Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-126 (Özelleştirme)
Karar Sayısı : 05-82/1121- 322
Karar Tarihi : 8.12.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B.RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Neşe Nur YAZGAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - T.C. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No:80 20
Kurtuluş / Ankara
D. TARAFLAR : - T.C. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No:80
Kurtuluş / Ankara
- Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.
Atatürk Bulv. No: 27 Unkapanı 34083 İstanbul
- Özmutlu Madencilik San. İnş. ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu 30
Ortak Girişim Grubu
Halil Sezai Erkut Cad. No: 8 Etlik Ankara
- Özerdemler Madencilik San. ve Tic. A.Ş.
Çukurambar Mah. 42. Cad. 467. Sok. 5/2 Yasemin Apt.
Çankaya Ankara
- YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. - İzgi Yapı Taahhüt
Madencilik Sanayi Ticaret Ltd. Şti.
Vedat Dalokay Cad. No: 112 G.O.P. Ankara 40
E. DOSYA KONUSU: Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri
A.Ş.’nin Kayacık Tuz İşletmesi Müdürlüğü tarafından işletilen Kayacık
Tuzlası’na ait tuz üretim işi ile ilgili varlıkların “işletme hakkının
verilmesi” ve “satış” yöntemleri ile bir bütün halinde özelleştirme
yoluyla devredilmesi işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri
A.Ş.’nin Tuz Sanayi İşletmeleri Müessesesi ile Yaprak Tütün İşletmeleri ve
Sanayi Müessesesi’nin özelleştirilmesi ile ilgili olarak, 1998/4 sayılı 50
05-82/1121-322
2
"Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin
Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip
Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Rekabet Kurulu Tebliği"nin 4. maddesi
uyarınca, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) 26.3.2003 tarih, 798 sayı ile
önbildirimde bulunmuştur. Yapılan inceleme sonucu düzenlenen 21.4.2003
tarih ve 916 sayılı Mesleki Daire Görüşü ile ÖİB’nin tuz ile ilgili görüşlerini
bildiren yazısı, 12.5.2003 tarih, REK.0.07.00.00/65 sayılı Başkanlık önergesi
ile 03-32 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek ele alınmış ve 15.5.2003 tarih,
03-32/396-M sayılı Kararı’nda tuz müessesesine bağlı özelleştirme
işlemlerinde, Kayacık, Kaldırım ve Yavşan göl tuzlalarının birbirinden 60
bağımsız teşebbüslere devredilmesinin rekabetçi bir yapının tesisi için gerekli
olduğu, ancak İzmir Çamaltı Tuzlası’nın münferiden veya göl tuzlalarından
herhangi birisiyle birlikte devredilmesinin mümkün olabileceği karara
bağlanmıştır.
Kurum kayıtlarına 10.11.2005 tarih, 7911 sayı ile giren ve en son 23.11.2005
tarih, 8316 sayı ile eksiklikleri tamamlanan nihai bildirimde ise, TEKEL’in
Kaldırım Tuz İşletmesi Müdürlüğü tarafından işletilen Kayacık Tuzlası’na ait
tuz üretim işi ile ilgili varlıkların “işletme hakkının verilmesi” ve “satış”
yöntemleri ile bir bütün halinde özelleştirildiği bildirilerek ihalede teklif veren 70
teşebbüslerin 1998/4 sayılı Tebliğ bakımından değerlendirilmesi talep
edilmiştir. Anılan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Tebliğ’in
ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 1.12.2005 tarih
ve 2005-3-126/ÖN-05-PU sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 5.12.2005
tarih ve REK.0.07.00.00-120/280 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-82 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; 80
Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.’nin Kayacık Tuz
İşletmesi Müdürlüğü tarafından işletilen Kayacık Tuzlası’nın, Özmutlu
Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu,
Özerdemler Madencilik San. ve Tic. A.Ş. ve YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret
A.Ş. - İzgi Yapı ve Maden San. ve Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu
teşebbüslerinden herhangi biri tarafından özelleştirme yoluyla
devralınması işleminin, 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma
işlemi niteliği taşıdığı,
90
Kayacık Tuzlası’nın ham tuz pazarındaki pazar payı itibarıyla, 1998/4
Tebliğ’in 5. maddesi anlamında izne tabi olduğu,
Kayacık Tuzlası ihalesinin Kaldırım ve Yavşan Tuzlalarına ilişkin
ihalelerden önce sonuçlanması halinde; en yüksek teklif veren üç
