kar marjını da eklemek suretiyle satış 210
fiyatlarını belirlediklerini, bu fiyatların genel olarak tavsiye edilen fiyatın altında
olduğunu,
- Tofaş’ın anılan bayinin satış koşullarına ve ticari politikalarına herhangi bir
müdahalesinin olmadığını,
Ifade etmişlerdir.
05-78/1063-301
6
Raportörlerce, önaraştırma sırasında yukarıda değinilen bayiler dışında, İstanbul
Esenler’de Tofaş ana bayisi olarak faaliyet gösteren Gürses Oto’ya ve Ankara
Yenimahalle’de faaliyet gösteren Birmot Yenimahalle Temsilciliği’ne gidilmiştir.
Bu bayilerde önaraştırma konusu sözleşme maddesinin uygulanmasına yönelik
olarak bilgi alınabilecek kişilere ulaşılamamıştır. Ancak anılan bayilerde 220
görüşülen satış müdürlerinden, genel olarak Tofaş’ın bayileriyle olan ilişkilerinde
Tofaş tarafından bayilere herhangi bir baskının uygulanmadığı yönünde bilgi
edinilmiştir.
I.2.2. Tofaş ile Bayileri Arasında Akdedilen Bayilik Sözleşmelerine İlişkin
Tespitler
Öncelikle, Tofaş’ın dağıtım sistemi, yapılanmalarını 3S (satış, yedek parça ve
servis) olarak gerçekleştiren ve “ana bayi” olarak adlandırılan bayilerden
oluşmakta olup, 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında bulunmaktadır.
Tofaş Genel Müdürlüğü’nden edinilen ve Tofaş ile bayileri arasında akdedilen 230
bayilik sözleşmeleri tek tip olarak hazırlanmış sözleşmelerdir. Bu sözleşmelerin
kapsamı 1.1.(a) maddesinde; Tofaş ve Fiat markalı (ayrı ayrı veya ikisi birlikte
sözleşmede Marka olarak adlandırılmaktadır) yeni otomobil ve/veya hafif ticari
araç (ayrı ayrı veya ikisi birlikte) çeşitlerinin ve ayrıca bu araçların Tofaş
tarafından dağıtımı yapılan orijinal yedek parçalarının Ek:1’de tanımlanan
Bölgede satışını yapmak ve sözleşme kapsamındaki araçlara ilişkin satış öncesi
ve satış sonrası servislerini sağlamak olarak belirtilmektedir.
Sözleşmelerin “Bölge” başlıklı 1.3. maddesinde ise, “İşbu Sözleşmede Ek:1’de
Bölge tanımlanmış olup, bunun yanı sıra, Sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarihte
Bölgede mevcut olan tüm diğer bayilerin (varsa) toplam sayısı ve kimlikleri de 240
belirtilmiştir. Bu diğer bayiler ve Şirket tarafından bunların yerine atanacak yeni
bayiler işbu Sözleşmede ‘Mevcut Bayiler’ olarak anılacaktır.” denilmektedir. Bu
maddenin devamında da, bayinin doğrudan doğruya veya dolaylı olarak bölge
dışında, sözleşme kapsamındaki ürünlerin dağıtımı için depo veya şubeler
bulundurmayacağı, sözleşme kapsamındaki ürünlerin pazarlanmasına yönelik
herhangi bir faaliyette bulunmayacağı ve bu ürünlerin dağıtımı ve servisi için
üçüncü sahısları kullanmayacağı düzenlenmektedir.
Önaraştırma açılmasına neden olan bölge tanımı ile ilgili hüküm ise,
sözleşmelerin 1 no’lu ekinde yer almaktadır. Bu hüküm aşağıdaki gibidir:
“A. Bu Sözleşmenin 1.1. maddesinde sözü edilen Bölge aşağıdaki gibidir: 250
… Şirket’in, tek taraflı olarak etki alanını yeniden düzenleme hakkı saklıdır.
B. Bölgedeki Mevcut Bayiler: …
Şirket Bölgede yeni bayi tayin etme hakkını saklı tutar.”
Sözleşmelerin Ek-1 maddelerinde bayinin bölgesi belirlenirken bölge ve fiili etki
alanı olmak üzere iki kavram kullanılmakta, bölge genellikle belirli bir il olarak
belirtilip fiili etki alanı ise söz konusu il sınırları içerisinde ilçe, semt veya
caddelerle sınırları ayrıntılı olarak çizili daha dar bir alan olarak gösterilmektedir.
Raportörlerin konuya ilişkin açıklama talebi çerçevesinde, Tofaş yetkilisi
05-78/1063-301
7
tarafından, etki alanı ifadesi ile bölge teriminin aynı anlamda kullanıldığı
bildirilmiştir. 260
Bu çerçevede, ilgili sözleşmelerin yukarıda belirtilen Ek-1 hükümleri, Tofaş’ın
bayinin bölge/etki alanını tek taraflı olarak yeniden düzenleme ve bölgede yeni
bayi tayin etme hakkının saklı olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, sözleşmenin
“Genel Hükümler ve Özet” başlıklı 8.11. maddesinde 1 den 6 ya kadar
numaralandırılmış tüm eklerin sözleşmenin ayrılmaz parçasını oluşturdukları da
belirtilmektedir.
Sözleşmenin 1 no’lu ekinde yer alan söz konusu hükümler, 1998/3 sayılı Tebliğ’in
“Grup Muafiyeti Kapsamı Dışında Kalan Koşul ve Yükümlülükler” başlıklı 7.
maddesinin birinci fıkrası (d) bendinde yer alan “sağlayıcının, anlaşma ile
satıcının anlaşma bölgesinde faaliyet gösteren başka satıcı teşebbüslerle, 270
anlaşma konusu malların dağıtım ve servisi konusunda veya anlaşma bölgesini
değiştirmesi konusunda anlaşma yapma hakkını saklı tutması” şeklindeki Tebliğ
hükmüne paralel bir düzenleme niteliğindedir. Yine, Tebliğ’in aynı maddesinin
ikinci fıkrasında “Bu maddenin a, b, c ve d bentlerinde sıralanan rekabet
sınırlamalarından bir veya birkaçı anlaşmada yer alıyorsa anlaşmada yer alan
rekabeti kısıtlayıcı nitelikteki tüm hükümler de muafiyetten yararlanmaz.”
denilmektedir.
Tebliğ’de yer alan söz konusu düzenlemenin amacı, bayinin yatırımlarını
korumak ve sağlayıcıların anlaşmaların fesih ile ilgili kurallarından kaçınmalarını
önlemektir. Böylece bayilerin sağlayıcı karşısındaki bağımsızlıkları güçlenecek ve 280
daha rekabetçi hareket edebilmeleri sağlanabilecektir.
Bu çerçevede Tofaş’ın bayilik sözleşmesinin 1 no’lu ekinde yer alan hüküm, söz
konusu dağıtım sözleşmelerini 1998/3 sayılı Tebliğ’le tanınan grup muafiyeti
kapsamı dışına çıkarmaktadır. Ancak Tofaş bayilik sözleşmeleri incelendiğinde
söz konusu hükümlerin, bayilik sözleşmelerinin tamamında değil, 2001 yılından
önce akdedilen ve bölge ve etki alanı şeklinde iki ayrı alanın tanımlandığı
sözleşmelerin büyük çoğunluğunda yer aldığı, 2001 yılı ve sonrasında akdedilen
ve yalnızca bölgenin tanımlandığı bayilik sözleşmelerinde ise, söz konusu
hükümlerin yer almadığı tespit edilmiştir.
Buna göre, Tofaş’ın bayileri ile 2000 yılında imzaladığı 52 sözleşmenin 46 290
tanesinde önaraştırma konusu düzenleme bulunmakta olup, 2001 yılı ve
sonrasında akdedilen 26 sözleşmede ise bu düzenleme yoktur. Dolayısıyla 2000
yılında akdedilen ve halen yürürlükte olan 46 adet bayilik sözleşmesi, içerdikleri
hükümler sebebiyle 1998/3 sayılı Tebliğ’le tanınan grup muafiyeti kapsamı
dışında kalmaktadır.
I.2.3. Tofaş ile Bayileri Arasındaki Yazışmalara İlişkin Tespitler
Tofaş Genel Müdürlüğü’nde yapılan yerinde incelemede önaraştırma konusu ile
ilgili çeşitli yazışmalar elde edilmiştir. Örneğin, Tofaş tarafından Birleşik Motor
San. ve Tic. A.Ş. (Birmot) Ankara-Çankaya Temsilciliği’ne gönderilen 19.4.2002
tarih ve 3119 sayılı yazıdan Kartaş ve Üstün Otomotiv’e Ankara’da ana bayilik 300
verilmesi sırasında Ankara’daki mevcut bayi olan Birmot’un gelişmeden haberdar
05-78/1063-301
8
edildiği, Birmot Genel Müdürü ile konunun görüşüldüğü ve bu çerçevede Kartaş
ile Üstün’ün taleplerinin değerlendirildiği anlaşılmaktadır.
