Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-112 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-79/1088-314
Karar Tarihi : 24.11.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı
ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç
ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Neşe Nur YAZGAN, Ahmet Ussal ŞAHBAZ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN
: Alfa Laval AB Temsilcisi: Av. Mehmet Gün,
Av. Neşe Taşdemir, Av. Sevi Bozoğlu,
Av. Merih Acar
Kore Şehitleri Cad. No: 32 80300 Zincirlikuyu
İstanbul
D. TARAFLAR
:
Dover Diversified Inc.
2607 North Grantview Boulevard Suite 105
Waukesha Wisconsin ABD
Alfa Laval US Holding Inc.
Box 73 SE-211 00 Lund İSVEÇ
E. DOSYA KONUSU : Isı değiştiricileri faaliyet alanındaki “Tranter İşi”nin
Dover Diversified, Inc. ve/veya bağlı şirketleri tarafından Alfa Laval U.S. 10
Holding Inc.’le ve bağlı şirketlerine devredilmesi işlemine izin verilmesi
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.9.2005 tarih ve 6835 sayı ile intikal
eden ve en son 10.11.2005 tarih ve 7924 sayılı yazı ile eksiklikleri tamamlanan
bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi
ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 11.11.2005 tarih ve 2005-3-112/Öİ-05-NNY sayılı Ön
İnceleme Raporu 21.11.2005 tarih, REK.0.05.00.00-120/265 sayılı Başkanlık 20
önergesi ile 05-79 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; söz konusu devralmanın 1997/1
sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğu; bu işlem sonucunda ilgili
pazarda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında hakim durum
yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun daha da güçlendirilmesinin ve
05-79/1088-314
2
bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında ilgili pazarlarda rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle bildirim konusu
işleme izin verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
30
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Pazara İlişkin Genel Bilgiler
Devre taraf olan firmaların Türkiye pazarını etkileyen faaliyetleri, yurtdışında
ürettikleri ısı değiştiricilerinin (ısı dönüştürücüsü ya da ısı eşanjörü de
denmektedir) Türkiye pazarındaki satışlarından oluşmaktadır.
Isı değiştiricileri farklı ısıdaki maddeleri birbirine yaklaştırarak, iki madde arasında
ısı transferi gerçekleştirmekte; böylece, sıcak maddenin soğuk maddeyi ısıtması,
soğuk maddeninse sıcak maddeyi soğutması sağlanmaktadır. Isı değiştiricileri
gıda sanayii, yakıt işlenmesi, enerji ve kağıt hamuru üretimi gibi alanlarda, ayrıca 40
kombilerin ve kalorifer kazanlarının üretiminde kullanılmaktadır.
Isı değiştiricileri şu şekilde sınıflandırılabilir:
1. Hüzme borulu ısı değiştiricileri
2. Contalı plaka ısı değiştiricileri
3. Yarı kaynaklı plaka ısı değiştiricileri
4. Tam kaynaklı plaka ısı değiştiricileri
5. Sert lehimlenmiş ısı değiştiricileri
6. Hava soğutmalı ısı değiştiricileri
7. Soğutma kuleleri 50
8. Isı geri kazanım sistemleri
Bu ısı değiştiricisi sınıflarından yukarıda 1 – 5. sırada yer verilen hüzme borulu,
plakalı ve sert lehimlenmiş ısı değiştiricileri “akışkan ısı değiştiricileri” olarak
tanımlanmaktadır.
Akışkan ısı değiştiricilerinden hüzme borulu ısı değiştirici sınıfı en eski ısı
değiştirici teknolojisi olup, anılan ürünler aynı zamanda en yaygın kullanım
alanına sahip ısı değiştirici tipini oluşturmaktadır. Bununla beraber hüzme borulu
ısı değiştiriciler çok yer işgal ettikleri ve verimsiz çalıştıkları için yavaş yavaş 60
yerlerini daha az yer kaplayan ve daha verimli çalışan yeni teknolojili plakalı ve
sert lehimlenmiş ısı değiştiricilere bırakmaktadır.
Plakalı ve sert lehimlenmiş ısı değiştiricileri yukarıda yer verilen sınıflamada 2
numaralı gruptan 5 numaralı gruba doğru gidildikçe basınca karşı daha dayanıklı
özellik göstermektedirler. Bu bakımdan yüksek sıcaklıkta ve basınçta
gerçekleştirilen işlemler, işlemin oluşturduğu basınç miktarına göre basınca daha
dayanıklı bir plakalı ısı değiştiricisi tipinin veya sert lehimlenmiş ısı değiştiricilerin
kullanımını zorunlu kılabilmektedir. Bazı işlemlerde oluşan basınç miktarı, bu
işlemlerde plakalı ya da sert lehimlenmiş ısı değiştiricilerin kullanılmasına olanak 70
tanımamakta; dolayısıyla bu işlemlerde hüzme borulu ısı değiştiriciler
kullanılmaktadır.
05-79/1088-314
3
Ayrıca, bazı uygulamaların kendine has nitelikleri bu uygulamalarda hüzme
borulu ısı değiştiricilerinin plakalı / sert lehimlenmiş ısı değiştiricileriyle ikamesini
olanaksız kılmaktadır. Temizliğin önem taşıdığı süt pastorizasyonu gibi bazı gıda
uygulamalarında, temizlenmesinin mümkün olmaması nedeniyle hüzme borulu
ısı değiştiricilerin kullanımı mümkün değildir. Ayrıca jöle benzeri akışkan olmayan
maddelerin ısılarının değiştirilmesi gereken uygulamalarda, bu maddeler plakalı /
sert lehimlenmiş ısı değiştiricilerin içinden geçemediği için ancak hüzme borulu
ısı değiştiriciler kullanılabilmektedir. 80
Isı değiştiricileri sektörü rekabetçi bir yapıya sahiptir. Piyasada yurtdışında
yerleşik olup Türkiye’ye doğrudan ya da Türkiye’deki bir dağıtıcı firma vasıtasıyla
satış yapan firmaların yanı sıra, yerli üreticilerin de faaliyeti bulunmaktadır.
Ancak, yerli üreticilerin faaliyetleri daha çok hüzme borulu ısı değiştirici
üretiminde toplanmış olup, diğer sınıflarda üretim çok sınırlıdır. Yerli üreticiler ısı
değiştiriciyi tamamen kendileri üretebildikleri gibi, çekirdek bölümü bilinen bir
markadan alıp kalan parçaları kendileri toplayarak da ısı değiştiricisi üretimi
gerçekleştirebilmektedirler.
90
Bununla beraber bazı uygulamalar açısından yerli üretim ısı değiştiricilerin
kullanım imkanı sınırlıdır. Bazı fabrikalarda yapılan sofistike işlemleri
gerçekleştirebilecek ısı değiştiricilerin yurtiçinde üretimi mümkün olmamaktadır.
Ayrıca, sektörde ısı değiştiricilerin montajı sonrasında verilen hizmet de tüketici
tercihi açısından önem taşımaktadır. Özellikle yabancı firmaların Türkiye’deki
dağıtıcıları yeterli sayıda mühendis istihdam ederek satış sonrası servis
konusunda da destek sağlamaktadırlar. Bu bakımdan, bazı uygulamalarda
sofistike ısı değiştiriciler imal eden yabancı firmaların ürünleri kullanılabilmektedir.
Türkiye’ye ısı değiştiricisi satışı olan Alfa Laval ve Tranter dışındaki bellibaşlı
yabancı markalar arasında SWEP, APV, GEA, SONDEX, WILO, WESPER, 100
THERMOWAVE, TEKNOPLATE, FUNKE, FISHER, VIEX, HISAKA, COMPACT
ve SCHMIDT sayılabilir. Ayrıca, Türkiye’ye satış yapmamakla beraber, küresel
piyasada faaliyet gösteren ve her zaman Türkiye pazarına da girme imkanı
bulunan başka ısı değiştiricisi markaları da bulunmaktadır. Bu markalardan
bazıları Dynamic Heat Transfer Systems (Kore), WCR (ABD), Arsopi (Portekiz),
Vahterus (Finlandiya) ve Cipriani’dir (İtalya).
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 4. maddesi uyarınca ilgili ürün pazarının 110
tespitinde, birleşme ve devralma konusu olan mal ve hizmetlerle, tüketicinin
gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve
hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmaktadır.
Devralma konusu olan ürünler devreden taraf olan Dover Inc.’e bağlı Tranter
şirketlerinin faaliyet alanını oluşturan plakalı ısı değiştiricileridir. Tarafların Türkiye
05-79/1088-314
4
pazarını etkileyen faaliyetlerinin bulunduğu ısı değiştirici sınıfları Tablo 1’de
gösterilmiştir.
Tablo 1: Tarafların Türkiye’de Satışını Yaptıkları Ürünler 120
Alfa Laval Tranter
Contalı plaka ısı değiştiricileri
Yarı kaynaklı plaka ısı değiştiricileri
Tam kaynaklı plaka ısı değiştiricileri
Sert lehimlenmiş ısı değiştiricileri
Hava soğutmalı ısı değiştiricileri
Soğutma kuleleri
Isı geri kazanım sistemleri
Contalı plaka ısı değiştiricileri
Yarı kaynaklı plaka ısı
değiştiricileri
Tam kaynaklı plaka ısı
değiştiricileri
Devralmaya taraf olan teşebbüslerin faaliyet alanları Türkiye pazarı bakımından
sadece şu sınıflarda kesişmektedir:
Contalı plaka ısı değiştiricileri
Yarı kaynaklı plaka ısı değiştiricileri
Tam kaynaklı plaka ısı değiştiricileri
Alfa Laval, bildirim formunda yukarıda sayılan üç tip plakalı ısı değiştiricinin
hüzme borulu ve sert lehimlenmiş ısı değiştiricilerle ikame edilebilir olduğunu ve 130
tüm bu ürünlerin “akışkan ısı değiştiricileri” ilgili ürün pazarında
değerlendirilebileceğini belirtmiştir.
Ancak Bölüm H.1’de yapılan açıklamalarda da değinildiği üzere, akışkan ısı
değiştiricileri grubunde yer alan hüzme borulu ısı değiştiriciler ile plakalı ve sert
lehimlenmiş ısı değiştiriciler her uygulamada birbirine ikame edilememektedirler.
Ayrıca hüzme borulu ısı değiştiriciler giderek yerlerini plakalı ısı değiştiricilere
bırakmaktadır.
Bu bakımdan, devralma işlemine ilişkin olarak yapılacak değerlendirmede esaslı 140
bir değişiklik yaratmayacak olmakla birlikte, ortaya çıkan yoğunlaşmanın
etkilerinin incelenebilmesi açısından, ilgili ürün pazarı değerlendirmesi alt
pazarlar üzerinden yapılması uygun görülmüştür.
Bu bağlamda, incelemeye konu olan devralmanın rekabet üzerindeki etkilerinin
tespiti açısından ilgili ürün pazarı akışkan ısı değiştiricileri pazarı içinde hüzme
borulu ısı değiştiricileri dışarıda bırakan bir alt pazar olan “plakalı ve sert
lehimlenmiş ısı değiştiricileri pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürün pazarını oluşturan ürünler bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına 150
ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık
gözetmeyişi göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları”
olarak belirlenmiştir.
05-79/1088-314
5
H.3. Taraflar
H.3.1. Alfa Laval U.S. Holding Inc. (Alfa Laval)
Devralma işleminde alıcı konumunda bulunan Alfa Laval U.S. ABD kanunlarına 160
göre kurulmuş bir şirkettir. Söz konusu şirketin bağlı bulunduğu Alfa Laval Grubu
ısı transferi, akışkan maddelerin ayrıştırılması ve sıvı işlemesine ilişkin
ekipmanların üretimi ve satışı alanında dünya çapında faaliyette bulunmaktadır.
Alfa Laval Türkiye’de genel olarak akışkan ısı değiştiricileri grubunda
değerlendirilen plaka ve sert lehimlenmiş ısı değiştiricileri ile hava soğutmalı ısı
değiştiricileri, soğutma kuleleri ve ısı geri kazanım sistemleri alanında faaliyet
göstermektedir.
Anılan şirket Türkiye’deki faaliyetini yan kuruluşu olan Alfa Laval Dış Ticaret Ltd. 170
Şti. (Alfa Laval Ltd. Şti.) aracılığıyla ve doğrudan Türkiye’ye ihracat yoluyla
gerçekleştirmektedir. Söz konusu şirketin hisselerinin %99’u Alfa Laval Grubu’na
bağlı Alfa Laval Holding BV’ye, %1’i ise yine aynı gruba bağlı Alfa Laval NV’ye
aittir. Anılan şirketin 2004 yılına ilişkin cirosu (………………..) YTL
(……………………. TL) dir.
Söz konusu şirket dışında Alfa Laval Grubu Türkiye’de, ilgili ürün pazarında
faaliyet gösteren herhangi bir şirkette pay sahibi değildir.
H.3.2. Dover Diversified, Inc. (Dover Inc.) 180
Söz konusu devralma işleminde satıcı konumunda bulunan Dover Inc. ABD
kanunlarına göre kurulmuş, faaliyet alanı endüstriyel, ticari ve savunmaya yönelik
uygulamalar için ekipman ve parça üretimi olan bir şirkettir. Söz konusu şirket
dünya çapında çeşitli ihtisaslaşmış endüstriyel ürünler ve sofistike üretim
ekipmanları üretimi ve satışı faaliyetini yürüten Dover Corporation Inc. şirketine
bağlıdır.
Devralma işlemine konu faaliyet olan ısı değiştiricileri işi, Dover Inc.’e bağlı
Tranter PHE Inc. (Tranter US) ve ülke bazında örgütlenmiş diğer Tranter 190
şirketleri1 tarafından yürütülmektedir. Söz konusu Tranter şirketleri her türlü
plaka, çerçeveli, kaynak yüzeyli ve tam kaynaklı plaka ısı değiştiricileri ve
bunların parça, aksesuar ve ekipmanlarının üretimi, satışı ve onarımı işlemleri ile
iştigal etmektedirler. Söz konusu ürünler ABD, İsveç, Hindistan ve İngiltere’de
üretilmekte olup, bu ürünlerin satışının %60’ı Avrupa ve Asya’ya, %40’ı ise
ABD’ye gerçekleştirilmektedir.
Dover Inc.’in Türkiye’ye Tranter ve SWEP adıyla farklı markalarda satışları
bulunmaktadır. Tranter’in satışları münhasıran Termoline isimli dağıtıcı firma
1 Tranter Avusturalya, Tranter İsveç, Tranter Hindistan, Tranter Brezilya, Tranter İtalya, Tranter
Fransa, Tranter İngiltere, Tranter Avusturya, Tranter Almanya, Tranter Macaristan.
05-79/1088-314
6
aracılığıyla; SWEP’in satışlarıysa hem Termoline aracılığıyla, hem de doğrudan 200
ihracat yoluyla gerçekleştirimektedir.
Dover Inc.’in devralmaya konu olan Tranter markalı ürünlerinin mevcut durumda
Türkiye’ye satışını gerçekleştiren şirketi Tranter PHE AB’dir (Tranter İsveç).
Tranter İsveç’in Alfa Laval’in bağlı şirketlerinden PHE Holding AB’ye satışı, Dover
Corporation Inc. şirketlerinden SWEP Int. AB tarafından gerçekleştirilecektir.
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.4.1. İşlemin Niteliği 210
Bildirime konu olan devralma işlemi Dover Inc.’in Tranter US ve çeşitli ülkelerde
yerleşik diğer Tranter şirketlerindeki tüm hisselerini ve dolayısıyla “Tranter İşi”
olarak tanımlanan ısı değiştiricileriyle parça ve ekipmanlarının araştırma,
geliştirme, tasarım, üretim, satış ve onarımı faaliyetini bağlı şirketleri aracılığıyla
Alfa Laval US’e devretmesini kapsamaktadır. Söz konusu devir işleminin
ayrıntıları 22.9.2005 tarihli “Ana Satış ve Satın Alım Sözleşmesi”nde düzenlenmiş
ve işlemin kapanışı rekabet otoritelerinin de dahil olduğu ilgili kurumlardan gerekli
izinlerin alınmasına bağlanmıştır.
220
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ’in
2. maddesinde yer alan tanımlamaya göre bir işlemin devralma sayılabilmesi için,
“herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut
ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi
olma yetkisi veren araçları devralması ve kontrol etmesi” gerekmektedir.
Türkiye’ye yapılan satışları gerçekleştiren Tranter İsveç şirketinin tüm hisseleri
devralma öncesi Dover Inc. kontrolündeki SWEP Int AB’ye aitken, devralma
sonrasında hisselerin tamamı Alfa Laval kontrolündeki PHE Holding AB’ye
geçmektedir. Alfa Laval US’in Dover Inc. kontrolünde bulunan Tranter US ve 230
diğer Tranter Şirketleri’nin hisselerini devralmak suretiyle anılan şirketlerin
kontrolünü elde etmesi 1997/1 sayılı Tebliğ anlamında bir devralma işlemidir.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi anlamında birleşme veya devralma kabul
edilen bir işlemin, Rekabet Kurulu’ndan izin almak üzere bildirilmesi zorunlu bir
işlem olarak değerlendirilebilmesi için, aynı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile
değişik 4. maddesine göre, “...işlemi gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin
tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının,
piyasanın %25’ini aşması veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmi beş
trilyon Türk Lirası’nı aşması...” gerekmektedir. 240
Bu çerçevede ilgili ürün pazarı olarak belirlenen “plakalı ve sert lehimlenmiş ısı
değiştiricileri pazarı” bakımından tarafların toplam ciro ve pazar paylarının
incelenmesi gerekmektedir.
Dosyada mevcut bilgi ve belgeden, Alfa Laval’ın ilgili ürün pazarındaki Türkiye
cirosunun (……….) Euro; Tranter’in toplam cirosunun, (………) Euro olduğu,
05-79/1088-314
7
Türkiye’deki toplam plakalı ve sert lehimlenmiş ısı değiştiricileri satışlarının ise,
(……….) ABD Doları olduğu anlaşılmaktadır. Alfa Laval ve Tranter’in “plakalı ve
sert lehimlenmiş ısı değiştiricileri pazarı”ndaki 2004 yılı ciro ve pazar paylarına 250
Tablo 2’de yer verilmiştir.
Tablo 2: Teşebbüslerin 2004 Yılı Ciro ve Pazar Payları
Alfa Laval Tranter Toplam
Ciro (YTL) (……….) (……….) (……….)
Pazar Payı (%) %(….) %(….) %(….)
Tarafların “plakalı ve sert lehimlenmiş ısı değiştiricileri pazarı”ndaki toplam pazar
paylarının 1997/1 sayılı Tebliğ’de öngörülen %25 pazar payı eşiğini aşması
nedeniyle, dosya konusu devralma işlemi 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi
kapsamında izne tabi bir işlemdir.
H.4.2. İşlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi 260
4054 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrasında, bir veya birden fazla
teşebbüsün hakim durum yaratmaya ya da hakim durumlarını güçlendirmeye
yönelik olarak piyasadaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu
doğuracak şekilde birleşmeleri veya bu sonucu doğuracak şekilde bir teşebbüsün
başka bir teşebbüsü devralması hukuka aykırı bulunmuş ve yasaklanmıştır. Bu
çerçevede, başvuru konusu işlemin taraflarının pazardaki konumları ele alınarak,
işlem sonucunda bir hakim durum yaratılmasının ya da mevcut bir hakim
durumun güçlendirilmesinin söz konusu olup olmadığının değerlendirilmesi
gerekmektedir. 270
Yukarıda değinildiği üzere devralma işlemi sonucunda yoğunlaşmanın ortaya
çıktığı pazar akışkan ısı değiştiricileri pazarı içerisinde bir alt pazar olan plakalı ve
sert lehimlenmiş ısı değiştiricileri faaliyet alanıdır. Tarafların bu pazardaki toplam
pazar payları %30 seviyesinde bulunmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden
ilgili pazarda faaliyette bulunan bir çok firmanın bulunduğu ve pazarın rekabetçi
bir yapı sergilediği anlaşılmaktadır. Bu itibarla, devralma işlemi taraflarının toplam
pazar payları göz önünde bulundurulduğunda, işlem neticesinde ilgili pazarda
hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun daha da
güçlendirilmesinin söz konusu olmadığı ve bu bakımdan anılan işlemin ilgili 280
pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağı kanaatine
varılmıştır.
H.4.3. Rekabet Yasağı
İnceleme konusu “Ana Satış ve Satın Alım Sözleşmesi”nin “Rekabet Etmeme
Taahhüdü” başlıklı 5.7. maddesinin (a) bendinde, Dover Inc.’in Tranter İşi’yle
iştigal etmesi Avrupa Birliği sınırları içinde 3 yıl, dünyanın kalanındaysa 5 yıl
süreyle kısıtlanmaktadır.
290
Birleşme/devralma işlemlerinde yan sınırlamalar ve bu çerçevede rekabet
yasakları, yoğunlaşmayı meydana getiren sözleşmenin ana amacının yanında
05-79/1088-314
8
sözleşmenin hukuki getirilerinden yararlanılmasına yönelik düzenlemeler olarak
nitelendirilmektedir. Alıcılar tarafından satıcılara getirilen rekabet yasakları,
uygulamada alıcıların devraldıkları maddi ve maddi olmayan varlıkların
değerinden tam olarak yararlanmalarının, dolayısıyla alıcı tarafından yapılan
yatırımın karşılığının tam olarak alınmasının bir aracı olarak
değerlendirilmektedir.
Genel olarak birleşme/devralma işlemine ilişkin bir rekabet yasağının yan 300
sınırlama olarak kabul edilmesi ve bu çerçevede işlemle birlikte değerlendirilmesi
için söz konusu yasağın “yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli olma”, “sadece
taraflar açısından kısıtlayıcı olma” ve “orantılılık” kriterlerini sağlaması
gerekmektedir.
H.4.3.1. Yoğunlaşma İle Doğrudan İlgili Ve Gerekli Olma
Doğrudan ilgili olma unsuru sınırlamanın, işlemin gerçekleştirilmesine yardımcı
olması ancak yoğunlaşmanın nihai amacıyla kıyaslandığında ikincil nitelik
taşıması anlamına gelmektedir. Gereklilik unsuru ise işleme ilişkin sınırlamanın 310
mevcut olmaması halinde işlemin hayata geçirilmesinin daha zor ya da maliyetli
olması durumunu ifade eder. Bu iki unsur göz önünde bulundurulduğunda,
devralma işlemlerinde alıcıların satıcılara getirdikleri rekabet yasaklarının,
yoğunlaşma işlemi ile doğrudan ilgili ve gerekli oldukları kabul edilmektedir.
H.4.3.2. Sadece Taraflar Açısından Kısıtlayıcı Olma
Bu kriter, işlemle birlikte getirilen sınırlamanın sadece sözleşme taraflarının
faaliyetlerini kısıtlaması, başka bir deyişle sınırlamanın üçüncü kişilerin
davranışlarını etkileyecek ya da bu kişilerin zararına olacak herhangi bir unsur 320
içermemesini ifade etmektedir.
Söz konusu devralma işleminde rekabet yasağına konu olan kişiler devralma
işlemini düzenleyen sözleşmenin ilgili maddesinde belirtildiği üzere Dover Inc. ve
bağlı şirketleridir.
H.4.3.3. Orantılılık
Devralma işlemine ilişkin rekabet yasağının yan sınırlama olarak
değerlendirilebilmesi için gerekli olan son şart orantılılıktır. Bu ilke bir kısıtlamanın 330
yan sınırlama olarak kabul edilmesi için yalnızca kısıtlamanın niteliğinin değil aynı
zamanda kapsamının ve süresinin de işlemin yürütülebilmesi için gerekli olandan
fazla olup olmadığının değerlendirilmesi gerekliliğini ifade etmektedir.
Devralma işlemlerinde, satıcıya getirilen rekabet yasaklarının kapsamının,
devredilen faaliyete konu ürün ve hizmetlerle sınırlı olması gerekmektedir. Söz
konusu sözleşmenin 5.7. maddesi ile getirilen rekabet yasağı, Dover Inc. ve bağlı
şirketleri tarafından yürütülen ve sözleşmede “Ürünler” olarak tanımlanan plakalı
ve çerçeveli ısı değiştiricilerinin, kaynaklı yüzey ısı değiştiricilerinin, tümü
05-79/1088-314
9
kaynaklanmış plaka ısı değiştiricilerinin ve ilgili parça, aksesuar ile teçhizatın2 340
üretimi ve pazarlaması faaliyetini kapsamaktadır. Bu nedenle söz konusu yasak
,içerdiği ürünler bakımından orantılılık kriterini sağlamaktadır.
Rekabet yasağının orantılılık ilkesi gereği süre yönünden de değerlendirilmesi
gerekmektedir. Devralma işlemlerinde rekabet yasakları ile alıcılara getirilen
koruma, alıcının müşteri bağımlılığını kazanabilmesi ve özellikle know-how
devrinin söz konusu olduğu durumlarda bu devirden tam olarak yararlanabilmesi
için satıcının rekabetçi davranışlarından korunması ihtiyacından doğmaktadır. Bu
ihtiyacı karşılamak üzere, Kurul kararlarında genelde ticari itibarın devrinin söz
konusu olduğu işlemlerde iki yıl ticari itibarla birlikte know-how devrinin 350
gerçekleştiği işlemlerde ise üç yıl rekabet etmeme süresi makul bulunmuştur.
Bununla birlikte Kurul çeşitli kararlarda beş yıllık rekabet etmeme yükümlüğünü
işlemin gerçekleştiği ilgili ürün pazarının yapısına bağlı olarak uygun bulmuştur.
İnceleme konusu sözleşme ile, satıcı konumunda bulunan şirket olan Dover Inc.
ve bağlı şirketlerine kapanış tarihinden itibaren beş yıl süreyle rekabet etmeme
şartı getirildiği görülmektedir. Alfa Laval temsilcisi tarafından; somut olay
incelendiğinde, ilgili pazarda rekabetin son derece yoğun olduğu, böyle bir
pazarda devreden firmanın devrettiği firma yerine yeni bir firma ile aynı ürünleri
üretmesi, söz konusu işlemden kar sağlama beklentisi olan devralan firmanın 360
hedeflediği kazancı elde edememesine ve dolayısı ile de ticari beklentilerinin
karşılanmaması sonucunu doğuracağı ve bu doğrultuda rekabet etmeme yasağı
süresinin beş yıl olarak belirlenmesinin devredilen işin niteliği açısından gerekli
olduğu ifade edilmiştir.
Ticari itibar ticari markalar, logolar, servis işaretleri, ticari isimler, müşteri listeleri
ve dosyaları, müşterilerle yapılmış sözleşmeler gibi gayri maddi varlıklar olarak
nitelendirilebilecek çeşitli unsurları içermektedir. Ticari itibar devri içeren
sözleşmelerde alıcı tarafından satıcıya getirilen rekabet yasağı, alıcının satıcının
rekabetinden korunarak müşteri bağımlılığı yaratabilmesi ve devralma işlemine 370
ilişkin olarak yaptığı yatırımdan tam olarak yararlanabilmesi amacını
taşımaktadır.
Sözleşmenin 5.4. maddesinden anlaşılacağı üzere, devralma işlemi ile birlikte
satıcı konumunda bulunan şirketler, Tranter tarafından yürütlen ısı değiştiricileri
işine ilişkin tüm marka ve isim haklarını Alfa Laval’e devretmektedirler. Buna ek
olarak, sözleşmenin “Tanımlar” başlıklı 12.15. maddesinde ‘Ticari Haklar’ın
tanımlandığı bölümde devralmaya konu haklar arasında Tranter tarafından
yürütülen faaliyete ilişkin her tür know-how da yer almaktadır.
380
2 Swep Carve-Out işini içeren tüm ürünler inceleme konusu sözleşmenin 5.7. maddesi ile Dover
Inc.’e getirilen rekabet yasağının kapsamı dışında bırakılmıştır. Söz konusu faaliyet tekliflerde
veya ihalelerde satılan, kaynaklı ısı değiştiricilerinin de dahil olduğu bölgesel ısı uygulamaları
ürünleri ve ısı plakası değiştiricilerinden oluşan Minex 2 ürünleri (PHE 0.03m²/ plaka) için
gerçekleştirilen araştırma ve geliştirme, tasarım, üretim, montaj, üretim, pazarlama, dağıtım, satış
ve onarım işini ifade etmektedir.
05-79/1088-314
10
Söz konusu işlem ile Dover Inc. ısı değiştiricisi üretimi ve satışı ile iştigal eden
şirketlerinden olan Tranter US ve diğer Tranter şirketlerini devretmekte ancak
SWEP Int. AB ile ilgili ürün pazarındaki faaliyetine devam etmektedir. Bu
çerçevede Dover Inc.’in halihazırda ilgili ürün pazarında faaliyet gösteren bir
şirketinin bulunması ve bu şirketin faaliyetinin rekabet etmeme yükümlüğünün
kapsamı dışında bırakılması nedeniyle Dover Inc.’e getirilen beş yıllık rekabet
yasağının süre yönünden makul olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, satıcılara getirilen beş yıllık rekabet
yasağının, yasağın getirilebileceği kişiler, kapsam ve süre yönünden gerekli 390
olandan daha fazla bir kısıtlama içermediği, bu çerçevede söz konusu rekabet
yasağına, devralma işleminin yan sınırlaması olarak, devralma işlemiyle birlikte
izin verilmesi gerektiğine karar verilmiştir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. 13.7.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5388 sayılı yasa nedeniyle 8 kurul
üyesinin katılımıyla toplantının yapılabileceğine OYÇOKLUĞU ile,
2. Bildirim konusu işlemin 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması 400
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi
olduğuna, ancak işlem sonucunda 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 7. maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum
yaratılmasının veya mevcut hakim durumu güçlendirilmesinin ve böylece
ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ
ile karar verilmiştir.
05-79/1088-314
2
(24.11.2005 tarih, 05-79/1088-314 sayılı Kurul Kararı’na)
KARŞI OY GEREKÇESİ
13.07.2005 tarih ve 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren 5388 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun Bazı Maddelerinin
Değiştirilmesine Dair Kanun”un 3. maddesi ile, 4054 sayılı Kanun’un 22. maddesi
;
“Rekabet Kurulu, biri Başkan, biri İkinci Başkan olmak üzere toplam yedi
üyeden teşekkül eder” şeklinde değiştirilmiştir.
Ayrıca, Rekabet Kurulu’nun mevcut üye sayısı bugün itibarıyla 8 olmasına
rağmen, üye sayısı 7’ ye düşünceye kadar toplantıların 8 üyenin katılımı ile
yapılacağına dair geçici bir hükme de 5388 sayılı Kanun’da yer verilmemiştir.
Karar nisabı da aynı Kanun’un 5. maddesinde 7 üye için belirlenmiş olup,
bu nisabın 8 üye içinde kıyasen uygulanacağına dair hüküm bulunmamaktadır.
Bu nedenle, 5388 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarih olan 13.07.2005
tarihinden itibaren Kurul toplantılarının en fazla 7 üyenin katılımı ile yapılması
gerektiği kanaatında olduğumuzdan, toplantının 8 üyenin katılımı ile yapılmasına
dair çoğunluk görüşüne karşıyız.
Tuncay SONGÖR Süreyya ÇAKIN
İkinci Başkan Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy