Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-123 (Özelleştirme)
Karar Sayısı : 05-82/1120- 321
Karar Tarihi : 8.12.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B.RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Neşe Nur YAZGAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - T.C. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No:80
Kurtuluş / Ankara 20
D. TARAFLAR : - T.C. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No:80
Kurtuluş / Ankara
- Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.
Atatürk Bulv. No: 27 Unkapanı 34083 İstanbul
- Koyuncu Nakliye Paz. ve Tic. A.Ş.
Eski Sanayi Karşısı Koyuncu Shell Petrol İstasyonu 30
Konya
- Özmutlu Madencilik San. İnş. ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu
Ortak Girişim Grubu
Halil Sezai Erkut Cad. No: 8 Etlik Ankara
- Özerdemler Madencilik San. ve Tic. A.Ş.
Çukurambar Mah. 42. Cad. 467. Sok. 5/2 Yasemin Apt.
Çankaya Ankara
40
E. DOSYA KONUSU: Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri
A.Ş.’nin Kaldırım Tuz İşletmesi Müdürlüğü tarafından işletilen Kaldırım
Tuzlası’na ait tuz üretim işi ile ilgili varlıkların “işletme hakkının
verilmesi” ve “satış” yöntemleri ile bir bütün halinde özelleştirme
yoluyla devredilmesi işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri
A.Ş.’nin Tuz Sanayi İşletmeleri Müessesesi ile Yaprak Tütün İşletmeleri ve
Sanayi Müessesesi’nin özelleştirilmesi ile ilgili olarak, 1998/4 sayılı
"Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin 50
05-82/1120-321
2
Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip
Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Rekabet Kurulu Tebliği"nin 4. maddesi
uyarınca, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) 26.3.2003 tarih, 798 sayı ile
önbildirimde bulunmuştur. Yapılan inceleme sonucu düzenlenen 21.4.2003
tarih ve 916 sayılı Mesleki Daire Görüşü ile ÖİB’nin tuz ile ilgili görüşlerini
bildiren yazısı, 12.5.2003 tarih, REK.0.07.00.00/65 sayılı Başkanlık önergesi
ile 03-32 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek ele alınmış ve 15.5.2003 tarih,
03-32/396-M sayılı Kararı’nda tuz müessesesine bağlı özelleştirme
işlemlerinde, Kayacık, Kaldırım ve Yavşan göl tuzlalarının birbirinden
bağımsız teşebbüslere devredilmesinin rekabetçi bir yapının tesisi için gerekli 60
olduğu, ancak İzmir Çamaltı Tuzlası’nın münferiden veya göl tuzlalarından
herhangi birisiyle birlikte devredilmesinin mümkün olabileceği karara
bağlanmıştır.
Kurum kayıtlarına 31.10.2005 tarih, 7602 sayı ile giren ve en son 30.11.2005
tarih, 8538 sayı ile eksiklikleri tamamlanan nihai bildirimde ise, TEKEL’in
Kaldırım Tuz İşletmesi Müdürlüğü tarafından işletilen Kaldırım Tuzlası’na ait
tuz üretim işi ile ilgili varlıkların “işletme hakkının verilmesi” ve “satış”
yöntemleri ile bir bütün halinde özelleştirildiği bildirilerek ihalede teklif veren
teşebbüslerin 1998/4 sayılı Tebliğ bakımından değerlendirilmesi talep 70
edilmiştir. Anılan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan
İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve
1998/4 sayılı Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu
düzenlenen 30.11.2005 tarih ve 2005-3-123/ÖN-05-PU sayılı Özelleştirme
Nihai Bildirim Raporu, 5.12.2005 tarih ve REK.0.07.00.00-120/279 sayılı
Başkanlık önergesi ile 05-82 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; 80
Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.’nin Kaldırım Tuz
İşletmesi Müdürlüğü tarafından işletilen Kaldırım Tuzlası’nın, Koyuncu
Nakliye Pazarlama ve Tic. A.Ş., Özmutlu Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. -
Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu ve Özerdemler Madencilik San. ve Tic.
A.Ş. teşebbüslerinden herhangi biri tarafından özelleştirme yoluyla
devralınması işleminin, 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma
işlemi niteliği taşıdığı,
Kaldırım Tuzlası’nın ham tuz pazarındaki pazar payı itibarıyla, 1998/4 90
Tebliğ’in 5. maddesi anlamında izne tabi olduğu,
Kaldırım Tuzlası ihalesinin Kayacık ve Yavşan Tuzlalarına ilişkin
ihalelerden önce sonuçlanması halinde; en yüksek teklif veren üç
teşebbüsten herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek muhtemel devralma
işlemi neticesinde, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi hükmü çerçevesinde
yeni bir hakim durum yaratılması, ya da mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesinin söz konusu olmayacağı, bu nedenle işleme izin
verilebileceği,
100
05-82/1120-321
3
Ancak, Kayacık Tuzlası ihalesinin daha önce sonuçlanması ve Özmutlu
Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu veya
Özerdemler Madencilik San. ve Tic. A.Ş. teşebbüslerinden birinin ihaleyi
kazanması halinde, kazanan teşebbüsün Kaldırım Tuzlası’nın da
kontrolünü elde etmesi 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim
durum yaratma olasılığı taşıdığından, Kaldırım Tuzlası’nın Özmutlu
Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu veya
Özerdemler Madencilik San. ve Tic. A.Ş. tarafından devralınmasına izin
verilemeyeceği,
110
Aynı biçimde, Yavşan Tuzlası ihalesinin daha önce sonuçlanması ve Mutlu
Grubuna dahil Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Tic. A.Ş. - Şenol Mutlu
Ortak Girişim Grubu‘nun ihaleyi kazanması halinde, bu teşebbüsün
Kaldırım Tuzlası’nın da kontrolünü elde etmesi 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesi anlamında hakim durum yaratma olasılığı taşıdığından, Kaldırım
Tuzlası’nın Özmutlu Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu Ortak
Girişim Grubu tarafından devralınmasına izin verilemeyeceği
ifade edilmektedir.
120
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. (TEKEL)
TEKEL Tuz Sanayii Müessesesi (TEKEL Tuz), TEKEL’e bağlı alt birim olarak
faaliyetini sürdürmektedir. Tuzlalar, TEKEL’in Tuz Sanayi Müessesesi’ne bağlı
olup, münhasıran TEKEL’in kontrolünde bulunmaktadır. TEKEL’in Ana
Sözleşmesi uyarınca, TEKEL Yönetim Kurulu altında görev yapan İcra 130
Komitesi, TEKEL Tuz’un en üst düzeydeki karar organıdır. TEKEL Tuz’un
başında bulunan Genel Müdür aynı zamanda, İcra Komitesi’nin üyesidir.
TEKEL’in sermayesi 300.000.000 YTL olup, sermayesinin 233.000.000 YTL’si
ödenmiştir. TEKEL, 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun
(4046 sayılı Kanun) çerçevesinde, 5.2.2001 tarih ve 2001/06 sayılı
Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) Kararı ile özelleştirme kapsam ve
programına alınmıştır. TEKEL’in %100’ü Özelleştirme İdaresi’ne aittir.
Deniz ve göl tuzlacılığının öne çıktığı Türkiye pazarında TEKEL Tuz, ham tuz 140
üretiminde lider konumdadır. Ham tuz üretiminin yanı sıra TEKEL Tuz
bünyesinde yer alan Çamaltı Tuzlası’nda yıkanmış tuz üretimi
gerçekleştirilmektedir. TEKEL Tuz halihazırda iki deniz (Çamaltı, Ayvalık), üç
göl (Yavşan, Kaldırım, Kayacık) olmak üzere, toplam beş tuzlada üretim
faaliyetinde bulunmaktadır. TEKEL Tuz bünyesindeki Çankırı, Sekili, Tuzluca
ve Kağızman tuzlalarının özelleştirme çalışmaları 2002 yılında başlamıştır.
Çankırı Tuzlası’nın satış işlemleri 2003 yılı içinde, Sekili ve Tuzluca
Tuzlası’nın 2004 yılında Kristal Tuz ve Kağızman Tuzlası’nın ise satış işlemi
2005 yılı içerisinde tamamlanmıştır.
150
05-82/1120-321
4
Göl, deniz, kaynak ve kaya tuzlalarında üretim maliyetleri önemli ölçüde
farklılaşmaktadır. Göl tuzlalarında tuz oluşumu iklim koşullarının etkisiyle
kendiliğinden gerçekleşmekte ve tuzun toplanması işlemi makineler
aracılığıyla düşük maliyetle gerçekleştirilebilmektedir. Buna karşılık kaynak ve
kaya tuzlalarında üretimin emek yoğun bir şekilde gerçekleştiriliyor olması
nedeniyle üretim maliyetinin göl tuzlalarına nazaran 7 kat, deniz tuzlalarına
nazaran 4 kat daha fazla olduğu görülmektedir. Türkiye’de görünür kaya tuzu
rezervlerinin yaklaşık 1 milyar ton gibi bir büyüklüğe ulaşmasına karşın deniz
ve göl tuzlalarında üretimin görece düşük maliyetlerle yapılması nedeniyle
yüksek miktardaki kaya tuzu rezervinin değerlendirilmesi mümkün 160
olmamaktadır. Deniz tuzlalarında ise suyun denizden havuzlara
pompalanması ve havuzların bakım maliyeti nedeniyle üretim, göl tuzlalarına
kıyasla yaklaşık 3 kat fazla maliyetle gerçekleştirilebilmektedir.
Tekel bünyesinde bulunan tuzlalar Türkiye toplam tuz tüketiminin yaklaşık
%95’ini, sadece göl tuzlaları ise (………..) ton üretim kapasitesi ile yaklaşık
%65’ini karşılama imkanına sahiptir. Tekel bünyesinde bulunan tuzlaların yıllar
itibarıyla üretim ve satış miktarları ile son iki yılın pazar paylarına Tablo 1’de
yer verilmiştir:
170
Tablo 1: TEKEL Tuz Üretim ve Satış Miktarları ile Pazar Payları
2003 2004
Üretim (ton) Satış (ton) Pazar
Payı (%)
Üretim
(ton)
Satış
(ton)
Pazar
Payı (%)
Çamaltı 543.410 274.185 13,71 (……….) (……….) (…….)
Ayvalık 13.122 12.466 0,63 (……….) (……….) (…….)
Deniz Toplam 556.532 286.851 14,34 (……….) (……….) (…….)
Kaldırım 551.178 540.934 27,02 (……….) (……….) (…….)
Kayacık 621.702 632.760 31,61 (……….) (……….) (…….)
Yavşan 600.150 541.019 27,03 (……….) (……….) (…….)
Göl Toplam 1.673.030 1.714.713 85,66 (……….) (……….) (…….)
TOPLAM 2.229.562 2.001.384 100,00 (……….) (……….) 100,00
* Kaya ve kaynak tuzlalarının payları çok küçük olduğu için hesaba katılmamıştır.
Kaynak: Tekel
Kaldırım Tuzlası, Tuz Gölü’nün doğusunda, üretim sahasına en yakın ve
üretim sahasından karaya çıkmak için en elverişli bölgede kuruludur. Üretim,
1998 yılına kadar havuzlama sistemi bulunmaması nedeniyle doğal şartlar
altında sınırlı olarak yapılmıştır. 1998 yılında havuz yatırımı yapılmış olup, dört
adet kristalizasyon havuzu bulunmaktadır. İşletmenin üretim kapasitesi
(………..)ton/yıl olup, 2004 yılı üretimi yaklaşık (……..) ton düzeyinde 180
gerçekleşmiştir.
Kaldırım Tuzlası’ndan yapılan tüm satışlar, TEKEL’in belirlediği kurum içi fiyat
üzerinden TEKEL Pazarlama ve Dağıtım’a devredilmek suretiyle
gerçekleştirilmektedir. Tuzun iç satış fiyatı, maliyet bedelleri, dönem giderleri
ve kârdan oluşmaktadır. İşletmenin 2004 yılı cirosu (net satışlar) (……....)YTL
olarak gerçekleşmiş olup, pazar payı yaklaşık % (…..) seviyesindedir.
05-82/1120-321
5
Kaldırım Tuzlası’na en yüksek üç teklifi veren teşebbüslerin değerlendirilmesi
aşağıda yapılmıştır. 190
H.1.2. Koyuncu Nakliye Pazarlama ve Ticaret A.Ş.
Koyuncu Nakliye Pazarlama ve Ticaret A.Ş. 1981 yılında kurulmuş olup,
uluslararası nakliye, otomobil ve kamyon alım-satımı ile iştigal etmektedir.
Esas sermayesi 250.000 YTL olan teşebbüsün ortaklık yapısına Tablo 2’de
yer verilmiştir.
Tablo 2: Koyuncu Nakliye Paz. ve Tic. A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
HİSSEDAR HİSSE ORANI(%)
Refik Koyuncu 20
Mustafa Koyuncu 20
İbrahim Koyuncu 20
İ.Hakkı Koyuncu 20
Saime Koyuncu 10
Raziye Çınar 5
Lütfiye Oflaz 5
TOPLAM 100
200
Teşebbüsün yönetim kurulu üyeleri; Refik Koyuncu (Başkan), İ.Hakkı Koyuncu
(2. Başkan), Mustafa Koyuncu ve İbrahim Koyuncu’dan oluşmaktadır.
Koyuncu Grubu’nun akaryakıt bayiliği, uluslararası nakliye, otomotiv ve yedek
parça bayiliği ile iştigal eden 8 firması daha bulunmaktadır.
Koyuncu Nak. Paz. ve Tic. A.Ş.’nin 2004 yılı cirosu, (…………..) YTL’dir.
Koyuncu Grubu’nun gerek ihaleye teklif veren Koyuncu Nak. Paz. ve Tic. A.Ş.,
gerekse diğer grup şirketleri aracılığıyla ham tuz pazarında herhangi bir
faaliyeti, dolayısıyla ilgili pazarda payı ve cirosu bulunmamaktadır. 210
H.1.3. Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş. - Birol Mutlu Ortak
Girişim Grubu
Kaldırım Tuzlası’nın özelleştirilmesi için müştereken teklif vermek üzere
kurulan Ortak Girişim Grubu Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş. ve
Birol Mutlu’dan oluşmaktadır. Ortak Girişim’de Birol Mutlu’nun payı %99 iken,
Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş.’nin payı %1’dir. Ortak Girişim
Grubu’nu Birol Mutlu ve Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş. Yön. Kur.
Bşk. Muzaffer Mutlu temsil etmektedir. Ortaklığın sermayesi 500 YTL’dir. 220
Kömür hafriyatı (dekapaj) pazarında faaliyet gösteren ve 469.000 YTL
sermayesi olan teşebbüsün ortaklık yapısına Tablo 3’te yer verilmiştir:
Tablo 3: Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
HİSSEDAR HİSSE ORANI (%)
Birol Mutlu 34,5
Erol Mutlu 31,0
Şenol Mutlu 31,0
Muzaffer Mutlu 2,0
Fatma Mutlu 1,5
TOPLAM 100,0
05-82/1120-321
6
Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş.’nin yönetim kurulu üyeleri; Muzaffer
Mutlu (Başkan), Birol Mutlu, Erol Mutlu ve Şenol Mutlu’dan oluşmaktadır.
Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş.’nin 2004 yılı cirosu, (………..) 230
YTL’dir.
Mutlu Grubu’nun diğer bir şirketi Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş.,
akaryakıt sektöründe faaliyet göstermekte olup, 2004 yılı cirosu (………..)
YTL’dir. Teşebbüsün ortaklık yapısına Tablo 4’te yer verilmiştir:
Tablo 4: Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
HİSSEDAR HİSSE ORANI (%)
Erol Mutlu 32
Birol Mutlu 32
Şenol Mutlu 32
Muzaffer Mutlu 2
Hatice Mutlu 1
Yasemin Mutlu 1
TOPLAM 100
Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş.’nin yönetim kurulu üyeleri; Erol
Mutlu (Başkan), Birol Mutlu, Şenol Mutlu ve Muzaffer Mutlu’dan oluşmaktadır. 240
Başvuru dosyalarından, Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş. - Birol
Mutlu Ortak Girişim Grubu’nun Kayacık Tuzlası’nın ihalesine katıldığı ve 1.
sırada yer aldığı tespit edilmiştir.
Diğer yandan, Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş.’nin, Şenol Mutlu ile
ortak girişim oluşturarak Yavşan Tuzlası’nın ihalesine katıldığı ve 3. sırada yer
aldığı tespit edilmiştir.
Gerek Ortak Girişim Grubu’nun gerekse ana teşebbüsler Birol Mutlu ve 250
Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş.’nin ham tuz pazarında herhangi bir
faaliyeti, dolayısıyla pazar payı ve cirosu bulunmamaktadır.
H.1.4. Özerdemler Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
1993 yılında kurulan Özerdemler Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
sermayesi 500.000 YTL’dir. Esas olarak madencilik (kömür üretimi, kömür
satışı, mermercilik) ve kömür dekapaj pazarında faaliyet gösteren teşebbüsün
ortaklık yapısına Tablo 5’te yer verilmiştir:
260
Tablo 5: Özerdemler Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
HİSSEDAR HİSSE ORANI (%)
Salih Özerdem 35
Remzi Özerdem 47
Mustafa Öksüz 8
Semra Öksüz 8
Nuriye Özerdem 2
TOPLAM 100
05-82/1120-321
7
Özerdemler Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin yönetim kurulu üyeleri;
Salih Özerdem (Başkan), Remzi Özerdem (Bşk. Yrd.) ve Mustafa Öksüz’den
oluşmaktadır.
Teşebbüsün 2004 yılı cirosu, (………..) YTL olarak gerçekleşmiştir.
Başvuru dosyalarından, teşebbüsün Kayacık Tuzlası’nın ihalesine de katıldığı
ve 3. sırada yer aldığı tespit edilmiştir. 270
Özerdemler Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ilgili ürün pazarında
herhangi bir faaliyeti, dolayısıyla pazar payı ve cirosu bulunmamaktadır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. Mevzuat
Tuz üretim ve satışları, 1936 yılında yürürlüğe giren 3078 sayılı Tuz Kanunu
ile tekel niteliği kazanmış ve 1998 yılına kadar TEKEL bünyesinde 280
gerçekleştirilmiştir. Anılan Kanun’a dayanılarak çıkarılan 11.9.1975 tarih ve
15353 sayılı Devlet Tekeli Dışında İşletilecek Tuzlalar Hakkında Tüzük ile özel
teşebbüsler sadece, ihraç etmek ya da kimyasal madde üretiminde kendi
ihtiyaçlarını karşılamak üzere hiç işletilmemiş ya da işletilmesinden
vazgeçilmiş tuzlalarda üretim yapabilmiştir.
28.7.1998 tarihinde kabul edilen 4373 sayılı “Tuz Kanununda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun” ile yapılan değişiklik sonucu 1994 ve 1995
yıllarında kapatılan kaynak tuzlalarının gerçek veya tüzel kişilerce
işletilmelerine Bakanlar Kurulu Kararıyla izin verilerek kiralama sözleşmeleri 290
akdedilmiştir. Bir başka deyişle, Kanun değişikliği ile tuz tekeline istisnalar
getirilmiştir. 1999 yılı sonuna kadar 15 kaynak tuzlası için İşletme İzni verilmiş
olup, bu tuzlalarda 2000 yılında üretime başlanmıştır.
15.6.2001 tarihinde yürürlüğe giren 4683 sayılı “Maden Kanununda Değişiklik
Yapılmasına ve Tuz Kanununun Yürürlükten Kaldırılmasına İlişkin Kanun” ile
ise, Tuz Kanunu yürürlükten kaldırılarak tuz üretiminde tekel durumu sona
ermiş ve tuz üretimi Maden Kanunu kapsamına alınmıştır. Madenler, Devletin
hüküm ve tasarrufu altında olup içinde bulundukları arzın mülkiyetine tabi
değildir. Arama ve işletme ruhsatı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nca 300
verilmektedir.
3.5.2005 tarih ve 25716 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Maden Kanunu
Uygulama Yönetmeliği’nin Geçici Maddesine göre, Tuz Gölü’nde verilecek
ruhsat alanları, Maden İşleri Genel Müdürlüğü’nce 31 Aralık 2010 tarihine
kadar yapılacak bilimsel ve teknik çalışmalar neticesinde tespit edilecektir. Bu
çalışma sonucunda tuz üretimine uygun alanlar belirlenerek ihale edilecektir.
Ruhsat vermeye uygun tuz üretim alanları belirlenene kadar intibaklar dışında
Tuz Gölü’nde ruhsat verilmeyecektir. Başka bir ifadeyle, 2010 yılına kadar
mevcut tuzlalarda gerçekleştirilen üretim dışında Tuz Gölü’nde herhangi bir 310
şekilde üretim yapma imkanı bulunmamaktadır.
05-82/1120-321
8
Diğer yandan, 11.8.1983 tarihinde yürürlüğe giren 2872 sayılı Çevre Kanunu,
çevre korumasına ilişkin önlem ve yasaklar çerçevesinde, faaliyetleri sonucu
çevre sorunlarına yol açabilecek kurum ve kuruluşların bir “Çevresel Etki
Değerlendirme Raporu” hazırlamalarını öngörmektedir. Ayrıca, faaliyete
geçecek kurum ve kuruluşun mevzuatta öngörülen arıtma tesislerini veya
sistemlerini kurması da gerekli olup, arıtma tesis veya sistemlerini kurmayan
kurum ve kuruluşa işletme ve kullanım izni verilmemektedir.
320
2872 sayılı Çevre Kanunu ile bağlantılı olarak, 13.11.1989 tarihli Resmi
Gazete’de yayımlanan 383 sayılı Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı
Kurulmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname kapsamında kurulan Özel
Çevre Koruma Kurumu, Çevre Kanunu’nun 9. maddesi ile Özel Çevre Koruma
Bölgesi ilan edilen alanların koruma ve kullanma esaslarını belirlemektedir.
2.11.2000 tarihinde Tuz Gölü Özel Çevre Koruma Bölgesi ilan edilmiş olup,
bölgede yapılacak her türlü yapı ve tesis Çevre Bakanlığı Yüksek Çevre
Kurulu’nca belirlenecek esaslar çerçevesinde Özel Çevre Koruma Kurumu
Başkanlığı’nın izin ve denetimine tabidir.
330
H.2.2. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesine göre, belirli bir ürün ve onunla yüksek
ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını
oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için bu
ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları bakımından
benzer olmaları gerekmektedir. Tuz gerek sanayideki kullanımı gerekse insan
beslenmesindeki rolü nedeniyle ikamesi olmayan bir üründür. Bu nedenle ilgili
ürün pazarı herhangi bir işlemden geçmemiş tuz olarak tanımlanabilecek
“ham tuz pazarı” olarak belirlenmiştir. 340
H.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesine göre, coğrafi pazar belirlenirken, özellikle
ilgili mal ve hizmetlerin özellikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş
engellerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar
payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın
olup olmadığı gibi unsurlar dikkate alınır.
İlgili ürün pazarını oluşturan ham tuz esasen ulaşım maliyeti satış fiyatına 350
yakın olan bir üründür. Bununla birlikte ülke talebinin yaklaşık %75’lik bir
kısmını karşılayan göl tuzlalarından başta önemli bir sanayi bölgesi olan ve
ihtiyaç duyulan tuzun çok büyük bir kısmını tüketen Marmara bölgesi olmak
üzere, tüm Türkiye'ye tuz satışı gerçekleştirilmektedir. Diğer yandan, deniz
tuzlalarından biri olan Çamaltı Tuzlası’nın göl tuzlaları için ciddi bir rekabetçi
baskı yaratmadığı görülmektedir. Bu durumun nedeni bu tuzlada üretimin göl
tuzlalarına kıyasla daha maliyetli oluşu ve göl tuzlalarının Türkiye’nin her
yanına satış yapabilmesini sağlayan coğrafi konumları sebebiyle sahip
oldukları nakliye maliyeti avantajıdır. Göl tuzlaları ise gerek üretim kapasiteleri
gerekse üretim maliyetlerinin düşüklüğü sebebiyle Ege Bölgesi de dahil olmak 360
üzere ülkenin her yanına satış yapabilmektedir. Dolayısıyla göl tuzlaları ile
Çamaltı Tuzlası arasında tek taraflı bir rekabet ilişkisi bulunmaktadır.
05-82/1120-321
9
Bu çerçevede söz konusu dosya bakımından ilgili coğrafi pazar “Türkiye
Cumhuriyeti Sınırları Dahili” olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Kaldırım Tuzlası’na ait tuz üretim işi ile ilgili varlıkların bir bütün halinde
“işletme hakkının verilmesi” ve “satış” yöntemi ile özelleştirilmesi işlemi 370
sonucunda, Kaldırım Tuzlası’nın kontrolü el değiştireceği için, işletmenin
özelleştirme kapsamında en yüksek teklif veren ilk üç teşebbüsten herhangi
birine devredilmesi, 1998/4 sayılı Tebliğ'in 2. maddesi kapsamında bir
devralma işlemidir.
Yasal dayanağını 4054 sayılı Kanun’un 7. ve 27 (f) maddesinden alan 1998/4
sayılı Tebliğ hükümlerine göre; bir teşebbüsün ortaklık paylarının ya da diğer
hak ve araçların tümünün veya bir kısmının teşebbüsün üzerindeki kontrolü
değiştirecek ya da karar organlarını etkileyecek şekilde yahut mal veya hizmet
üretimine yönelik birimlerin özelleştirme yolu ile her türlü devrinde, Tebliğ’de 380
öngörülen diğer kriterlerin1 de karşılanması durumunda Rekabet Kurulu izni
gerekmektedir.
Kurum kayıtlarına 26.3.2003 tarih ve 798 sayı ile intikal eden ÖİB yazısında;
özelleştirme kapsamında olan TEKEL’in Tuz Sanayi İşletmeleri Müessesesi ile
Yaprak Tütün İşletmeleri ve Sanayi Müessesesi’nin satışı konusunda ihale
şartnamelerinin hazırlığına esas olacak Rekabet Kurulu görüşünün bildirilmesi
talep edilerek ön bildirimde bulunulmuştur. Yapılan inceleme sonucunda
alınan 15.5.2003 tarih ve 03-32/396-M sayılı Kurul Kararı’nda; tuz
müessesesine bağlı özelleştirme işlemlerinde, Kayacık, Kaldırım ve Yavşan 390
göl tuzlalarının birbirinden bağımsız teşebbüslere devredilmesinin rekabetçi
bir yapının tesisi için gerekli olduğu, ancak İzmir Çamaltı Tuzlası’nın
münferiden veya göl tuzlalarından herhangi birisiyle birlikte devredilmesinin
mümkün olabileceği belirtilmiştir.
Gerek Mesleki Daire Görüşü, gerekse anılan Kurul Kararı’nda vurgulandığı
üzere, özelleştirme sonrasında ham tuz pazarında TEKEL’in sahip olduğu
pazar gücünü temsil eden üç göl tuzlasının tek bir teşebbüsün kontrolüne
geçmesi ham tuz pazarındaki rekabetin tesisini önemli ölçüde engelleyecek ve
özelleştirmeden beklenen yararları en aza indirgeyecektir. Bu nedenle, ham 400
tuz pazarında özelleştirme sonrasında yeter sayıda teşebbüsün etkin olarak
faaliyet göstermesine imkan tanınması bu sektördeki rekabetin tesisi
bakımından önemlidir. Tuzun gıda dışında da sanayinin pek çok alanında girdi
olarak kullanılması göz önünde bulundurulduğunda, ham tuz pazarında
oluşacak sağlıklı rekabet koşulları ilgili olduğu diğer sektörleri de
etkileyecektir.
Özelleştirme İdaresi’nin 31.8.2005 tarihli davetiyesinde, Kaldırım, Kayacık ve
Yavşan tuzlalarının ayrı ayrı 21.1.2032 tarihine kadar tesis edilen maden
1 Ciro, pazar payı ya da hukuki veya fiili imtiyaza ilişkin.
05-82/1120-321
10
ruhsatı ve buluculuk hakları ile ayrıntıları İhale Şartnamesinde belirtilen tuz 410
üretim işi ile ilgili varlıklar bir bütün halinde “işletme hakkının verilmesi” ve
“satış” yöntemi ile ihale edileceği duyurulmuştur. Ayrıca konuyla ilgili Kurul
Kararı doğrultusunda, tuzlalardan her birinin birbirinden bağımsız
teşebbüslere devredileceği, tekliflerin bu husus göz önünde bulundurularak
verilmesi gerektiği belirtilmiştir.
1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca, özelleştirme kapsamında
gerçekleştirilecek devralmaya taraf olan teşebbüslerin ilgili ürün piyasasındaki
toplam pazar paylarının %25’i veya toplam cirolarının 25 trilyon TL’yi aşması
halinde, devralma işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Rekabet 420
Kurulu’ndan izin alınması gerekmektedir. 1998/4 sayılı Tebliğ'in 7. maddesi
ise 1997/1 sayılı Tebliğ'in bu Tebliğ'e aykırı olmayan hükümlerinin
özelleştirme yolu ile devralma işlemlerine uygulanmasına devam edileceğini
belirtmektedir.
Kaldırım Tuzlası’nın cirosu (………..) YTL olmasına rağmen, ilgili ürün
pazarında pazar payı %(…..) olup, 1998/4 sayılı Tebliğ'de belirtilen ciro
eşiğini tek başına aşmaktadır. Bu yönüyle işlem, 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesi uyarınca izne tabidir.
430
İhaleye en yüksek teklif veren her üç teşebbüsün de ham tuz pazarında
herhangi bir faaliyeti, dolayısıyla ilgili pazarda payı ve cirosu
bulunmamaktadır. Bu nedenle Kaldırım Tuzlası’nın üç teşebbüsten herhangi
biri tarafından devralınması yoğunlaşma yaratan bir işlem niteliği
taşımamaktadır. Dolayısıyla, söz konusu devralma işlemi 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesi anlamında herhangi bir hakim durum yaratmamakta
veya hakim durumu daha da güçlendirmemektedir.
Bu noktada dikkat edilmesi gereken husus, teşebbüslerin diğer göl tuzlaları
ihalelerine katılıp katılmadığıdır. Kaldırım Tuzlası’na teklif veren 440
teşebbüslerden birinin, Kayacık ya da Yavşan Tuzlalarına teklif veren
teşebbüslerden biri olması ve ikinci, hatta üçüncü bir tuzlayı daha devralma
ihtimalinin doğması halinde yukarıda da belirtildiği gibi, ham tuz pazarındaki
rekabetin tesisi önemli ölçüde engellenecek ve özelleştirmeden beklenen
yararlar en aza indirgenecektir. Bu itibarla, teşebbüslerin ayrı ayrı incelenmesi
gerekmektedir.
Koyuncu Nak. Paz. ve Tic. A.Ş. diğer tuzla ihalelerine katılmadığı için bu
yönde bir risk söz konusu değildir. Sonuç olarak Kaldırım Tuzlası’nın anılan
teşebbüse devri, Kanun’un 7. maddesine aykırılık teşkil etmemektedir. 450
Ancak, Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim
Grubu, Kayacık Tuzlası ihalesinde 1. sırada yer almıştır. Ortak Girişim
Grubu’nun Kayacık Tuzlası’nı alma olasılığı yüksektir. Diğer yandan, aynı
gruba dahil Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş.’nin her iki şirketin de
ortağı ve yönetim kurulu üyesi olan Şenol Mutlu ile ortak girişim oluşturarak
Yavşan Tuzlası’nın ihalesine katıldığı ve 3. sırada yer aldığı tespit edilmiştir.
05-82/1120-321
11
Bu nedenle, Kaldırım ile Kayacık ve/veya Yavşan Tuzlalarının aynı
teşebbüsün kontrolüne geçmesi, özelleştirmeden beklenen yararları en aza 460
indirgeme riski taşımaktadır. Göl tuzlalarının coğrafi konumu sebebiyle
Türkiye’nin her yanına satış yapabiliyor olmaları, tüm Türkiye ham tuz
ihtiyacını karşılayabilecek kapasitelere sahip olmaları ve göl tuzlalarında
deniz, kaya ve kaynak tuzlalarına kıyasla düşük maliyetlerle üretim
yapılabilmesi hususları dikkate alındığında, birden fazla göl tuzlasının tek
teşebbüs tarafından kontrol edilmesi 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
anlamında hakim durum yaratma olasılığı taşımaktadır.
Dolayısıyla, Kayacık ve Yavşan Tuzlaları ihalelerinin Kaldırım Tuzlası’nın
ihalesinden önce sonuçlanması ve Mutlu Grubu’nun herhangi birini kazanması 470
halinde, Kaldırım Tuzlası’nın Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş. - Birol
Mutlu Ortak Girişim Grubu tarafından devralınmasına izin verilemeyecektir.
Diğer bir teklif veren Özerdemler Madencilik San. ve Tic. A.Ş. açısından
durum incelendiğinde, teşebbüsün Kayacık Tuzlası’nın ihalesine de katıldığı
ve 2. sırada yer aldığı tespit edilmiştir.
Yukarıda belirtilen gerekçelerle, Kayacık Tuzlası’nın ihalesinin Kaldırım
Tuzlası’nın ihalesinden önce sonuçlanması ve Özerdemler Madencilik Sanayi
ve Ticaret A.Ş.’nin Kayacık Tuzlası ihalesini kazanması halinde, Kaldırım 480
Tuzlası’nın Özerdemler Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından
devralınmasına izin verilemeyecektir.
Nitekim İhale Şartnamesi’nde de tuzlalardan her birinin birbirinden bağımsız
teşebbüslere devredileceği, tekliflerin bu husus göz önünde bulundurularak
verilmesi gerektiği belirtilmiştir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre: 490
- Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.’nin Kaldırım Tuz
İşletmesi Müdürlüğü tarafından işletilen Kaldırım Tuzlası’nın, Koyuncu Nakliye
Pazarlama ve Tic. A.Ş., Özmutlu Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu
Ortak Girişim Grubu ve Özerdemler Madencilik San. ve Tic. A.Ş.
teşebbüslerinden herhangi biri tarafından özelleştirme yoluyla devralınması
işleminin, 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu’nun
iznine tabi olduğuna,
- Kaldırım Tuzlası ihalesinin Kayacık ve Yavşan Tuzlalarına ilişkin ihalelerden 500
önce sonuçlanması halinde; en yüksek teklif veren üç teşebbüsten herhangi
biri tarafından gerçekleştirilecek muhtemel devralma neticesinde, 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesi hükmü çeçevesinde yeni bir hakim durum yaratılması ya
da mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin söz konusu olmayacağına, bu
nedenle işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığına,
- Ancak, Kayacık Tuzlası ihalesinin daha önce sonuçlanması ve Özmutlu
Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu veya
05-82/1120-321
12
Özerdemler Madencilik San. ve Tic. A.Ş. teşebbüslerinden birinin ihaleyi
kazanması halinde, kazanan teşebbüsün Kaldırım Tuzlası’nın da kontrolünü 510
elde etmesi 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum
yaratma olasılığı taşıdığından, Kaldırım Tuzlası’nın Özmutlu Madencilik İnşaat
ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu veya Özerdemler Madencilik
San. ve Tic. A.Ş. tarafından devralınmasına izin verilemeyeceğine,
- Aynı biçimde, Yavşan Tuzlası ihalesinin daha önce sonuçlanması ve Mutlu
Grubu’na dahil Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Tic. A.Ş. - Şenol Mutlu Ortak
Girişim Grubu’nun ihaleyi kazanması halinde, bu teşebbüsün Kaldırım
Tuzlası’nın da kontrolünü elde etmesi 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
anlamında hakim durum yaratma olasılığı taşıdığından, Kaldırım Tuzlası’nın 520
Özmutlu Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu
tarafından devralınmasına izin verilemeyeceğine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy