Rekabet Kurumu - Karar Sayı 05-84/1150-330

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

(Danıştay’ın İptal Kararı Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2002-4-116 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 05-84/1150-330
Karar Tarihi : 15.12.2005

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10

Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN

B- RAPORTÖRLER : Mehmet ÖZDEN, Hatice AKKAYA KARAYOL

C- ŞİKAYET EDENLER : İsimlerinin gizli tutulması talep edilmiştir.

D- HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR: 20

1- A.Osman ERDEMİR
2- Ahmet ÇELİK
3- Ahmet GÜVEN
4- Akın ALTUNEL
5- Ali Fuat DAĞ
6- Ali YAZAR
7- Alişan DEMİRAYAK
8- Aynur KIYAK
9- Ayşe TUNCA 30
10- Bekir KOÇUM
11- Cafer ERENLER
12- Durmuş Cevdet AKIN
13- Ergun ÖRGE
14- Fikret KARA
15- Galip YARAR
16- Göksel ÇAKAR
17- Gürsel ÇAKAR
18- H. İbrahim ÖNEL
19- H.Ali HAMARAT 40
20- Halil LAMCI
21- Hasan ATLANDIGİL
22- Hüseyin BÜYÜKÖZLÜ
23- Hüseyin KÖROĞLU
24- İsmail Hakkı KAPLANGÖZ
25- M.Bahadır TOPAL
26- M.Özkul SESİGÜR
27- Mehmet Ali ORHAN
28- Mehmet Selman DAĞLI
29- Mehmet TEZCAN 50
30- Metin ŞAHİN
31-Musa PAMPU
05-84/1150-330
2
32- Mustafa GÜREL
33- Mustafa ÇALIŞKAN
34- Mustafa CİBELİK
35- Mustafa KAYA
36- Mustafa ÖZKAN
37- Muttalip DÜNDAR
38- Nevzat ÖZKAN
39- Ö.Faruk ÖZBAYRAK 60
40- Ö.Faruk ÖZDENİZ
41- Raşit YILDIRIM
42- S.Mehmet NUZUMLALI
43- Sevinç Sıdıka EKİM
44- Sait ÇİNİOĞLU
45- Ümit KARAÇOR
Temsilcileri: Av.Nurten Çağlar YAKIŞ
GMK Bulvarı No:18/12 Kızılay/ANKARA
46- Selçuk ÖZTÜRK
Vatan Cad. Öztekin Apt. Altı No:43/B-C KONYA 70
47- Yalçın TISTIK
K.İhsaniye Mah.Yahya Çavuş Cad. Doğu İşhanı Kat:5 No:506 KONYA
48- Zeki GÜNÜÇ
Hazım Uluşahin İş Merkezi B Blok Asma kat No:58 Selçuklu/KONYA
49- Abdülkadir KONAK
Makine Mühendisleri Odası Konya Şubesi Hazım Uluşahin İş Merkezi
A Blok No:120 KONYA
50- Ali DÖNGEL
Tercüman Mah. Sultan Velet Cd. Meteoğlu Ap.No:35.2.4 KONYA
51- Bilal KARADAĞ 80
Karatay San. Pervari Sok. No:2 KONYA
52- İsmet ARI
Dr. Hulusi Baybal Cad. Site Sok. No:10/G KONYA
53- Mehmet ÜNLÜ
Makine Mühendisleri Odası Konya Şubesi Hazım Uluşahin İş Merkezi
A Blok No:120 KONYA
54- Mehmet Zeki SAMETOĞLU
Nişantaşı Mah. Giritli Sok. Nida Sit B Blok No:8/4 Selçuklu/KONYA

E- DOSYA KONUSU: Danıştay 13. Dairesinin 19.9.2003 tarih, 03-63/764-90
354 sayılı Rekabet Kurulu kararının iptaline ilişkin 27.9.2005 tarih ve
2005/4744 sayılı kararı üzerine Konya İli’nde faaliyet gösteren makine
mühendislerinin havuz oluşturmak ve fiyat tespit etmek suretiyle 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun’un 4. maddesinde sayılan
eylemleri gerçekleştirerek rekabeti ihlal ettiği iddialarının yeniden
değerlendirilmesi.

F- İDDİALARIN ÖZETİ

Rekabet Kurumu’na intikal eden şikayet dilekçesinde; Konya’da inşaat 100
müteahhitliği yapan kişiler olarak, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’ne
(TMMOB) bağlı Makina Mühendisleri Odası’nın (MMO) Konya Şubesi
öncülüğünde oluşturulan havuz sistemi ve getirilen bir dizi uygulamalar ile
mağdur duruma düştükleri, bu uygulamalara göre, inşaatlarda hazırlanan
05-84/1150-330
3
tesisat projelerinin çizimi için makina mühendislerine ya da Makina
Mühendisleri Odasına başvurduklarında, odanın belirlediği temsilciye
yönlendirildikleri ve oluşturulan havuzun dışında proje çizdirilemediği, Konya
dışından tesisat projesi çizmek isteyen makina mühendislerine engel olunduğu
ve Makina Mühendisleri Odası’nın bu projeleri onaylamadığı, 18 ay öncesine
göre, fiyatlarda artışların yaşandığı ifade edilmiştir. 110

G- DOSYA EVRELERİ

- Kurum kayıtlarına 19.7.2002 tarih, 3209 sayı ile intikal eden dilekçe üzerine
hazırlanan 19.8.2002 tarih, 2002-4-116/BN-02-KOK sayılı Bilgi Notu, Rekabet
Kurulu’nun 29.8.2002 tarih ve 02-51/655-M sayı ile görüşülerek 4054 sayılı
Kanun’un ihlal edilip edilmediğinin ve soruşturma açılmasına gerek olup
olmadığının belirlenmesi amacıyla anılan Kanun’un 40/1. maddesi gereğince
“önaraştırma” açılması kararı alınmıştır.
120
- Yapılan inceleme sonucu elde edilen bulgular ışığında hazırlanan 17.10.2002
tarih, 2002-4-116/ÖA-02-M.H sayılı Önaraştırma Raporu, Rekabet Kurulu’nun
23.10.2002 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 02-65/806-M sayı ile Makina
Mühendisleri Odası Konya Şubesi’ne bağlı 54 mühendis hakkında, 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir.

- 6.11.2002 tarihinde, Kanun'un 43/2. maddesi uyarınca taraflara soruşturma
açıldığına dair bildirimde bulunularak taraflardan 30 gün içinde ilk yazılı
savunmalarını göndermeleri istenmiştir.
130
- Kurum kayıtlarına 18.12.2002 tarih ve 5395 sayı ile intikal eden dilekçede
şikayetçiler isimlerinin gizli tutulmasını istediklerini belirtmişlerdir.

- Haklarında soruşturma açılan teşebbüslerden, 52 mühendisin yazılı
savunması Kurumumuza yasal süresi içerisinde ulaşmış, ancak soruşturma
raporunda soruşturma kapsamından çıkarılması gerektiği belirtilen Makina
Mühendisi Abdülkadir KONAK ve Mehmet ÜNLÜ'nün savunmaları Kuruma
intikal etmemiştir.

- Soruşturma Heyeti’nce tamamlanan 1.4.2003 tarih ve S.R./03-3 sayılı 140
Soruşturma Raporu, Kanun'un 45/1. maddesi uyarınca Başkanlıkça tüm Kurul
Üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ olunmuş ve aynı maddenin ikinci fıkrası
gereğince taraflardan 30 gün içinde yazılı savunmalarını göndermeleri
istenilmiştir.

- Soruşturma Raporu'nun tebliğini takiben, Makina Mühendisi Abdülkadir
KONAK ve Mehmet ÜNLÜ'nün dışındaki 52 mühendisin Kuruma intikal eden
2.5.2003 tarihli başvurularında ikinci yazılı savunmaları için ek süre talebinde
bulunulmuştur. Kurul’un 8.5.2003 tarih ve 03-31 sayılı toplantısında tarafların
savunma sürelerinin 5.5.2003 tarihinden itibaren 30 gün uzatılmasına karar 150
verilmiş ve karar taraflara tebliğ edilmiştir. Daha sonra ikinci yazılı savunmalar
3.6.2003 tarihinde ve yasal süreleri içerisinde Kuruma intikal etmiştir.

- Soruşturma Heyetinin hazırladığı "Ek Yazılı Görüş", Kanun'un 45/2. maddesi
uyarınca, 17.6.2003 tarihinde tüm Kurul Üyeleri ve taraflara tebliğ edilmiştir.
05-84/1150-330
4
Makina Mühendisi Abdülkadir KONAK ve Mehmet ÜNLÜ'nün dışındaki 52
mühendis ek görüşe yasal süre içinde cevap vermişlerdir.

- Yürütülen soruşturma ile ilgili olarak, Rekabet Kurulu’nun 24.7.2003 tarih, 03-
53/598-M sayılı kararı ile 17.9.2003 tarihinde sözlü savunma toplantısı 160
yapılmasına ve sözlü savunma toplantısına soruşturma kapsamındaki
teşebbüslerin davet edilmesine karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı
davetiyeleri, Kanun'un 46/2. maddesi uyarınca ilgililere gönderilmiştir.
17.9.2003 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmış ve 19.9.2003 tarihinde
nihai karar verilmiştir.

- Konya Makine Mühendisleri Odası’na üye 51 makine mühendisi tarafından
Danıştay 13. Dairesi’nin 2005/5021 E. sıra numarasına kayden iptal davası
açılmış; anılan Kurul kararı, “Soruşturmayı yürüten Kurul üyesinin nihai karar
toplantısına katılarak oy kullanmasının hukuka aykırı olduğu” gerekçesi 170
uyarınca Danıştay 13. Dairesinin 27.9.2005 tarih ve 2005/4744 sayılı kararı ile
iptal edilmiştir.

- Rekabet Kurulu’nun 15.12.2005 tarih, 05-84 sayılı toplantısında, ilk inceleme
ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma tutanakları,
raporlar, Danıştay’ın iptal kararları, tüm dosya münderecatında yer alan bütün
bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda dosya konusu karara bağlanmiştır.
- 13.7.2005 tarih, 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5388 sayılı
“Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine
Dair Kanun”un 5. maddesinde yer alan “…Soruşturma yapılmasına karar 180
verildiği takdirde Kurul ilgili daire başkanının gözetiminde soruşturmayı
yürütecek raportör veya raportörleri belirler.” hükmü uyarınca alınan 13.7.2005
tarih, 05-46/667 sayılı Kurul kararı doğrultusunda, mevcut soruşturmanın Heyet
Başkanlığını yürüten Başkan Mustafa PARLAK nihai karar toplantısına
katılmamıştır.

H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ

Raportörler;
190
1- MMO Konya Şubesi’ne üye olan mühendislerden, A. Osman ERDEMİR,
Ahmet ÇELİK, Ahmet GÜVEN, Akın ALTUNEL, Ali DÖNGEL, Ali Fuat DAĞ, Ali
YAZAR, Alişan DEMİRAYAK, Aynur KIYAK, Ayşe TUNCA, M. Bahadır TOPAL,
Bekir KOÇUM, Bilal KARADAĞ, Cafer ERENLER, D.Cevdet AKIN, Ergun
ÖRGE, Fikret KARA, Galip YAZAR, Göksel ÇAKAR, Gürsel ÇAKAR, H.Ali
HAMARAT Halil LAMCI, Hasan ATLANDIGİL, Hüseyin BÜYÜKÖZLÜ, Hüseyin
KÖROĞLU, İ.Hakkı KAPLANGÖZ, İbrahim ÖNEL, İsmet ARI, M. Ali ORHAN,
M.Özkul SESİGÜR, M.Zeki SAMETOĞLU, Mehmet TEZCAN, Metin ŞAHİN,
Mustafa CİBELİK, Mustafa ÇALIŞKAN, Mustafa GÜREL, Mustafa KAYA,
Mustafa ÖZKAN, Muttalip DÜNDAR, Nevzat ÖZKAN, Ö.Faruk ÖZBAYRAK, 200
Ö.Faruk ÖZDENİZ, Raşit YILDIRIM, S.Mehmet NUZUMLALI, Sait ÇİNİOĞLU,
Selçuk ÖZTÜRK, Selman DAĞLI, Sevinç Sıdıka EKİM, Ümit KARAÇOR, Yalçın
TISTIK, Zeki GÜNÜÇ’ün;

05-84/1150-330
5
-“Konya İli Makina Mühendisliği Hizmetleri" ilgili pazarında bir havuz oluşturarak
pazar paylaşımında bulunmak suretiyle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin
(b) bendinde yasaklanan eylemleri gerçekleştirmiş oldukları;

-Belirtilen anlaşma ve uygulamalara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 10.
maddesi ile öngörülmüş olan bir aylık süre içerisinde bildirim yükümlülüğünün 210
yerine getirilmediği,

-Yukarıda belirtilen ihlalleri gerçekleştiren teşebbüslerin her birinin 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca idari para cezası ile
cezalandırılmaları, diğer taraftan söz konusu teşebbüslerin ihlale konu olan
sözleşmeler ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi uyarınca bildirim
yükümlülüğünü yerine getirmemelerinden dolayı aynı Kanun’un 16/1-c maddesi
hükmü uyarınca her birinin idari para cezası ile cezalandırılmaları,

gerektiği görüşünü ifade etmişlerdir. 220

I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1- İlgili Pazar

I.1.1- İlgili Ürün Pazarı

MMO Konya Şubesi üyelerine dair inceleme ve incelemeye konu dosyanın
genel çerçevesi yönünden ilgili ürün pazarı, “makina mühendisliği hizmetleri”
olarak belirlenmiştir. 230

I.1.2-İlgili Coğrafi Pazar

İnceleme konusu bakımından coğrafi pazar; anılan hizmetlerin Konya İli’ni
kapsıyor olmasından ve ilgili hizmetlerin denetimini gerçekleştiren
mühendislerin il sınırları içerisinde bürolarının bulunmasını ve ikamet etmelerini
zorunlu kılan yasal düzenlemelerden dolayı, “Konya İli sınırları” olarak
değerlendirilmektedir.

I.2- Hakkında Soruşturma Yapılan Teşebbüsler 240

MMO Ana Yönetmeliğinin “Şube Yönetim Kurulu’nun Görevleri” başlıklı 63.
maddesinin (f) bendinde; şubelerin görevleri arasında, bölgesinde bulunan
üyelerin, kamu kuruluşları, özel kuruluşlar ve kişilerle olan tüm mesleksel
ilişkilerinde ortaklaşa uyulması gereken esaslara uymalarını sağlamak,
mesleğin onuru yönünden üyelerin her türlü meslek çalışmalarını denetlemek,
mesleksel hizmetlerde yönetmeliklere uyulmasını sağlamak hükümleri yer
almaktadır. MMO Konya Şubesi’nin başkanlığını Musa PAMPU yürütmektedir.

MMO Konya Şubesi’ne bağlı olarak Konya ili sınırları içerisinde faaliyet 250
gösteren ve soruşturmaya konu “havuz sistemi”nin üyesi oldukları yapılan
yerinde incelemede tespit edilen 54 adet makina mühendisinin isimleri ve MMO
Konya Şubesi’nden temin edilen 2001 yılına ait ciro bilgileri aşağıda yer
almaktadır:


05-84/1150-330
6
Mühendisler Ciro (TL) Mühendisler Ciro (TL)
A. OSMAN ERDEMİR 1.342.000.000 İBRAHİM ÖNEL 1.708.000.000
ABDÜLKADİR KONAK 2.026.804.500 İSMET ARI 23.584.600.000
AHMET ÇELİK 10.339.000.000 M. ALİ ORHAN 28.842.000.000
AHMET GÜVEN 2.454.500.000 M. ÖZKUL SESİGÜR 3.434.000.000
AKIN ALTUNEL 8.178.000.000 M.ZEKİ SAMETOĞLU 3.508.000.000
ALİ DÖNGEL 20.000.000 MEHMET TEZCAN 3.691.000.000
ALİ FUAT DAĞ 2.967.000.000 MEHMET ÜNLÜ 2.320.000.000
ALİ YAZAR 9.430.000.000 METİN ŞAHİN 1.081.000.000
ALİŞAN DEMİRAYAK 2.537.000.000 MUSA PAMPU Faaliyeti Yok
AYNUR KIYAK 2.225.000.000 MUSTAFA CİBELİK 2.744.500.000
AYŞE TUNCA 1.752.000.000 MUSTAFA ÇALIŞKAN 20.076.000.000
BAHADIR TOPAL 1.415.000.000 MUSTAFA GÜREL 40.541.000.000
BEKİR KOÇUM 2.176.000.000 MUSTAFA KAYA 4.673.000.000
BİLAL KARADAĞ 2.468.000.000 MUSTAFA ÖZKAN 3.298.000.000
CAFER ERENLER 2.733.000.000 MUTTALİP DÜNDAR 2.083.000.000
D. CEVDET AKIN 635.000.000 NEVZAT ÖZKAN 1.194.000.000
ERGUN ÖRGE 6.849.000.000 Ö.FARUK ÖZBAYRAK 4.026.500.000
FİKRET KARA 11.909.000.000 Ö.FARUK ÖZDENİZ 12.414.000.000
GALİP YARAR 1.821.000.000 RAŞIT YILDIRIM 4.148.000.000
GÖKSEL ÇAKAR 3.265.000.000 S.MEHMET NUZUMNALI 9.190.000.000
GÜRSEL ÇAKAR 1.215.000.000 SAİT ÇİNİOĞLU 2.654.000.000
H.ALİ HAMARAT 1.092.000.000 SELÇUK ÖZTÜRK 7.173.000.000
HALİL LAMCI 3.352.000.000 SELMAN DAĞLI 2.245.495.000
HASAN ATLANDIGİL Faaliyeti Yok SEVİNÇ SIDIKA EKİM 5.669.000.000
HÜSEYİN BÜYÜKÖZLÜ 3.676.000.000 ÜMİT KARAÇOR 4.014.000.000
HÜSEYİN KÖROĞLU 2.285.000.000 YALÇIN TISTIK 8.780.000.000
İ. HAKKI KAPLANGÖZ 3.145.600.000 ZEKİ GÜNÜÇ 12.466.000.000

Soruşturma sırasında MMO Konya Şubesi’nden gelen yazılı bilgide, savunma
göndermeyen mühendislerden, Abdülkadir KONAK isimli mühendisin
soruşturma açılması kararından önce 15.6.2002 tarihinde vefat ettiği, Mehmet 260
ÜNLÜ isimli mühendisin ise 15.2.2002 tarihi itibarıyla kanser tedavisi görüyor
olmasından dolayı MMO Konya Şubesi ile ilgili olarak SMM hizmetlerinde
bulunmadığı bildirilmiştir. Ayrıca, kendisi ile sözlü olarak görüşülen MMO Konya
Şubesi Başkanı Musa PAMPU, Mehmet ÜNLÜ’nün havuz uygulaması
içerisinde yer almadığını, isminin o listede sehven yer aldığını bildirmiş, bunun
üzerine söz konusu liste incelendiğinde Mehmet ÜNLÜ’nün ismi karşısında hiç
bir proje bedeli yer almadığı görülmüştür. Dolayısıyla, söz konusu listede
isimleri yer alan Abdülkadir KONAK ve Mehmet ÜNLÜ’nün havuz sistemi
içerisinde yer almadıkları kanaatine varılmıştır.
270
I.3- Yapılan Tespitler ve Elde Edilen Deliller

I.3.1- İlgili Mevzuata İlişkin Bilgiler

I.3.1.1- 6235 sayılı TMMOB Kanunu

TMMOB, 27.1.1954 tarih ve 6235 sayılı TMMOB Kanunu ile kurulmuştur.
Anılan Kanun’un 1. maddesinden TMMOB’un Türkiye sınırları içinde meslek ve
sanatlarını icraya kanunen yetkili olup mesleki faaliyette bulunan yüksek
mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarları teşkilatı içinde toplayan tüzel 280
kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olduğu anlaşılmaktadır.
Birliğin kuruluş amacı, 6235 sayılı Kanun’un 2. maddesinin (a) bendinde;

“Bütün mühendis ve mimarları ihtisas kollarına ayırmak ve her kol için bir oda
kurulmasına karar vermek; bu suretle aynı ihtisasa sahip meslek mensuplarını
bir Odanın bünyesinde toplamak; merkezde idare heyeti, haysiyet divanı ve
05-84/1150-330
7
murakıplar gibi görevlilere yetecek kadar üyesi bulunmayan Odanın merkezini,
Umumi Heyetin belirleyeceği yerde açmak”

ve devamında (b) bendi ile; 290

“Mimarlık ve mühendislik mesleği mensuplarının müşterek ihtiyaçlarını
karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere
uygun olarak işlemesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile
olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve
ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde
bulunmak”

olarak tanımlanmaktadır.
300
Söz konusu Kanun’un 13. maddesinde; “Lüzum görülen yerlerde Birlik Umumi
Heyeti kararlarıyla Türk Mühendis ve Mimar Odaları açılabilir” denilmektedir.
TMMOB’a bağlı odaların da bu hükümler doğrultusunda kurulduğu ve
faaliyetlerinde genel koordinasyonun yukarıda sayılan amaçlar doğrultusunda
Birlik tarafından sağlandığı anlaşılmaktadır.

I.3.1.2- TMMOB Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tespit Komisyonu ve
Kontrol Bürolarının Kurulmasına İlişkin Yönetmeliği

Yönetmeliğin 12. maddesi, “TMMOB üyeleri mesleki faaliyetleri karşılığı 310
alacakları ücretleri, Odalarca hazırlanacak tip sözleşmelerde belirtmek ve
belgelemekle yükümlüdürler. Bu tür hizmetler karşılığı alınacak ücret, Odalarca
belirlenen asgari ücretten aşağı olamaz.” şeklindedir.

Yine aynı yönetmeliğin 15. maddesinde, “Bu yönetmelik TMMOB Genel
Kurulunca kabul edildikten ve yayınlandıktan sonra yürürlüğe girer.” ve 17.
maddesinde “Bu yönetmeliği TMMOB ve bağlı Odaları ilgili kamu kuruluşlarıyla
işbirliği yaparak yürütür.” hükümleri yer almaktadır.

I.3.1.3- TMMOB Mimarlık Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari 320
Çizim ve Düzenleme Esasları Yönetmeliği

Bu yönetmeliğin, “Hizmetlerin Asgari Ücretleri” başlığını taşıyan 6. maddesi,
mimarlık-mühendislik hizmetleri karşılığı ücretlerin tespiti, tahsili ve
denetlenmesi esaslarını düzenlemektedir. Buna göre, proje asgari ücreti, yapı
yaklaşık maliyeti ile birtakım katsayıların çarpımı sonucu bulunmaktadır.
Mimarlık- mühendislik hizmetleri ücretlerinin hesabına temel olan Yapı Yaklaşık
Maliyeti ise, yapının ön proje, ihtiyaç programı (tapu, çap, …v.b.) gibi ilgili
belgelerden hesaplanan yaklaşık brüt alanı ile Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı’nca her yıl mimarlık hizmetlerine esas olan sınıflar için ayrı ayrı tespit 330
edilerek ilan edilen birim maliyetlerin çarpımına eşittir.

Anılan yönetmeliğin “ücretlerin tahsili” başlıklı 6.3. maddesinde ise; mimar ve
mühendislerin yönetmeliğe göre tespit edilen ücretler karşılığı fatura kesmek ve
bu faturalarını odalarına ibraz etmek zorunda olduklarına ve ayrıca ilgili
odalarla kontrol bürolarının bu ücretlerin tahsili ile ilgili esasları belirleyerek
gerekli tedbirleri alacaklarına dair düzenlemeler bulunmaktadır.

05-84/1150-330
8

340

I.3.1.4- TMMOB Makina Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik ve
Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücretleri Yönetmeliği

Kısaca “MMO Asgari Ücret Tarifesi Yönetmeliği” olarak anılacak olan bu
yönetmelik, 6235 sayılı TMMOB Kanunu hükümlerine dayanılarak
hazırlanmıştır. Yönetmeliğin “Asgari Ücretler” başlığını taşıyan 5. maddesi
aşağıdaki gibidir:

“Madde-5: SMMH asgari ücretleri MMO Yönetim Kurulunca yılda 2 kez 350
belirlenir ve tebliğlerle ilan edilir. Uygulama tarihleri 1 Ocak ve 1 Temmuz dur.
Bu tarihlerden en geç 30 gün önce Şube Yönetim Kurulları, herhangi bir yazılı
hatırlatmaya gerek kalmadan, asgari ücretlerin belirlenmesinde kullanılan “yapı
yaklaşık maliyetleri” ve varsa başka önerilerini yazılı olarak Oda Yönetim
Kuruluna iletirler. ODA Yönetim Kurulu, kendisi veya kuracağı komisyon kanalı
ile önerileri değerlendirir ve kararlaştıracağı asgari ücretleri yukarıda belirtilen
tarihlerden önce Şubelere gönderir ayrıca Resmi Gazete vb. yollarla
kamuoyuna duyurur. Şube Yönetim Kurulları tesisat mühendisliği hizmetleri için
bu Yönetmelik içinde verilen bölge katsayıları ile Asgari ücretleri çarparak elde
edeceği listeleri bölgesindeki Tescilli Bürolara bildirir ve 1 nüshasını ODA 360
Merkezine iletir. Diğer hizmetlerde bölge katsayısı uygulanmaz. Asgari
ücretlere KDV dahil olmayıp, fatura veya makbuzda ayrıca gösterilip tahsil
edilir. Bu yönetmelikte belirlenen ücretler "asgari" olup, işin ve işyerinin
özelliğine göre daha yüksek ücretle hizmet yapmak yetkisi SMM'lere aittir.”

I.3.1.5- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu

2.11.1984 tarih ve 18563 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3065 sayılı KDV
Kanunu'nun "emsal bedeli ve emsal ücreti" başlıklı 27. maddesinin beşinci
fıkrası "Serbest meslek faaliyetleri için ilgili meslek teşekküllerince tespit edilmiş 370
bir tarife varsa, hizmetin bedeli, bu tarifede gösterilen ücretten düşük olamaz. "
şeklindedir. Buna göre, serbest meslek faaliyetlerinde vergi matrahı, varsa
meslek odaları tarafından tespit edilmiş tarifeler olacaktır.

I.3.1.6- Konya Büyükşehir Belediyesi İmar Yönetmeliği

Yönetmeliğin 58. maddesinin birinci fıkrası (b/2-f) bendine göre, proje müellifi
mimar ve mühendisler, 6235 sayılı TMMOB Kanunu uyarınca ilgili meslek
odasına kayıtlı olmak zorundadır. Ayrıca, TMMOB Kanunu’nda öngörülen
yükümlülüklerini yerine getirdiklerinin oda tarafından onaylanmış olması 380
gerekmektedir. Bu onaydan mahrum olanların projeleri ilgili idarelerce
onaylanmamaktadır.

Yönetmeliğin 60. maddesi fenni mesuliyet konusunu düzenlemektedir. Fenni
mesuller, projelerin gereği gibi uygulanmasını denetlemek üzere odaya kayıtlı
mimar ve mühendisler arasından yapı sahibi tarafından seçilmektedirler.
Yaptıkları işin gereği icabı, fenni mesullerden mimar ve inşaat mühendisleri
30.000 m2’den, makina mühendisi 60.000 m2’den, elektrik mühendisi 120.000
m2’den fazla inşaatın fenni mesuliyetini aynı anda üstlenememektedir (m.60/e).
Bunun kontrolü görevi ise meslek odasına verilmiştir (m.60/c). 390
05-84/1150-330
9

Yönetmeliğin 60. maddesinin (e) bendinin ikinci paragrafına göre, fenni
mesullerin Konya Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde ikamet etmesi ve
işyerinin de yine bu sınırlar içinde bulunması şarttır.

I.3.2- Havuz Uygulamasını Gösterir Liste

Yapılan yerinde incelemelerde iddia konusu “havuz sisteminin” organizatörü
olduğu iddia edilen Makina Mühendisi Sait ÇİNİOĞLU, MMO Konya Şubesi’ne
bağlı, SMM belgesine sahip 44 adet makina mühendisinin bir araya gelerek 400
2001 yılının Mayıs ayında bir sistem üzerinde anlaştıklarını ifade etmiş, ayrıca
kendisi tarafından inceleme heyetine; sisteme bağlı makina mühendislerinin
isimlerini ve telefon numaralarını içeren bir tablo, ayrıca 18.9.2002 tarihi
itibariyle sistem içindeki mühendislerin son turda ve toplamda aldıkları proje
bedellerini gösterir tablo sunulmuştur.

I.3.3- İfade Tutanakları

I.3.3.1- Makina Mühendisi Sait ÇİNİOĞLU
410
Raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde iddia konusu “havuz sisteminin”
organizatörü Sait ÇİNİOĞLU ile yapılan görüşmede, anılan şahıs;

Türk Mimar ve Mühendis Odaları Birliği’ne bağlı Makina Mühendisleri
Odası’nın, TMMOB mevzuatı gereği, yılda iki kez olmak üzere her proje için
metrekare bazında asgari ücret belirlediğini, Konya Şubesi’nin bu listede
belirlenen fiyatların Konya ili için geçerli olan katsayı ile çarpımıyla belirlenen
fiyatlara uymak zorunda olduğunu, TMMOB Makina Mühendisleri Odası Ana
Yönetmeliği’ne (Madde 46) göre fatura edilen proje bedellerinin odanın
belirlediği asgari ücretin altında olamayacağını, belirlenen fiyatın altında fatura 420
kesilen bir projenin odadan onay alamayacağını, aksi taktirde faturayı kesen
mühendisin serbest müşavirlik mühendislik (SMM) belgesinin geçici olarak iptal
edileceğini, Oda başkanlığı sırasında mekanik tesisat projesi çizen makina
mühendislerinin, müşterilerinden (mimarlar, inşaat mühendisleri, müteahhitler,
komisyoncular gibi) aldıkları proje bedellerinde, piyasada “kırma” olarak tabir
edilen, asgari fiyattan yapılan iskontolardan kaynaklanan ve %80’lere varan
ücret kayıplarının söz konusu olduğunu, “kırma” sistemi nedeniyle makina
mühendislerinin çizdikleri projelerden almaları gereken ücretlerin büyük
çoğunluğunu aracı pozisyonundaki mimarların aldığını, örnek olarak odanın
belirlediği asgari fiyata göre 1.000.000.000 TL’lik bir bedeli olan bir mekanik 430
tesisat projesi için projeyi çizen makina mühendisinin müşterisine
1.000.000.000 TL fatura kesmek durumunda kalırken bu miktarın 800.000.000
TL’ye varan kısmını aracı konumundaki mimara-müteahhite bırakmak
durumunda kaldığını1, kestiği fatura üzerinden vergi ödeyen ancak faturadaki
ücretten daha azını tahsil eden bazı mühendislerin, başka kaynaklardan temin
ettikleri faturaları masraf göstermek suretiyle vergi yükümlülüklerini hafifletmek
zorunda kaldıklarını ve bu durumun mühendisler arasında haksız rekabet
yarattığını, mühendisleri mağdur durumda bırakan bu haksız uygulamaya son
vermek için MMO Konya Şubesi’ne bağlı, SMM belgesine sahip 44 adet

1 Bir inşaatın; mimari proje, statik proje, elektrik, telefon, sıhhi tesisat ve kalorifer projeleri gibi birden fazla
projesi bulunmaktadır. Yapı sahipleri öncelikle mimari proje çizdirmek üzere bir mimarla anlaştıklarında,
geriye kalan projelerin çizdirilmesi konusunda da mimarlar aracılık etmektedir.
05-84/1150-330
10
makina mühendisinin bir araya gelerek 2001 yılının Mayıs ayında bir sistem 440
üzerinde anlaştıklarını, başlangıçta bu sistemin organizasyonunu şu anki MMO
Konya Şubesi başkanı Musa PAMPU’nun yürüttüğünü, 2002 yılının Mart
ayından itibaren ise bu işin organizasyonunu yürütmek için sistem üyeleri
tarafından kendisinin seçildiğini, ayrıca havuz sisteminin mevzuat gereği
uygulanmak zorunda olan ve faturalara esas teşkil eden asgari ücretin fiilen de
tahsil edilerek mühendislerin mağduriyetine son vermek amacıyla
oluşturulduğunu belirtmiştir.

Görüşmenin devamında Sait ÇİNİOĞLU sistemin işleyişini şu şekilde
açıklamıştır : 450

“Uyguladığımız sistem gereğince, halen sistemimizin üyesi bulunan ekli
listedeki 54 adet mühendisten herhangi birine bir proje işi geldiğinde mühendis
arkadaşlar işi almıyorlar ve sistemdeki sıra kimdeyse müşteri benim vasıtamla
o mühendise yönlendiriliyor. Bu şekilde bütün mühendislik işleri sistem üyesi
mühendislere adaletli bir biçimde dağıtılıyor. Bütün mühendislerin yaptığı işlerin
kaydı tutuluyor ve proje bedellerinin bir kısmını öncelikle projeyi yapan
mühendis alıyor bir kısmı ise bir süreliğine sistem hesabında toplanıyor.
Projelerin 54 mühendisin hepsine sırayla dağıtılması sonucunda yaklaşık 2
aylık bir dönem içerisinde bir tur tamamlanır ve projeler baştan tekrar 460
dağıtılmaya başlanır. 3 tur sonunda her mühendisin aldığı proje bedeli aşağı
yukarı eşitlenmektedir. Örneğin son 1 yıl içerisinde yaklaşık 350 milyarlık proje
bedeli tahakkuk etmiş olup bu miktardan bütün üyeler eşit olarak pay
alacaklardır. Sistemin uygulamaya geçirilmesiyle asgari ücretlerin altına
inilmesi önlenmiş, ”Kırım” ortadan kaldırılarak asgari ücretlerin fiili olarak
uygulanabilmesi sağlandığından toplam alınan proje bedellerinde çok önemli
bir artış olmuş, proje kalitesi önemli oranda artmıştır. Sistemimizde alınan tüm
kararlar oybirliğiyle alınmaktadır, her hangi bir karara bir kişi bile muhalefet
ederse o karar kesinlikle uygulanmamaktadır, başka bir deyişle sistemimizdeki
hiç bir mühendis mağdur edilmemektedir. Ayrıca bu sistemin işleyişinin oda 470
yönetimiyle bir ilişkisi bulunmamaktadır.”

Havuz sisteminin bir yılı aşkın süredir başarı ile uygulanması ve mühendislerin
mağduriyetine son vermiş olması nedeniyle Türkiye’nin muhtelif illerindeki
şubelerden kendisine, sistemin kuruluşu ve işleyişi hakkında bilgi vermesi için
davetler geldiği de Sait ÇİNİOĞLU tarafından ifade edilmiştir.

Sait ÇİNİOĞLU ile yapılan görüşmede, kendisi tarafından inceleme heyetine,
sisteme bağlı makina mühendislerinin isimlerini ve telefon numaralarını içeren
bir tablo ve 18.9.2002 tarihi itibariyle sistem içindeki mühendislerin son turda ve 480
toplamda aldıkları proje bedellerini gösterir tablo sunulmuştur.

Mühendislerin son turda ve toplamda aldıkları proje bedellerini gösterir tabloda
yer alan bilgiler, Sait ÇİNİOĞLU’nun ifade tutanağında geçen havuz sisteminin
işleyişine yönelik açıklamaları doğrular niteliktedir. İfade tutanağında da
belirtildiği üzere, mühendisler kendilerine gelen müşterileri sistemin yürütücüsü
olan Sait ÇİNİOĞLU’na yönlendirmekte, Sait ÇİNİOĞLU da listedeki 54
mühendis arasından sırada hangi mühendis varsa müşteriyi ona
yönlendirmektedir. Yaklaşık iki ayda bir tamamlanan turlar ile her mühendisin
havuza gelen işlerden eşdeğer bedelde proje alması sağlanmaktadır. 490

05-84/1150-330
11

I.3.3.2- MMO Konya Şubesi Yetkilileri

Yapılan yerinde incelemelerde, Raportörler, T.M.M.O.B. Makina Mühendisleri
Odası Konya Şubesi Başkanı Musa PAMPU, Şube Sekreteri Mete KALYONCU
ve Teknik Görevli Okan GÜNGÖR ile görüşülmüş ve aşağıda yer verilen
ifadeleri alınmıştır.

Söz konusu şahıslar, Konya’da inşaatlara mekanik tesisat projesi 500
hazırlayabilecek SMM belgesine sahip makina mühendislerinin, odanın
belirlediği asgari proje fiyatların altına inilmesini önlemek amacıyla ”havuz
sistemi” olarak adlandırılan bir tür birlik içerisinde olduğunu bildiklerini, odayla
bir bağlantısı olmayan bu uygulamanın mühendisler tarafından ”kırma” tabir
edilen uygulamadan önemli ölçüde zarar görmüş olmaları sebebiyle
uygulandığının söylendiğini ifade etmişlerdir.

Adı geçenler, Konya’da sözü edilen sisteme üye olmayan makina
mühendislerince hazırlanan projeleri onaylayıp onaylamadıklarına yönelik bir
soruya ise şu şekilde cevap vermişlerdir: 510

“Odamızın söz konusu uygulama ile her hangi bir bağlantısı yoktur. Biz oda
olarak onay için gelen projelerde gerekli evrakların tam olması durumunda
kontrolleri yaptıktan sonra projeye vize vermekle yükümlüyüz. Odamıza proje
vizesi için başvuran mühendisin havuz sistemine üye olup olmaması odamızı
ilgilendirmez. Nitekim Hilton Oteli’nin ve Milli Eğitim Bakanlığı Yatırımlar Dairesi
tarafından yaptırılan binaların projeleri Konya Şubemize üye olmayan
mühendisler tarafından çizildi ve odamız tarafından onaylandı. Mekanik tesisat
projesi çizmeye yetkili, Konya şubeye kayıtlı 58 mühendis bulunmaktadır. Biz
söz konusu mühendislerin tamamının projelerine, ayrıca diğer şubelere üye 520
mühendislerin projelerine de gerekli kontrolleri yaptıktan sonra onay veriyoruz.
Nitekim böyle örnekler de bulunmaktadır. Ancak projenin kontrolünü yapacak
mühendis, belediye ve bayındırlık mevzuatı gereği projenin yapıldığı merkeze
200 km’den daha uzak yerde ikamet ediyor olmaması lazım. Dolayısıyla
Ankara’da ikamet eden ve oradaki MMO şubesine kayıtlı bir mühendis Konya
için proje çizebilir buna vize verilir, ancak Teknik Uygulama Sorumluluğu, diğer
adıyla fenni mesuliyet işini alamaz. Biz projeleri onaylarken mühendislerin
kestiği fatura bedelinin Bayındırlık Bakanlığı ve TMMOB’a bağlı MMO
tarafından belirlenen asgari ücret yönetmeliğine uygun olup olmadığını kontrol
ediyoruz, bu nedenle mühendisler en azından belirlenen asgari fiyatlardan 530
fatura kesmek zorundalar.”

Görüşmede Başkan Musa PAMPU, başkanlığa seçilmeden önce havuz sistemi
ile bir bağlantısının olup olmadığına yönelik soru üzerine;

-Havuz sistemi uygulanmadan önce mühendislerin proje faturalarını asgari
fiyatlardan keserken, müşterileri olan mimar ve müteahhitlerden kestikleri
faturadan daha düşük bedeller tahsil edebildiklerini, aynı zamanda sürekli
olarak farklı makina mühendislerine proje çizdiren müşterilerin, mühendislerin
alacaklarını ödemediğini, bu nedenle mühendislerin zor duruma düştüğünü, 540

-Ayrıca düşük bedelle çizilen projelerin teknik bakımdan olumsuzluklara yol
açtığını; sayılan sakıncaları önlemek, daha iyi projeler üretilebilmesini
05-84/1150-330
12
sağlamak amacıyla bahsedilen sistemin makina mühendislerince kurulduğunu
belirterek, mühendislerin isteğiyle sistemin kuruluşundan itibaren yaklaşık bir yıl
süreyle sistemin organizasyonunu üstlendiğini, ancak oda başkanlığına
seçildikten sonra doğru olmayacağını düşünerek bu işi bıraktığını ifade etmiştir.

I.4- Savunmalar
550
I.4.1- Tarafların savunmaları

Taraflar yazılı ve sözlü savunmalarda özetle;

- Asgari ücret uygulama iddiasının gerçekte TMMOB ve MMO Asgari Ücret
Tarifesi Yönetmeliği’nin uygulanmasından başka bir şey olmadığı, odaya üye
mühendislerin bu tarifelere uymak zorunda olduğu, Kurul’un TMMOB
soruşturmasının sonuçlanmadan kendilerine yeni bir soruşturma açmasının
yasal olmadığını,
560
- MMO Konya Şubesi’ne üye ve fiilen proje üreten 53 mühendisin hiçbir üyeyi
dışarıda bırakmadan; daha kaliteli proje üretmek, mesleki dayanışmada
bulunmak, iş sahipleri adına aracılık eden (haksız kazanç edinen) aracılardan
kurtulmak için kurallara uygun birlikte hareket etmekten başka bir şey
yapmadığını,

- Havuz oluşturarak pazar paylaşımında bulunmak iddiasının doğru olmadığını,
kendilerinin aracı pozisyonundaki müşterilerine asgari ücretin altında çalışırken,
faturalarını asgari ücretten kesmek zorunda olduklarını, aracı pozisyonundaki
müteahhitlerin emekleri üzerinden haksız kazanç sağlamalarının önüne 570
geçilmesinin hukuka aykırı olamayacağını, dönüşümlü proje almalarının
nedeninin devam eden ekonomik krize karşı koyabilmek olduğunu, 53
mühendisin bir yıllık toplam gelirinin 350.000.000.000 TL olduğunu, her bir
mühendisin yıllık kazancının yaklaşık 6.600.000.000 TL olduğunu, Avrupa
ülkelerinde mühendislerin bu tür bir gelir sıkıntısı içinde olmadığını, ülkenin ve
mühendislerin yaşadığı ekonomik sıkıntılar karşısında havuz oluşturarak pazar
paylaşımında bulunmak iddiasının soyut kaldığını, Konya İli'ndeki pazarı fiilen
hizmet sunan 53 mühendisin ayakta kalabilmek için paylaştıklarını, böyle bir
dayanışmayı da hiç bir hukuk kuralının yasaklamadığını,
580
- Kendilerine şikayet dilekçesi gönderilmediği için savunmalarının baştan
kısıtlanmış olduğunu,

- Konya ilinde SSM belgeli ve fiilen çalışan 53 mühendis bulunduğunu, bir
mühendisin vefat ettiğini, MMO Konya Şubesi Başkanı Musa PAMPU’nun da
emekli olduğu için serbest meslek icra etmediği, buna karşın hakkında
soruşturma açıldığını, halihazırda 52 mühendisin aktif olarak çalıştığını, Konya
İli pazarında hiçbir makina mühendisinin pazar dışında kalmadığını, birbirleri
aleyhine pazar paylaşımı içinde olmadıklarını, Konya İli'nde 53 mühendisin
pazar paylaşımında bulunmalarının nedeninin ekonomik krize karşı 590
dayanışmak olduğunu,

- Sermayeye dayanmayan serbest meslek faaliyetini "teşebbüs" olarak
nitelemenin Rekabet Kanunu’na ya da Ticaret Kanunu’na göre mümkün
olamayacağını, Rekabet Kanunu'nun öznesinin Ticaret Kanunu hükümlerine
05-84/1150-330
13
tabi işletmeler olduğunu; Musa PAMPU'nun mesleğini icra etmediğinden dolayı
soruşturma kapsamına giremeyeceği, diğer müvekkiller yönüyle de
soruşturmaya yer olmadığını,

- Havuz oluşturulması olarak nitelenen uygulamanın aslında MMO Konya 600
Şubesi bünyesinde oluşturulan Teknik Tesisat Komisyonu olduğu
açıklanmaktadır. Söz konusu Komisyonun amacının tesisat projesi yapan
üyelerin sorunlarının çözümü ve kaliteli proje üretimi konusunda denetimin
sağlanması olduğu ve üyelerin yalnızca zorunlu asgari ücretleri uyguladıkları,
bu uygulamanın bir havuz anlaşması sayılamayacağını

belirtmişlerdir.

I.4.2- Savunmaların Değerlendirilmesi
610
Tarafların asgari ücret uygulamalarının nedeninin, TMMOB ve Oda mevzuatı,
ayrıca uğradıkları vergi kayıpları gereği olduğu yönündeki savunmaları,
“Gerekçe ve Hukuki Dayanak” bölümünde değerlendirilmiştir.

Havuz oluşturmalarının nedeninin ekonomik krize karşı dayanışma olduğu,
hiçbir mühendisin havuz dışında bırakılmadığı için rekabetin engellenmediği
savı kabul edilemez; zira pazar paylaşımını öngören bu tür uygulamalar, 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesinin (b) bendi kapsamında açık bir rekabet ihlali
sayılmaktadır.
620
Taraflara soruşturma açılması kararı ile birlikte şikayet dilekçesi gönderilmediği
için eksik bilgilendirildikleri yönündeki beyanları haklı görülememektedir. Çünkü
taraflara gönderilen söz konusu yazıda fiyat tespiti ve havuz anlaşmasının
soruşturma açılmasına neden olduğu bildirilmiştir. Zaten şikayet dilekçesinin
özünde de bu iddialar yer almaktadır. Kaldı ki, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 44. maddesine göre taraflar, “Haklarında
soruşturmaya başlandığı bildirilen taraflar sözlü savunma hakkını kullanma
taleplerine kadar Kurum bünyesinde kendileri ile ilgili düzenlenmiş her türlü
evrakın ve mümkünse elde edilmiş olan her türlü delilin bir nüshasının
kendilerine verilmesini isteyebilir.” Taraflardan bu konuda yazılı bir talep 630
gelmemiştir.

Makina Mühendisi Musa PAMPU’nun emekli olduğu için serbest meslek icra
etmediği, buna karşın hakkında soruşturma açıldığı yönündeki savunma
yetersizdir. Çünkü Makina Mühendisi Musa PAMPU’nun söz konusu havuz
listesinden son bir yıldır pay aldığı tespit edilmiştir. Ayrıca Musa PAMPU
tarafından raportörlere, mühendislerin isteğiyle sistemin kuruluşundan itibaren
yaklaşık bir yıl süreyle sistemin organizasyonunu üstlendiği, ancak Oda
başkanlığına seçildikten sonra doğru olmayacağını düşünerek bu işi bıraktığı
ifade edilmiştir. Ancak, Soruşturma sürecinde, Musa PAMPU tarafından 640
Kuruma gönderilen yazıda, Konya Mevlana Vergi Dairesi Müdürlüğünün
8.1.2003 tarihli yazısı ile, Musa PAMPU’nun yapmakta olduğu makina
mühendisliği işini 1992 yılında terk ettiği belirtilmektedir. Dolayısıyla Musa
PAMPU’nun havuz sisteminin organizasyonunu yürüttüğü ve havuz listesinde
bir yıl süreyle pay aldığına ilişkin bilgilerle, 1992 yılında mühendislik faaliyetine
terk ettiğine dair Vergi Dairesinin bilgisi çelişmektedir. Musa PAMPU’nun
mühendislik hizmeti faaliyetini sürdürmediği yönündeki savunmasını
05-84/1150-330
14
doğrulamak amacıyla MMO Konya Şubesi’nden son iki yıla ait onaylanan proje
kayıtları talep edilmiştir. Söz konusu belgeler incelendiğinde; Musa PAMPU’nun
havuzdan Eylül 2001- Eylül 2002 tarihleri arasında aldığı 5.621.000.000 TL 650
karşılığı projeyi gerçekleştirmediği görülmektedir. Musa PAMPU’nun Avukatı
Nurten Çağlar YAKIŞ ise Musa PAMPU’nun proje üretmediği halde havuzdan
pay almış olmasının nedeninin; havuzun idari giderlerini karşılamak olduğunu
belirtmiştir. Sonuç olarak, 1992 yılından beri mühendislik faaliyetini yürütmediği
Konya Mevlana Vergi Dairesi Müdürlüğü’nün 8.1.2003 tarihli yazısında geçen,
ayrıca MMO Konya Şubesi’nin son iki yıla ait proje kayıtlarında havuzdan aldığı
payı açıklayacak proje kaydına rastlanmayan Musa PAMPU’nun 2001 yılı
Mayıs ayında kurulan söz konusu havuz sisteminde mühendislik faaliyeti
yaparak yer almadığı ortaya çıkmaktadır. Bu durumda yalnızca havuz
sisteminin organizasyonunu yürüttüğü dönem için havuzdan pay alan Musa 660
PAMPU’nun, ilgili pazarda mühendislik hizmeti sunmadığı için, 4054 sayılı
Kanun kapsamında teşebbüs sayılamayacağı; bu nedenle havuz sistemi
içerisinde yer almadığı kanaatine varılmıştır.

Serbest meslek faaliyeti yürüten mühendisleri teşebbüs olarak nitelemenin
doğru olamayacağı yönündeki savunma da kabul edilemez niteliktedir. 4054
sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde teşebbüs, “piyasada mal
veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar
verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden birimler” olarak
tanımlanmıştır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere, bir teşebbüsün mal veya 670
hizmet üreten ya da pazarlayan, gerçek veya tüzel, kamu ya da özel tüm
birimler için bağımsız karar verebilmesi ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil
etmesi gerekir. Bu itibarla meslek odalarına üye olan, serbest meslek faaliyeti
yürüterek ve hizmet üretip satan mühendislerin her biri ayrı ayrı 4054 sayılı
Kanun kapsamında teşebbüstür.

Söz konusu havuz uygulamasının, savunmada belirtildiği gibi Teknik Tesisat
Komisyonu adı altında gerçekleştirilmesi ilgili ihlalin niteliğini
değiştirmemektedir. Sait Çinioğlu’nun beyanlarından, elde edilen havuz
listesinden, ayrıca tarafların birinci yazılı savunmalarında ve Ek Görüşe 680
yanıtlarında dönüşümlü proje aldıklarına ve toplam geliri paylaştıklarına ilişkin
ifadelerinden, tarafların “Konya İli Makina Mühendisliği Hizmetleri" ilgili
pazarında bir havuz oluşturarak pazar paylaşımında bulunmak suretiyle, 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesinin (b) bendinde yasaklanan eylemleri
gerçekleştirmiş oldukları tespit edilmiştir.

J- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

J.1- Fiyat Tespiti Uygulamaları
690
Rekabet Kurulu’nun TMMOB’a açtığı S.R./01-6 sayılı soruşturma neticesinde
aldığı 28.1.2002 tarihli ve 02-04/40-21 sayılı karara göre TMMOB’un asgari
ücret tespiti uygulamalarına son vermesi ve bunu bağlı odalarına duyurması
gerekecektir. Ancak soruşturma sürecinin başlangıcında bu karar henüz
alınmamış olduğu için TMMOB’a bağlı tüm odalar tarafından yürürlükteki
mevzuat gereği asgari ücret uygulamasına devam edildiği bilinmektedir.

İfade tutanaklarında belirtildiği üzere, TMMOB’un asgari ücret fiyat listelerine
uyulmasını üyelerine zorunlu tutması, üyelerin odalarından vize alabilmek için
05-84/1150-330
15
bu asgari ücretler üzerinden oda harcı vermesi, ayrıca mühendislerin KDV dahil 700
tüm vergilerini bu ücretler üzerinden ödemesi mühendisleri zor durumda
bırakmaktadır. Çünkü fiili durumda asgari ücretin altında çalışan mühendisler,
kazanmadıkları gelirin vergisini ve oda harcını ödemektedirler. Dolayısıyla,
mühendisler, TMMOB tarafından uzun süredir uygulanan asgari ücrete ilişkin
mevzuattan kaynaklanan zararlarını azaltmak amacıyla, uygulamada asgari
ücretin oldukça altında kalan proje bedellerini asgari ücrete yakınlaştırma
yönünde bir tür fiyat tespiti uygulamasına başvurmaktadırlar.

Dolayısıyla, bu tür fiyat tespiti uygulamalarının amacının, ilgili odalara bağlı
mühendislerin gerçekte tahsil ettikleri proje bedellerini asgari ücret düzeyine 710
eşitleyerek, oda harcı ve vergilerini asgari ücret üzerinden ödemelerinden
kaynaklanan zararlarını azaltmak olduğu değerlendirilmektedir. Soruşturmanın
açıldığı tarihte yürürlükte olan TMMOB’un asgari ücret uygulamasına ilişkin
mevzuatının etkisiyle oluşan bu tür eylemlerin, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin (a) bendi kapsamında bir ihlal kabul edilemeyeceği kanaatine
varılmıştır.

J.2- Havuz Uygulaması

İlgili mevzuatın aktarıldığı bölümde de yer verildiği üzere, mühendislerin asgari 720
ücretlerin üzerine çıkmakta serbest olmalarına rağmen (MMO Serbest
Müşavirlik ve Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücretleri Yönetmeliği, 5. madde/
son fıkra), inceleme konusu havuz sistemi nedeniyle, fiyatları asgari fiyatlarda
sabitlemiş bulundukları, havuza üye olan mühendislerin asgari fiyatları
uyguladıkları anlaşılmaktadır. Ayrıca, tarafların ifade tutanaklarında,
savunmalarında ve havuz uygulamasını gösterir listede yer aldığı üzere;
havuzun işleyişi gereği mühendislere yönelen proje talebinin havuz üyeleri
arasında pay edildiği ve sıra ile proje alındığı, böylece havuz sistemi ile her
üyenin eşit biçimde tatmin edilmesine çalışıldığı anlaşılmaktadır. Bu sistemin
çalışabilmesi için mühendisler kendilerine gelen projeleri kabul etmeyerek, 730
sistemin organizatörü durumundaki Sait ÇİNİOĞLU’na yönlendirmekte, daha
sonra bu merkezden havuza gelen projelerin sıra esasına göre dağılımı
yapılmaktadır.

Bu havuz yapısı içerisinde MMO Konya Şubesi’ne bağlı tesisat projesi yetkisine
sahip 51 mühendisin yer aldığı tespit edilmiştir. MMO Konya Şubesinde yapılan
incelemelerde ise, Şubenin Konya ili dışındaki projelere de onay verdiği
görülmüş, Şubenin söz konusu havuz uygulaması ile bir ilgisinin olmadığı
saptanmıştır.
740
İlgili pazarda faaliyette bulunan 51 adet mühendisin bir havuz oluşturarak pazar
paylaşımında bulunmak şeklindeki eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin (b) bendi kapsamında açık bir rekabet ihlali yarattığı
değerlendirilmektedir.

Bununla birlikte, Kanun’un “Tanımlar” başlığı altındaki 3. maddesinde yer alan “
Bu Kanunun uygulanmasında...Teşebbüs Birliği: Teşebbüslerin belli amaçlara
ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü
birlikleri... ifade eder” şeklindeki tanımlama; ayrı bir tüzel kişiliği olsun veya
olmasın belli amaçlara ulaşmak için kurulmuş birliklerin “teşebbüs birliği” olarak 750
değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Savunmalarda da yer verildiği
05-84/1150-330
16
üzere taraflar MMO Konya Şubesi’ne bağlı Teknik Tesisat Komisyonu
üyesidirler. Dolayısıyla havuz uygulamasına esas olan ve bir tür birlik içerisinde
yürütülen düzenlemenin, 51 teşebbüs tarafından oluşturulan ve tüzel kişiliği
olmayan bir teşebbüs birliği kararı olduğu değerlendirilmiştir.

K- SONUÇ

Önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma
tutanakları, raporlar, Danıştay’ın iptal kararları, tüm dosya münderecatında yer 760
alan bütün bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;
MMO Konya Şubesi’ne üye olan mühendislerden, A. Osman ERDEMİR, Ahmet
ÇELİK, Ahmet GÜVEN, Akın ALTUNEL, Ali DÖNGEL, Ali Fuat DAĞ, Ali
YAZAR, Alişan DEMİRAYAK, Aynur KIYAK, Ayşe TUNCA, M. Bahadır TOPAL,
Bekir KOÇUM, Bilal KARADAĞ, Cafer ERENLER, D.Cevdet AKIN, Ergun
ÖRGE, Fikret KARA, Galip YARAR, Göksel ÇAKAR, Gürsel ÇAKAR, H.Ali
HAMARAT, Halil LAMCI, Hasan ATLANDIGİL, Hüseyin BÜYÜKÖZLÜ, Hüseyin
KÖROĞLU, İsmail Hakkı KAPLANGÖZ, H. İbrahim ÖNEL, İsmet ARI, M. Ali
ORHAN, M.Özkul SESİGÜR, M.Zeki SAMETOĞLU, Mehmet TEZCAN, Metin
ŞAHİN, Mustafa CİBELİK, Mustafa ÇALIŞKAN, Mustafa GÜREL, Mustafa 770
KAYA, Mustafa ÖZKAN, Muttalip DÜNDAR, Nevzat ÖZKAN, Ö.Faruk
ÖZBAYRAK, Ö.Faruk ÖZDENİZ, Raşit YILDIRIM, S.Mehmet NUZUMLALI, Sait
ÇİNİOĞLU, Selçuk ÖZTÜRK, M. Selman DAĞLI, Sevinç Sıdıka EKİM, Ümit
KARAÇOR, Yalçın TISTIK, Zeki GÜNÜÇ’ün;

1- “Konya İli Makina Mühendisliği Hizmetleri" ilgili pazarında havuz oluşturarak
pazar paylaşımında bulunmak suretiyle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile
hukuka aykırı ilan edilen ve yasaklanan eylemleri gerçekleştirmiş olduklarına
OYBİRLİĞİ ile;
780
2- “Konya İli Makina Mühendisliği Hizmetleri” ilgili pazarındaki uygulamanın
“havuz sistemi” olarak adlandırılan bir tür birlik içerisinde yürütüldüğü dikkate
alınarak, bu uygulamaya esas olan düzenlemenin, 4054 sayılı Kanun’un 3.
maddesinde belirtildiği şekilde, 51 teşebbüs tarafından oluşturulan ve tüzel
kişiliği olmayan bir teşebbüs birliği kararı olduğuna OYÇOKLUĞU ile;

3- Bu nedenle Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası ve 2003/1 sayılı Rekabet
Kurulu tebliği gereğince, tüzel kişiliği olmayan teşebbüs birliğine toplam
9.247.613.000.- TL. para cezası verilmesi gerektiğine, ancak Rekabet
Kurulu’nun vermiş olduğu 19.9.2003 tarih ve 03-63/764-354 sayılı karar, 790
Danıştay tarafından hakkında karar tesis edilen teşebbüsler lehine
bozulduğundan ve yürürlükte bulunan 2005/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2005/2
sayılı Tebliğ’de öngörülen ceza miktarının lehe olması nedeniyle 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası ve 2005/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2005/2
sayılı Tebliğ uyarınca takdiren tüzel kişiliği olmayan teşebbüs birliğine toplam
5.800 YTL para cezası verilmesine ve bu cezanın teşebbüs birliği içinde yer
alan ve haklarında soruşturma yürütülen 51 teşebbüsten eşit olarak
paylaştırılmak suretiyle tahsiline OYBİRLİĞİ ile;

4- 5388 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile 4054 sayılı Kanun kapsamında bulunan 800
anlaşmaların bildirilmesi yükümlülüğü kaldırıldığından, anlaşmaların
05-84/1150-330
17
bildirilmemesinden dolayı bu konuda karar verilmesine gerek olmadığına
OYBİRLİĞİ ile,

karar verilmiştir.
















































05-84/1150-330
18




(15.12.2005 tarihli 05-84/1150-330 sayılı Kurul Kararı’na)

KARŞI OY GEREKÇESİ

Konya ili Makina Mühendisleri Odasına kayıtlı 51 adet oda üyesi
makina mühendisinin “Konya ili Makina Mühendisleri Hizmetleri” ile ilgili
pazardaki uygulamalarının “havuz sistemi” olarak adlandırılan bir tür
birlik içinde yürütüldüğü ve bu nedenle 4054 sayılı yasanın 4. maddesine
aykırılık şeklinde ortaya çıkan ihlallerinden dolayı cezanın, 51 adet makina
mühendisince oluşturulan “tüzel kişiliği olmayan teşebbüs birliğine”
verilmesi yönünde çoğunluk tarafından karar verilmiştir.

İlgili pazarda faaliyette bulunan 51 adet makina mühendisinin bir havuz
oluşturarak pazar paylaşımında bulunmak şeklindeki eylemlerinin 4054 sayılı
yasanın 4.maddesi b bendi kapsamında açık bir rekabet ihlali yarattığı
konusunda kuşku yoktur.

Sorun; ilgili pazardaki ihlal tesbit edildiğine göre 4054 sayılı yasaya
aykırılıktan verilecek cezanın muhatabı ayrı ayrı 51 makina mühendisi mi
olacak yoksa, 51 adet makina mühendisinin biraraya gelerek oluşturdukları
iddia olunan çoğunluk görüşündeki tüzel kişiliğe haiz olmayan teşebbüs
birliğinin mi olduğudur.

4054 sayılı yasanın “Tanımlar” başlıklı 3.maddesinde teşebbüs, “piyasada
mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız
karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden birimler” olarak
tanımlanmıştır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere, bir teşebbüsün mal veya
hizmet üreten ya da pazarlayan, gerçek veya tüzel, kamu ya da özel tüm
birimler için bağımsız karar verebilmesi ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil
etmesi gerekir. Bu itibarla meslek odalarına üye olan ve hizmet üretip satan
mühendisler ve bu çerçevede dosya konusu makina mühendisleride 4054 sayılı
yasa kapsamında teşebbüs olarak kabul edileceklerdir.

Teşebbüs Birliği tanımıda 4054 sayılı yasanın 3.maddesinde yeralmaktadır.
Buna göre “Teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği
haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü birlikler” Teşebbüs Birliği kavramı
içinde yeralır. Bir birlikteliğin Teşebbüs Birliği sayılması için tüzel kişiliği
olmasının veya olmamasının önemi yoktur. Yani tüzel kişiliği olmayan teşebbüs
birliği olabilir. Önemli olan Teşebbüs Birliğinin belirli bir amacı gerçekleştirmek
üzere oluşturulmuş olmasıdır. Teşebbüs Birliğinin ticaret ortaklığı, adi ortaklık
olup olmamasıda önemli değildir. Tüzel kişiliği olsun ya da olmasın Teşebbüs
Birliğinde “bağımsız olarak karar alabilme, bu faaliyetini sürekli olarak yerine
getirebilme, piyasada mal ve hizmet üretebilme, gerekirse ürettiklerini
pazarlayabilme ya da satabilme, birliğin kararlarının yerine getirilmesini
sağlayacak denetleme ve müeyyide uygulayabilme” hususları bulunması
gereken unsurlardır.

05-84/1150-330
19
Olayımızda 51 adet makina mühendisinin ilgili pazarda “havuz sistemi”
oluşturarak bir tür birlik içinde bulunmaları, bu birlik yönünden bakıldığında
yukarıda sayılan Teşebbüs Birliğinde bulunması gereken unsurların mevcut
olmadığı açıkca anlaşılmaktadır. Bu itibarla, teşebbüs birliği nitelendirmesi
hukuki dayanaktan yoksundur.
Bu nedenlerle 51 adet makina mühendisinin oluşturduğu birliği 4054 sayılı
yasa kapsamında Teşebbüs Birliği saymak mümkün görülmemekte olup, 51
adet makina mühendisinin herbirini ayrı ayrı teşebbüs kabul ederek, 4054 sayılı
yasanın 4.maddesine aykırılıktan dolayı ayrı ayrı cezalandırılmalarının daha
doğru olacağını düşünüyorum.

Yukarıda açıklanan gerekçe ile kararın 2.bendinde yeralan çoğunluğun
görüşüne katılmıyorum.







Tuncay SONGÖR
Rekabet Kurulu İkinci Başkanı




Full & Egal Universal Law Academy