Rekabet Kurumu - Karar Sayı 05-86/1187-339

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2005-1-122 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-86/1187-339
Karar Tarihi : 20.12.2005

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.

B. RAPORTÖRLER: M. Akif KAYAR, M. Selim ÜNAL

C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Çimsa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Toroslar Mahallesi Tekke Caddesi 20
Yenitaşkent 33013 Mersin

- Modern Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Yenibosna Kavak Sokak No:39
Bahçelievler-İSTANBUL

D. TARAFLAR : - Tasarruf Mevduatı ve Sigorta Fonu
(Standart Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü)
Büyükdere Caddesi No:143
34394 Esentepe – İstanbul 30

- Modern Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Yenibosna Kavak Sokak No:39
Bahçelievler-İSTANBUL

- Çimsa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Toroslar Mahallesi Tekke Caddesi
Yenitaşkent 33013 Mersin

E. DOSYA KONUSU: Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Standart Çimento 40
Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün, TMSF tarafından satış ihalesinde en yüksek
iki teklif veren Çimsa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Modern Çimento
Sanayi ve Ticaret A.Ş.’den herhangi birine devredilmesi işlemine izin
verilmesi talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.10.2005 tarih ve 7196 sayı ile
intikal eden ve 17.11.2005 tarihli yazıyla tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı “Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” ve
1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik 50
Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin
05-01/3-3

2
Başvurularında Takip Edilecek Usül ve Esaslar Hakkında Tebliğ”in ilgili hükümleri
uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 2.12.2005 tarih ve 2005-1-122/Öİ-
05-MAK sayılı Ön İnceleme Raporu 9.12.2005 tarih ve REK.0.05.00.00-120/234
sayılı Başkanlık önergesi ile 05-86 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu
bünyesinde bulunan ve 5354 sayılı Kanun ile değişik 4389 sayılı Bankalar
Kanunu’nun 15. maddesinin 7. fıkrasının (a) bendi gereğince, Fon Kurulu’nun 60
6.7.2005 tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden
Standart Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün haczedilen tüm mal, hak ve
varlıklarının satılması işleminin,

1. 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik
Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Önbildirimlerde ve İzin
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”
kapsamında izne tabi bir işlem olduğu,

2. Standart Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün 11.10.2005 tarihinde 70
yapılan ihalede; en yüksek iki teklifi veren Çimsa Çimento Sanayi ve
Ticaret A.Ş. ve Modern Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.’den herhangi
birine devredilmesi işleminin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
kapsamında hakim durum yaratılmasına ve mevcut hakim durumun
güçlendirilmesine ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol
açmayacağı, bu nedenle işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığı

ifade edilmektedir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 80

H.1. Taraflar

H.1.1. Standart Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü

H.1.1.1. Standart Çimento Sanayi T.A.Ş. (Standart Çimento)

Standart Çimento yıllık (…………) ton klinker ve (………….) ton çimento üretim
kapasitesine sahiptir. 1957 yılında üretime başlayan tesis, Eskişehir Merkez
Çukurhisar Köyü sınırları içinde, Eskişehir-İstanbul karayolu 22. km’de, 90
1.811.362 m2’lik alan üzerinde kuruludur. Tesisin içinde demiryolu bulunmakta,
yükleme ve boşaltma yapılabilmektedir. Standart Çimento’nun, 2 adet kalker-kil
ocağı bulunmaktadır.

Standart Çimento, PKÇ 32.5 ve PKÇ 42.5 ve MC 12.5 tipi çimento üretmektedir.
PKÇ 32.5 ve MC 12.5 tipi çimentolar torbalı, PKÇ 42.5 ise dökmeli olarak
satılmaktadır. Dosya mevcudu bilgilerden, 2004 yılı cirosu (……………) YTL
olarak gerçekleştiği anlaşılan Standart Çimento’nun yönetim kurulu yapısının
aşağıdaki gibi olduğu görülmektedir:
100


05-01/3-3

3
Tablo 1- Standart Çimento Yönetim Kurulu Yapısı
Mehmet Çalışkan Yönetim Kurulu Başkanı
Hidayet Nalçacı Yönetim Kurulu Başkan Vekili
Mustafa Turgut Üye
Ercan Ergül Üye
Fatih Zülfikar Üye
İsmet Tuğul Üye
Oğuz Altay Üye

H.1.1.2. Yapı ve Ticaret A.Ş. (Lalahan Çimento)

2002 yılında üretime başlayan Lalahan Çimento, Ankara İli Lalahan ilçesinde
mukimdir. Fabrikanın bulunduğu arazi, Grup şirketi olan Merkez Hazır Beton
İmalat ve Ticaret A.Ş.’ye, binalar ve demiryoluna bitişik arazinin mülkiyeti ise
Lalahan Çimento’ya aittir. İşletici şirketi ise Betonsan Beton ve Çimento Sanayi 110
İşletmecilik ve Ticaret A.Ş.’dir.
Yıllık (…………) ton çimento öğütme kapasitesine sahip olan şirket klinker
hammaddesini, gruba bağlı fabrikalar ile Baştaş Çimento Fabrikası’ndan temin
etmektedir.
Lalahan Çimento, Mayıs 2005 itibarıyla sadece CEM II/B-M (P-L) 32,5R
kompoze çimento üretmekte olup CEM IV/A-P 32,5R portland puzolanik çimento
üretimini durdurmuştur. Fabrikanın üretim kapasitesinin sınırlı olması sebebiyle
sadece Ankara bayiliği bulunmakta ve satılan çimento Ankara piyasasında
tamamen tüketilmektedir.
Dosya mevcudundan, Lalahan Çimento’nun 2004 yılı cirosunun (…………..) YTL 120
olarak gerçekleştiği anlaşılmaktadır.

H.1.2. Çimsa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Çimsa)

Dosyadaki bilgilere göre; 1972 yılında Mersin’de kurulan Çimsa, 1975 yılında
üretime başlamıştır. Beyaz ve gri klinker, beyaz ve gri çimento, kalsiyum
alüminatlı çimento ve hazır beton üretimi gerçekleştirmektedir. 2004 yılında, 2,5
milyon ton beyaz ve gri çimento, 359.000 ton klinker ve 1,1 milyon m3 hazır beton
satışı gerçekleştiren Çimsa’nın 2004 yılı cirosu 246.800.509 YTL’dir. Kalsiyum
aluminatlı çimento Türkiye’de sadece Çimsa tarafından üretilmektedir. Aşağıda 130
Çimsa’nın ortaklık ve yönetim kurulu yapılarına yer verilmektedir:

Tablo 2- Çimsa’nın Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. 44,54
Adana Çimento San. A.Ş. 15,72
Akçansa 10,00
Aksigorta A.Ş. 2,57
Halka Açık 26,57
Diğer 0,60
Toplam 100,00





05-01/3-3

4
Tablo 3- Çimsa’nın Yönetim Kurulu Yapısı
Erhan Kamışlı Yönetim Kurulu Başkanı
A. Uğur Karatop Üye
Nedim Özfakioğlu Üye
Tamer Güven Üye
Mehmet Sert Denetçi
Pınar Ateş Denetçi
140
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Sabancı Grubu’nun Çimsa dışında, çimento
sektöründe faaliyet gösteren Akçansa’da %39,72 oranında ortaklığı bulunduğu ve
şirketi HeidelbergCement ile müştereken kontrol ettiği, ayrıca yine Oysa’da
%41,09 oranında hissesi bulunduğu ve bu teşebbüsün de Oyak ve Sabancı
Grubu’nun ortak kontrolünde olduğu anlaşılmaktadır.

H.1.3. Modern Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Modern Çimento)

Modern Çimento’nun üretim tesisi Denizli ilindedir. Fabrikanın klinker üretim
kapasitesi (…………..) ton ve çimento üretim kapasitesi (…………..) tondur. 150
Modern Çimento çimento satışlarını Ege ve Akdeniz Bölgesi’ne yapmaktadır.
Modern Çimento İç Anadolu Bölgesinde yalnızca Konya İli Akşehir ilçesine
çimento satışı yapmıştır. Şirketin ortaklık ve yönetim kurulu yapıları aşağıdaki
gibidir:

Tablo 4- Modern Çimento’nun Yönetim Kurulu Üyeleri
Mehmet Yahya EREN Yönetim Kurulu Başkanı
Ahmet Hilmi EREN Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı
Yusuf Ziya EREN Yönetim Kurulu Üyesi
İsmail EREN Yönetim Kurulu Üyesi
Mehmet YAVUZ Yönetim Kurulu Üyesi

Tablo 5- Modern Çimento’nun Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
EREN Holding A.Ş. 34,00
Mehmet Yahya EREN 12,50
Yusuf Ziya EREN 12,50
Ahmet Hilmi EREN 12,50
İsmail EREN 12,50
EREN Tekstil San. ve Tic. A.Ş. 10,00
ER-OS Çamaşırları San. ve Tic. A.Ş. 2,00
Eren Kağıt Sanayii ve Tic. A.Ş. 2,00
Modern Tekstil Sanayii ve Tic. A.Ş. 2,00
Toplam 100,00

H.2. İlgili Pazar 160

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı

Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki gruba
ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en büyük girdilerinden
biridir. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz dolgu malzemeleri, mimari
ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri, prekast elemanları üretiminde
kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun kullanım alanı ve miktarı gri
çimentoya oranla çok azdır.
170
05-01/3-3

5
Beyaz ve gri çimentonun (özellikle bunların girdisi konumundaki klinkerin) üretim
süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup, bunların arz ve talep bakımından
ikame olması söz konusu değildir. Bu bakımından, bu iki çimento türünün ayrı
ilgili ürünler olarak ele alınması gerekmektedir.

Temel kullanım özelliklerine göre gri çimento da kendi içerisinde çeşitli ürün
gruplarına ayrılmaktadır: Portland çimento - katkılı çimento - cüruflu çimento ve
bunların alt açılımları (32,5-42,5). Öte yandan bu ürünler satış şekillerine göre ise
torbalı veya dökme olarak ikiye ayrılmaktadır. Tüm bu ürünlerin arz bakımından
ikame olduğu, başka bir ifade ile gri çimento üreten bir fabrikanın kısa dönemde 180
tüm bu ürünleri üretebileceği dikkate alınarak, alt pazar tanımlarının yapılmasına
gerek bulunmadığı, pazarın en geniş biçimde “gri çimento pazarı” olarak ele
alınmasının yerinde olacağı sonucuna ulaşılmıştır.

Devralma işlemine konu olan Standart Çimento, klinker ile gri çimento üretimi ve
satışı alanında faaliyette bulunmaktadır. Devralma işleminden sonra Standart
Çimento bu alanlarda faaliyetlerini sürdürecek olup, devralan taraf söz konusu
devir işlemi sonucunda bu alanlardaki pazar payına sahip olacaktır.

Standart Çimento hali hazırda PKÇA 32.5 ve PKÇA 42.5 tipi gri çimentolar 190
üretmektedir. Bu doğrultuda ilgili ürün pazarları, torbalı ve dökme ayrımlarını da
kapsayacak şekilde “gri çimento üretimi ve satışı pazarları” olarak tespit
edilmiştir.

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

Bir ağır sanayi ürünü olarak çimentonun, yükte ağır pahada hafif niteliğiyle
birlikte, ekonomik olarak satılabildiği bölgenin bir hinterlant oluşturarak belli bir
uzaklığı geçmemesi, daha uzağa nakliye edilmesi halinde nakliye maliyetinin çok
yükselerek karlılığı ortadan kaldırması nedeniyle, çimento pazarı satış yapılabilen 200
hinterlant göz önüne alınarak belirlenmektedir. Amerika Birleşik Devletleri (ABD)
rekabet hukuku uygulamalarında çimentonun 320 km. yarıçaplı bir bölgede
coğrafi pazar oluşturabileceği genel kabul görmektedir.1 Avrupa Birliği
Komisyonu’nun Cement2 ve Rekabet Kurulu’nun 99-30/276-166 (a) sayı ve
17.06.1999 tarihli kararlarında da görüleceği üzere, Avrupa Birliği (AB) ve Türk
Rekabet hukuku otoriteleri 200-300 km.’lik uzaklıkları çimento ilgili ürün pazarı
için coğrafi pazarın sınırlarını çizen tespitlerinde temel almaktadır.

Bu bağlamda coğrafi pazar tanımlanmasında en geçerli metotlardan olan ve
incelenen bölgeler arasındaki ürün giriş çıkışını ele alan Elzinga-Hogarty testi 210
yapılarak pazar tespit edilmiştir. Elzinga-Hogarty testinin genel mantığı şu şekilde
özetlenebilir: eğer belli bir coğrafi pazara dışarıdan girişler (import) ve o bölgeden
dışarıya çıkışlar (export) az oluyorsa, o bölgede ilgili ürünün fiyatı diğer
bölgelerden bağımsız olarak tespit edilebilecektir. Bu ise, bu bölgenin coğrafi
pazar olabileceğini göstermektedir.3

1Sukharoman, Supachat (1998) “Oligopolistik Pricing Over The Deterministic Market Demand
Cycle: Some Evidence From U.S Portland Cement Industry”, P.h.D Thesis, Department of
Economics, University of Nebraska,
2 Cases IV/33.126 and 33.222, 30.11.2004.
3 Mehaz mevzuat konumundaki Avrupa Birliği (AB) rekabet hukuku ve uygulamalarında da AB
Komisyonu (Komisyon) antitröst davalarında coğrafi pazar tespiti için, Elzinga-Hogarty testi gibi
05-01/3-3

6

Elzinga-Hogarty testi nakliye bilgilerine dayalı iki kritere dayanmaktadır: 1) Bir
bölgeye girişlerin aynı bölgedeki satışlara oranı4, 2) Bir bölgeden çıkışların aynı
bölgedeki üretime oranı5. Birinci kriter LIFO, ikinci kriter ise LOFI olarak
adlandırılmaktadır. Bu iki değerin yüksek seviyelerde çıkması incelenen 220
bölgelerin coğrafi pazarı oluşturduklarını göstermektedir.

LIFO, şu şekilde formüle edilmektedir:

LIFO= [(Üretim(P)-İhracat(X)]/Tüketim(C) (1)

Tüketim ise, üretimden ihracatın çıkarılması, ithalatın (M) eklenmesi ve mal
stoğundaki (I) değişimin çıkarılmasıyla elde edilmektedir. Diğer bir ifadeyle,

C= P-X+M-ΔI (2) 230

Mal stokları sabit olduğu durumlarda, (2) nci denklemin (1) inciye konulmasıyla
aşağıdaki eşitlik elde edilmektedir:

LIFO= 1-(M/C) (3)

LOFI’nin formüle edilmiş hali ise şu şekildedir:

LOFI= (P-X)/P
240
(2) nolu eşitlik kullanıldığında LOFI,

LOFI=1-(X/P) (4)

şeklinde elde edilmektedir.

LIFO ve LOFI değerlerinin hesaplanması için, bölgeye satışı olan tüm fabrikaların
verileri incelenmiştir. Söz konusu teşebbüslerin, hangi ile ne miktarda satış
yaptıkları ise 2003 ve 2004 yılları için aşağıdaki grafiklerde sunulmuştur:
250
2003 Yılı Satışları Grafiği



TİCARİ SIR





ticaret akışı testlerinden faydalanmıştır. Örneğin, Saint-Gobain/Wacker-Chemie/NOM davasında,
Komisyon, Elzinga-Hogarty testini kullanmış ve bir pazara %15’lik dışardan giriş miktarının düşük
olduğu sonucuna vararak, söz konusu bölgenin ilgili coğrafi pazarı teşkil ettiği neticesine
ulaşmıştır.
4 “little in from outside”(LIFO) (LIFO=local consumption from local supplies/local consumption).
5 “little out from inside”(LOFI) (LOFI=local consumption from local supplies/local production).
05-01/3-3

7
2004 Yılı Satışları Grafiği 260



TİCARİ SIR




Coğrafi pazarın tanımlanmasında Eskişehir ili ve komşuları olan iller kritik bir yer
teşkil etmektedir. Testin uygulanmasında önce devrin söz konusu olduğu 270
Eskişehir ilinin tek başına coğrafi pazarı oluşturup oluşturmadığı ele alınmıştır.
Daha sonra Eskişehir iline yakınlıkları nedeniyle sırasıyla Kütahya, Sakarya,
Ankara, Bilecik, Afyon, Bursa ve Kocaeli illeri de eklenerek pazar genişletilmiş ve
LIFO-LOFI değerleri hesaplanmıştır. Aşağıdaki tabloda bu değerler hem 2003
hem de 2004 yılları için verilmiştir:

LIFO LOFI
İLLER 2003 2004 2003 2004
Eskişehir (……) (……) (……) (……)
Kütahya (……) (……) (……) (……)
Sakarya (……) (……) (……) (……)
Ankara (……) (……) (……) (……)
Bilecik (……) (……) (……) (……)
Afyon (……) (……) (……) (……)
Bursa (……) (……) (……) (……)
Kocaeli (……) (……) (……) (……)

Coğrafi pazar sadece Eskişehir ili olarak ele alındığında, LIFO ve LOFI değerleri
düşük çıkmıştır. Eskişehir iline Kütahya ili eklendiğinde ve diğer illerle devam
edildiğinde LOFI değerlerinin (coğrafi pazardan dışarıya satışların azalması 280
nedeniyle) yükseldiği ve Bilecik ilinin dahil olmasıyla birlikte LIFO değerleri ile
eşitlendiği ve her iki değerin de istenilen seviyeye geldiği görülmektedir. Afyon ve
Bursa illerinin eklenmesi ile birlikte LIFO değerinin yükseldiği (coğrafi pazardaki
tüketimin tamamına yakınının üretimden karşılanması nedeniyle) ancak LOFI
değerinin düşük çıktığı (coğrafi pazarın dışında yapılan satışların yükselmesi
nedeniyle) görülmektedir. Kocaeli İlinin eklenmesiyle LIFO değerinin çok
yükseldiği ancak, LOFI değerinin coğrafi pazarın dışına yapılan satışların çok
fazla olması nedeniyle çok düştüğü ve LIFO-LOFI dengesinin bozulduğu
görülmektedir.
290
Bu noktada, ilgili coğrafi pazarın Afyon ili dahil edilmesiyle çizilip çizilemeyeceği
sorusu sorulmalıdır. Tablodan görüldüğü üzere Bursa’nın dahil edilmesiyle LOFI
değerleri düşmektedir ve dolayısıyla LIFO-LOFI dengesi azalmaktadır. Bu durum
Bursa’nın coğrafi pazara dahil olmadığı şüphesi uyandırabilir. Ancak, Bursa’nın
Eskişehir’e 150 km. uzaklıkta olması ve dolayısıyla Kütahya-Sakarya ve Ankara
gibi illerden uzaklık açısından farklı konumda olmaması, Standart Çimento’nun
Bursa’ya nakliye maliyeti (…) milyon TL. iken aynı maliyetin Afyon’a (…) milyon
TL. olması, Elzinga testinin ilçeler bazında eldeki veri noksanlıkları nedeniyle
yapılamaması, Bursa Çimento’nun Standart Çimento’nun satış yaptığı illerin
birçoğuna satış yapması gibi hususlar dikkate alındığında, Bursa’nın LOFI 300
05-01/3-3

8
değerlerinin esas olarak 0.80 civarında olduğu ve bu ilinde coğrafi pazara dahil
edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Coğrafi pazar olarak Eskişehir, Kütahya, Sakarya, Ankara, Bilecik, Afyon, Bursa
alındığında ve Elzinga-Hogarty testinin sonucunda elde edilen veriler
incelendiğinde; pazara giriş çıkışın düşük miktarda olduğu, dolayısıyla pazardaki
fiyatların diğer yerlerden bağımsız olarak tespit edilebileceği görülmektedir. Bu
çerçevede, ilgili coğrafi pazar “Eskişehir, Kütahya, Sakarya, Ankara, Bilecik,
Afyon, Bursa illerinin sınırlarını çizdiği bir coğrafi bölge” olarak tespit edilmiştir.
310
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

H.3.1. İşlemin Niteliği Bakımından Yapılan Değerlendirme

Dosya konusu işlem, TMSF bünyesinde bulunan ve 5354 sayılı Kanun ile değişik
4389 sayılı Bankalar Kanunu’nun 15. maddesinin 7 numaralı fıkrasının (a) bendi
gereğince, Fon Kurulu’nun 6.7.2005 tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento
Grubu şirketlerinden Standart Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün
haczedilen tüm mal, hak ve varlıklarının, 11.10.2005 tarihinde 6183 sayılı Kanun
hükümleri uyarınca yapılan ihale sonucunda belirlenen alıcı adaylarından birisine 320
nihai olarak devredilmesi işlemidir.

Bu çerçevede, Standart Çimento’nun nihai devri ile kontrolünün el değiştireceği
göz önüne alındığında, incelemeye konu olan işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ’in
Birleşme ve Devralma Sayılan Haller başlıklı 2. maddesinde yer alan hükümler
uyarınca bir devralma işlemidir.

H.3.2. İşlemin Bildirimi Açısından Yapılan Değerlendirme

1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in, İzne Tabi Birleşme veya 330
Devralmalar başlığı altındaki 4. maddesinin, “Bu Tebliğ’in 2. maddesinde
belirtilen bir birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı
gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün
piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu
oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmi beş trilyon Türk Lirasını aşması halinde
Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.” hükmü ve 1998/4 sayılı Tebliğ’in
5. maddesi uyarınca Standart Çimento’nun ilgili ürün pazarında cirosunun
(…………………….. Türk Lirası) Tebliğ’de öngörülen eşikleri aşması nedeniyle
söz konusu işlem, ilgili Tebliğ çerçevesinde Rekabet Kurulu’nun iznine tabi bir
devralma işlemidir. 340

H.3.3. İşlemin 4054 Sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi

4054 Sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca, bir birleşme veya devralmanın
yasaklanabilmesi için işlemin, ya hakim durum yaratarak ya da mevcut hakim
durumu güçlendirerek ilgili piyasada rekabeti önemli ölçüde azaltması
gerekmektedir. Bu anlamda, başvuru konusu işlemin taraflarının pazardaki
konumları ele alınarak, işlem sonucunda bir hakim durum yaratılması ya da
mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin söz konusu olup olmadığının
değerlendirilmesi gerekmektedir. 350

05-01/3-3

9
Bunun için Standart Çimento’nun satışı için açılan ihalede en yüksek teklifi veren
Çimsa (Sabancı Grubu) ve Modern Çimento teşebbüsleri için Kanun’un 7.
maddesi açısından ayrı ayrı değerlendirmelere yer verilecektir.

H.3.3.1 Çimsa Teşebbüsü Açısından İşlemin Değerlendirilmesi

Dosya konusu işlem hakkında Çimsa Teşebbüsü açısından Kanun’un 7. maddesi
açısından bir sonuca ulaşabilmek için öncelikli olarak “hakim durum” analizinin en
önemli unsuru olan ilgili pazardaki yoğunlaşmaya yönelik tespitlere aşağıda yer 360
verilmiştir:

Dosya mevcudu bilgilere göre; Çimsa Sabancı Grubu tarafından kontrol
edilmektedir. Sabancı Grubu, Türkiye klinker kapasitesinin %(…)’ini, çimento
kapasitesinin ise %(…)’sini kontrol eden ikinci büyük üretici konumundadır.
Sabancı Grubu, İstanbul-Büyükçekmece, Çanakkale, Mersin ve Kayseri’deki
üretim tesisleri; OYAK Grubu ile ortaklaşa kontrol ettikleri OYSA teşebbüsüne ait
Niğde ve İskenderun üretim tesisleri ve Zonguldak Karabük’teki öğütme tesisi ile
Marmara, Ege, İç Anadolu ve Karadeniz Bölgelerinde çimento üretimi ve satışı
faaliyetlerinde bulunmaktadır. Sabancı Grubu’nun çimento satış faaliyetlerinin 370
coğrafi sınırlarını Çanakkale, Balıkesir, Edirne, Tekirdağ, Bursa, İzmir, Manisa,
Bilecik, Kocaeli, İstanbul, İzmit, Edirne, Adapazarı, Yalova, Karabük, Kastamonu,
Sinop, Çankırı, Zonguldak, Bartın, Ankara, Hatay, Gaziantep, Niğde, Aksaray,
Konya, Karaman, Nevşehir, Adana, Kayseri, Mersin, Osmaniye,
Kahramanmaraş, Antalya ve Malatya illeri olarak çizmek mümkündür. Dolayısıyla
Standart Çimento’nun devir işlemine ilişkin belirlenen coğrafi pazarda Sabancı
Grubu’nun çimento-klinker faaliyetleri, kontrolündeki Karçimsa teşebbüsü
vasıtasıyla yalnızca Ankara İli’nde çakışmaktadır. Sabancı Grubu’nun Standart
Çimento’yu alma varsayımıyla devir öncesi-devir sonrası pazarda oluşabilecek
yoğunlaşma oranlarına ilişkin tablolara aşağıda yer verilmektedir: 380

DEVİR ÖNCESİ PAZAR PAYLARI DEVİR SONRASI PAZAR PAYLARI
2003 2004 2003 2004
Standart
(……) (……)
Çimsa
(……) (……)
SET (……) (……) SET (……) (……)
YLOAÇ (……) (……) YLOAÇ (……) (……)
BAŞTAŞ (……) (……) BAŞTAŞ (……) (……)
BURSA (……) (……) BURSA (……) (……)
OYAK (……) (……) OYAK (……) (……)
AKÇANSA (……) (……) NUH (……) (……)
NUH (……) (……) Lafarge (……) (……)
Lafarge (……) (……) TOPLAM 100 100
TOPLAM (……) (……)

C4 HHI
2003 2004 2003 2004
Devir Öncesi %77 %75 1722 1712
Devir Sonrası %77 %76 1737 1726

Rekabet hukuku davalarının analizinde yaygın olarak kullanılan, bir ilgili pazarda
faaliyeti olup en fazla pazar payına sahip ilk 4 teşebbüsün toplam pazar paylarını 390
gösteren C4 oranları bahse konu devralma işleminin coğrafi pazarı için
05-01/3-3

10
hesaplanmıştır. Yukarıda yer verilen tablodan da görüleceği üzere 2003 ve 2004
yılları için C4 oranı Standart Çimento’nun muhtemel devri öncesi sırasıyla %77
ve %75 seviyelerinde ve Çimsa’nın Standart Çimento’yu aldığı varsayımıyla 2003
ve 2004 yılları için sırasıyla %77 ve %76 seviyelerindedir. Hali hazırda “yüksek
yoğunlaşma” oranına sahip olan ilgili pazarda Çimsa’nın bahse konu devralmayı
gerçekleştirmesi halinde, bu yoğunlaşma oranında değişiklik olmayacaktır.6 Bu
çerçevede Çimsa’nın Standart Çimento’yu devralmasının anti-rekabetçi etkilere
yol açacağını söylemenin zor olduğu görülmektedir.
400
İlgili pazarda toplam yoğunlaşma seviyesini değerlendirmede kullanılan bir diğer
ölçüt de Herfindahl-Hirschman Index (HHI)’dır. HHI bir pazarda faaliyet gösteren
tüm teşebbüslerin pazar paylarının kareleri toplanarak hesaplanmaktadır. HHI’ın
toplam seviyesi birleşme sonrası pazar yapısındaki anti-rekabetçi bir ortamın
oluşup oluşmadığının önemli bir göstergesi iken HHI seviyelerindeki değişim
miktarı (“delta” olarak adlandırılmaktadır) da devralmanın pazar üzerindeki
etkisinin hesaplanmasında önemli bir araçtır.

Dosya konusu işlemin coğrafi pazarında 2003 ve 2004 yılları için HHI değerleri
sırasıyla 1722 ve 1712 olarak hesaplanmıştır. Yine, 2003 ve 2004 yılları için 410
Çimsa’nın Standart Çimento’yu devraldığı varsayımıyla hesaplanan HHI değerleri
sırasıyla 1737 ve 1726 düzeyindedir. 2003 ve 2004 yılları için devir öncesi-devir
sonrası HHI değerlerindeki değişimler (delta rakamları) sırasıyla 15 ve 14 olarak
artış şeklinde gerçekleşmiştir. AB Komisyonu’nun 2004 yılında yayınlamış olduğu
“Yatay Birleşmelerin Değerlendirilmesi İçin Rehber” inde (Rehber) HHI
rakamlarının nasıl değerlendirileceğine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Rehber
HHI seviyelerini ve değişimlerini (deltaları) bir kombinasyon olarak birlikte
yorumlamaktadır. Rehber’e göre, yatay birleşmelerde 2000’nin üzerinde HHI ve
150’nin üzerindeki delta rakamının birlikte sağlanması durumunda birleşmenin
anti-rekabetçi etkilere sahip olabileceğine yönelik analizlere ağırlık verilmesi 420
yerinde olacaktır.

Bu çerçevede Çimsa’nın Standart Çimento’yu devralmasının pazarda ayrıntılı bir
hakim durum analizi yapılmasını gerektirecek derecede bir etkide
bulunamayacağı söylenebilir.

Keza, ABD rekabet otoriteleri olan Adalet Bakanlığı Antitröst Dairesi (DOJ) ve
FTC’nin birlikte 1992 yılında yayınladıkları “Yatay Birleşmeler Rehber”
(YBR)’inde de ayrıntılı HHI analizlerine yer verilmektedir. YBR’ye göre devir
sonrası HHI düzeyi 1800’ün üzerinde ise ilgili pazar “çok yüksek derecede 430
yoğunlaşmış” olarak kabul edilmektedir. Ayrıca, Rehber’in yaklaşımına benzer
şekilde, YBR’de, 100’ün üzerindeki HHI değişimine yol açan bir birleşmenin
pazar gücünün ortaya çıkması veya kuvvetlendirilmesi ya da pazar gücünün
kullanılmasını kolaylaştırıcı etkide bulunması sonuçlarını doğuracağı ifade
edilmektedir. Bahse konu devralma işleminin devralma sonrası HHI değerinin
1800’ün altında olduğu ve HHI değişiminin 14’le sınırlı kaldığı göz önüne
alındığında, YBR kriterlerinin ışığı altında yapılan değerlendirmede Çimsa’nın
Standart Çimento’yu devralmasının pazarda ayrıntılı bir hakim durum analizi

6 Amerika Birleşik Devletleri (ABD) antitröst hukuku uygulamalarında, birleşmeler sonrası %75’i
aşan bir C4 oranına sahip bir pazarın antirekabetçi bir yapıya kavuşacabileceği kabul
edilmektedir.
05-01/3-3

11
yapılmasını gerektirecek derecede anti-rekabetçi bir etki doğurmayacağı
kanaatine ulaşılmaktadır. 440

İlgili pazarda devir öncesi 9 oyuncu faaliyet göstermektedir. Bu oyunculardan
Standart, SET Grubu, YLOAÇ, Baştaş, Bursa Çimento ve OYAK pazar paylarının
büyüklüğü açısından en önemli 6 oyuncu konumundadır. Çimsa’nın Standart’ı
devralması neticesinde ise toplam oyuncu sayısı 8’e inecek ama Çimsa, SET
Grubu, YLOAÇ, Baştaş, Bursa Çimento ve OYAK olmak üzere büyük
oyuncuların sayısı yine 6 olarak kalacaktır. Bu oyuncuların pazar payları birbirine
benzemediği için pazar asimetrik görünümdedir. ABD ve AB’de rekabet hukuku
alanında bugüne kadarki uygulamalar ve hakim durum kavramı ile ilgili taranan
mevcut literatür göz önüne alındığında, bir pazardaki oyuncu sayısının özellikle 450
5’ten fazla olduğu durumlarda, bir ilgili pazarda yoğunlaşma işlemi sonrası “gizli
işbirliği” riskinin ve dolayısıyla “birlikte hakimiyet” riskinin oluşması pek mümkün
gözükmemektedir. Çünkü, özellikle asimetrik yapı içerisinde faaliyette bulunan
fazla sayıda teşebbüsün aralarındaki ilişkiler karmaşıklaşmakta ve “gizli işbirliği”
riski azalmaktadır. Bu çerçevede, Çimsa’nın Standart Çimento’yu devralması
işleminin ilgili coğrafi pazardaki önemli 6 oyuncunun “birlikte hakim durum”a
geçmelerine olanak tanımayacağı söylenebilir.

Öte yandan, Çimsa’nın Standart Çimento’yu muhtemel devralması ile birlikte
ilgili coğrafi pazarda %(....)-%(…) arasında bir pazar payına sahip olacağı 460
öngörülmektedir. AB, ABD, Türk Rekabet Hukuku uygulamaları göz önüne
alındığında tek bir teşebbüsün en az %50 ve üzerinde pazar payına sahip
olmasının “tek başına hakim duruma” gelmesi için genel olarak gerekli bir koşul
olduğu gerçeği ışığında, Çimsa’nın muhtemel devir sonrası “tek başına” hakim
duruma gelemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.

H.3.3.2. Modern Çimento Açısından İşlemin Değerlendirilmesi

Başvuru sahibi Modern Çimento A.Ş.’nin, halihazırda ilgili coğrafi pazarda
herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Bu doğrultuda, Standart Çimento’nun ilgili 470
piyasadaki pazar payının %(…) civarında olması, başvuru konusu işlem sonrası
ilgili pazardaki yapının değişmemesi ve ilgili pazarda birlikte hakimiyetin
oluşamayacağına ilişkin gerekçeler göz önüne alındığında, Modern Çimento
A.Ş.’nin Standart Çimento’yu devralması işlemi sonucunda herhangi bir hakim
durumun ortaya çıkmasının ya da mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin söz
konusu olmadığı sonucuna varılmıştır.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre: 480

Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu bünyesinde bulunan ve 5354 sayılı Kanun ile
değişik 4389 sayılı Bankalar Kanunu’nun 15. maddesinin 7. fıkrasının (a) bendi
gereğince, Fon Kurulu’nun 6.7.2005 tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento
Grubu şirketlerinden Standart Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün
haczedilen tüm mal, hak ve varlıklarının satılması işleminin,

1. 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik
Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Önbildirimlerde ve İzin
05-01/3-3

12
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” 490
kapsamında izne tabi bir işlem olduğuna,

2. Standart Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün 11.10.2005 tarihinde
yapılan ihalede; en yüksek iki teklifi veren Çimsa Çimento Sanayi ve
Ticaret A.Ş. ve Modern Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.’den herhangi
birine devredilmesi işleminin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
kapsamında hakim durum yaratılmasına veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesine ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol
açmayacağına, bu nedenle işleme izin verilmesine
500
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy