Rekabet Kurumu - Karar Sayı 05-86/1190-342

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2005-1-128 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-86/1190-342
Karar Tarihi : 20.12.2005

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.

B. RAPORTÖRLER : Hilal YILMAZ, Mert KARAMUSTAFAOĞLU.

C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu

D. TARAFLAR : - Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu 20
(Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü).
Büyükdere Cad. No:40 Rumeli Han
Mecidiyeköy/İstanbul

- Sanko Pazarlama İthalat İhracat A.Ş.
Sani Konukoğlu Bulvarı Üzeri Pk:83
Şehitkamil/Gaziantep

- Çimko Çimento ve Beton San. Tic. A.Ş.
Sani Konukoğlu Bulvarı Üzeri Pk:83 30
Şehitkamil/Gaziantep

E. DOSYA KONUSU : Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden
Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün, TMSF tarafından satışı
ihalesinde en yüksek iki teklifi veren Sanko Pazarlama İthalat İhracat A.Ş.
ile Çimko Çimento ve Beton Sanayi Ticaret A.Ş. tarafından devralınmasına
ilişkin izin verilmesi talebi.

F. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 17.10.2005 tarih, 7287 sayı ile
giren ve en son 9.12.2005 tarih ve 8787 sayı ile eksiklikleri tamamlanan başvuru 40
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ” ve 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla
Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna
Yapılacak Önbildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar
Hakkında Tebliğ”in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen
05-86/1190-342
2
2.12.2005 tarih, 2005-1-128/Öİ-05-HY sayılı Ön İnceleme Raporu, 12.12.2005
tarih ve REK.0.05.00.00-120/240 sayılı Başkanlık Önergesi ile 05-86 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
50
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu
bünyesinde bulunan ve 5354 sayılı Kanun ile değişik 4389 sayılı Bankalar
Kanunu’nun 15. maddesinin 7 numaralı fıkrasının (a) bendi gereğince, Fon
Kurulu’nun 6.7.2005 tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento Grubu
şirketlerinden Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün haczedilen tüm
mal, hak ve varlıklarının satılması işleminin; 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında
izne tabi olduğu, Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün, 10.10.2005
tarihinde yapılan ihalesinde en yüksek iki teklifi veren Sanko Pazarlama İthalat
İhracat A.Ş. ve Çimko Çimento ve Beton San. Tic. A.Ş.’nin tek bir teşebbüs
niteliğinde olduğu, söz konusu işlemin, 4054 sayılı Rekabetin Korunması 60
Hakkında Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratılması ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açacağı, bu nedenle söz konusu
işleme izin verilemeyeceği ifade edilmektedir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. SEKTÖREL BİLGİLER

Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre, çimento sektörünün Türkiye genelinde ve
bölgesel nitelikteki durumu aşağıda değerlendirilmiştir. 70

H.1.1. Türkiye Pazarı

Türkiye’de 39 adet entegre çimento fabrikası ve 18 adet öğütme tesisi
bulunmaktadır. Ülkenin toplam klinker üretim kapasitesi yıllık 39 milyon ton,
çimento üretim kapasitesi ise 66 milyon ton seviyesinde bulunmaktadır. Türkiye,
bu kapasite rakamları ile Avrupa’nın en büyük ikinci ve dünyanın en büyük
yedinci üreticisi konumundadır.

Türkiye’nin çimento kapasitesi, artan talebi karşılamak amacıyla 1990’lı yıllarda 80
iki katı artmış ve bu artışın büyük bir kısmı, yeni sanayi yatırımlarından ziyade
modernizasyon ve genişleme aracılığıyla elde edilmiştir. Geniş yatırım teşvikleri
de bu dönemdeki yatırım sürecine katkıda bulunan önemli bir etkendir.

Tablo 1- Türkiye Çimento Kapasitesi (000 ton)
1920 1960 1970 1980 1990 2001 2002 2003 2004
20 2,000 6,000 14,000 24,416 64,987 64,815 66,363 65,915
Kaynak: TÇMB

Marmara, Ege ve Akdeniz Bölgelerinde yer alan fabrikalar, ortalama yıllık 1,4
milyon ton ile en büyük klinker kapasitelerine sahipken, bu fabrikaların bazıları
yıllık 2 milyon tonun üzerinde üretim yapmaktadır. Sektördeki ortalama klinker 90
kapasitesi yaklaşık 930,000 ton’dur. Fabrikaların %30’u yıllık 500,000 tonun
05-86/1190-342
3
altında, %15’i ise yıllık 1,5 milyon tonun üzerinde klinker kapasitesine sahiptir.
Sektörde 2004 yılında 32,8 milyon tonluk klinker üretilmiştir. Bu rakam, %90’lık
bir kapasite kullanımı anlamına gelmektedir. Türkiye çimento ve klinker üretim
kapasitelerinin bölgelere göre dağılımı şu şekildedir:

Tablo 2- Kapasite Dağılımı
Bölgeler Fabrika Sayısı Klinker Kapasitesi Çimento Kapasitesi
Marmara Bölgesi 11 12,240,600 18,950,628
Ege Bölgesi 6 5,685,000 8,610,000
Akdeniz 6 5,820,000 11,438,600
Karadeniz 11 4,449,300 7,756,000
İç Anadolu 13 5,675,000 11,730,000
Doğu Anadolu 4 1,605,000 2,276,000
Güneydoğu Anadolu 6 3,552,900 5,154,000
Toplam 57 39,027,800 65,915,228
Kaynak: TÇMB

Türk çimento sektörü, 1989-1997 döneminde tamamen özelleştirilmiştir. 100
Özelleştirme ve birbirini takip eden şirket birleşmeleri sanayideki mülkiyet
yapısını değiştirmiş ve “uluslararası şirketler”, “büyük yerli gruplar” ve “diğer
teşebbüsler” şeklinde üç temel grubun ortaya çıkmasına yol açmıştır.

Sektörde faaliyet gösteren uluslararası şirketler ve büyük yerli gruplara ilişkin
bilgilere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir:

Tablo-3 Çimento Sektöründeki Ana Gruplar
Klinker
Kapasitesi
(000’ ton)
Toplamdaki
Pay (%)
Çimento
Kapasitesi
(000’ton)
Toplamdaki
Pay (%)
Fabrika
Sayısı
Öğütme
Tesisi
Sayısı
Oyak (……) (……) (……) (……) 6 2
Sabancı (……) (……) (……) (……) 4 3
Rumeli
Holding
(……) (……) (……) (……) 9 1
Yibitaş-
Lafarge
(……) (……) (……) (……) 4 4
Italcementi (……) (……) (……) (……) 4 2
Batıçim (……) (……) (……) (……) 2 1
Vicat (……) (……) (……) (……) 2 -
Cementir (……) (……) (……) (……) 2 1
Kaynak:TÇMB Verileri
110
a) Uluslararası Şirketler

Türkiye’de beş büyük uluslararası çimento üreticisi bulunmaktadır: Lafarge, Vicat,
Heidelberg (CBR), Italcementi ve Cementir. Ciment Francais (sonradan
Italcementi tarafından satın alınmıştır), 1989 yılında Özelleştirme İdaresi’nden
beş çimento fabrikasını satın almak suretiyle Türk çimento sektörüne giren ilk
yabancı grup olmuştur. Bu grubu, Lafarge, Vicat ve Heidelberg takip etmiştir. Son
olarak 2001 yılında, Caltagirone inşaat grubu bünyesinde yer alan İtalyan
05-86/1190-342
4
çimento üreticisi Cementir, Çimentaş’ı bünyesine katarak Türkiye çimento
pazarına giriş yapmıştır. 120

Yabancı üreticiler, münferit olarak ve Türk üreticilerle ortaklık şeklinde toplam
klinker kapasitesinin %39’unu, çimento kapasitesinin ise %37’sini kontrol
etmektedir. Heidelberg, Lafarge ve Italcementi klinker üretim kapasitesinin
%(…)’sini, çimento satışlarının %(…)’sini ve çimento ihracatının %(…)’ünü
kontrol ettikleri Marmara Bölgesi’nde en büyük pazar payına sahiptirler. Bu
şirketlerin Marmara Bölgesi’nden sonra en fazla pazar payına sahip oldukları
bölge İç Anadolu Bölgesi’dir. Burada Lafarge, Vicat ve Italcementi klinker
üretiminin %(…)’ını, çimento üretiminin ise %(…)’sını kontrol etmektedirler.
Bu gruplara ilişkin bilgiler şu şekildedir: 130

Italcementi (Set Holding): Grubun, İç Anadolu Bölgesi’nde Ankara Çimento ve
Afyon Çimento, Marmara Bölgesi’nde Balıkesir Çimento, Kırklareli-Pınarhisar’da
Set Trakya Çimento, İstanbul’da 2 adet öğütme tesisi (Set Anadolu ve Set
Marmara) bulunmaktadır. Set Holding’in fabrikaları ağırlıklı olarak Marmara ve İç
Anadolu bölgelerinde bulunmaktadır. Bu bölgelerde holding, klinker kapasitesine
göre sırasıyla %(…)’luk ve %(…)’lük pazar paylarına sahiptir.

Lafarge ve Yibitaş-Lafarge: Lafarge-Aslan Çimento Kocaeli-Darıca’daki
fabrikası ile, Marmara Bölgesi’nde % (…)’lik bir pazar payına sahiptir. Lafarge’ın 140
Karadeniz Ereğli’de de bir adet öğütme tesisi bulunmaktadır. Ayrıca, Lafarge yerli
Yibitaş Grubu ile bir ortak girişim (YLOAÇ) kurmuştur. Bu ortaklık, İç Anadolu
Bölgesi’nde; Yozgat, Sivas ve Çorum’da olmak üzere 3 fabrikaya ve Nevşehir,
Ankara-Hasanoğlan ve Samsun’da birer öğütme tesisine sahiptir. Bu fabrikaların
ihracat imkanı yoktur.

Vicat: Vicat, Konya Çimento’yu bünyesine katarak Türk çimento sektörüne giriş
yapmış ve daha sonra Baştaş (Ankara) ile ortaklık kurmak suretiyle daha da
güçlü hale gelmiştir. Grup, temel olarak İç Anadolu Bölgesi’nde aktif olmakta ve
%(…)’lık bir bölgesel pazar payını elinde bulundurmaktadır. 150

Cementir: İtalyan çimento üreticisi olan Cementir, Çimentaş (İzmir) ve dolaylı
olarak Kars Çimento’daki çoğunluk hisselerini satın almak suretiyle 2001 yılında
Türk çimento pazarına giriş yapmıştır.

b) Büyük Yerli Gruplar

Sabancı Grubu (Sabancı), Oyak Grubu (Oyak) ve Rumeli Holding’in yer aldığı
yerli gruplar, Özelleştirme İdaresi’nden çeşitli fabrikaları bünyelerine katmak
suretiyle 1990’lı yıllar içerisinde çimento sanayine girmiştir. Bu gruplar toplamda, 160
klinker kapasitesinde %44’lük, çimento kapasitesinde ise %41’lik paylara
ulaşmıştır. 2003 yılında Rumeli Holding’in çimento işletmelerine TMSF tarafından
el konulmuştur. Bu sebeple, Sabancı ve Oyak, halihazırda çimento sektöründeki
en büyük iki yerli grup konumuna gelmiştir. Sabancı Grubu’na bağlı Akçansa,
05-86/1190-342
5
yabancı bir ortağa sahipken (Heidelberg), Oyak’ın böyle bir durumu söz konusu
değildir. Bu iki grubun, aynı zamanda, OYSA İskenderun ile OYSA Niğde adı
altında ortaklıkları da bulunmaktadır. Sabancı ağırlıklı olarak Marmara Bölgesi ve
Akdeniz Bölgesi’nde; Oyak ise İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile
Akdeniz Bölgesi’nde faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu şirketlere ilişkin daha
ayrıntılı bilgiler şu şekildedir: 170

Oyak Grubu: Oyak, şu anda Türkiye toplam klinker kapasitesinin %19’unu,
çimento kapasitesinin ise %18’ini kontrol etmektedir. Oyak, bu sektöre,
özelleştirme listesinde yer alan dört devlet fabrikasını satın alarak 1990’lı yıllarda
girmiştir. Oyak şu anda Ünye, Bolu, Adana, Mardin ve Elazığ’daki fabrikaları ile
Ankara’da bir adet öğütme tesisine sahiptir. Grubun Akdeniz ve Karadeniz
Bölgelerinde sırasıyla %(…)’lük ve %(…)’lük pazar payına sahiptir.

Sabancı Grubu: Sabancı Grubu, Türkiye klinker kapasitesinin % 18’ini, çimento
kapasitesinin ise %17’sini kontrol eden ikinci büyük üretici konumundadır. 180
Sabancı Grubu’na bağlı Akçansa, Belçika menşeli Heidelberg ile ortak girişim
şirketi niteliğindedir. Akçansa’nın İstanbul Büyükçekmece’de ve Çanakkale’de
çimento fabrikaları ile Karabük’te öğütme tesisi bulunmaktadır. Şirket; Marmara
Bölgesi’nde %(…), Ege Bölgesi’nde %(…) ve ülke genelinde %(…)’lik pazar
paylarına sahiptir

Sabancı Grubu’nun kontrol ettiği Çimsa ise Mersin’de çimento fabrikası ile
Kayseri’de öğütme tesisine sahiptir.

Sabancı ve Oyak Gruplarının, Oysa Niğde çimento fabrikası ve Oysa İskenderun 190
Çimento öğütme tesisi olarak iki adet ortak girişim şirketi bulunmaktadır

Rumeli Grubu: 2003 yılında, grubun bankası olan İmar Bankası’nın devlet
tarafından devralınması sonrası başlayan adli sürecin bir parçası olarak grubun
çimento fabrikalarına TMSF tarafından el konulmuştur. Grup, özelleştirme
programı çerçevesinde sekiz fabrikayı bünyesine katmış ve daha sonra da
Eskişehir Standart Çimento’yu da alarak elindeki çimento fabrikası sayısını
dokuza yükseltmiştir. Grubun piyasa payları (klinker kapasitesi olarak)
Güneydoğu Anadolu’da %(…), Karadeniz Bölgesinde %(…), Doğu Anadolu
Bölgesinde %(…) ve Marmara Bölgesi’nde %(…)’dır. 200

Rumeli Grubu çimento fabrikaları olan Lalapaşa Çimento (Edirne), Standart
Çimento (Eskişehir’de çimento fabrikası ve Ankara Lalahan’da öğütme tesisi),
Bartın Çimento, Ladik Çimento (Samsun-Ladik), Trabzon Çimento, Van Çimento,
Şanlıurfa Çimento, Gaziantep Çimento, Ergani Çimento (Diyarbakır) mevcut
devir işlemlerine konu olan fabrikalardır.



210
05-86/1190-342
6
c) Diğer Teşebbüsler

Bu teşebbüsler, ilk ve ikinci grup ile herhangi bir bağlantısı olmayan, genellikle
tek fabrika üzerinden üretim yapan aile şirketleridir. Bu teşebbüsler genellikle
Türkiye’nin batısında bulunmakta ve ihracat yapabilmektedirler. Bunlar arasında,
Ege Bölgesi’nde Batıçim-Batısöke ve Denizli Çimento; Marmara Bölgesi’nde Nuh
Çimento ve Bursa Çimento; Akdeniz Bölgesi’nde Göltaş; Karadeniz Bölgesi’nde
Prekon ve Aytek; Doğu Anadolu Bölgesi’nde Aşkale-Erçimtaş; Güneydoğu
Anadolu Bölgesi’nde ise Kurtalan ve Çimko yer almaktadır. Bu şirketler,
Türkiye’nin önde gelen çimento ve klinker üreticileri olup, yıllık olarak 1 milyon 220
tonun üzerinde çimento üretim kapasitesine sahiptirler.

Sektörde faaliyet gösteren ve yukarıda üç grup halinde incelenen çimento
üreticisi teşebbüslere ilişkin bilgilere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir

Tablo 4- Çimento Sektöründeki Ana Gruplar
Klinker
Kapasitesi
(000’ ton)
Toplamdaki
Pay (%)
Çimento
Kapasitesi
(000’ton)
Toplamdaki
Pay (%)
Fabrika
Sayısı
Öğütme
Tesisi
Sayısı
Oyak (……) (……) (……) (……) 6 2
Sabancı-
Heidelberg
(……) (……) (……) (……) 4 3
Rumeli
Holding
(……) (……) (……) (……) 9 1
Lafarge-
Yibitaş
(……) (……) (……) (……) 4 4
Italcementi (……) (……) (……) (……) 4 2
Batıçim (……) (……) (……) (……) 2 1
Vicat-
Baştaş
(……) (……) (……) (……) 2 -
Cementir (……) (……) (……) (……) 2 1
Kaynak:TÇMB Verileri

Rekabet hukukundaki coğrafi pazar tanımı olmamakla birlikte, coğrafi bölgeler
bazında çimento fabrikaları ve öğütme tesisleri hakkındaki genel bilgiler ve 230
mevcut devralma işlemini ilgilendiren bölgeye ilişkin bilgiler şu şekildedir:

H.1.2. Bölgesel Değerlendirme

Çimento üretiminin, yurtiçi ve yurt dışı çimento satışı ile klinker ihracatının 2004
yılındaki bölgesel dağılımı şu şekildedir:

Tablo 5- Çimento Üretiminin 2004 Yılı Bölgesel Dağılımı
Bölge Çimento Üretimi Yurtiçi Çimento Satışı Çimento İhracatı Klinker İhracatı
Marmara 10,849,014 8,215,118 2,638,292 606,893
Ege 5,334,753 3,711,953 1,669,495 754,760
Akdeniz 6,176,369 4,229,609 1,986,463 717,862
Karadeniz 4,453,850 4,196,707 269,344 386,379
İç Anadolu 6,423,165 6,069,342 330,878
05-86/1190-342
7
Doğu Anadolu 1,793,291 1,508,002 293,029
Güneydoğu
Anadolu
3,765,355 2,739,879 1,018,816
TOPLAM 38,795,797 30,670,610 8,206,317 2,465,894
Kaynak: TÇMB
240
Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Bölgede faaliyet gösteren teşebbüslere ait bilgiler şu şekildedir:

Tablo 6- Güney Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki Fabrikalar
KAPASİTE
FABRİKA GRUP KONUM FABRİKA TİPİ
Klinker Çimento
Adıyaman
Çimento Sanko Adıyaman Entegre
(……) (……)
Rumeli
Gaziantep TMSF (Rumeli) Gaziantep Entegre
(……) (……)
Rumeli
Şanlıurfa TMSF (Rumeli) Şanlıurfa Entegre
(……) (……)
Rumeli Ergani TMSF (Rumeli) Ergani Entegre (……) (……)
Oyak Mardin Oyak Mardin Entegre (……) (……)
Kurtalan Limak Kurtalan Entegre (……) (……)
Kaynak: Şirketler

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin, Türkiye’nin, toplam klinker ve çimento
kapasitesinin sırasıyla %10’nu ve %8’ine sahip olduğu; çimento tüketiminin ise
%9’luk kısmını gerçekleştirdiği görülmektedir. 250

Bölgede üç fabrika ile faaliyet göstermekte olan ve bölgenin toplam çimento
kapasitesinin %(…)’luk kısmına sahip olan Rumeli Holding’in, TMSF’ye
devredilmeden önce bölgenin en büyük üreticisi olduğu anlaşılmaktadır. Sanko
Holding’e bağlı Adıyaman Çimento ve Oyak’a bağlı Mardin Çimento diğer iki
önemli üretici olup, bölgedeki çimento kapasitesinin %(…)’ine sahip oldukları
görülmektedir.

Bölgenin Irak’a yakınlığı, bu bölgede faaliyet gösteren teşebbüslere önemli bir
ihracat fırsatı sunmaktadır. 2004 yılında bölgeden yapılan çimento ihracatı %73 260
artarak 1 milyon tonu geçmiştir. Irak’ın politik ve ekonomik istikrara kavuşmasıyla,
ihracatın daha da artması beklenmektedir.

H.2. İLGİLİ PAZAR

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı

Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün
grubuna ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en büyük
girdilerinden birisi durumundadır. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz 270
dolgu malzemeleri, mimari ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri,
05-86/1190-342
8
prekast elemanları üretiminde kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun
kullanım alanı ve miktarı gri çimentoya oranla çok azdır.

Beyaz ve gri çimentonun (özellikle bunların girdisi konumundaki klinkerin) üretim
süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup, bunların arz ve talep bakımından
ikame olması söz konusu değildir. Bu bakımından bu iki çimento türünün ayrı
pazarlar olarak ele alınması gerekmektedir. Ayrıca, bildirilen işlemin tarafları
sadece gri çimento üretimi konusunda faaliyette bulunmaktadır.
280
Çimento türleri ile ilgili bir diğer ayrım ise “torbalı” ve “dökme” olmak üzere
pazarlama yöntemi açısından yapılmaktadır. Ayrıca, içerisindeki katkı maddesine
göre de çeşitli ürün gruplarına (PKÇ 32,5, PÇ 42,5 gibi) ayrılmaktadır. Ancak, gri
çimento üreten bir fabrikanın tüm bu ürünleri üretebilmesi, yani söz konusu
ürünlerin arz bakımından birbirine ikame olması nedeniyle, alt pazar tanımı
yapılmasına gerek görülmemiş, ilgili ürün pazarı “gri çimento pazarı” olarak
belirlenmiştir.

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
290
Bir ağır sanayi ürünü olarak çimentonun, yükte ağır pahada hafif niteliğiyle
birlikte, ekonomik olarak satılabildiği bölgenin bir hinterlant oluşturarak, belli bir
uzaklığı geçmemesi, daha uzağa nakliye edilmesi halinde, nakliye maliyetinin çok
yükselerek karlılığı ortadan kaldırması nedeniyle, çimento pazarı satış yapılabilen
hinterlant göz önüne alınarak belirlenmektedir. Bu bağlamda, coğrafi pazar
tanımlanmasında en geçerli metotlardan olan ve incelenen bölgeler arasındaki
ürün giriş çıkışını ele alan Elzinga-Hogarty testi yapılarak pazar tespit edilmiştir.
Elzinga-Hogarty testinin genel mantığı şu şekilde özetlenebilir: eğer belli bir
coğrafi pazara dışarıdan girişler (import) ve o bölgeden dışarıya çıkışlar (export)
az oluyorsa, o bölgede ilgili ürünün fiyatı diğer bölgelerden bağımsız olarak tespit 300
edilebilecektir. Bu ise, bu bölgenin coğrafi pazar olabileceğini göstermektedir1.

Elzinga-Hogarty testi nakliye bilgilerine dayalı iki kritere dayanmaktadır: 1) Bir
bölgeye girişlerin aynı bölgedeki satışlara oranı2, 2) Bir bölgeden çıkışların aynı
bölgedeki üretime oranı3. Birinci kriter LIFO, ikinci kriter ise LOFI olarak
adlandırılmaktadır. Bu iki değerin yüksek seviyelerde çıkması incelenen
bölgelerin coğrafi pazarı oluşturduklarını göstermektedir.

LIFO, şu şekilde formüle edilmektedir:
310

1 Avrupa Komisyonu da çeşitli davalarda coğrafi pazar tespiti için, ticaret akışı testlerinden
faydalanmıştır. Saint-Gobain/Wacker-Chemie/NOM davasında, Komisyon Elzinga-Hogarty testini
kullanmış ve bir pazara %15’lik dışardan giriş miktarının düşük olduğu sonucuna vararak, söz
konusu bölgenin ilgili coğrafi pazarı teşkil ettiği neticesine ulaşmıştır. Rekabet Kurulu, şimdiye
kadar iki kararında söz konusu testi detaylı bir biçimde ele alarak coğrafi pazarı tanımlamıştır (02-
32/367-153 ile 00-39/436-242 sayılı kararlar).
2 “little in from outside”(LIFO) –Dışarıdan küçük giriş
3 “little out from inside”(LOFI)-Dışarıya küçük çıkış
05-86/1190-342
9
LIFO= (Üretim(P)-İhracat(X))/Tüketim(C)
(1)

Tüketim ise, üretimden ihracatın çıkarılması, ithalatın (M) eklenmesi ve mal
stoğundaki (I) değişimin çıkarılmasıyla elde edilmektedir. Diğer bir ifadeyle,

C= P-X+M-ΔI (2)

Mal stokları sabit olduğu durumlarda, (2) nci denklemin (1) inciye konulmasıyla
aşağıdaki eşitlik elde edilmektedir: 320

LIFO= 1-(M/C) (3)

LOFI’nin formüle edilmiş hali ise şu şekildedir:

LOFI= (P-X)/P

(2) nolu eşitlik kullanıldığında LOFI,

LOFI=1-(X/P) (4) 330

şeklinde elde edilmektedir.

LİFO ve LOFİ değerlerinin hesaplanması amacıyla bölgeye satış yapan tüm
fabrikaların verileri incelenmiştir. Söz konusu firmaların hangi ile ne miktarda
satış yaptıkları ise 2003 ve 2004 yılları için aşağıdaki grafiklerde sunulmuştur.

Grafik 1- 2003 yılı Satışları

340




TİCARİ SIR




350








05-86/1190-342
10
Grafik 2- 2004 yılı Satışları
360





TİCARİ SIR



370



Coğrafi pazarın tanımlanmasında Gaziantep ili ve yakınlarındaki iller büyük önem
taşımaktadır. Testin uygulanmasında önce devrin söz konusu olduğu Gaziantep
ilinin tek başına coğrafi pazarı oluşturup oluşturmadığı ele alınmıştır. Daha sonra
Gaziantep iline yakınlıkları nedeniyle sırasıyla Adıyaman, Şanlıurfa,
Kahramanmaraş ve Osmaniye illeri de eklenerek pazar genişletilmiş ve LIFO-
LOFI değerleri hesaplanmıştır. Aşağıdaki tabloda bu değerler 2002-2004 yılları
için verilmiştir: 380

Tablo 7- 2002-2004 yılları LIFO ve LOFİ Değerleri
LIFO LOFI
2002 2003 2004 2002 2003 2004
Gaziantep (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Adıyaman (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Urfa (….) (….) (….) (….) (….) (….)
K.Maraş (….) (….) (….) (….) (….) (….)
Osmaniye (….) (….) (….) (….) (….) (….)

Coğrafi pazar sadece Gaziantep ili olarak ele alındığında, LIFO değerleri düşük
çıkmış, LOFI değerleri ise yüksek çıkmıştır. LIFO’nun düşük çıkması, Gaziantep
iline dışardan önemli miktarda çimento gelmesinden; LOFI’nin yüksek çıkması
ise, Gaziantep’ten dışarı çok az satışın olmasından kaynaklanmaktadır.
Gaziantep iline, sırasıyla Adıyaman ve Şanlıurfa eklendiğinde, her iki değerin de
2004 yılı için sınır kabul edilen seviyeye (0,80) geldiği görülmüştür. Şanlıurfa
ilinden sonra Kahramanmaraş ili eklendiğinde ise LİFO değerleri tekrar düşmeye 390
başlamaktadır. Bu nedenle coğrafi pazar Şanlıurfa iline kadar genişletilmiştir.

Burada Elzinga-Hogarty testinden bağımsız olarak değerlendirilmesi gereken bir
husus ise, Gaziantep’e mesafe itibarıyla çok yakın olan Kahramanmaraş ve
Osmaniye gibi şehirlerin durumlarıdır. Çimento fabrikası olmayan her iki şehir de
ilk bakışta taşıma maliyetleri açısından ilgili coğrafi pazara dahil edilebilecek gibi
görünse de, bölgedeki pazarın yapısı nedeniyle dahil edilmemiştir. Zira,
Osmaniye’ye Gaziantep Çimento, Oyak Adana, Çimsa Mersin fabrikalarının satış
05-86/1190-342
11
yapması ve Kahramanmaraş’a Gaziantep Çimento, Adıyaman, Oyak Adana,
Çimsa Mersin ve Çimsa Kayseri’nin satış yapması nedeniyle, söz konusu iki il 400
daha fazla üreticinin yer aldığı pazarlardır. Söz konusu illerdeki fabrikalar ve
pazar paylarına aşağıda yer verilmiştir:

Tablo 8- Kahramanmaraş İlindeki Satışların Payları
2002 2003 2004
Oyak Adana (….) (….) (….)
Çimsa Mersin (….) (….) (….)
Çimsa Kayseri (….) (….) (….)
Adıyaman Çimento (….) (….) (….)
Gaziantep Çimento (….) (….) (….)
Toplam: 100 100 100

Tablo 9- Osmaniye İlindeki Satışların Payları
2002 2003 2004
Oyak Adana (….) (….) (….)
Çimsa Mersin (….) (….) (….)
Gaziantep Çimento (….) (….) (….)
Toplam: 100 100 100

Yukarıdaki tablolardan da görüleceği üzere, Kahramanmaraş ve Osmaniye
illerine çok sayıda fabrika çimento satmakta; söz konusu illerde Oyak Adana’nın
önemli pazar paylarına sahip olduğu, bildirim konusu dosyanın tarafları olan 410
Adıyaman (Sanko) ve Gaziantep Çimento’nun paylarının oldukça düşük kaldığı
görülmektedir. Oyak Adana (…………..) ton kapasiteli oldukça büyük bir çimento
fabrikası olması nedeniyle, çimento fabrikası olmayan Kahramanmaraş ve
Osmaniye’ye hatta Gaziantep’e kadar satış yapabilmektedir. Dolayısıyla,
Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinin ihtiyacının çoğunu Oyak Adana
karşılamakta, Gaziantep ve Adıyaman Çimento fabrikalarının söz konusu illerde
satışları az miktarda kalmaktadır.

Pek çok çimento fabrikasının pazarlarının örtüştüğü, pazara girişlerin yoğun
olduğu Kahramanmaraş ve Osmaniye’de çimento fiyatı diğer bölgelerden 420
bağımsız olarak tespit edilemeyeceğinden, söz konusu iki il komşu pazarlardan
farklılık gösterdiğinden ilgili coğrafi pazara eklenmemiş; Elzinga testi de bu
durumu doğrulamıştır4. Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa illerinde ise çimento
üretim tesisleri bulunmakta, söz konusu fabrikaların bölgenin ihtiyacını
karşılayabildiğinden, Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa illerinden oluşan pazara,
az miktarda dışardan çimento girişi olmaktadır.

Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa illerinden oluşan coğrafi pazara, yukarıda
ortaya konan farklılıkları nedeniyle Kahramanmaraş ve Osmaniye illeri dahil
edilmemiştir. Nitekim, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin beşinci fıkrasında, 430
“Coğrafi pazar değerlendirilmesi yapılırken, özellikle ilgili mal ve hizmetlerin
özellikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş engellerinin, ilgili bölge ile komşu

4 Söz konusu illerin bazı ilçelerinde farklı bir durum ortaya çıkabilecekse de, ilçeler bazında
sağlıklı satış verileri elde edilemediğinden bu durum tespit edilememiştir.
05-86/1190-342
12
bölgeler arasında teşebbüslerin pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları
bakımından hissedilir bir farklılığın varlığı gibi unsurlar dikkate alınır.” denilerek,
ilgili bölge ile komşu bölgelerin farklılıklarının dikkate alınması gerektiği
düzenlenmiştir.

Elzinga-Hogarty testinin sonucunda elde edilen verilere göre, coğrafi pazar olarak
Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa olarak alındığında; pazara giriş çıkışın düşük
miktarda olduğu, dolayısıyla pazardaki fiyatların diğer yerlerden bağımsız olarak 440
tespit edilebileceği, söz konusu bölgenin komşu bölgelerden farklı olduğu
görülmektedir. Bu nedenle başvuru konusu dosya bakımından ilgili coğrafi
pazarın, “Gaziantep, Adıyaman, ve Şanlıurfa İllerini içeren alan” olarak ele
alınmasının gerektiği sonucuna varılmıştır.

H.3. TARAFLAR
H.3. 1. Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü5

1955 yılında kurulan Gaziantep Çimento Sanayi T.A.Ş., 1992 yılında Çitosan
bünyesindeki tesislerin özelleştirme yoluyla devri neticesinde Rumeli Grubuna 450
geçmiştir. Gaziantep Çimento, yıllık (………) ton klinker ve (…………) ton
çimento üretim kapasitesine sahiptir. Dosya mevcudunda yer alan, Türkiye
Çimento Müstahsilleri Birliği ve Rumeli Holding verilerine göre Gaziantep
Çimento, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki çimento kapasitesinin %(…)’una
sahiptir.

Gaziantep Çimento’nun son üç yıla ilişkin satış miktarları aşağıdaki gibidir.
Tablo 10 – Gaziantep Çimento’nun Yıllar İtibariyle Satış Miktarları
2002 2003 2004
Satışlar (ton) (…….) (…….) (…….)

Gaziantep Çimento’nun satış yaptığı bölgeler şunlardır: Gaziantep, 460
Kahramanmaraş, Osmaniye, Mersin ve Hatay’dır. Gaziantep Çimento’nun
satışlarının iller bazında dağılımı aşağıdaki gibidir:

Tablo 11- Gaziantep Çimento’nun İller Bazında Satışları
Satışların İller Bazında Dağılımı 2002 2003 2004
Gaziantep (……) (……) (……)
İhracat (……) (……) (……)
Kahramanmaraş (……) (……) (……)
Osmaniye (……) (……) (……)
Mersin (……) (……) (……)
Hatay (……) (……) (……)
Toplam 100 100 100

Gaziantep Çimento’nun 2003 ve 2004 yıllarına ait toplam üretim, yurtiçi ve
yurtdışı satış miktarları ve yönetim kurulu üyeleri ise aşağıdaki gibidir:


5 Bu bütünlük içinde; menkul, gayrimenkul, maden işletme ruhsatı ve markalar bulunmaktadır.
05-86/1190-342
13
Tablo 12- Gaziantep Çimento’nun 2003 ve 2004 Yıllarına İlişkin Üretim, Yurtiçi ve Yurtdışı
Satış Miktarları 470

Kapasite Üretim
Kapasite
Kullanım
Oranı (%)
Yurtiçi Satış Yurtdışı Satış
Klinker 495.000 (……) (……) (……) (……)



2003
Çimento 1.089.000 (……) (……) (……) (……)
Klinker 495.000 (……) (……) (……) (……) 2004
Çimento 1.089.000 (……) (……) (……) (……)

Tablo 13 – Gaziantep Çimento Yönetim Kurulu
İsim Unvan
Mehmet Çalışkan Yönetim Kurulu Başkanı
Hidayet Nalçacı Yönetim Kurulu Başkan Vekili
Mustafa Turgut Yönetim Kurulu Üyesi
Ercan Ergül Yönetim Kurulu Üyesi
Fatih Zülfikar Yönetim Kurulu Üyesi
İsmet Tuğul Yönetim Kurulu Üyesi
Oğuz Altay Yönetim Kurulu Üyesi

Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre; Gaziantep Çimento’nun 2004 yılı cirosu
(……………) YTL’dir. Gaziantep Çimento’nun satışlarının %(…)’si yurtiçine
yapılmış, %(…)’i ise ihraç edilmiştir. Gaziantep Çimento 2004 yılında (………) ton
çimento ihracatı gerçekleştirmiştir.

H.3.2. Sanko Grubu
480
Dosya mevcudu bilgilerden, Gaziantep Çimento’nun TMSF tarafından
devredilmesi amacıyla yapılan ihalede en yüksek teklifi veren iki şirketin de
Sanko grubu içinde yer alan ve aynı kişiler tarafından kontrol edilen Sanko
Pazarlama İthalat İhracat A.Ş. ve Çimko Çimento ve Beton San. Tic. A.Ş. olduğu
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un ilgili maddesinde yer alan
teşebbüs tanımından hareketle söz konusu iki şirketin tek teşebbüs olarak
değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Ancak her iki şirkete ait bilgilere
ayrı başlıklar altında yer verilecektir.

Sanko Grubu, başta tekstil olmak üzere enerji, finans, otomotiv ve iş makineleri, 490
inşaat, teknoloji, ambalaj, çimento, sağlık, eğitim sektörlerinde faaliyet
göstermektedir. Sanko Grubu’nun 2004 yılı toplam cirosu ise yaklaşık
(…………...)- YTL olarak gerçekleşmiştir.

H.3.2.1. Sanko Pazarlama İthalat İhracat A.Ş. (Sanko Pazarlama)

Dosyada yer alan bilgi ve belgelere göre; Sanko Grubu içerisinde yer alan ve
Gaziantep Çimento’nun devrine ilişkin ihalede en yüksek teklifi veren Sanko
Pazarlama, pazarlama alanında faaliyet gösteren bir şirket olup, çimento
pazarında faaliyet göstermemektedir. Şirketin 2004 yılı cirosu (…………....)-YTL’dir. 500
Sanko Pazarlama’nın sermaye yapısı ve yönetim kurulu üyeleri aşağıdaki gibidir.

05-86/1190-342
14
Tablo 14-Sanko Pazarlama’nın Hisse Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%) Hisse Adedi (000)
Abdülkadir KONUKOĞLU 0,066 23.750
Zekeriye KONUKOĞLU 0,058 21.000
Adil Sani KONUKOĞLU 0,058 21.000
Fatih KONUKOĞLU 0,058 21.000
Hakan KONUKOĞLU 0,058 21.000
Sanko Holding A.Ş. 6,087 2.205.000
Sanko Elektrik Üretimi San. ve Tic. A.Ş. 15,652 5.670.000
İsko Dokuma San. ve Tic. A.Ş. 39,130 14.175.000
İsko Dokuma İşletmeleri San. ve Tic. A.Ş. 13,833 5.011.000
Halka açık kısım 25 9.056.250
Toplam 100,00 150.000.000
Tablo 15- Sanko Pazarlama’nın Yönetim Kurulu
Üye Görevi
Ali Suavi ERENGÜL Başkanı
Osman ASİLTÜRK Başkan Vekili
Alaaddin COŞKUN Üye
Mehmet Vedat BAŞSİMİTÇİ Üye
Rezzan TOPAL Üye

H.3.2.2. Çimko Çimento ve Beton San. Tic. A.Ş.

Gaziantep Çimento için teklif veren Çimko Çimento ve Beton San.Tic. A.Ş.,
Sanko Grubu içinde yer alan çimento şirketlerinden biridir. Sanko Grubu’nun
çimento pazarında faaliyet gösteren 3 iştiraki bulunmaktadır. Bunlar; Adıyaman 510
Çimento Sanayi T.A.Ş. (Adıyaman Çimento), Çimko Çimento San. ve Tic. A.Ş.
(Çimko Çimento), Çimko Çimento ve Beton San. Tic. A.Ş. (Çimko)’dir.

Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre; Adıyaman Çimento, 11.8.1995 tarihinde
Özelleştirme İdaresi’nden satın alınarak Sanko Grubu bünyesine dahil edilmiştir.
Tüm üretim tesisleri ve gayrimenkullerinin Çimko Çimento’ya devredilmesiyle
çimento üretim faaliyetlerine son verilen Adıyaman Çimento, çimento nakliyesi işi
ile iştigal etmeye başlamıştır. Adıyaman Çimento’nun çimento nakliyesinden elde
ettiği 2004 yılı cirosu (…………...)-YTL’dir. Çimko Çimento’nun 2004 yılında
herhangi bir ticari faaliyeti olmadığı için bu yıla ait cirosu bulunmamaktadır. 520

1997 yılından 2002 yılına kadar çimento faaliyetlerini yürüten Çimko Çimento’nun
tüm üretim tesisleri ve gayrimenkulleri, Sanko Grubu bünyesindeki hazır beton
faaliyeti ile çimento üretiminin birleştirilmesi amacıyla, 19.4.2002 tarihinde
kurulmuş olan (ihaledeki teklif sahibi) Çimko’ya devredilmiştir. Devir işleminden
sonra, Çimko, Sanko Grubu’nun çimento üretim ve pazarlama faaliyetinden
sorumlu tek teşebbüsü haline gelmiş, Adıyaman Çimento ve Çimko Çimento’nun
çimento üretimi ve pazarlaması ile ilgili herhangi bir faaliyeti kalmamıştır.
Böylelikle Adıyaman’da yer alan Sanko Grubu’na ait çimento tesisleri Çimko
tarafından işletilmektedir. 530

05-86/1190-342
15
Dosyadaki bilgilere göre, Çimko’nun 2004 yılında çimento ve hazır beton üretim
ve pazarlamasından elde ettiği cirosu (…………...).- YTL’dir. Çimko’nun ortaklık
yapısı ile Yönetim Kurulu üyelerinin adı ve görevleri şu şekildedir:
Tablo 16- Çimko’nun Hisse Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%) Hisse Adedi
Abdülkadir KONUKOĞLU 0,07 100.000
Zekeriye KONUKOĞLU 0,07 100.000
Adil Sani KONUKOĞLU 0,07 100.000
Fatih KONUKOĞLU 0,07 100.000
Hakan KONUKOĞLU 0,07 100.000
Sami KONUKOĞLU 0,07 100.000
Cengiz KONUKOĞLU 0,07 100.000
Sanko Holding A.Ş. 0,17 250.000
Süper Film San. ve Tic. A.Ş. 9,33 14.000.000
Tek İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret A.Ş. 0,67 1.000.000
Çimko Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. 76,67 115.000.000
Sanko Tekstil Tekstil İşletmeleri San. ve Tic. A.Ş. 12,70 19.050.000
Toplam 100,00 150.000.000
Tablo 17- Çimko’nun Yönetim Kurulu Üyeleri
Üye Görevi
Mahmut Tansu TUĞLU Yönetim Kurulu Başkanı
Mehmet Fikri HAMUD Yönetim Kurulu Başkan Vekili
Gürkan TURAL Yönetim Kurulu Üyesi

Çimko’nun satış yaptığı bölgeler şunlardır: Gaziantep (……… ve ………),
Adıyaman (………., ……….., ………., ………., ………, …….., ………), Malatya
(……..), Kahramanmaraş (………, …………, ……..), Şanlıurfa (………., ………), 540
Hatay (……….).

Çimko’nun son 3 yıla ait satış miktarları ve illere göre dağılımı aşağıdaki gibidir:

Tablo 18- Çimko (Adıyaman Çimento)’nun Yıllar İtibariyle Çimento Satışları (Ton/yıl)
2002 2003 2004
Çimento (…………) (…………) (…………)

Tablo 19- Çimko (Adıyaman Çimento)’nun İller Bazında Satışlarının Dağılımı (%)
2002 2003 2004
Gaziantep (……) (……) (……)
Adıyaman (……) (……) (……)
Şanlıurfa (……) (……) (……)
K.Maraş (……) (……) (……)
Hatay (……) (……) (……)
İhracat (……) (……) (……)
Toplam 100 100 100


550
05-86/1190-342
16
H.4. DEĞERLENDİRME

Bildirim konusu işlem 4389 sayılı Bankalar Kanunu’nun 15. maddesinin 7
numaralı fıkrasının (a) bendi gereğince Fon Kurulu’nun 6.7.2005 tarih, 271 sayılı
kararı ile, Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Gaziantep Çimento Ticari ve
İktisadi Bütünlüğü’nün haczedilen tüm mal, hak ve varlıklarının, 14.10.2005
tarihinde 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca yapılan ihale sonucunda, ihalede
en yüksek teklif veren alıcılardan birisine devredilmesi işlemidir.

Söz konusu işlemin değerlendirilebilmesi için öncelikle 1998/4 Tebliğ’in 5. 560
maddesindeki pazar payı ve ciro eşiklerin aşılıp aşılmadığının tespit edilmesi ve
dolayısıyla işlemin izne tabi olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir.

Bildirim konusu dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden, Gaziantep
Çimento’nun ilgili ürün pazarındaki 2004 yılı cirosunun (………………….) TL
((………..)YTL) olduğu, dolayısıyla taraflardan birinin cirosu açısından bile söz
konusu işlemin anılan Tebliğ’de belirtilen ciro eşiğini aştığı ve izne tabi bir işlem
olduğu anlaşılmaktadır.

H.5.1. Hakim Durum Açısından Değerlendirme 570

Taraflara ilişkin bölümde de bahsedildiği üzere Gaziantep Çimento’nun muhtemel
iki alıcısı da Sanko Grubu içerisinde yer almakta ve aynı kişilerce kontrol
edilmektedir. Bu nedenle Sanko Pazarlama ve Çimko’nun tek teşebbüs olarak
değerlendirilmesinin yerinde olacağı sonucuna varılmıştır.

H.5.1.1. Gaziantep Çimento’nun Coğrafi Pazarı Bakımından Değerlendirme

Başvuru konusu devralma işlemi açısından ilgili coğrafi pazar; “Gaziantep,
Adıyaman, ve Şanlıurfa İllerini içeren alan” olarak belirlenmiştir. 580

Bu aşamada öncelikle coğrafi pazarı oluşturan illerdeki satışların dağılımına yer
verilmesi, pazar hakkında bilgi vermesi bakımından yerinde olacaktır. Söz
konusu illerdeki fabrikaların satışlarının paylarına aşağıda yer verilmiştir:

Tablo 20- Gaziantep İlindeki Satışların Payları
2002 2003 2004
Gaziantep Çimento (……) (……) (……)
Adıyaman Çimento (……) (……) (……)
Oyak Adana (……) (……) (……)
Oysa İskenderun (……) (……) (……)
Oyak Mardin (……) (……) (……)
Kurtalan Siirt (……) (……) (……)
Toplam: 100 100 100



590
05-86/1190-342
17
Tablo 21- Adıyaman İlindeki Satışların Payları
2002 2003 2004
Adıyaman Çimento (……) (……) (……)
Şanlıurfa (……) (……) (……)
Oyak Elazığ (……) (……) (……)
Gaziantep Çimento (……) (……) (……)
Toplam: 100 100 100

Tablo 22- Şanlıurfa İlindeki Satışların Payları
2002 2003 2004
Şanlıurfa Çimento (……) (……) (……)
Oyak Mardin (……) (……) (……)
Kurtalan Siirt (……) (……) (……)
Adıyaman Çimento (……) (……) (……)
Oyak Elazığ (……) (……) (……)
Ergani Çimento (……) (……) (……)
Toplam: 100 100 100
Pazar paylarının ilgili coğrafi pazar düzeyinde hesaplanması sonucunda,
devralma işlemi öncesinde ilgili pazardaki belli başlı çimento üreticileri ve
bunların pazar payları aşağıdaki gibidir:

Tablo 23- Devir Öncesi İlgili Coğrafi Pazardaki Pazar Payları (%)
2002 Yılı 2003 Yılı Pazar
Payları
2004 Yılı Pazar
Payları
Son 3 yıl
ortalaması
Gaziantep Çimento (……) (……) (……) (……)
Adıyaman Çimento (……) (……) (……) (……)
Şanlıurfa Çimento (……) (……) (……) (……)
Oyak Adana (……) (……) (……) (……)
Oyak Mardin (……) (……) (……) (……)
Kurtalan Siirt (……) (……) (……) (……)
Oyak Elazığ (……) (……) (……) (……)

Gaziantep Çimento’nun Sanko Grubu tarafından devralınması sonucunda ilgili 600
coğrafi pazarda oluşacak pazar payları aşağıdaki gibidir:

Grafik 3- Devir Sonrası Pazar Payları (Son 3 yıl Ortalama Pazar Paylarına Göre)





TİCARİ SIR
610




05-86/1190-342
18

Dosya konusu devralma işlemi neticesinde Sanko Grubu’na bağlı Adıyaman
Çimento ve Gaziantep Çimento ilgili pazarda 2002, 2003 ve 2004 yılı verilerine
göre sırasıyla %(…), %(…) ve %(…), ortalamada ise %(…) pazar payına sahip
olacaklardır. Bu durumda Adıyaman Çimento fabrikasına ek olarak, Gaziantep
Çimento Fabrikası da Sanko Grubu tarafından kontrol edilir hale gelecek ve 620
pazarın büyük bir bölümü tek teşebbüsün hakimiyetine geçecektir. Gerek
çimentonun ürün olarak kendine has özellikleri, gerekse de pazar yapısından
kaynaklanan nedenlerle, Sanko üzerinde diğer çimento üreticilerinin herhangi bir
rekabetçi baskısından söz etmek imkanı da bulunmamaktadır. İlgili pazardaki
teşebbüslerin pazar paylarını kısa zamanda önemli ölçüde artırma olanakları
olmadığı gibi, geçmiş dönemlerde düşük kapasite kullanım oranı ile çalışan
Gaziantep Çimento ve dolayısıyla Sanko Grubu kapasite kullanım oranını bir
miktar artırarak gelecekte pazar payını arttırabilecektir.

İlgili pazarda toplam yoğunlaşma seviyesini değerlendirmede kullanılan en 630
önemli ölçütlerden biri Herfindahl-Hirschman Index (HHI)’dır. HHI bir pazarda
faaliyet gösteren tüm teşebbüslerin pazar paylarının kareleri toplanarak
hesaplanmaktadır. HHI’ın toplam seviyesi birleşme sonrası pazar yapısındaki
anti-rekabetçi bir ortamın oluşup oluşmadığının önemli bir göstergesi iken, HHI
seviyelerindeki değişim miktarı (“delta”) da devralmanın pazar üzerindeki etkisinin
hesaplanmasında önemli bir araçtır.

Tablo 24 - Devir Öncesi ve Devir Sonrası HHI Değerleri
2002 2003 2004 Ortalama
Devir Öncesi 2471 2481 2441 2465
Delta 1716 1605 1442 1588
Devir Sonrası 4187 4086 3883 4052

Yukarıdaki tablodan da anlaşılabileceği gibi, dosya konusu devralma işleminin 640
coğrafi pazarında 2002, 2003 ve 2004 yılları için HHI değerleri sırasıyla 2471,
2481 ve 2441 olarak hesaplanmıştır. Sanko Grubu’nun Gaziantep Çimento’yu
devralması halinde ise HHI değerleri 1716, 1605 ve 1441 puan artarak 4187,
4086 ve 3882 seviyesine ulaşmaktadır. Son 3 yıl ortalama pazar paylarının esas
alındığı HHI değerleri ise 2465’den 1588 artarak 4052’ye ulaşacaktır.

AB Komisyonu’nun 2004 yılında yayınlamış olduğu “Yatay Birleşmelerin
Değerlendirilmesi İçin Rehber”inde (Rehber) HHI rakamlarının nasıl
değerlendirileceğine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Rehber HHI seviyelerini
ve değişimlerini (deltaları) bir kombinasyon olarak birlikte yorumlamaktadır. 650
Rehber’e göre, yatay birleşmelerde 2000’nin üzerinde HHI ve 150’nin üzerindeki
delta rakamının birlikte sağlanması durumunda birleşmenin anti-rekabetçi etkilere
sahip olabileceğine yönelik analizlere ağırlık verilmesi yerinde olacaktır. Bu
çerçevede, Sanko Grubu’nun, Gaziantep Çimento’yu devralması sonucunda; HHI
değişim değerlerinin, sınır olarak kabul edilen 150’nin 10 katı yani, 2003 yılı için
1605, 2004 yılı için 1441 olması ve her iki yıl içinde ortaya çıkan HHI rakamının
2000’nin oldukça üzerinde (4068 ve 3882) olması nedeniyle, Gaziantep
05-86/1190-342
19
Çimento’nun devri işleminin pazarda ayrıntılı bir hakim durum analizi yapılmasını
gerektirecek derecede anti-rekabetçi bir etkide bulunacağı kanaatine ulaşılmıştır.
660
Keza, ABD rekabet otoriteleri olan Adalet Bakanlığı Antitröst Dairesi (DOJ) ve
FTC’nin birlikte 1992 yılında yayınladıkları “Yatay Birleşmeler Rehber” (YBR)’inde
de ayrıntılı HHI analizlerine yer verilmektedir. YBR’ye göre devir sonrası HHI
düzeyi 1800’ün üzerinde ise ilgili pazar “çok yüksek derecede yoğunlaşmış”
olarak kabul edilmektedir. Ayrıca, Rehber’in yaklaşımına benzer şekilde, YBR’de,
100’ün üzerindeki HHI değişimine yol açan bir birleşmenin pazar gücünün ortaya
çıkması veya kuvvetlendirilmesi ya da pazar gücünün kullanılmasını kolaylaştırıcı
etkide bulunması sonuçlarını doğuracağı ifade edilmektedir.

Başvuru konusu devralma işleminin, devralma sonrası ortalama HHI değerinin 670
4052 (üst sınır olan 1800 değerinin 2 katından fazla) olduğu ve HHI değişiminin
1588 (sınır kabul edilen 100’ün 15-16 katı) olduğu göz önüne alındığında, YBR
kriterlerinin ışığı altında yapılan değerlendirmede de Gaziantep Çimento’nun
devralınması işleminin pazarda ayrıntılı bir hakim durum analizi yapılmasını
gerektirecek derecede anti-rekabetçi bir etki doğuracağı sonucunu doğruladığını
ortaya koymaktadır.

Yukarıda yer verilen bilgiler ve değerlendirmeler ışığında, Gaziantep Çimento’nun
devralınması neticesinde ilgili pazarda devralan teşebbüs olan Sanko Grubu’nun
%(….) gibi yüksek bir pazar payına ulaşacağı, diğer çimento üreticilerinin 680
pazardaki konumları dikkate alındığında ise, bu durumun pazardaki rekabet
koşullarına olumsuz etkide bulunacağı anlaşılmaktadır. Çimentonun standartları
belli olan homojen bir ürün olması (rekabet araçlarında sınırlılık), nakliyesinin
pahalı olması nedeniyle ekonomik olarak satılabileceği alanın sınırlı olması,
pazara giriş engellerinin oldukça yüksek olması (yüksek sermaye ihtiyacı,
pazarda ölçek ekonomisinin geçerliliği, dikey entegrasyonun varlığı ve geniş bir
dağıtım ağının ihtiyacı), pazarın şeffaf olması, çimento talebinin fiyat esnekliğinin
düşük olması, ilgili pazarın teknolojik doygunluğa ulaşmış olması, ilgili coğrafi
pazarda rekabetçi baskıda bulunabilecek 3. taraf teşebbüslerin eksikliği olarak
özetlenebilecek unsurlardan6 dolayı, Gaziantep Çimento’nun her ikisi de Sanko 690
Grubu tarafından kontrol edilen Sanko Pazarlama ya da Çimko tarafından
devralınması neticesinde, Grubu hakim duruma getireceği ve pazarda rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasına neden olacağı kanaatine varılmıştır.

Bildirim konusu devralma işleminin ilgili coğrafi pazarının Gaziantep, Adıyaman
ve Şanlıurfa illeri olarak belirlenmesine rağmen; coğrafi pazar tanımı başlığı
altında detaylı olarak durumuna yer verilen Osmaniye ve Kahramanmaraş
illerinin de hesaba katılması durumunda, devralma işlemine etkisinin ortaya
konması faydalı olabilecektir. Bu amaçla Gaziantep, Adıyaman, Şanlıurfa,

6 Pazar ve ürün özellikleri hakkında detaylı bilgiler, Rekabet Kurulu’nun 02.12.2004 tarih ve 04-
77/1108-277 sayılı Çimento-3 Kararı ve 1.2.2002 tarih ve 02-06/51-24 sayılı Çimento-2 Kararında
yer aldığından, burada kısaca bahsedilmiştir.
05-86/1190-342
20
Osmaniye ve Kahramanmaraş illerinden oluşan bölgedeki devralma işlemi öncesi 700
ve sonrası pazar paylarına aşağıda yer verilmiştir:

Tablo 25- Devir Öncesi Pazar Payları (%)
2002 2003 2004 Ortalama
Gaziantep (……) (……) (……) (……)
Adıyaman (……) (……) (……) (……)
Şanlıurfa (……) (……) (……) (……)
Adana (……) (……) (……) (……)
Mardin (……) (……) (……) (……)
Elazığ (……) (……) (……) (……)
Kurtalan (……) (……) (……) (……)
Çimsa Mersin (……) (……) (……) (……)
Çimsa Kayseri (……) (……) (……) (……)
100 100 100 100

Grafik 4- Devir Sonrası Pazar Payları (Son 3 yıl Ortalama Pazar Paylarına Göre)




710

TİCARİ SIR







Dosya konusu devralma işlemi sonrasında Sanko Grubu’na bağlı Adıyaman 720
Çimento ve Gaziantep Çimento 2002, 2003 ve 2004 yılı verilerine göre sırasıyla
%(…), %(…) ve %(…), ortalamada ise %(…) pazar payına sahip olacaklardır. Bu
durumda Adıyaman Çimento fabrikasına ek olarak, Gaziantep Çimento Fabrikası
da Sanko Grubu tarafından kontrol edilir hale gelecek ve pazarın büyük bir
bölümü tek teşebbüsün hakimiyetine geçecek, en yakın rakibi ise %(…) pazar
payına sahip olacaktır. Daha önce bahsedilen, gerek çimentonun ürün olarak
kendine has özellikleri gerekse de pazar yapısından kaynaklanan nedenlerle
Sanko üzerinde diğer çimento üreticilerinin herhangi bir rekabetçi baskısından
söz etmek imkanı da bulunmamaktadır.
730
İlgili pazarda toplam yoğunlaşma seviyesini değerlendirmek için devir öncesi ve
sonrası HHI değerlerine aşağıda yer verilmiştir:

Tablo 26 - Devir Öncesi ve Devir Sonrası HHI Değerleri
2002 2003 2004 Ortalama
Devir Öncesi 1950 1984 2049 1994
Delta 948 948 849 915
Devir Sonrası 2899 2933 2898 2910
05-86/1190-342
21

Yukarıdaki tablodan da anlaşılabileceği gibi, dosya konusu devralma işleminin
coğrafi pazarında 2002, 2003 ve 2004 yılları için HHI değerleri sırasıyla 1950,
1984 ve 2049 olarak hesaplanmıştır. Sanko Grubu’nun Gaziantep Çimento’yu
devralması halinde ise HHI değerleri 948, 948 ve 849 puan artarak 2899, 2933
ve 2898 seviyesine ulaşmaktadır. Son 3 yıl ortalama pazar paylarının esas 740
alındığı HHI değerleri ise 1994’den 915 artarak 2910’a ulaşacaktır.

Bilindiği üzere, AB Komisyonu, yatay birleşmelerde 2000’in üzerinde HHI ve
150’nin üzerindeki delta rakamının birlikte sağlanması durumunda; ABD ise
1800’ün üzerinde HHI ve 100’ün üzerindeki delta rakamının birlikte sağlanması
durumunda birleşmenin anti-rekabetçi etkilere sahip olabileceğini kabul etmiştir.
Dolayısıyla söz konusu bölgede de, yoğunlaşmışlık sınırında olan pazarda,
devralma işlemi sonrasında pazarın daha da yoğunlaşacağı söylenebilir. Bu
durumda Sanko Grubu’nun Gaziantep Çimento’yu devralması işleminin,
çimentonun ve çimento pazarının daha önce bahsedilen özellikleri ile en yakın 750
rakibinin iki katı pazar payına sahip olması ile birlikte değerlendirildiğinde, ilgili
coğrafi pazara Osmaniye ve Kahramanmaraş illerinin de dahil olması sonucu
oluşan bölgede de hakim durum yaratacağı kanaatine ulaşılmıştır.

H.5.1.2. Şanlıurfa Çimento’nun Coğrafi Pazarı Bakımından Değerlendirme

Adıyaman Çimento’nun sahibi olan Sanko Grubu’nun Gaziantep Çimento’yu
devralması işleminin komşu pazarları da etkilemesi mümkündür. Nitekim,
Şanlıurfa Çimento’nun coğrafi pazarı (Şanlıurfa, Gaziantep, Adıyaman ve Mardin)
ile Gaziantep Çimento’nun coğrafi pazarının (Gaziantep, Adıyaman, Şanlıurfa) 760
çok büyük ölçüde örtüşmesi nedeniyle, söz konusu devralma işleminin Şanlıurfa
Çimento’nun bölgesindeki rekabet koşulları üzerinde de önemli bir etki
yaratabilecektir. Şanlıurfa Çimento’nun bölgesindeki fabrikaların son üç yıldaki
pazar paylarına aşağıda yer verilmiştir:

Tablo 27-Şanlıurfa Çimento’nun Bölgesindeki Pazar Payları
Pazar Payları 2002 2003 2004
Şanlıurfa Çimento (……) (……) (……)
Oyak Grubu (……) (……) (……)
Adıyaman Çimento (……) (……) (……)
Gaziantep Çimento (……) (……) (……)
Diğer (……) (……) (……)

Yukarıdaki tablodan görülebileceği gibi; devir sonrasında Oyak Grubu, Şanlıurfa
Çimento ve Sanko Grubu (Gaziantep+Adıyaman Çimento) olmak üzere coğrafi
pazarda toplam üç büyük oyuncu kalacaktır. Devir sonrası pazar paylarına 770
bakıldığında ise, Sanko Grubu’nun, 2002, 2003 ve 2004 yıllarına göre pazar
payları sırasıyla %(…), %(…) ve %(…)’ye ulaşmakta; en yakın rakibi ise %(…)
civarında bir pazar payında kalmaktadır. Dolayısıyla söz konusu devralma
işleminin Şanlıurfa Çimento’nun pazarında da yoğunlaşmanın artmasına neden
05-86/1190-342
22
olacağı görülmektedir. Bu veriler ışığında; pazardaki yoğunlaşmayı incelemek
için HHI endeksi kullanılmış sonuçlar aşağıda ele alınmıştır:

Tablo 28- Şanlıurfa Çimento’nun Pazarındaki HHI Değerleri
2002 2003 2004 Ortalama
Devir Öncesi HHI 2.569 2.430 2.555 2.518
Devir Sonrası HHI 3.938 3.710 3.714 3.787
ΔHHI 1.369 1.280 1.159 1.269

Bilindiği üzere, AB Komisyonu, yatay birleşmelerde 2000’in üzerinde HHI ve 780
150’nin üzerindeki delta rakamının birlikte sağlanması durumunda; ABD ise
1800’ün üzerinde HHI ve 100’ün üzerindeki delta rakamının birlikte sağlanması
durumunda birleşmenin anti-rekabetçi etkilere sahip olabileceğini kabul etmiştir.
Sanko Grubu’nun Gaziantep Çimento’yu alması durumunda, Şanlıurfa
Çimento’nun bölgesinde HHI değerleri 3787, ΔHHI ise 1269 seviyesine
ulaşmaktadır. Dolayısıyla söz konusu bölgede de, zaten yoğunlaşmanın yüksek
olduğu pazarda, devralma işlemi sonrasında pazarın daha da yoğunlaşacağı
söylenebilir. Bu durumda, çimentonun standartları belli olan homojen bir ürün
olması (rekabet araçlarında sınırlılık), nakliyesinin pahalı olması nedeniyle
ekonomik olarak satılabileceği alanın sınırlı olması, pazara giriş engellerinin 790
oldukça yüksek olması (yüksek sermaye ihtiyacı, pazarda ölçek ekonomisinin
geçerliliği, dikey entegrasyonun varlığı ve geniş bir dağıtım ağının ihtiyacı),
pazarın şeffaf olması, çimento talebinin fiyat esnekliğinin düşük olması, ilgili
pazarın teknolojik doygunluğa ulaşmış olması gibi özellikleri nedeniyle, Sanko
Grubu’nun Gaziantep Çimento’yu devralması işleminin, Şanlıurfa Çimento’nun
bölgesinde de hakim durum yaratacağı kanaati oluşmuştur.

I.SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 800

Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu bünyesinde bulunan ve 5354 sayılı Kanun ile
değişik 4389 sayılı Bankalar Kanunu’nun 15. maddesinin 7. fıkrasının (a) bendi
gereğince, Fon Kurulu’nun 6.7.2005 tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento
Grubu şirketlerinden Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün
haczedilen tüm mal, hak ve varlıklarının satılması işleminin,

1. 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik
Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Önbildirimlerde ve İzin
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” 810
kapsamında izne tabi bir işlem olduğuna OYBİRLİĞİ ile,

2. Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün, 14.10.2005 tarihinde
yapılan ihalesinde en yüksek iki teklifi veren Sanko Pazarlama İthalat
İhracat A.Ş. ve Çimko Çimento ve Beton San. Tic. A.Ş.’nin tek teşebbüs
niteliğinde olduğuna, söz konusu işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7.
05-86/1190-342
23
maddesi kapsamında hakim durum yaratılmasına ve böylece rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasına yol açacağına, bu nedenle söz konusu işleme
izin verilemeyeceğine OYÇOKLUĞU ile
820
karar verilmiştir.









































05-86/1190-342
24


20.12.2005 tarih ve 05-86/1190-342 Sayılı Kurul Kararı’na

KARŞI OY GEREKÇESİ


İlgili coğrafi pazardaki (Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa) ağırlığı itibariyle
olsun ve yine pazar hinterlandı olarak görülebilecek, biraz daha geniş bölge
ölçeğinde satış yapan firmalar arasındaki pazar payı dikkate alınarak olsun,
Gaziantep Çimento’nun Sanko Grubu tarafından devralınmasına, hakim durum
oluşturacağı gerekçesiyle izin vermemek, hem rekabet düzeni tesis amacı hem
de rekabet savunuculuğunu içeren “politika”lar bakımından güçlükler arz
etmektedir.

Gaziantep Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün Sanko Grubu’nca
devralınmasına izin verilemeyeceğine dâir, Kurul Kararı’na aşağıdaki
gerekçelerle katılmıyorum:

1.Gaziantep Çimento’nun yıllık üretim kapasitesi (…………) ton iken,
mevcut piyasa şartları çerçevesinde gerçekleşen kapasite kullanım oranları,
2003 ve 2004 yılları itibariyle, fiilen ancak % (…) ve % (…) olabilmiştir. Yani
Gaziantep Çimento, 2003 yılında (………) ton, piyasaların canlandığı 2004 yılı
içinde ise, ancak (………) ton’luk satış yapabilmiştir. Daha şaşırtıcı olanı ise,
Gaziantep Çimento’nun, faaliyette bulunduğu Gaziantep ilindeki toplam satışlar
içindeki payının son iki yıl itibariyle, yine %(…) ve (…) olmasıdır. Adıyaman
Çimento’nun, Gaziantep ilindeki satışları bu rakamların üstündedir: %(…) ve
%(…). Muhtemel bir devralma durumunda, Adıyaman Çimento ile aynı şemsiye
altına girecek Gaziantep Çimento’nun ilgili coğrafi pazardaki (3 il) payları %(…),
yine devralma sonrası ilgili pazara, Kahramanmaraş ve Osmaniye’nin de
katılması durumunda %(…) olmaktadır. Diğer şartların sabit tutulması
durumunda, Çimento sektöründeki böyle bir orandan hareketle, rekabeti
engelleyici ölçüde bir yoğunlaşmanın ortaya çıkacağını iddia etmek zordur. İlgili
sektördeki çeşitli giriş engellerinin (ölçek ekonomisi, zorunlu çevresel
sınırlamalar, yatırım miktarı, dağıtım organizasyonu, teknoloji vb.) hakim durum
oluşumunu kolaylaştıracağı gibi bir görüş doğru ise de, bu alandaki analizleri
yaparken, ürün ve ilgili piyasanın özellikleri ile ekonomiklik, kârlılık ve verimlilik
kriterleri birlikte düşünülmelidir.

2. Bir başka açıdan bakılırsa, benzer bir tablo görülecektir: İlgili dosya
verilerine göre, Adıyaman Çimento(Çimko) ise, 2004 yılı sonu itibariyle yaptığı
toplam satışlarının %(…)’ini Gaziantep’e, % %(…)’ini Adıyaman’a, %(…)’ini
Şanlıurfa’ya, %(…) ini Kahramanmaraş’a, %(…)’ini Hatay’a yapmış, kalanını
ihraç etmiştir. Mevcut durum bu şekilde veya buna yakın iken, Adıyaman
Çimento (Çimko) ile Gaziantep’in bir araya gelmesi, ilk planda hakim durum
oluşumunu veya hakim durumun güçlendirilmesini ve rekabetin azalması
05-86/1190-342
25
ihtimalini akla getiriyor ise de, ilgili ürünün ve sektörün özellikleri ile piyasa şartları
birlikte düşünüldüğünde, şimdiye kadar elde edilen sonuçlar da göz önüne
alındığında, rekabet ihlalinin bizâtihi bu faktörden ziyade başka niyet ve
çabalardan kaynaklandığı görülecektir. Türkiye ve dünya uygulamaları da bunu
göstermektedir: Rekabet ihlalleri, dar bölgede hakim durumda bulunmanın
avantajını istismar etmek isteğinden daha fazla, düopolistik veya oligopolistik
bağlantılar ve genel olarak koordinasyon ilişkileri ile ilgilidir. Aksi takdirde, ilgili
pazarı biraz daha daraltarak yapacağımız analizde, bütünüyle hakim duruma
geçecek teşebbüslerin, niçin istedikleri gibi hareket edemedikleri sorusu cevapsız
kalacaktır.

3. Dar denebilecek bir pazarda (Adıyaman, Gaziantep, Şanlıurfa),
Adıyaman ve Gaziantep Çimento fabrikalarının aynı elde (Sanko Grubu)
bulunmasının hakim duruma yol açabileceği ve bunun rekabeti olumsuz yönde
etkileyeceği, kolay ve peşin bir hüküm gibi gözükmektedir. Gerçek durumun ne
olduğu, eğer, anlaşılmaya çalışılırsa farklı sonuçlara varılabilecektir: Meselâ, bir
bölgedeki fiyatların, hakim durumda olunduğu varsayılarak bir veya birkaç firma
tarafından keyfi şekilde artırılması gibi bir ihlâl teşebbüsü, bırakınız ilgili otoritenin
müdahele ve caydırıcılığını yani görevini yapmasını, yakın illerdeki diğer üreticiler
tarafından da dikkatle takip edilecektir: Böyle bir durumda, eğer aralarında başka
tür ilişkiler yoksa, kuzeyde bulunan Elazığ ve Ergani, doğudaki Şanlıurfa, batıda
Adana, İskenderun, Kayseri ve Niğde’de bulunan işletmeler piyasada var plan
“yüksek kârlılık”tan yararlanmak için çaba göstereceklerdir. Yine eğer, bütün
bunlara rağmen, ihlal devam ediyor veya önlenemiyor ise, problemi ve çözümü
başka yerde aramak gerekecektir. Genel olarak olduğu gibi, ülkemizin bu
bölgesinde de, önemli veya ağır bir rekabet ihlâli, hakim durum kaynaklı olmaktan
daha çok, yine muhtemelen, anlaşma, koordinasyon veya uyumlu eylem temelli
olacaktır.

4. Sanko Grubunun nispeten güçlenmesi anlamına gelecek muhtemel
devralma değerlendirilirken, son 8-10 yıldır ülkenin bu bölgesinde niçin ağır
rekabet ihlallerinin bulunmadığı, niçin defâetle soruşturma açılmadığı olguları
ihmal edilmiştir: Her ne kadar, büyük grupların ya da bir pazardaki, fazla sayıda
olmayan aktörün “kartelvari oluşumlar” içine girme ihtimali yüksek olsa da,
rekabeti tesis edecek ve kurumsallaştıracak yol, her durumda çok sayıda ve
küçük teşebbüsün varlığından geçmemektedir. Bilindiği gibi, daha önce, bu
sektörde TMSF’nin sattığı işletmeleri elinde tutan önemli bir piyasa aktörü vardı
ve ilgili sektör ve ilgili coğrafi pazarlarda firmalar arası, uzlaşma ve uyumlu
eylemler belki de, daha güçlü olmak adına yürütülen rekabetçi davranışlar
sebebiyle mümkün olmuyordu. Gerçekten de, yerli, büyük piyasa aktörlerinden
biri olan sözü edilen “grup”, kendi bünyelerindeki işletmeler itibariyle, şimdiye
kadar Rekabet Kurulu’nun gündemine gelen, ihlâl iddiasıyla açılan ve ceza
verilen soruşturma dosyalarında, ne hakim durumun kötüye kullanılması ne de
anlaşma veya uyumlu eylem sebebiyle yer almıştır. Muhtemeldir ki, ilgili sektörde
önemli bir güce sahip olduğu için, Türkiye pazarına dönük stratejik hedeflere
ulaşmaya çalışan “grup”, bağımsız hareket etme yolunu seçerek, son yıllardaki
05-86/1190-342
26
rekabet soruşturmalarında öne çıkan anlaşma ve işbirliği eğilimlerinden, diğer
teşebbüslerle koordinasyon içinde olmaktan uzak kalmıştır.

5. Çimento sektöründeki birleşme ve devralma analizleri yapılırken,
sektörün özellikleri ve diğer mal ve hizmet piyasalarından farklı yönleri dikkate
alınmak durumundadır. Rekabet için ilk adım bir işin, bir ürünün, bir işletmenin
varlığı ise, ikinci adım da, herhalde, en azından rakipler kadar veya onlardan
daha fazla ekonomik, mali, teknik vb. konularda güçlü olmaktır. Bir piyasada
güçlü rakiplerin varlığı durumunda, rekabet daha etkin olabilecektir.Dolayısıyla,
gerekli ölçek büyüklüğünün ya da optimum kapasitenin zaten 1000.000 ton
civarında olduğu bir sektörde, nispeten küçük işletmelerle ya da zorunlu olarak
düşük kapasitede çalışacak işletmelerle rekabeti artırmaya çalışmak, yine bu
yöntemin tabii sonucu olarak, birtakım birleşme ve devralmalara izin vermemek,
beyhûde bir çaba olarak kalacak, ayrıca, bir bakıma, bu şekilde hareket edilerek,
“iktisâdî etkinlik” amacı da bütünüyle göz ardı edilmiş olacaktır: Küçük piyasa
aktörlerini öne çıkarmaya ve belli büyüklükteki oluşumları engellemeye çalışan ya
da düşük kapasiteyle yani yüksek maliyetlerle çalışmayı teşvik anlamına gelecek
bir rekabet anlayışı, etkin bir rekabet politikası olarak düşünülemez ve kabul
edilemez. Unutulmamalıdır ki, bazı durumlarda, rekabet gücü yüksek
teşebbüslerin ortaya çıkmasına yardımcı olacak karar, tedbir veya düzenlemeler,
iktisadi etkinlik amacının ve etkin rekabet düzeninin yani etkin rekabet
politikasının gereğidir.

6. Aynı gruba ait iki firmanın ihaleye girmesi ve her iki firmanın da tek bir
teşebbüs imiş gibi kabul edilmesi hususları ile ilgili tartışma ve düşünceler
mahfuz olmak kaydıyla, TMSF ihalesinin son aşamasında Rekabet Kurulu’nun
bu kararda olduğu gibi bağlayıcı kararlar alması, etkinlik ilkelerine ve kamu
yönetiminin gereklerine de aykırı düşmüştür: Açıktır ki, Rekabet Kurulu, kimlerin,
hangi şekil ve şartlar dahilinde ihâleye girebileceğine dair görüşlerini, sürecin ilgili
safhasında belirleyebilir ve ilgililere intikal ettirebilirdi ya da bu ihâlede olduğu gibi
muhtemel birtakım problemlerin çıkmasına engel olacak, problemler ortaya
çıkmadan, çözüme yardımcı olacak türden “ikincil düzenlemeler” yapabilirdi.
Günümüz dünyasında, hukûkîlik önemlidir, ama bu “değer” ve ilkenin, kamuoyu
ve muhataplar açısından çok önemli olan şeffaflık ve öngörülebilirlik ilkeleri ile de
desteklenmesi gerekir. Bu tür hassasiyetler, gelişmiş kurumların ya da çağdaş
kamu yönetimi anlayışının ve sorumluluğunun “olmazsa olmaz”ı haline gelmiştir.

7.Rekabet politikasını belirleyenler ve uygulayanlar, belli bir zaman
diliminde, mevcut şartları değerlendirirken, tabir caiz ise, “statik” bir analiz yerine,
çok yönlü değişim olgusunu da dikkate alan bir yaklaşımı benimsemelidirler:
Rekabetçi kaygılarla, rekabeti tesis veya korumak adına, bir bölgede güçlü, bir
veya birkaç teşebbüsün varlığına imkan tanımamaya çalışmak, hele hele, her
defasında, hakim durum oluşur endişesini öne çıkarmak, kestirmeden, çağdaş
ekonomik hayatın ve işletmeciliğin ve tabi ki, yönetimin, ahlâk, verimlilik,
toplumsal sorumluluk, itibar, imaj ve sürdürülebilirlik gibi hassasiyetlerden uzak
olduğunu kabul etmek anlamına gelecektir. Ayrıca, böyle bir yaklaşım, görevi,
05-86/1190-342
27
zaten rekabete aykırı oluşum ve işleyişleri engellemek olan Rekabet Kurulu’nun
da, gerektiğinde görevini yapmayacağı, olan bitenlerden habersiz kalacağı gibi
bir karamsarlığı hatıra getirecektir.





Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi



Full & Egal Universal Law Academy