Tofaş yetkilileri tarafından imzalanarak Birmot Adana Temsilciliği’ne gönderilen,
Mıçılar’ın ana bayi statüsünde hizmetlerine devamı konusundaki 22.3.2005 tarih,
2164 sayılı yazıda ise, aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Mutabık kaldığımız üzere, mevcut yetkili satıcınız Mıçılar Motorlu Araçlar Tic. ve
San. Ltd. Şti. 2005 yılı Nisan ayından itibaren hizmetlerine ana bayi statüsünde
devam edecektir. Bu amaçla, aranızdaki sözleşmenin 2005 yılı Mart ayı sonunda
sona erdirilmesi gerekmektedir. Tofaş A.Ş. ile Birmot Adana Temsilciliği 310
arasındaki sözleşmenin ise, ilgili sayfasının güncellenmesi gerekmektedir. Bu
amaçla ekte gönderilen sözleşmenin 16. sayfasının kaşe ve imzalı olarak (2
kopya) geri gönderilmesini rica ederiz. “
Birmot Adana’nın bölgesi, 2001 yılında imzalanan ve bölge hükmünün sonradan
değiştirildiği sözleşme ile Adana ilinde, Seyhan, Karaisalı, Tufanbeyli, Pozantı,
Feke, Aladağ, Salimbeyli ilçeleri ve Osmaniye ili hudutları olarak belirlenmiştir.
Mıçıların bölgesi ise 2005 yılında imzalanan sözleşme ile Adana ilinde Yüreğir,
Ceyhan, Kozan, Karataş, İmamoğlu ve Yumurtalık ilçeleri olarak belirlenmiştir.
Yukarıda değinilen yazıdan, Mıçılar’ın o dönemde Adana bölgesinde Birmot’un
yetkili satıcısı olarak faaliyet gösterdiği, şirkete ana bayilik verilmeden önce de, 320
Adana ilindeki o dönemdeki mevcut ana bayi olan Birmot’la mutabık kalındığı
anlaşılmaktadır. Söz konusu olay, RaportörlerinTofaş yetkilileri ile yaptıkları
görüşmede tutulan bilgi tutanağında da, Tofaş yetkilileri tarafından bölge
değişikliklerinde bayinin onayının alındığına örnek olarak verilmiştir.
Tofaş tarafından Konya ana bayilerinden Akhanlar Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.’ye
gönderilen 28.1.2003 tarih ve 961 sayılı yazıda ise aşağıdaki ifadeler yer
almaktadır:
“İlgi yazınızda, Afyon ili sorumluluğunun Şirketinize verilmesi talebiniz ifade
edilmektedir. Afyon ili yapılanma çalışmalarımız çerçevesinde bu ilin
sorumluluğunun Şirketinize verilmesi talebiniz olumlu bulunmuştur.” 330
Yukarıda değinilen yazıdan, Afyon ilinin Akhanlar’ın bölgesine katılmasının,
Akhanlar’ın talebi üzerine ve Tofaş’ın uygun görmesi sonucunda gerçekleştiği
anlaşılmaktadır. Nitekim bu husus da Tofaş’ta düzenlenen bilgi tutanağında
Afyon’da faaliyet gösteren Kadayıfçıoğlu A.Ş.’nin sözleşmesinin kendi isteği ile
sona ermesi sonucunda bölgenin Akhanlar’ın bögesine ilave edildiğine yönelik
ifade ile belirtilmiştir.
Bölge değişikliğinden önce, Akhanlar Otomotiv ile Tofaş arasından akdedilen
27.7.2000 tarihli Sözleşme’nin 1 no’lu ekinde, Bayinin bölgesi Konya ili hudutları
içi, Bayi’nin fiili etki alanı ise Akşehir, Doğanhisar, Tuzlukçu, Yunak Çeltik ve Ilgın
ilçeleri sınırları olarak tanımlanmıştır. Bu sayfada ayrıca Şirketin tek taraflı olarak 340
etki alanını yeniden düzenleme ve bölgede yeni bayi tayin etme hakkının saklı
olduğu da düzenlenmiş, ancak yukarıda değinilen 28.1.2003 tarihli yazışma
ekinde Afyon ilinin de Akhanlar’ın bölgesine dahil edilmesi nedeniyle sözleşmenin
revize edilen ilgili sayfasında bu hükmün kaldırılmış olduğu tespit edilmiştir.
05-78/1063-301
9
Revize edilen ilgili hüküm, Akhanlar tarafından imzalanarak gönderilen sözleşme
sayfasında şu şekildedir:
“A. Bu Sözleşmenin 1.1 maddesinde sözü edilen Bölge aşağıdaki gibidir: Bayi’nin
bölgesi, Konya ilinde Akşehir, Doğanhisar, Tuzlukçu, Yunak Çeltik ve Ilgın ilçeleri
ve Afyon ili hudutlarıdır.”
Bu çerçevede, Tofaş’ın bölge değişikliğine ilişkin olarak sözleşmenin yeniden 350
düzenlenmesi durumunda sözleşmenin 1 no’lu ekinde etki alanını tek taraflı
olarak yeniden düzenleme ve bölgede yeni bayi tayin etme haklarını saklı tutan
hükümlere yer vermediği tespit edilmiştir.
Aynı konuya ilişkin olarak Tofaş Hukuk Bölümü yetkilileri tarafından imzalanan ve
Tofaş’ın ilgili bölümü yetkililerine gönderildiği anlaşılan 31.1.2003 tarihli yazıda
ise aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Konya ili bayilerimizden Akhanlar Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin Afyon
ilinin sorumluluğunun kendine verilmesi ile ilgili talebinin olumlu karşılanmasında
yürürlükteki rekabet mevzuatı açısından herhangi bir sakınca bulunmamaktadır.
Ancak, bu taleple ilgili olarak olumlu yönde verilebilecek bir kararın yine 360
yürürlükteki rekabet mevzuatı çerçevesinde;
-Bayimizin bu yeni bölge içinde uygun gördüğü şekilde yapılanabileceği,
-Tofaş’ın, Bayimizin mutabakatı olmadan bu yeni bölgeyi değiştiremeyeceği,
anlamına geleceğini bilgilerinize sunarız.”
Yukarıda değinilen yazı, Akhanlar’ın bölgesinin genişletilerek Afyon ilinin de
eklenmesi sırasında Tofaş’ın bayilerle ilgili biriminin, Tofaş Hukuk bölümünden
aldığı bir görüş niteliğindedir. Bu görüşte yer alan ifadelerden de Tofaş’ın
uygulamada tek taraflı olarak bayinin bölgesini değiştirmediği ve bu konuda
yürürlükteki rekabet mevzuatını dikkate aldığı anlaşılmaktadır.
Tofaş tarafından gönderilen faks mesajı ekinde yer alan ve Muğla ana 370
bayilerinden Binlik Motorlu Araçlar San. ve Tic. A.Ş. tarafından Tofaş’a
gönderilen yazıda ise “20.000 USD yıllık kira çok olduğundan ve zarar
ettiğimizden, Marmaris Showroom’u kapatıyoruz. Levhanın 25-26 Aralık
tarihlerinde sökülüp alınmasını rica ederiz.” ifadeleri yer almaktadır. Binlik
Otomotiv’in bu talebi üzerine Tofaş tarafından cevaben gönderilen 30.1.2002
tarih ve 791 sayılı yazıda ise aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“… satış ve servis olarak yapılanmanız gereken Marmaris ilçesinin ve buna bağlı
olarak Datça ilçesinin sorumluluk bölgenizden çıkarıldığını bilgilerinize sunarız.
Aramızdaki sözleşmenin yapılanma bölgesi ile ilgili sayfasının revize halini ekte
bilgilerinize sunuyoruz. Bu sayfaya kaşe ve imza atarak Şirketimize geri 380
göndermenizi rica ederiz.”
Bu ifadelerden, Marmaris ve Datça’nın bayinin bölgesinden çıkarılmasının
bayinin talebinden kaynaklandığı ve sözleşmenin ilgili sayfasının da buna göre
revize edildiği anlaşılmaktadır.
05-78/1063-301
10
Tofaş tarafından Bozüyük Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.’ye gönderilen 18.6.2001
tarih ve 2852 sayılı yazıda ise aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Bilecik ili Merkez ilçedeki bayimizin bayilik sözleşmesinin sona erecek olması
sebebiyle bu ilin tamamının sorumluluğunun Şirketinize verilmesi
öngörülmektedir. Bu hususta mutabık olmanız halinde, ekte sunulan
yapılanma/etki alanınız ile ilgili sözleşme sayfasını imzalayıp Şirketimize 390
göndermenizi rica ederiz.”
Bozüyük Otomotiv, 2000 yılında Tofaş ile bayilik sözleşmesi imzalayarak Tofaş
dağıtım sistemine katılmıştır. Yukarıda değinilen yazıda bir taraftan bölge
değişikliği konusunda bu bayinin mutabakatının arandığı görülürken, diğer
taraftan da bu yazının ekinde yer alan ilgili sözleşme sayfasında, sözleşmenin 1
no’lu ekinin 2000 yılındaki Tofaş’a tek taraflı olarak etki alanını değiştirme ve
bölgeye yeni bayi tayin etme hakkı tanıyan şeklinin muhafaza edildiği tespit
edilmiştir. Dolayısıyla ilgili ekte bayinin bölgesinin Bilecik ili, etki alanının Bilecik ili
sınırları olduğu; Şirket’in tek taraflı olarak etki alanını yeniden düzenleme
hakkının saklı olduğu; Şirket’in Bölgede yeni bayi tayin etme hakkını saklı tuttuğu 400
ifadeleri muhafaza edilmiştir.
Önaraştırmada elde edilen bir diğer belge Tofaş tarafından Çimenler Otomotiv
Tic. San. A.Ş.’ye gönderilen 30.12.2004 tarih ve 9787 sayılı yazıdır. Bu yazıda
aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Karşılıklı olarak mutabık kaldığımız üzere, Kars ve Ardahan illeri şirketinizin
sorumluluk alanından çıkarılacaktır. Ekte verilen, sözleşmenizin revize olan ilgili
sayfasının kaşe ve imzalı olarak gönderilmesini rica ederiz.”
Bu ifadelerden, Erzurum, Bayburt, Gümüşhane, Erzincan, Kars ve Ardahan
illerinde faaliyet gösteren bayinin bölgesinin daraltılması sırasında mutabakatının
alındığı; Tofaş’ın tek taraflı olarak bayinin anlaşma bölgesini değiştirmediği 410
anlaşılmaktadır.
Çimenler Otomotiv ile 2000 yılında yapılan bayilik sözleşmesinin Ek:1’inde;
“A. Bayi’nin bölgesi, Erzurum, Bayburt, Gümüşhane, Erzincan ili hudutları içi
olup, Bayi’nin fiili etki alanı Erzurum, Bayburt, Gümüşhane, Erzincan illeri
sınırlarıdır.
Şirket’in, tek taraflı olarak etki alanını yeniden düzenleme hakkı saklıdır.
B. Bölgedeki Mevcut Bayiler:
Şirket Bölgede yeni bayi tayin etme hakkını saklı tutar.” denilmektedir.
Yukarıdaki bölge 2003 yılında Kars ve Ardahan illerini de kapsayacak şekilde
genişletilmiş, ancak bayinin bölgeden gerekli randımanı alamaması üzerine 420
yaptığı talep üzerine 2004 yılı sonunda varılan mutabakat sonucu söz konusu
bölgeden Kars ve Ardahan illeri çıkarılmıştır. Gerek 2003 yılındaki bölge
genişlemesi gerekse 2004 yılındaki bölge daralması nedeniyle yapılan
sözleşmenin ilgili sayfasının revizyonu sırasında Tofaş’ın tek taraflı olarak etki
alanını yeniden düzenleme ve bölgede yeni bayi tayin etme hakkını saklı
tuttuğuna ilişkin ifadelerin kaldırıldığı görülmektedir.
05-78/1063-301
11
Yine, Tofaş tarafından Kasapoğlu Kolektif Şti.’ne gönderilen 14.6.2001 tarih ve
2851 sayılı yazıda, aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“Bolu’daki bayimizin sözleşmesinin sona erecek olması sebebiyle bu ilin
sorumluluğunun, karşılıklı mutabık kaldığımız üzere Şirketinize verilmesi 430
öngörülmektedir. Bu kapsamda, yine şifahen mutabakatınız bildirdiğiniz üzere
Gümüş Otomotiv, Şirketinize bağlı yetkili teknik servis ve yedek parça yetkili
satıcısı olarak hizmetlerine devam edecektir. Bu amaçla, ekte Şirketiniz ile
Gümüş Otomotiv’in imzalaması öngörülen sözleşmeler verilmiştir.”
Yukarıdaki yazıdaki ifadelerden, Bolu’daki bayinin sözleşmesinin sona ermesi
sonucunda Bolu ilinin, Kasapoğlu Kolektif Şti.’nin bölgesine şirketin mutabakatı
ile dahil edildiği anlaşılmaktadır.
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Motorlu taşıt sektöründe dağıtım, genellikle bir kategori olarak tanımlanabilecek
benzer kısıtlamalar içeren yeniden satış anlaşmaları ağıyla örgütlenmekte olup 440
söz konusu anlaşmalar rekabet hukuku açısından 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar
Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği çerçevesinde
değerlendirilmektedir. 1998/3 sayılı Tebliğ, motorlu taşıtlar sektörüne yönelik bir
düzenleme olmakla birlikte, sektörde yapılan yalnızca belirli türdeki anlaşmaları
kapsamaktadır. Motorlu taşıtların, yedek parçaların ve servis hizmetlerinin bir
arada dağıtımı konusunda imzalanan anlaşmalar 1998/3 sayılı Tebliğ’in sağladığı
muafiyetten yararlanabilmektedir.
Esas olarak Avrupa Birliği Komisyonu’nun Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis
Anlaşmalarına ilişkin 1475/95 sayılı Blok Muafiyet Tüzüğü’nün mehaz teşkil ettiği
1998/3 sayılı Tebliğ’in amacı, motorlu taşıt dağıtımı ve servisinin tüketici yararı 450
doğrultusunda etkin bir şekilde yapılmasını sağlamak ve sağlayıcının dağıtım
sistemi içerisinde ve üreticilerin dağıtım sistemleri arasında etkin rekabetin
gerçekleşmesini sağlamaktır.
Tebliğ, yukarıda ifade edilen amaçları gerçekleştirmeye yönelik olarak yetkili
satıcıların kendilerine sağlanan münhasır bir bölgede faaliyet göstererek
yaptıkları yatırımın karşılığını alabilmelerini, sağlayıcı karşısındaki ekonomik
bağımsızlıklarını sürdürebilmelerini ve bu yolla rekabetçi güce sahip olmalarını
sağlamayı da hedeflemektedir.
Önaraştırmanın konusu ise, Tofaş’ın, bayileri ile akdettiği bayilik sözleşmelerinde,
bayinin bölgesini yeniden düzenleme ve bölgede yeni bayi tayin etme hakkını 460
saklı tutan hükümlere yer vermek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabet kısıtlaması oluşturup oluşturmadığının ve soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının tespitidir.
Değinilen hükümler, tek tip bayilik sözleşmelerinin 1 no’lu ekinde yer alan ve
Tofaş’ın bayinin bölgesini (etki alanını) tek taraflı olarak yeniden düzenleme ve
bölgede yeni bayi tayin etme hakkının saklı olduğunu belirten hükümlerdir. Söz
konusu hükümler, 1998/3 sayılı Tebliğ’in 7. maddesi birinci fıkrası (d) bendinde
açıkça muafiyet alamayacak koşul ve yükümlülükler arasında yer almakta olup
05-78/1063-301
12
Tebliğ’in aynı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca bu durumda anlaşmada yer alan
rekabeti kısıtlayıcı tüm hükümler de muafiyetten yararlanamamaktadır. 470
Tebliğ’in 7. maddesi birinci fıkrası (d) bendinde yer alan söz konusu
düzenlemenin amacı bayinin yatırımlarını korumak ve sağlayıcıların anlaşmaların
fesih ile ilgili kurallarından kaçınmalarını önlemektir. Böylece bayilerin sağlayıcı
karşısındaki bağımsızlıkları güçlenecek ve daha rekabetçi hareket edebilmeleri
sağlanabilecektir.
Tebliğ’de açıkça yasaklanan ve anlaşmanın grup muafiyetinden
yararlanamamasına yol açan söz konusu hükümler Tebliğ hükümlerinin aşılması
ve genişletilmesi niteliğinde olup, bu hükümleri içeren söz konusu anlaşmaya
4054 ayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet verilmesi de
mümkün değildir. 480
Önaraştırma konusu olan bayilik sözleşmesinin 1 no’lu ekinde yer alan
hükümlerin rekabet hukuku mevzuatına aykırı olduğu açık olmakla beraber,
önaraştırma sırasında Raportörlerce yapılan inceleme ve görüşmelerde söz
konusu hükümlerin uygulamada Tebliğ’de öngörülen amaca aykırı bir etki yaratıp
yaratmadığı da incelenmiştir.
Tofaş ile Türkiye sınırları içerisinde faaliyet gösteren bayileri arasında 2000-2005
yılları arasında imzalanan toplam 78 adet bayi sözleşmesinden, 2000 yılında
imzalanan 46 adet bayi sözleşmesinin 1 no’lu ekinde Tofaş’ın tek taraflı olarak
bayilerin fiili etki alanını değiştirme ve bölgeye yeni bayi tayin etme konusundaki
haklarını saklı tuttuğunu belirten hükümlerin yer aldığı görülmektedir. 2000 490
yılından sonra imzalanan sözleşmelerin hiçbirinde söz konusu hüküm
bulunmamaktadır.
Diğer taraftan; Tofaş yetkililerinin fiili etki alanı ve bölgenin eş anlamlı olduğunu
belirten açıklaması doğrultusunda, 1998/3 sayılı Tebliğ anlamında anlaşma
bölgesi olarak, sözleşmelerde dar bir biçimde tanımlanmış etki alanının esas
alınması halinde, mevcut durumda Tofaş dağıtım sistemi içerisindeki tüm
bayilerin bölgelerinin birbirinden farklı olduğu ve birbirleriyle kesişmediği
görülmektedir. Her bir bölgeninin müstakil olarak bir bayiye tahsis edildiği ve
sözleşmelerin bu şekilde düzenlendiği Tofaş tarafından Kurum’a gönderilen
yazıda da teyit edilmektedir. 500
Raportörlerin Tofaş’ta yaptıkları görüşmede, bölgenin genellikle il bazında
belirlendiği ancak ilin potansiyelinin zamanla büyümesi gibi nedenlerle ihtiyaç
halinde bölge sınırının ve bayi sayısının değiştirildiği, bazen mevcut bayinin
bölgesinin de genişletilebildiği, bu konulardaki değişikliklerin ise tarafların
karşılıklı mutabakatı ile yapılabildiği ifade edilmiştir. Bu görüşmede, 2001 yılından
önceki sözleşmelerin bazılarında Tofaş’ın, kendisine bölge sınırlarında kolaylık
sağlaması amacıyla tek taraflı olarak bayinin bölge sınırını değiştirebileceği ya da
bölgeye yeni bayi atayabileceği şeklinde hükümler içerdiği yetkililerce kabul
edilmiş olup, uygulamada daima bayilerin mutabakatının arandığı, 2001 yılından
itibaren imzalanan sözleşmelerin Ek:1’inde yer alan “Tofaş’ın bölgede yeni bayi 510
tayin etme hakkı saklıdır” ibaresinin uygulamaya paralel olarak çıkarıldığı
belirtilmiştir.
05-78/1063-301
13
Bu görüşmede bölge değişikliği konusunda şu andaki uygulamaya örnek olarak,
2005 yılında, Adana ilindeki Birmot A.Ş.’nin mutabakatı alınarak bölgesinin bir
kısmının Mıçılar için ayrılması gösterilmiştir. Nitekim taraflar arasında yapılan bu
konuya ilişkin olarak yapılan yazışmalarda da Birmot’un mutabakatının alındığına
dair bir ifade görülmektedir.
Söz konusu görüşmede ayrıca, zaman zaman sözleşmelerin feshi dolayısıyla
boşalan bölgelere mevcut bayilerden ya da dışarıdan bayi atamasının da
yapılabildiği; 1999 yılından bu yana Tofaş tarafından sözleşmenin feshedilmesi 520
yoluyla sona eren tek bayiliğin, Tofaş’a olan borçlarını ödememesi nedeniyle
Konya ilinde bayiliği sona eren Ganmaktaş’ın bayiliği olduğu; Ganmaktaş yerine
o bölge için Koyuncu ile bayilik sözleşmesi yapıldığı ifade edilmiştir. Bu konuya
ilişkin olarak verilen diğer bir örnek ise, Afyon’da bulunan Kadayıfçıoğlu A.Ş.’nin
kendi isteği ile Tofaş bayiliğini bırakması üzerine Afyon ilinin, Konya Akşehir’de
bulunan Akhanlar’ın bayilik sözleşmesinde değişiklik yapılarak onun bölgesine
dahil edilmesidir. Taraflar arasında 2003 yılında Afyon ilinin Akhanlar’ın talebi ve
Tofaş’ın onayı ile bu bayinin bölgesine eklendiğine dair yazışmalar
bulunmaktadır.
Şikayet dilekçesi ekinde yer alan ve Ganmaktaş ile Tofaş arasında 2.10.2000 530
tarihinde akdedilen bayilik sözleşmesinin bölge ve etki alanına ilişkin hükmü şu
şekildedir:
“A. Bayinin bölgesi, Konya ve Karaman illeri hudutları içi olup, Bayinin Fiili etki
alanı Karatay, Selçuklu, Meram, Kulu, Cihanbeyli, Altınekin, Sarayönü,
Kadınhanı, Derbent, Çumra, Ereğli, Emirgazi, Halkapınar, Karapınar, Beyşehir,
Seydişehir, Derebucak, Bozkır, Hadım, Taşkent, Akören, Güneysınır ilçeleri
sınırları ve Karaman ili sınırlarıdır.
Şirket’in tek taraflı olarak etki alanını yeniden düzenleme hakkı saklıdır.
B. Bölgedeki mevcut bayiler: Akhanlar Otomotiv A.Ş.
Şirket Bölgede yeni bayi tayin etme hakkını saklı tutar.” 540
Bununla beraber, Akhanlar’ın sözleşmede tanımlanan bölgesi ile Ganmaktaş’ın
bölgesi, fiili etki alanı itibarıyla birbiriyle kesişmemektedir. Kaldı ki, Ganmaktaş’ın
bayilik sözleşmesinin Ek:1’inde, sözleşmenin imzalandığı tarihte Akhanlar’ın
bölgede mevcut bayi olarak belirtildiği de görülmektedir. Yine Konya ilinde
Ganmaktaş’ın sözleşmesinin (…………….) tarihinde feshedilmesinin ardından
23.1.2002 tarihinde bayilik sözleşmesi akdedilen Koyuncu Akaryakıt Otomotiv
A.Ş.’nin bölgesi ise Ganmaktaş’ın bölgesi ile hemen hemen aynıdır. Dolayısıyla
şikayet dilekçesinde iddia edildiği gibi sözleşme süresince Ganmaktaş’ın
bölgesine yeni bir dağıtıcı atanması söz konusu olmamıştır.
Ayrıca, uygulamada bayilerin bölgeleri değiştirilirken ya da bölgeye yeni bayi 550
tayin edilirken ne gibi bir usul izlendiğine ilişkin olarak yapılan incelemede, bayilik
sözleşmesinin Ek:1’inde rekabeti kısıtlayıcı ilgili hükümler bulunan Bozüyük ve
Kasapoğlu, sözleşmesinde başlangıçta bu hükümlere yer verilip sonradan
çıkartılan Akhanlar ve Çimenler, ayrıca sözleşmesinde ilgili hüküm bulunmayan
Binlik isimli bayiler olmak üzere toplam 5 bayinin sözleşme bölgesinin bayinin
05-78/1063-301
14
mutabakatı doğrultusunda değiştirildiğine; mevcut bir bayinin bölgesinden bazı
bölgelerin çıkarılarak bu bölgeler için yeni bayi tayin edilmesi ile ilgili olarak ise,
Birmot (Adana)’tan Adana ilinde Mıçılar’a bayilik verilirken mutabakat alındığına
ve Ankara ilinde Üstün ve Kartaş’a Birmot (Çankaya) ile görüşüldükten sonra
bayilik verildiğine ilişkin tespitlere ulaşılmıştır. 560
İncelemeler sırasında, Tofaş’ın, bayilik sözleşmelerinin bir kısmında yer alan ve
kendisinin tek taraflı olarak bayilerin bölge/fiili etki alanını değiştirme ve bölgeye
yeni bayi atama hakkının saklı olduğunu düzenleyen hükmü uyguladığına ilişkin
bir yazışmaya rastlanmamıştır.
Diğer taraftan, bayilerle yapılan görüşmelerde Tofaş’ın bayilerin satış ve diğer
ticari politikalarına ilişkin olarak herhangi bir müdahalede bulunmadığı,
uygulamada bölge tespitinin de bayilerin tesis yapılanmaları dışında bir önemi
olmadığı, hatta Tofaş’ın, bayilik sözleşmelerinde yasaklanmış olmasına rağmen
bayiler tarafından bölge dışına aktif satış yapılmasına müdahale etmediği bilgileri
edinilmiştir. Netice itibarıyla, bayilik sözleşmelerinin 1 no’lu ekinde yer alan 570
hükümlerin, Tebliğ’deki düzenleme ile öngörülen amaca aykırı bir biçimde
uygulandığına dair herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır.
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre:
- Türkiye Otomobil Fabrikaları A.Ş. (TOFAŞ) ile bayileri arasında akdedilen
bayilik sözleşmelerinin 1998/3 sayılı Tebliği kapsamında birer anlaşma olduğu,
ancak Tofaş ile 46 bayisi arasında akdedilen bayilik sözleşmelerinin 1 no’lu
ekinde yer alan “A.Şirket’in, tek taraflı olarak etki alanını yeniden düzenleme
hakkı saklıdır…
B.. Şirket Bölgede tek taraflı olarak yeni bayi tayin etme hakkını saklı tutar.” 580
şeklindeki hükümlerin 1998/3 sayılı “Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis
Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği“nin “Grup Muafiyeti Kapsamı Dışında
Kalan Koşul ve Yükümlülükler” başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrası (d) bendine
uygunluk göstermesi nedeniyle bayilik sözleşmelerinin 1998/3 sayılı Tebliğ’in
sağladığı grup muafiyetinden yararlanamadığına,
- Bu haliyle Tebliğ hükümlerinin aşılması veya genişletilmesi niteliğinde olan söz
konusu düzenlemeleri içeren bayilik sözleşmelerine bireysel muafiyet
tanınmasının da mümkün olmadığına,
- Ancak, ilgili sözleşmelerin söz konusu rekabeti sınırlayıcı hükümlerinin Tebliğ’de
öngörülen amaca aykırı etki yaratacak şekilde uygulanmamaları nedeniyle 590
sözleşmelerin tarafları hakkında bu aşamada soruşturma açılmasına gerek
olmadığına,
- İlgili sözleşmelerdeki söz konusu rekabeti sınırlayıcı hükümlerin sözleşme
metinlerinden çıkarılması ve yapılan değişikliklerin Kurum’a tevsik edilmesi için
Kararın tebliğinden itibaren 60 gün süre verilmesine, aksi takdirde Kanun’un
muafiyet ile ilgili hükümlerinden yararlanamayan sözleşmelerin tarafları hakkında
05-78/1063-301
15
soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16 ve 17. maddeleri uyarınca işlem
yapılacağının ilgili taraflara bildirilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy