Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-111 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 05-82/1127-326
Karar Tarihi : 8.12.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Şahin YAVUZ, Zeynep MADAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.
Esentepe Mah. Anadolu Cad. No:3 Kartal 81440
İstanbul
20
D. TARAFLAR :- Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.
Esentepe Mah. Anadolu Cad. No:3 Kartal 81440
İstanbul
- Bilsel Meşrubat Gıda İnş. Oto Yedek Parça Paz.
San.Tic.Ltd.Şti.
Güneşli Merkez Mah. Zambak Sok. No:4 Güneşli
İstanbul
- BTA Hava Limanları Yiyecek ve İçecek Hiz. A.Ş. 30
Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Terminali Yeşilköy
İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Sağlayıcı Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.,
distribütörü Bilsel Meşrubat Gıda İnş. Oto Yedek Parça Paz. San. Tic.
Ltd. Şti. ve işletmeci BTA Hava Limanları Yiyecek ve İçecek Hiz. A.Ş.
arasında akdedilen “Özel Sözleşme”ye bireysel muafiyet verilmesi
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.9.2005 tarih ve 6657 sayı ile 40
intikal eden ve en son 25.11.2005 tarih 8378 sayılı yazı ile eksiklikleri
tamamlanan bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4. ve 5. maddelerinin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme
sonucu düzenlenen 2.12.2005 tarih ve 2005-3-111/MM-05-AÇ sayılı muafiyet
Ön İnceleme Raporu, 5.12.2005 tarih ve REK.0.07.00.00-130/286 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 05-82 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
05-82/1127-326
2
G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret
A.Ş. distribütörü Bilsel Meşrubat Gıda İnşaat Oto ve Yedek Parça Pazarlama 50
San. Tic.Ltd. Şti ve BTA Hava Limanları Yiyecek ve İçecek Hizmetleri A.Ş.
arasında imzalanan "Özel Sözleşme"nin 4.1.ve 4.5. maddelerinde öngörülen
doğrudan veya dolaylı rekabet etmeme yükümlülüğü dolayısıyla, 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde yer verilen piyasanın önemli bir
bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması şartının sağlanmadığı ve bu
nedenle talep edilen bireysel muafiyetin verilemeyeceği ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Pazara İlişkin Bilgiler 60
Genel pazar tanımı içinde, Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. (Efpa) 'nin
faaliyet gösterdiği sektörü Türkiye içecek sektörü olarak tanımlamak
mümkündür. Yaklaşık 16 milyar litre büyüklüğündeki içecek sektörü, bira ile
birlikte diğer alkollü içecekler, gazlı meşrubatlar, meyve suları, su, soda,
sıcak içecekler, süt ve sütlü içecekler olmak üzere birbirinden oldukça farklı
özelliklere sahip içecek ürünlerinin tamamını kapsamaktadır.
Süt ve sütlü ürünler hariç olmak üzere içecek sektöründe yer alan ürünlerin
genel olarak susama hissinin giderilmesi ve serinleme amacıyla tüketildiğini 70
belirtmek mümkündür. Ancak, bu ürünlerin içerisinde bira, değişik oranlarda
alkol içerebilmesi, tüketici kitlesinin diğer içecek türlerini tüketen kitlelerden
farklı olması ve diğer alkollü içeceklerle karşılaştırıldığında yaygın olarak
tüketiliyor olması nedeniyle diğer içeceklerden önemli ölçüde
farklılaşmaktadır.
1998- 2003 yılları arasında büyüme eğiliminde olan Türkiye bira pazarı 2003
yılında 790 milyon litrelik bir hacme ulaşmıştır. Bu dönem içerisinde bira
üreticilerinin pazar paylarında önemli bir değişme gözlenmemiştir. 1998
yılında yaklaşık %78 olan Efpa’nın pazar payı 2003 yılına gelindiğinde 80
%77,2’ye gerilemiştir. Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş. (Bimpaş) ise
1998 yılında %19,9 olan pazar payını 2003 yılında %22,5’e çıkarmıştır.
TEKEL Tütün, Tütün Mamulleri Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. (TEKEL)’nin
pazar payı ise %0,3’e gerilemiştir.
22.4.2005 tarih ve 05–27/317–80 sayılı muafiyetin geri alınmasına dair Kurul
Kararı’nda ilgili pazara ilişkin 2003 yılına yönelik olarak sunulan bilgilere
Tablo 1’de yer verilmiştir.
Tablo 1: 2003 yılı kapasite ve satış miktarları, pazar payları 90
Teşebbüs Kapasite (bin litre)
Satış Miktarı
(bin litre)
Pazar Payı
(%)
Efpa 913.000 610.000 77,2
Bimpaş 293.000 178.257 22,5
Tekel/Mey 13.500 2.278 0,3
Toplam 1.221.000 790.535 100
05-82/1127-326
3
Yukarıdaki firmalara ilave olarak, 4.12.2003 tarihinde Antalya’da yerleşik
Süral Otelcilik ve Turizm İşletmeleri A.Ş. tarafından Tütün, Tütün Mamulleri
ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan 10.000.000 litre üretim
kapasitesine sahip tesis kurma izni alınmıştır. Ayrıca, Park Gıda ve Meşrubat
San. ve Tic. A.Ş. de 13.035.000 litre kapasiteli bira üretim tesisi kurarak 2004
yılı Haziran ayında üretime geçmiştir.
TEKEL hariç tutulduğunda, 2003 yılında açık satış pazarında Bimpaş %27,7;
Efpa ise %73,3 pazar payına sahiptir. Açık satış pazarında marka bağımlılığı 100
kapalı satış pazarına oranla düşüktür. Pazarın halen %99’u Efpa’nın ve
Bimpaş’ın kontrolündedir. Efpa 2000 yılında açık satış noktalarının %13,3’ünü
kendisine bağlarken, bu oran 2003 yılında 27,7’ye yükselmiştir. Bimpaş 2000
yılında açık satış noktalarının sadece %1,8’i ile münhasırlık içeren anlaşma
imzalamış iken, 2003 yılına gelindiğinde bu oran %19,7 gibi yüksek bir
düzeye çıkmıştır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı 110
Belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden
oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir
ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde
nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları bakımından benzer olmaları
gerekmektedir.
Biranın nihai tüketicilere satıldığı satış noktaları iki gruba ayrılmaktadır.
Bunlar, (1) tüketicilere ürünleri kapalı olarak satan bakkal, market, büfe gibi
satış noktaları ile (2) tüketicilere ürünleri satış noktasında hemen tüketilmek 120
üzere açık olarak ve genellikle başka bir hizmetle birlikte satan bar, otel,
lokanta gibi satış noktalarıdır. Satış noktalarının alkollü bir içecek olan birayı
satabilmeleri için ruhsat almaları gerekmektedir.
Bar, otel, lokanta gibi açık satış yapan noktalar, bira ile birlikte genellikle
başka hizmetler de (müzik, lokantacılık hizmetleri ya da konaklama gibi)
sunmaları neticesinde bu noktalarda satışa sunulan biranın fiyatı, bakkal,
market gibi kapalı satış yapan noktalardaki fiyatlardan önemli ölçüde yüksek
olmaktadır. Bunun ötesinde açık satış yapan noktalarda tüketilen biranın
genellikle fıçı bira olması nedeniyle bu noktalar ile üretici teşebbüsler 130
arasındaki tedarik zincirinin kapalı satış noktalarına nazaran daha sıkı
tutulması gerekmektedir. Açık satış yapan bu tür noktalarla üretici
teşebbüsler arasındaki ilişkiler, satış noktasına üreticinin kredi vermesi ya da
fiziki altyapısının (fıçı biranın tüketiciye satışı sırasında kullanılan sifonlar,
soğutucu dolaplar vs.) üretici teşebbüs tarafından yaptırılması şeklinde
kurulabilmektedir. Tüm bu nedenlerden ötürü, açık satış yapan noktalar ile
kapalı satış yapan noktaların ayrı pazarlar olarak ele alınması ve
değerlendirilmesi gerekmektedir.
05-82/1127-326
4
Yukarıdaki açıklamalardan hareketle ilgili ürün olan bira, birbirinden farklı iki 140
pazarda satışa sunulmaktadır. Açık veya kapalı satış yapan noktalarda
tüketicilerle buluşan bira teknik özellikleri bakımından aynı nitelikte olmasına
rağmen açık satış yapan noktalarda bira ile birlikte başka hizmetler de
tüketiciye sunulmaktadır. Sağlayıcılar bakımından aynı nitelikte olan bira açık
ve kapalı satış yapan noktalardaki müşteriler gözünde farklı niteliktedir.
Başka bir deyişle, bar, otel ve lokanta gibi açık satış yapan noktalarda satışa
sunulan biranın fiyatının yükselmesi durumunda müşterilerin kapalı satış
yapan bakkal, market ve büfe gibi kapalı satış noktalarına yönelmelerini
beklemek anlamlı değildir. Halen açık ve kapalı satış noktalarında satışa
sunulan bira fiyatlarında çok önemli farklılıkların görülüyor olması da iki farklı 150
pazarın varlığını doğrulamaktadır. Dolayısıyla, Efpa’nın faaliyet gösterdiği
bira pazarı açısından biri bar, otel ve lokanta gibi açık bira satışı yapan
noktalardan oluşan; diğeri ise bakkal, market ve büfe gibi kapalı bira satışı
yapan noktalardan oluşan iki farklı ilgili ürün pazarı bulunmaktadır.
Efpa’nın akdettiği anlaşma, BTA’nın işletme hakkı sahibi olduğu Atatürk
Havalimanı Dış Hatlar Terminal Binası Yiyecek ve İçecek Alanları
içeresindeki satış noktalarını kapsamaktadır. Bu noktalar, birayı, müzik ve
yiyecek gibi diğer hizmetlerle birlikte satan açık satış noktalarıdır. Bu
nedenle, ilgili ürün pazarı “açık bira satışı yapan noktalardan” oluşmaktadır. 160
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazarı
İlgili ürünlerin tüm Türkiye'ye dağıtımının yapılması ve çeşitli bölgeler bazında
rekabet koşullarında farklılıkların bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar
“Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
H.3. Taraflar
H.3.1. Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. (Efpa) 170
Anadolu Grubu’na bağlı olarak faaliyet gösteren Efpa, Anadolu Efes Biracılık
ve Malt Sanayi A.Ş. tarafından üretilen malttan mamül bira ürünlerinin
Türkiye genelinde dağıtım, pazarlama ve satış faaliyetlerini yürütmektedir.
Anadolu Grubu’nun 2004 yılına ait konsolide net cirosu 3.198.847.379
YTL'dir. Efpa’nın 2004 yılı yurt içi cirosu ise 1.421.351.527 YTL’dir. Toplam
913 milyon litre bira üretim kapasitesine sahip olan Efpa’nın bira satışı 640
milyon litreye ulaşmış olup Adana, Ankara, İstanbul, İzmir ve Lüleburgaz
olmak üzere 5 bira fabrikası ve Konya-Çumra ve Afyon’da olmak üzere 2 malt 180
fabrikası bulunmaktadır.
Efpa’nın 15 milyon YTL olan sermayesi ortaklar arasında Tablo 2’de
sunulduğu gibi paylaştırılmıştır:
Tablo 2:Efpa’nın Ortaklık Yapısı
Pay Sahibinin Adı/Ünvanı Sermaye Miktarı(YTL)
PayOranı (%)
05-82/1127-326
5
Anadolu Efes Biracılık ve Malt San. A.Ş. 14.999.550,000 99,99
Anadolu Endüstri Holding A.Ş. 449,988 0,01
Yazıcılar Holding A.Ş. 0,002 -
Özilhan Sınai Yatırım A.Ş. 0,001 -
Tarbes Tarım Ürünleri ve Besicilik San. A.Ş. 0,001 -
Diğer 0,008 -
Toplam 15.000.000,000 100
Efpa’nın Yönetim Kurulu, Tuncay Özilhan, İbrahim Yazıcı, Süleyman Vehbi
Yazıcı, Hülya Elmalıoğlu, Gülten Yazıcı, Tülay Aksoy, Ali Şanal, Nail
Özkardeş, Ahmet Muhtar Kent, Metin Tokpınar ve Ali Zülfü Tigrel’den 190
oluşmaktadır.
H.3.2. Bilsel Meşrubat Gıda İnşaat Oto ve Yedek Parça Pazarlama
San.Tic.Ltd.Şti (Bilsel)
Bilsel, Efpa tarafından üretilen biranın satışını, pazarlanmasını ve dağıtımını
yapmak üzere görevlendirilmiş ve bildirim konusu sözleşmede "distribütör"
olarak nitelendirilmiştir. Distribütörlük sisteminde, nihai satış noktalarının
siparişlerini Efpa’nın kendi elemanları toplamaktadır. Toplanan siparişler,
nihai satış noktalarına distribütörler tarafından teslim edilmektedir. Efpa’nın 200
231 adet bayisi ve 31 adet distribütörü bulunmaktadır.
H.3.3. BTA Hava Limanları Yiyecek ve İçecek Hiz.A.Ş. (BTA)
BTA, Bilkent Holding A.Ş.’ye bağlı bir şirkettir. Bilkent Üniversitesi’ne bağlı
olan Bilkent Holding A.Ş., 3 grup (Tepe, Meteksan ve Dilek Grupları) içinde
faaliyet gösteren 70’i aşan firmayı kontrol etmektedir. Bilkent Holding A.Ş. bu
yapı içerisindeki Bilkent Üniversitesi’ne mali destek olmaktadır.
Bilkent Holding A.Ş. bünyesinde yer alan şirketlerin 2004 yılı toplam net 210
cirosu 1.823.267.401YTL’dir.
BTA 1999 yılında %50 Bilintur, %25 Tepe ve % 25 Akfen ortaklığıyla, İstanbul
Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Terminali bünyesindeki yiyecek ve içecek
operasyonunu yürütmek üzere kurulmuştur. BTA, havalimanı içerisinde 44
ayrı noktada, 12500 m2’lik bir alan üzerinde toplam 4500 oturma kapasitesi ile
günde 12.000 kişiye hizmet vermektedir. 10 Ocak 2000 tarihinde, Atatürk
Havalimanı Yeni Dış Hatlar Terminali'nin faaliyete geçmesi ile birlikte terminal
genelinde gerek yolculara gerekse terminal personeline yiyecek içecek
servisi sunmaya başlamıştır. İstanbul International Airport Hotel ise, BTA 220
tarafından 22.5.2004 tarihinde hizmete açılmıştır.
BTA, İstanbul Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Terminali bünyesindeki yiyecek
ve içecek satış noktalarını işletme hakkına, Bilkent Holding A.Ş. bünyesindeki
şirketlerin Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) ile ve birbirleri ile yapmış
oldukları birtakım anlaşmalar neticesinde ulaşmıştır: Holding şirketlerinden
Tepe Akfen Vie Yatırım Yapım ve İşletme A.Ş (Tepe Akfen), DHMİ ile
05-82/1127-326
6
akdettiği “Yap-İşlet-Devret Sözleşmesi” ile havalimanındaki yiyecek ve içecek
noktalarını işletme hakkını elde ederek, holding şirketlerinden BTA ile
akdettiği “İşletme İmtiyazı Sözleşmesi” ile bu noktaları işletme hakkını BTA’ya 230
devretmiştir. Hem Yap-İşlet-Devret Sözleşmesi’nin hem de İşletme İmtiyazı
Sözleşmesi’nin süresi 2.7.2005 tarihinde sona ermiştir.
Dış Hatlar Terminalindeki yiyecek ve içecek noktalarının işletilmesine ilişkin
olarak DHMİ tarafından açılan yeni ihaleyi Tepe Akfen kazanmış ve taraflar
arasında “Kira Sözleşmesi” imzalanmıştır. Tepe Akfen, daha sonra, bu Kira
Sözleşmesi’ni aynı gruba bağlı TAV Havalimanları Terminal İşletmeciliği A.Ş.
(TAV)’ye devretmiştir. 2.7.2005 tarihinde Tepe Akfen, TAV ve BTA arasında
akdedilen “Ek Sözleşme” ile Dış Hatlar Terminali’ndeki bu noktaların işletme
hakkı BTA’ya devredilmiştir. BTA, Ek Sözleşme’nin kendisine tanıdığı işletme 240
hakkı doğrultusunda, bildirime konu “Özel Sözleşme”yi Efpa ve distribütörü
Bilsel ile 18.7.2005 tarihinde, 2.7.2010 tarihine kadar geçerli olacak şekilde
imzalamıştır.
H.4. Olaylar
İnceleme konusu dosya, Kurul’un 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı
muafiyetin geri alınması kararı ile yakından ilişkili olduğundan, öncelikle söz
konusu karara yer vermek gerekmektedir. Kurul kararında özetle;
250
- Hakim durumda ve güçlü bir markaya sahip olan bir teşebbüsün yer
aldığı, bu teşebbüs haricinde pazarda belirli bir güce sahip sadece tek bir
teşebbüsün bulunduğu, yabancı teşebbüslerin hakim durumdaki teşebbüs
ile lisans anlaşması yaparak pazara ürün sunmayı tercih ettiği, üretici
olarak pazara girişin zor olduğu ve ithalatın önemli boyutta olmadığı
duopolistik bir yapı sergileyen bira pazarında teşebbüsler arasında etkin
rekabetin bulunmadığı,
- Pazara girme niyetinde olan veya yeni giren teşebbüslerin, kapasiteleri
ve/veya ithalat potansiyelleri itibarı ile bu pazarda etkin rekabet 260
yaratmaktan uzak olduğu,
- Öte yandan, Efpa ve Bimpaş’ın kendilerinin veya
distribütörlerinin/bayilerinin hem açık satış yapan nihai satış noktaları hem
de kapalı satış yapan nihai satış noktaları ile akdettikleri tek elden satın
alma anlaşmalarında yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerinin
(münhasırlık şartı) ve bu etkiyi doğuran diğer sınırlamaların (tek elden
satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma/satış yükümlükleri, verilen
krediler ve indirim vs. diğer katkıların tek marka satma şartına bağlanması
gibi yükümlülükler), bira pazarında etkin rekabetin oluşmasının önünde 270
önemli bir engel olduğu,
- Alıcı konumundaki açık ve kapalı satış yapan noktaların ihtiyaçlarının
küçük de olsa bir kısmını (2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen %80
oranından çok daha düşük olsa dahi) Efpa ve Bimpaş ürünlerine
05-82/1127-326
7
yönlendirmelerine yol açacak her türlü düzenlemenin yasaklanan rekabet
etmeme yükümlülüğü tanımı içerisinde değerlendirilmesi gerektiği
hususları yer almıştır. Bu tespitlerden hareketle pazarda etkin rekabetin inşa
edilebilmesi bakımından, Efpa’nın, Bimpaş’ın kendilerinin ya da 280
distribütörlerinin/bayilerinin hem açık satış yapan nihai satış noktaları hem de
kapalı satış yapan nihai satış noktaları ile akdettikleri ve münhasırlık içeren
tek elden satın alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyet
4054 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca geri alınmıştır.
Karar tarihinden önce akdedilmiş sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme
yükümlülüklerinin ve bu etkiyi doğuran nitelikteki diğer yükümlülüklerin anılan
sözleşme metinlerinin tamamından çıkarılması ve gerekli değişikliklerin
yapılabilmesi için taraflara 90 gün süre verilmiştir.
290
Teşebbüslere tanınan 90 günlük süre Efpa için 15.9.2005 tarihinde Bimpaş
için ise 14.9.2005 tarihinde sona ermiştir. Bimpaş ve Efpa’dan sırasıyla
12.9.2005 ve 15.9.2005 tarihlerinde alınan tevsik yazılarında, sözleşmelerde
değişiklikler yapılarak Karar gereğince bu değişikliklerin nihai satış
noktalarına bildiriminin yapıldığı ifade edilmiştir.
Teşebbüslerden alınan tevsik yazıları, Kurul’un 31.10.2005 tarihli
toplantısında görüşülmüş ve 05-76/1031-288 sayılı karar ile,
- Satış noktalarına verilen fıçı cihazı ve demirbaş malzemelerin satış 300
noktasının anlaşmada belirlenen miktarda ürünü satmaması halinde geri
alınabileceği, belirlenen miktarda alım gerçekleştirilemediği takdirde
sözleşmenin feshedilebileceği ve bu miktar gerçekleşinceye kadar
sözleşmenin devam edeceği yönündeki hükümlerin sözleşmelerden
çıkarılmasına veya 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Karara aykırı
olmayacak şekilde değiştirilmesine, bu yönde yapılacak düzenlemelerin
bayi/distribütörlere ve nihai satış noktalarına Bimpaş tarafından
bildirilmesine,
- […]
- İşbu kararın tebliğinden itibaren Efpa ve Bimpaş’ın uygulamalarını derhal 310
işbu karara uygun hale getirmelerine ve 30 gün içerisinde gerekli
düzenlemeleri yaparak Rekabet Kurulu’na tevsik etmelerine, gerekli
düzeltme yapılmadan uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında
soruşturma açılacağının ve 4054 sayılı Kanun’un 16. ve 17. maddeleri
uyarınca işlem yapılacağının adı geçen taraflara bildirilmesine,
hükmedilmiştir.
H.5. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
320
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına giren anlaşmalar, Kanun’un 5.
maddesinde sıralanan şartların tamamının varlığı halinde yasaklayıcı 4.
madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. Bu noktada
vurgulanması gereken nokta, muafiyet verilebilmesi için Kanun’un 5.
05-82/1127-326
8
maddesinde sayılan dört koşulun tamamının sağlanması gerektiğidir. Bu
koşullardan herhangi birinin sağlanmaması durumunda, diğer koşullar
sağlansa dahi söz konusu anlaşma muafiyet alamayacaktır.
Muafiyet talebine konu "Özel Sözleşme", Efpa, Efpa’nın ürünlerini satma,
pazarlama ve dağıtım görev ve yetkisi verdiği distribütör Bilsel ve BTA 330
arasında imzalanmıştır. Sözleşmede, sözleşme konusu bira ürünlerinin satın
alınmasına ve yeniden satılmasına ilişkin hüküm ve şartlar düzenlenmektedir.
Bu sözleşme vasıtasıyla, özellikle malların dağıtımında iyileşmeler
sağlanması ve bundan tüketicilerin fayda sağlaması mümkündür. Ancak,
anlaşmalardan elde edilen bu tür faydalar muafiyet için tek başına yeterli
değildir. Zira, Kanun’un 5. maddesinin (c) bendi uyarınca, ilgili piyasanın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması gerekmektedir. Oysa,
Kurul’un 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kararında da açıkça tespit
edildiği üzere, bira pazarında faaliyet gösteren az sayıdaki teşebbüs arasında
etkin bir rekabet bulunmamaktadır. Kurul bu sonuca ulaşırken, güçlü bir 340
markaya sahip olan Efpa’nın pazarda hakim durumda bulunmasını, bu
teşebbüsten başka pazarda belli bir güce sahip sadece tek bir teşebbüsün
faaliyet göstermesini, yabancı teşebbüslerin hakim durumdaki teşebbüs ile
lisans anlaşması yaparak pazara ürün sunmayı tercih etmelerini, üretici
olarak pazara girişin zor olmasını ve ithalatın önemli boyutta olmamasını göz
önünde bulundurmuştur. Yine Kararda, piyasada etkin rekabet
yaşanmamasının nedenlerinden biri olarak, Efpa ve Bimpaş’ın nihai satış
noktaları ile yapmış oldukları anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlülükleri
gösterilmiştir.
350
Bildirim konusu anlaşmaya taraf BTA’nın işletmekte olduğu Atatürk
Havalimanı Dış Hatlar Terminal Binası Yiyecek ve İçecek Alanları içerisindeki
açık satış noktaları, Kurul’un 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı kararı
kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. İnceleme konusu olan
anlaşmada da, Kurul tarafından muafiyetin geri alınmasına konu olan
anlaşmalara benzer şekilde alıcı konumundaki nihai satış noktalarına rekabet
etmeme yükümlülüğü getirilmektedir.
Rekabet etmeme yükümlülüğü Özel Sözleşme’nin 4.1. maddesinde şu şekilde
düzenlenmiştir: 360
“4.1. BTA, Sözleşme imza tarihi itibarıyla işlettiği ve Atatürk Havalimanı
Dış Hatlar Terminali içinde Sözleşme Süresi boyunca Ek-1’de belirtilen
tüm satış noktalarında ve işbu sözleşme süresince açılacak tüm yeni satış
noktalarında Ürün’ün satışını yapmayı kabul ve taahhüt eder. BTA,
Sözleşme Süresi boyunca Ürün’e muadil başka bir rakip firmanın muadil
Ürününü ve/veya Ürün türü ile ilgili reklam ve promosyon malzemelerini
bulundurmamayı, satmamayı ve reklamını yapmamayı kabul ve taahhüt
eder. “
370
Yine aynı sözleşmenin 4.5. maddesinde, alıcı konumundaki BTA’nın satış
noktalarında Efpa’ya rakip bira ürünlerini bulunduramayacağı düzenlenmiştir.
Buna göre:
05-82/1127-326
9
“4.5. Şirket [Efpa], Satış Noktaları’nda ve bu madde hükümleri gereğince
rakip bira firmalarına ait bira markalarını ve bu markalara ait görsel ve
promosyon malzemelerinin kullanılmaması ve reklamının yapılmamasını
talep etme hakkına sahiptir.”
Bu çerçevede, Özel Sözleşme’nin 4.1. ve 4.5. maddelerinde, alıcı 380
konumundaki BTA’ya doğrudan rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmektedir
ve bu yükümlülük söz konusu noktalara rakip teşebbüslerin girmesine engel
olmaktadır.
Efpa’nın nihai satış noktalarıyla münhasır anlaşmalar yapmasının piyasanın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına yol açtığına ve bu
nedenle 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı muafiyetin geri alınmasına dair
Rekabet Kurulu’nun 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Karar’ı ve bu
kararın aksine başvuru sahibince bu dosya özelinde dile getirilen herhangi bir
husus olmaması dikkate alındığında, bildirime konu “özel sözleşme”ye 390
içerdiği rekabet etmeme yükümlülüğü hükümleri dolayısıyla muafiyet
tanınması mümkün değildir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapamına göre;
Kurul’un 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kararı çerçevesinde; Efes
Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş., distribütörü Bilsel Meşrubat Gıda İnşaat
Oto ve Yedek Parça Pazarlama San. Tic.Ltd. Şti ve işletmeci BTA Hava 400
Limanları Yiyecek ve İçecek Hizmetleri A.Ş. arasında imzalanan "Özel
Sözleşme"nin 4.1.ve 4.5. maddelerinde öngörülen doğrudan veya dolaylı
rekabet etmeme yükümlülüğü dolayısıyla, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (c) bendinde yer verilen piyasanın önemli bir bölümünde
rekabetin ortadan kalkmaması şartının sağlanmadığına ve bu nedenle talep
edilen bireysel muafiyetin verilemeyeceğine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
410
Full & Egal Universal Law Academy