teşebbüsten herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek muhtemel devralma
işlemi neticesinde, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi hükmü çerçevesinde
yeni bir hakim durum yaratılması, ya da mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesinin söz konusu olmayacağı, bu nedenle işleme izin
verilebileceği, 100
05-82/1121-322
3
Ancak, Kaldırım Tuzlası ihalesinin daha önce sonuçlanması ve Özmutlu
Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu veya
Özerdemler Madencilik San. ve Tic. A.Ş. teşebbüslerinden birinin ihaleyi
kazanması halinde, kazanan teşebbüsün Kayacık Tuzlası’nın da
kontrolünü elde etmesi 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim
durum yaratma olasılığı taşıdığından, Kayacık Tuzlası’nın Özmutlu
Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu veya
Özerdemler Madencilik San. ve Tic. A.Ş. tarafından devralınmasına izin
verilemeyeceği, 110
Aynı biçimde, Yavşan Tuzlası ihalesinin daha önce sonuçlanması ve Mutlu
Grubuna dahil Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Tic. A.Ş. - Şenol Mutlu
Ortak Girişim Grubu veya YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. - İzgi Yapı ve
Maden San. ve Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu’ndan birinin ihaleyi
kazanması halinde, kazanan teşebbüsün Kayacık Tuzlası’nın da
kontrolünü elde etmesi 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim
durum yaratma olasılığı taşıdığından, Kayacık Tuzlası’nın Özmutlu
Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu veya YDA
İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. - İzgi Yapı ve Maden San. ve Tic. Ltd. Şti. 120
Ortak Girişim Grubu tarafından devralınmasına izin verilemeyeceği
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. (TEKEL)
130
TEKEL Tuz Sanayii Müessesesi (TEKEL Tuz), TEKEL’e bağlı alt birim olarak
faaliyetini sürdürmektedir. Tuzlalar, TEKEL’in Tuz Sanayi Müessesesi’ne bağlı
olup, münhasıran TEKEL’in kontrolünde bulunmaktadır. TEKEL’in Ana
Sözleşmesi uyarınca, TEKEL Yönetim Kurulu altında görev yapan İcra
Komitesi, TEKEL Tuz’un en üst düzeydeki karar organıdır. TEKEL Tuz’un
başında bulunan Genel Müdür aynı zamanda, İcra Komitesi’nin üyesidir.
TEKEL’in sermayesi 300.000.000 YTL olup, sermayesinin 233.000.000 YTL’si
ödenmiştir. TEKEL, 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun
(4046 sayılı Kanun) çerçevesinde, 5.2.2001 tarih ve 2001/06 sayılı 140
Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) Kararı ile özelleştirme kapsam ve
programına alınmıştır. TEKEL’in %100’ü Özelleştirme İdaresi’ne aittir.
Deniz ve göl tuzlacılığının öne çıktığı Türkiye pazarında TEKEL Tuz, ham tuz
üretiminde lider konumdadır. Ham tuz üretiminin yanı sıra TEKEL Tuz
bünyesinde yer alan Çamaltı Tuzlası’nda yıkanmış tuz üretimi
gerçekleştirilmektedir. TEKEL Tuz halihazırda iki deniz (Çamaltı, Ayvalık), üç
göl (Yavşan, Kaldırım, Kayacık) olmak üzere, toplam beş tuzlada üretim
faaliyetinde bulunmaktadır. TEKEL Tuz bünyesindeki Çankırı, Sekili, Tuzluca
ve Kağızman tuzlalarının özelleştirme çalışmaları 2002 yılında başlamıştır. 150
05-82/1121-322
4
Çankırı Tuzlası’nın satış işlemleri 2003 yılında, Sekili ve Tuzluca Tuzlası’nın
2004 yılında, Kristal Tuz ve Kağızman Tuzlası’nın ise satış işlemi 2005 yılı
içerisinde tamamlanmıştır.
Göl, deniz, kaynak ve kaya tuzlalarında üretim maliyetleri önemli ölçüde
farklılaşmaktadır. Göl tuzlalarında tuz oluşumu iklim koşullarının etkisiyle
kendiliğinden gerçekleşmekte ve tuzun toplanması işlemi makineler
aracılığıyla düşük maliyetle gerçekleştirilebilmektedir. Buna karşılık kaynak ve
kaya tuzlalarında üretimin emek yoğun bir şekilde gerçekleştiriliyor olması
nedeniyle üretim maliyetinin göl tuzlalarına nazaran 7 kat, deniz tuzlalarına 160
nazaran 4 kat daha fazla olduğu görülmektedir. Türkiye’de görünür kaya tuzu
rezervlerinin yaklaşık 1 milyar ton gibi bir büyüklüğe ulaşmasına karşın deniz
ve göl tuzlalarında üretimin görece düşük maliyetlerle yapılması nedeniyle
yüksek miktardaki kaya tuzu rezervinin değerlendirilmesi mümkün
olmamaktadır. Deniz tuzlalarında ise suyun denizden havuzlara
pompalanması ve havuzların bakım maliyeti nedeniyle üretim, göl tuzlalarına
kıyasla yaklaşık 3 kat fazla maliyetle gerçekleştirilebilmektedir.
Tekel bünyesinde bulunan tuzlalar Türkiye toplam tuz tüketiminin yaklaşık
%95’ini, sadece göl tuzlaları ise (……….) ton üretim kapasitesi ile yaklaşık 170
%65’ini karşılama imkanına sahiptir. Tekel bünyesinde bulunan tuzlaların yıllar
itibarıyla üretim ve satış miktarları ile son iki yılın pazar paylarına Tablo 1’de
yer verilmiştir:
Tablo 1: TEKEL Tuz Üretim ve Satış Miktarları ile Pazar Payları
2003 2004
Üretim (ton) Satış (ton) Pazar
Payı (%)
Üretim
(ton)
Satış
(ton)
Pazar
Payı (%)
Çamaltı 543.410 274.185 13,71 (…….) (…….) (…….)
Ayvalık 13.122 12.466 0,63 (…….) (…….) (…….)
Deniz Toplam 556.532 286.851 14,34 (…….) (…….) (…….)
Kaldırım 551.178 540.934 27,02 (…….) (…….) (…….)
Kayacık 621.702 632.760 31,61 (…….) (…….) (…….)
Yavşan 600.150 541.019 27,03 (…….) (…….) (…….)
Göl Toplam 1.673.030 1.714.713 85,66 (…….) (…….) (…….)
TOPLAM 2.229.562 2.001.384 100,00 (…….) (…….) 100,00
* Kaya ve kaynak tuzlalarının payları çok küçük olduğu için hesaba katılmamıştır.
Kaynak: Tekel
Kayacık Tuzlası, Tuz Gölü’nde işletilen tuzlalar içerisinde en yeni olan ve
tabiat şartlarından en az etkilenen tuzladır. Üretim, dört adet kristalizasyon 180
havuzunda dönüşümlü olarak yapılmakta ve tuz toplanan kristalizasyon
havuzları bir sonraki yıl bekletilmektedir. İşletmenin üretim kapasitesi (…….)
ton/yıl olup, 2004 yılı üretimi yaklaşık (………..) ton düzeyinde gerçekleşmiştir.
Kayacık Tuzlası’ndan yapılan tüm satışlar, TEKEL’in belirlediği kurum içi fiyat
üzerinden TEKEL Pazarlama ve Dağıtım’a devredilmek suretiyle
gerçekleştirilmektedir. Tuzun iç satış fiyatı, maliyet bedelleri, dönem giderleri
05-82/1121-322
5
ve kârdan oluşmaktadır. İşletmenin 2004 yılı cirosu (net satışlar) (………) YTL
olarak gerçekleşmiş olup, pazar payı yaklaşık % (……..) seviyesindedir.
190
Kayacık Tuzlası’na en yüksek üç teklifi veren teşebbüslerin değerlendirilmesi
aşağıda yapılmıştır.
H.1.2. Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş. - Birol Mutlu Ortak
Girişim Grubu
Kayacık Tuzlası’nın özelleştirilmesi için müştereken teklif vermek üzere
kurulan Ortak Girişim Grubu Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş. ve
Birol Mutlu’dan oluşmaktadır. Ortak Girişim’de Birol Mutlu’nun payı %99 iken,
Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş.’nin payı %1’dir. Ortak Girişim 200
Grubu’nu Birol Mutlu ve Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş. Yön. Kur.
Bşk. Muzaffer Mutlu temsil etmektedir. Ortaklığın sermayesi 500 YTL’dir.
Kömür hafriyatı (dekapaj) pazarında faaliyet gösteren ve 469.000 YTL
sermayesi olan teşebbüsün ortaklık yapısına Tablo 2’de yer verilmiştir:
Tablo 2: Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
HİSSEDAR HİSSE ORANI (%)
Birol Mutlu 34,5
Erol Mutlu 31,0
Şenol Mutlu 31,0
Muzaffer Mutlu 2,0
Fatma Mutlu 1,5
TOPLAM 100,0
Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş.’nin yönetim kurulu üyeleri; Muzaffer
Mutlu (Başkan), Birol Mutlu, Erol Mutlu ve Şenol Mutlu’dan oluşmaktadır. 210
Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş.’nin 2004 yılı cirosu, (………..)
YTL’dir.
Mutlu Grubu’nun diğer bir şirketi Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş.,
akaryakıt sektöründe faaliyet göstermekte olup, 2004 yılı cirosu (………….)
YTL’dir. Teşebbüsün ortaklık yapısına Tablo 3’te yer verilmiştir:
Tablo 3: Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
HİSSEDAR HİSSE ORANI (%)
Erol Mutlu 32
Birol Mutlu 32
Şenol Mutlu 32
Muzaffer Mutlu 2
Hatice Mutlu 1
Yasemin Mutlu 1
TOPLAM 100
220
05-82/1121-322
6
Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş.’nin yönetim kurulu üyeleri; Erol
Mutlu (Başkan), Birol Mutlu, Şenol Mutlu ve Muzaffer Mutlu’dan oluşmaktadır.
Dosya mevcudundan, Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş. - Birol Mutlu
Ortak Girişim Grubu’nun Kaldırım Tuzlası’nın ihalesine katıldığı ve 2. sırada
yer aldığı anlaşılmaktadır.
Diğer yandan, Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Ticaret A.Ş.’nin, Şenol Mutlu ile 230
ortak girişim oluşturarak Yavşan Tuzlası’nın ihalesine katıldığı ve 3. sırada yer
aldığı tespit edilmiştir.
Gerek Ortak Girişim Grubu’nun gerekse ana teşebbüsler Birol Mutlu ve
Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş.’nin ham tuz pazarında herhangi bir
faaliyeti, dolayısıyla pazar payı ve cirosu bulunmamaktadır.
H.1.3. Özerdemler Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
1993 yılında kurulan Özerdemler Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin 240
sermayesi 500.000 YTL’dir. Esas olarak madencilik (kömür üretimi, kömür
satışı, mermercilik) ve kömür dekapaj pazarında faaliyet gösteren teşebbüsün
ortaklık yapısına Tablo 4’te yer verilmiştir:
Tablo 4: Özerdemler Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
HİSSEDAR HİSSE ORANI (%)
Salih Özerdem 35
Remzi Özerdem 47
Mustafa Öksüz 8
Semra Öksüz 8
Nuriye Özerdem 2
TOPLAM 100
Özerdemler Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin yönetim kurulu üyeleri;
Salih Özerdem (Başkan), Remzi Özerdem (Bşk. Yrd.) ve Mustafa Öksüz’den
oluşmaktadır.
250
Teşebbüsün 2004 yılı cirosu, (…………) YTL olarak gerçekleşmiştir.
Dosya mevcudundan, teşebbüsün Kaldırım Tuzlası’nın ihalesine de katıldığı
ve 3. sırada yer aldığı tespit edilmiştir.
Özerdemler Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ilgili ürün pazarında
herhangi bir faaliyeti, dolayısıyla pazar payı ve cirosu bulunmamaktadır.
H.1.4. YDA İnşaat San. ve Tic. A.Ş. - İzgi Yapı ve Maden San. Tic. Ltd. Şti.
Ortak Girişim Grubu 260
Yavşan ve Kayacık Tuzlalarının özelleştirilmesi ihalelerine katılmak üzere
YDA İnşaat San. ve Tic. A.Ş. ile İzgi Yapı ve Maden San. Tic. Ltd. Şti.
arasında ortak girişim kurulmuştur.
05-82/1121-322
7
İnşaat ve taahhüt işleri ile iştigal eden YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
sermayesi 10.000.000 YTL’dir. Teşebbüsün ortaklık yapısına Tablo 5’te yer
verilmiştir:
Tablo 5: YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı 270
HİSSEDAR HİSSE ORANI (%)
Hüseyin Arslan 48
Cüneyt Arslan 48
Melikhan Cüneyt Arslan 1
Emirhan Yaşar Arslan 1
Yaşar Arslan 2
TOPLAM 100
YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin yönetim kurulu üyeleri; Hüseyin Arslan
(Başkan), Cüneyt Arslan (Bşk. Yrd.) ve Tahsin Sezgel’den oluşmaktadır.
Teşebbüsün 2004 yılı cirosu, (……………) YTL olarak gerçekleşmiştir.
Ortak girişimin diğer teşebbüsü İzgi Yapı ve Maden San. ve Tic. Ltd. Şti.,
inşaat ve taahhüt işleriyle iştigal etmektedir. Teşebbüsün büyük hissedarı
Mehmet Adil Çolpan (%90) iken diğer hissedarı Akif Çolpan (%10)’dır. Şirket
Müdürlüğü Mehmet Adil Çolpan tarafından yürütülmektedir. Teşebbüsün 2004
yılı cirosu (…………….) YTL’dir. 280
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, teşebbüsün Yavşan Tuzlası’nın
ihalesine de katıldığı ve 2. sırada yer aldığı tespit edilmiştir.
YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. - İzgi Yapı ve Maden San. ve Tic. Ltd. Şti.
Ortak Girişim Grubu’nun gerek ortak girişim olarak gerekse ana teşebbüsler
olarak ham tuz pazarında herhangi bir faaliyeti, dolayısıyla ilgili pazarda payı
ve cirosu bulunmamaktadır.
H.2. İlgili Pazar 290
H.2.1. Mevzuat
Tuz üretim ve satışları, 1936 yılında yürürlüğe giren 3078 sayılı Tuz Kanunu
ile tekel niteliği kazanmış ve 1998 yılına kadar TEKEL bünyesinde
gerçekleştirilmiştir. Anılan Kanun’a dayanılarak çıkarılan 11.9.1975 tarih ve
15353 sayılı Devlet Tekeli Dışında İşletilecek Tuzlalar Hakkında Tüzük ile özel
teşebbüsler sadece, ihraç etmek ya da kimyasal madde üretiminde kendi
ihtiyaçlarını karşılamak üzere hiç işletilmemiş ya da işletilmesinden
vazgeçilmiş tuzlalarda üretim yapabilmiştir. 300
28.7.1998 tarihinde kabul edilen 4373 sayılı “Tuz Kanununda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun” ile yapılan değişiklik sonucu 1994 ve 1995
yıllarında kapatılan kaynak tuzlalarının gerçek veya tüzel kişilerce
işletilmelerine Bakanlar Kurulu Kararıyla izin verilerek kiralama sözleşmeleri
akdedilmiştir. Bir başka deyişle, Kanun değişikliği ile tuz tekeline istisnalar
getirilmiştir. 1999 yılı sonuna kadar 15 kaynak tuzlası için İşletme İzni verilmiş
olup, bu tuzlalarda 2000 yılında üretime başlanmıştır.
05-82/1121-322
8
15.6.2001 tarihinde yürürlüğe giren 4683 sayılı “Maden Kanununda Değişiklik 310
Yapılmasına ve Tuz Kanununun Yürürlükten Kaldırılmasına İlişkin Kanun” ile
ise, Tuz Kanunu yürürlükten kaldırılarak tuz üretiminde tekel durumu sona
ermiş ve tuz üretimi Maden Kanunu kapsamına alınmıştır. Madenler, Devletin
hüküm ve tasarrufu altında olup içinde bulundukları arzın mülkiyetine tabi
değildir. Arama ve işletme ruhsatı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nca
verilmektedir.
3.5.2005 tarih ve 25716 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Maden Kanunu
Uygulama Yönetmeliği’nin Geçici Maddesine göre, Tuz Gölü’nde verilecek
ruhsat alanları, Maden İşleri Genel Müdürlüğü’nce 31 Aralık 2010 tarihine 320
kadar yapılacak bilimsel ve teknik çalışmalar neticesinde tespit edilecektir. Bu
çalışma sonucunda tuz üretimine uygun alanlar belirlenerek ihale edilecektir.
Ruhsat vermeye uygun tuz üretim alanları belirlenene kadar intibaklar dışında
Tuz Gölü’nde ruhsat verilmeyecektir. Başka bir ifadeyle, 2010 yılına kadar
mevcut tuzlalarda gerçekleştirilen üretim dışında Tuz Gölü’nde herhangi bir
şekilde üretim yapma imkanı bulunmamaktadır.
Diğer yandan, 11.8.1983 tarihinde yürürlüğe giren 2872 sayılı Çevre Kanunu,
çevre korumasına ilişkin önlem ve yasaklar çerçevesinde, faaliyetleri sonucu
çevre sorunlarına yol açabilecek kurum ve kuruluşların bir “Çevresel Etki 330
Değerlendirme Raporu” hazırlamalarını öngörmektedir. Ayrıca, faaliyete
geçecek kurum ve kuruluşun mevzuatta öngörülen arıtma tesislerini veya
sistemlerini kurması da gerekli olup, arıtma tesis veya sistemlerini kurmayan
kurum ve kuruluşa işletme ve kullanım izni verilmemektedir.
2872 sayılı Çevre Kanunu ile bağlantılı olarak, 13.11.1989 tarihli Resmi
Gazete’de yayımlanan 383 sayılı Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı
Kurulmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname kapsamında kurulan Özel
Çevre Koruma Kurumu, Çevre Kanunu’nun 9. maddesi ile Özel Çevre Koruma
Bölgesi ilan edilen alanların koruma ve kullanma esaslarını belirlemektedir. 340
2.11.2000 tarihinde Tuz Gölü Özel Çevre Koruma Bölgesi ilan edilmiş olup,
bölgede yapılacak her türlü yapı ve tesis Çevre Bakanlığı Yüksek Çevre
Kurulu’nca belirlenecek esaslar çerçevesinde Özel Çevre Koruma Kurumu
Başkanlığı’nın izin ve denetimine tabidir.
H.2.2. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesine göre, belirli bir ürün ve onunla yüksek
ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını
oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için bu 350
ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları bakımından
benzer olmaları gerekmektedir. Tuz gerek sanayideki kullanımı gerekse insan
beslenmesindeki rolü nedeniyle ikamesi olmayan bir üründür. Bu nedenle ilgili
ürün pazarı herhangi bir işlemden geçmemiş tuz olarak tanımlanabilecek
“ham tuz pazarı” olarak belirlenmiştir.
05-82/1121-322
9
H.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
360
1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesine göre, coğrafi pazar belirlenirken, özellikle
ilgili mal ve hizmetlerin özellikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş
engellerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar
payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın
olup olmadığı gibi unsurlar dikkate alınır.
İlgili ürün pazarını oluşturan ham tuz esasen ulaşım maliyeti satış fiyatına
yakın olan bir üründür. Bununla birlikte ülke talebinin yaklaşık %75’lik bir
kısmını karşılayan göl tuzlalarından başta önemli bir sanayi bölgesi olan ve
ihtiyaç duyulan tuzun çok büyük bir kısmını tüketen Marmara bölgesi olmak 370
üzere, tüm Türkiye'ye tuz satışı gerçekleştirilmektedir. Diğer yandan, deniz
tuzlalarından biri olan Çamaltı Tuzlası’nın göl tuzlaları için ciddi bir rekabetçi
baskı yaratmadığı görülmektedir. Bu durumun nedeni bu tuzlada üretimin göl
tuzlalarına kıyasla daha maliyetli oluşu ve göl tuzlalarının Türkiye’nin her
yanına satış yapabilmesini sağlayan coğrafi konumları sebebiyle sahip
oldukları nakliye maliyeti avantajıdır. Göl tuzlaları ise gerek üretim kapasiteleri
gerekse üretim maliyetlerinin düşüklüğü sebebiyle Ege Bölgesi de dahil olmak
üzere ülkenin her yanına satış yapabilmektedir. Dolayısıyla göl tuzlaları ile
Çamaltı Tuzlası arasında tek taraflı bir rekabet ilişkisi bulunmaktadır.
380
Bu çerçevede söz konusu dosya bakımından ilgili coğrafi pazar “Türkiye
Cumhuriyeti Sınırları Dahili” olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Kayacık Tuzlası’na ait tuz üretim işi ile ilgili varlıkların bir bütün halinde
“işletme hakkının verilmesi” ve “satış” yöntemi ile özelleştirilmesi işlemi
sonucunda, Kayacık Tuzlası’nın kontrolü el değiştireceği için, işletmenin
özelleştirme kapsamında en yüksek teklif veren ilk üç teşebbüsten herhangi
birine devredilmesi, 1998/4 sayılı Tebliğ'in 2. maddesi kapsamında bir 390
devralma işlemidir.
Yasal dayanağını 4054 sayılı Kanun’un 7. ve 27 (f) maddesinden alan 1998/4
sayılı Tebliğ hükümlerine göre; bir teşebbüsün ortaklık paylarının ya da diğer
hak ve araçların tümünün veya bir kısmının teşebbüsün üzerindeki kontrolü
değiştirecek ya da karar organlarını etkileyecek şekilde yahut mal veya hizmet
üretimine yönelik birimlerin özelleştirme yolu ile her türlü devrinde, Tebliğ’de
öngörülen diğer kriterlerin1 de karşılanması durumunda Rekabet Kurulu izni
gerekmektedir.
400
Kurum kayıtlarına 26.3.2003 tarih ve 798 sayı ile intikal eden ÖİB yazısında;
özelleştirme kapsamında olan TEKEL’in Tuz Sanayi İşletmeleri Müessesesi ile
Yaprak Tütün İşletmeleri ve Sanayi Müessesesi’nin satışı konusunda ihale
şartnamelerinin hazırlığına esas olacak Rekabet Kurulu görüşünün bildirilmesi
talep edilerek ön bildirimde bulunulmuştur. Yapılan inceleme sonucunda
1 Ciro, pazar payı ya da hukuki veya fiili imtiyaza ilişkin.
05-82/1121-322
10
alınan 15.5.2003 tarih ve 03-32/396-M sayılı Kurul Kararı’nda; tuz
müessesesine bağlı özelleştirme işlemlerinde, Kayacık, Kaldırım ve Yavşan
göl tuzlalarının birbirinden bağımsız teşebbüslere devredilmesinin rekabetçi
bir yapının tesisi için gerekli olduğu, ancak İzmir Çamaltı Tuzlası’nın
münferiden veya göl tuzlalarından herhangi birisiyle birlikte devredilmesinin 410
mümkün olabileceği belirtilmiştir.
Gerek Mesleki Daire Görüşü, gerekse anılan Kurul Kararı’nda vurgulandığı
üzere, özelleştirme sonrasında ham tuz pazarında TEKEL’in sahip olduğu
pazar gücünü temsil eden üç göl tuzlasının tek bir teşebbüsün kontrolüne
geçmesi ham tuz pazarındaki rekabetin tesisini önemli ölçüde engelleyecek ve
özelleştirmeden beklenen yararları en aza indirgeyecektir. Bu nedenle, ham
tuz pazarında özelleştirme sonrasında yeter sayıda teşebbüsün etkin olarak
faaliyet göstermesine imkan tanınması bu sektördeki rekabetin tesisi
bakımından önemlidir. Tuzun gıda dışında da sanayinin pek çok alanında girdi 420
olarak kullanılması göz önünde bulundurulduğunda, ham tuz pazarında
oluşacak sağlıklı rekabet koşulları ilgili olduğu diğer sektörleri de
etkileyecektir.
Özelleştirme İdaresi’nin 31.8.2005 tarihli davetiyesinde, Kaldırım, Kayacık ve
Yavşan tuzlalarının ayrı ayrı 21.1.2032 tarihine kadar tesis edilen maden
ruhsatı ve buluculuk hakları ile ayrıntıları İhale Şartnamesinde belirtilen tuz
üretim işi ile ilgili varlıklar bir bütün halinde “işletme hakkının verilmesi” ve
“satış” yöntemi ile ihale edileceği duyurulmuştur. Ayrıca konuyla ilgili Kurul
Kararı doğrultusunda, tuzlalardan her birinin birbirinden bağımsız 430
teşebbüslere devredileceği, tekliflerin bu husus göz önünde bulundurularak
verilmesi gerektiği belirtilmiştir.
1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca, özelleştirme kapsamında
gerçekleştirilecek devralmaya taraf olan teşebbüslerin ilgili ürün piyasasındaki
toplam pazar paylarının %25’i veya toplam cirolarının 25 trilyon TL’yi aşması
halinde, devralma işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Rekabet
Kurulu’ndan izin alınması gerekmektedir. 1998/4 sayılı Tebliğ'in 7. maddesi
ise 1997/1 sayılı Tebliğ'in bu Tebliğ'e aykırı olmayan hükümlerinin
özelleştirme yolu ile devralma işlemlerine uygulanmasına devam edileceğini 440
belirtmektedir.
Kayacık Tuzlası’nın cirosu (…………..) YTL olmasına rağmen, ilgili ürün
pazarında pazar payı %(……) olup, 1998/4 sayılı Tebliğ'de belirtilen ciro
eşiğini tek başına aşmaktadır. Bu yönüyle işlem, 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesi uyarınca izne tabidir.
İhaleye en yüksek teklif veren her üç teşebbüsün de ham tuz pazarında
herhangi bir faaliyeti, dolayısıyla ilgili pazarda payı ve cirosu
bulunmamaktadır. Bu nedenle Kayacık Tuzlası’nın üç teşebbüsten herhangi 450
biri tarafından devralınması yoğunlaşma yaratan bir işlem niteliği
taşımamaktadır. Dolayısıyla söz konusu devralma işlemi 4054 sayılı Kanun’un
7. maddesi anlamında herhangi bir hakim durum yaratmamakta veya hakim
durumu daha da güçlendirmemektedir.
05-82/1121-322
11
Bu noktada dikkat edilmesi gereken husus, teşebbüslerin diğer göl tuzlaları
ihalelerine katılıp katılmadığıdır. Kayacık Tuzlası’na teklif veren
teşebbüslerden birinin, Kaldırım ya da Yavşan Tuzlalarına teklif veren
teşebbüslerden biri olması ve ikinci, hatta üçüncü bir tuzlayı daha devralma
ihtimalinin doğması halinde yukarıda da belirtildiği gibi, ham tuz pazarındaki 460
rekabetin tesisi önemli ölçüde engellenecek ve özelleştirmeden beklenen
yararlar en aza indirgenecektir. Bu itibarla, teşebbüslerin ayrı ayrı incelenmesi
gerekmektedir.
Kayacık Tuzlası ihalesine en yüksek teklifi veren Özmutlu Madencilik İnşaat
ve Ticaret A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu, Kaldırım Tuzlası ihalesinde
2. sırada yer almıştır. Diğer yandan, aynı gruba dahil Mutlu Petrol ve Motorlu
Araçlar Ticaret A.Ş.’nin her iki şirketin de ortağı ve yönetim kurulu üyesi olan
Şenol Mutlu ile ortak girişim oluşturarak Yavşan Tuzlası’nın ihalesine katıldığı
ve 3. sırada yer aldığı tespit edilmiştir. 470
Bu nedenle, Kayacık ile Kaldırım ve/veya Yavşan Tuzlalarının aynı
teşebbüsün kontrolüne geçmesi, özelleştirmeden beklenen yararları en aza
indirgeme riski taşımaktadır. Göl tuzlalarının coğrafi konumu sebebiyle
Türkiye’nin her yanına satış yapabiliyor olmaları, tüm Türkiye ham tuz
ihtiyacını karşılayabilecek kapasitelere sahip olmaları ve göl tuzlalarında
deniz, kaya ve kaynak tuzlalarına kıyasla düşük maliyetlerle üretim
yapılabilmesi hususları dikkate alındığında, birden fazla göl tuzlasının tek
teşebbüs tarafından kontrol edilmesi 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
anlamında hakim durum yaratma olasılığı taşımaktadır. 480
Dolayısıyla, Kaldırım ve Yavşan Tuzlaları ihalelerinin Kayacık Tuzlası’nın
ihalesinden önce sonuçlanması ve Mutlu Grubu’nun herhangi birini kazanması
halinde, Kayacık Tuzlası’nın Özmutlu Madencilik İnşaat ve Ticaret A.Ş. - Birol
Mutlu Ortak Girişim Grubu tarafından devralınmasına izin verilemeyecektir.
Diğer bir teklif veren Özerdemler Madencilik San. ve Tic. A.Ş. açısından
durum incelendiğinde, teşebbüsün Kaldırım Tuzlası’nın ihalesine de katıldığı
ve 3. sırada yer aldığı tespit edilmiştir.
490
Yukarıda belirtilen gerekçelerle, Kaldırım Tuzlası’nın ihalesinin Kayacık
Tuzlası’nın ihalesinden önce sonuçlanması ve Özerdemler Madencilik Sanayi
ve Ticaret A.Ş.’nin Kaldırım Tuzlası ihalesini kazanması halinde, Kayacık
Tuzlası’nın Özerdemler Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından
devralınmasına izin verilemeyecektir.
Son olarak, YDA İnş. San. ve Tic. A.Ş. - İzgi Yapı Taah. Madencilik San. Tic.
Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu’na bakıldığında, teşebbüsün Yavşan Tuzlası’nın
ihalesine de katıldığı ve 2. sırada yer aldığı tespit edilmiştir.
500
Aynı gerekçelerle, Yavşan Tuzlası’nın ihalesinin Kayacık Tuzlası’nın
ihalesinden önce sonuçlanması ve YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. - İzgi
Yapı ve Maden San. ve Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu’nun Yavşan Tuzlası
ihalesini kazanması halinde, Kayacık Tuzlası’nın YDA İnşaat Sanayi ve
05-82/1121-322
12
Ticaret A.Ş. - İzgi Yapı ve Maden San. ve Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu
tarafından devralınmasına izin verilemeyecektir.
Nitekim İhale Şartnamesi’nde de tuzlalardan her birinin birbirinden bağımsız
teşebbüslere devredileceği, tekliflerin bu husus göz önünde bulundurularak
verilmesi gerektiği belirtilmiştir. 510
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre:
- Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.’nin Kayacık Tuz
İşletmesi Müdürlüğü tarafından işletilen Kayacık Tuzlası’nın, Özmutlu
Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu, Özerdemler
Madencilik San. ve Tic. A.Ş. ve YDA İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. - İzgi Yapı
Taahhüt Madencilik San. Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu teşebbüslerinden 520
herhangi biri tarafından özelleştirme yoluyla devralınması işleminin, 1998/4
sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu’nun iznine tabi olduğuna,
- Kayacık Tuzlası ihalesinin Kaldırım ve Yavşan Tuzlalarına ilişkin ihalelerden
önce sonuçlanması halinde; en yüksek teklif veren üç teşebbüsten herhangi
biri tarafından gerçekleştirilecek muhtemel devralma neticesinde, 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesi hükmü çeçevesinde yeni bir hakim durum yaratılması ya
da mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin söz konusu olmayacağına, bu
nedenle işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığına,
530
- Ancak, Kaldırım Tuzlası ihalesinin daha önce sonuçlanması ve Özmutlu
Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu veya
Özerdemler Madencilik San. ve Tic. A.Ş. teşebbüslerinden birinin ihaleyi
kazanması halinde, kazanan teşebbüsün Kayacık Tuzlası’nın da kontrolünü
elde etmesi 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum
yaratma olasılığı taşıdığından, Kayacık Tuzlası’nın Özmutlu Madencilik İnşaat
ve Tic. A.Ş. - Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu veya Özerdemler Madencilik
San. ve Tic. A.Ş. tarafından devralınmasına izin verilemeyeceğine,
- Aynı biçimde, Yavşan Tuzlası ihalesinin daha önce sonuçlanması ve Mutlu 540
Grubu’na dahil Mutlu Petrol ve Motorlu Araçlar Tic. A.Ş. - Şenol Mutlu Ortak
Girişim Grubu’ veya YDA İnş. San. ve Tic. A.Ş. - İzgi Yapı Taah. Madencilik
San. Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu’ndan birinin ihaleyi kazanması halinde,
kazanan teşebbüsün Kayacık Tuzlası’nın da kontrolünü elde etmesi 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratma olasılığı
taşıdığından, Kayacık Tuzlası’nın Özmutlu Madencilik İnşaat ve Tic. A.Ş. -
Birol Mutlu Ortak Girişim Grubu veya YDA İnş. San. ve Tic. A.Ş. - İzgi Yapı
Taah. Madencilik San. Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişim Grubu tarafından
devralınmasına izin verilemeyeceğine
550
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy