Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-1-131 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-86/1192-344
Karar Tarihi : 20.12.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, M. Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: E. Cenk GÜLERGÜN, Müge ÖZERCAN PAŞAOĞLU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Limak Kurtalan Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Ovacık Köyü Mevkii Siirt Yolu 3. km Kurtalan Siirt
20
- OCI Çimento A.Ş.
Büyükdere Cad. 118/7 Esentepe 34394 İstanbul
D. TARAFLAR : - Tasarruf Mevduatı Fonu
Büyükdere Cad. No:143 34394 Esentepe İstanbul
- Limak Kurtalan Çimento San. ve Tic. A.Ş.
- OCI Çimento A.Ş.
30
E. DOSYA KONUSU: Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Van Çimento
Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün Tasarruf Mevduatı Fonu tarafından
gerçekleştirilen ihalede en yüksek iki teklifi veren Limak Kurtalan
Çimento San. ve Tic. A.Ş. veya OCI Çimento A.Ş.’den biri tarafından
devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.10.2005 tarih ve 7350 sayı ile
intikal eden Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) yazısının ekinde yer alan
ve kayıtlara en son 29.11.2005 tarih, 8474 sayı ile giren yazıyla dosyası
tamamlanan bildirimler üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında 40
Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı
Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazabilmeleri İçin
Rekabet Kurumuna Yapılacak Önbildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip
Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 4.12.2005 tarih ve 2005-1-131/Öİ-05-ECG
sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 9.12.2005 tarih ve REK.0.05.00.00-
120/238 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-86 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
50
05-86/1192-344
2
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Van Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün (Van Çimento) satışının
1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu,
- Van Çimento’nun OCI Çimento A.Ş. tarafından devralınması işleminin
izne tabi olmadığı,
- Van Çimento’nun Limak Kurtalan Çimento San. ve Tic. A.Ş. tarafından
devralınmasının ise izne tabi olduğu, ilgili pazarda hakim durum
yaratılmasına ve rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açacağı, bu
nedenle işleme izin verilemeyeceği
ifade edilmektedir. 60
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
Van Çimento’nun 4389 sayılı Bankalar Kanunu uyarınca haczedilen tüm mal,
hak ve varlıklarının satılması amacıyla 19.10.2005 tarihinde yapılan ihale
sonucunda en yüksek iki teklifi Limak Kurtalan Çimento San. ve Tic. A.Ş. ile
OCI Çimento A.Ş. vermiştir.
70
H.1.1. Van Çimento İktisadi ve Ticari Bütünlüğü (Van Çimento)
Dosya mevcudunda yer alan bilgilere göre; Van’da kurulu olan ve (…….)
ton/yıl klinker, (……..) ton/yıl çimento üretim kapasitesi bulunan Van
Çimento’nun 2003-2004 dönemine ait çimento ve klinker üretim kapasitesi,
kapasite kullanım oranları ile üretim miktarları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:
Tablo 1: Van Çimento’nun çimento ve klinker kapasitesi, kapasite kullanım oranları ve üretim
miktarları
2003 2004
Klinker Kapasite
(ton/yıl)
(……) (……)
Klinker Üretim
(ton/yıl)
(……) (……)
K
Lİ
N
K
E
R
Kapasite Kullanım
Oranı (%) %(…) %(…)
Çimento Kapasite
(ton/yıl)
(……) (……)
Çimento
Üretim (ton/yıl)
(……) (……)
Ç
İM
E
N
TO
Kapasite Kullanım
Oranı (%) %(…) %(…)
80
Van Çimento’nun yıllar itibarıyla çimento satışları ise aşağıdaki gibidir:
Tablo 2: Van Çimento’nun satışları (ton/yıl)
2002 2003 2004
Çimento (……) (……) (……)
05-86/1192-344
3
Van (…………), Hakkari (…………), Bitlis (…………), Muş, Ağrı, Iğdır illerine
satış yapan Van Çimento’nun 2004 yılı cirosu (……………) YTL olup
teşebbüsün Yönetim Kurulu aşağıdaki şahıslardan oluşmaktadır:
Tablo 3: Van Çimento’nun Yönetim Kurulu Üyeleri 90
Yönetim Kurulu Üyesi Görevi
Mehmet ÇALIŞKAN Başkan
Hidayet NALÇACI Başkan Yardımcısı
Mustafa TURGUT Üye
Ercan ERGÜL Üye
Fatih ZÜLFİKAR Üye
İsmet TUĞUL Üye
Oğuz ALTAY Üye
H.1.2. Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Limak Kurtalan)
Dosya mevcudunda yer alan bilgilere göre; Van Çimento’nun satışı için
yapılan ihalede en yüksek teklifi veren Limak Kurtalan, faaliyetlerini Limak
Holding A.Ş. bünyesinde sürdürmekte olup 2004 yılı cirosu (………….)
YTL’dir. Limak Kurtalan’ın Yönetim Kurulu üyeleri aşağıdaki şahıslardan
oluşmaktadır:
Tablo 4: Limak Kurtalan’ın Yönetim Kurulu Üyeleri 100
Yönetim Kurulu Üyesi Görevi
Nihat ÖZDEMİR Başkan
Mehmet Serhan BACAKSIZ Başkan Vekili
Ahmet ÖZDEMİR Üye
Bahaddin ÖZDEMİR Üye
Engin EREM Üye
Gültekin AKSÜYEK Üye
Limak Kurtalan ile Limak Holding A.Ş. arasındaki dolaylı hissedarlık ilişkisi
aşağıdaki şemada gösterilmiştir:
Limak Kurtalan’ı dolaylı olarak kontrol eden ve Limak Grubu şirketlerini
bünyesinde barındıran Limak Holding A.Ş’nin hisselerinin %99.8’ine Nihat
ÖZDEMİR (%49.9) ile Sezai BACAKSIZ (%49.9) birlikte sahip bulunmaktadır.
Limak Kurtalan, Limak Grubu bünyesinde, çimento ve klinker üretimi
pazarında faaliyet gösteren tek işletmedir.
Limak Holding A.Ş.
Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Yapısan Turizm İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Limak Kurtalan Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
%97.74
%99.8
%99.995
05-86/1192-344
4
H.1.3. OCI Çimento A.Ş. (OCI Türkiye) 110
Van Çimento’nun satışı için yapılan ihalede en yüksek ikinci teklifi veren OCI
Türkiye OCI Grubu bünyesinde yer almakta olup Grubun ana şirketi olan
Orascom Construction Industries S.A.E (OCI), Orta Doğu’daki en büyük
çimento üreticilerindendir. OCI Türkiye, Grubun Türkiye çimento pazarında
doğrudan faaliyet gösterme kararı doğrultusunda, TMSF’nin gerçekleştireceği
ihalelere katılmak amacıyla 23.9.2005 tarihinde kurulmuş olup şirketin mevcut
durumda Türkiye’de herhangi bir pazarda faaliyeti bulunmaktadır. OCI
Türkiye’nin hissedarlık yapısına ve Yönetim Kurulu üyelerine aşağıda yer
verilmektedir: 120
Tablo 5: OCI Türkiye’nin hissedarlık yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
OCI International Limited 99.990
OCI Asia Limited 0.002
Orascom Construction International Limited 0.002
Kevin Charles Struve 0.002
Nasif Onsi Naguib Sawiris 0.002
Sera Somay 0.002
TOPLAM 100.000
Tablo 6: OCI Türkiye’nin Yönetim Kurulu Üyeleri
Yönetim Kurulu Üyesi Görevi
Nasif Onsi Naguip Sawiris Başkan
Kevin Charles Struve Başkan Yardımcısı
Sera Somay Üye
OCI Türkiye hisselerinin %99.99’una sahip olan OCI International Limited,
sadece bir holding şirketi olarak faaliyet göstermekte olup teşebbüsün
hisselerinin tamamı Mısır menşeli Orascom Building Materials Holding
S.A.E.’ye ait bulunmaktadır. Orascom Building Materials Holding S.A.E.’nin 130
%100 oranındaki hissesi ise, yine Mısır menşeli bir şirket olan Orascom
Construction Industries S.A.E.’nin (OCI) elinde bulunmaktadır. Söz konusu
teşebbüsler arasındaki hissedarlık ilişkisi aşağıdaki şemada gösterildiği gibidir:
Orascom Construction Industries S.A.E.
Orascom Building Materials Holding S.A.E
OCI International Limited
%100
%100
%99.99
OCI Türkiye
05-86/1192-344
5
Türkiye’de, OCI Grubunun kontrolü altında faaliyet gösteren herhangi bir
işletme bulunmamakla birlikte; OCI, Batıçim Batı Anadolu Çimento Sanayi
A.Ş. (Batıçim) hisselerinin (12.551.435 adet B Grubu hisse) %19.49’una
sahiptir. Ancak Batıçim A Grubu hisselerinin her biri 50 adet oy hakkı
verdiğinden, OCI Batıçim’de sadece %3.2 oranında oy hakkına sahiptir.
140
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün
grubuna ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en büyük
girdilerinden biri iken; beyaz çimento daha çok yapıştırıcı ve derz dolgu
malzemeleri, mimari ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri,
prekast elemanları üretiminde kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz
çimentonun kullanım alanı ve miktarı gri çimentoya oranla çok azdır. Beyaz ve 150
gri çimentonun üretim süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup bunların arz
ve talep bakımından birbirinin ikamesi olması söz konusu değildir. Van
Çimento ve Limak Kurtalan’ın yalnızca gri çimento üretimi alanında faaliyette
bulunması nedeniyle, ilgili ürün pazarı gri çimento pazarı olarak belirlenmiştir.
Diğer yandan, kullanım özelliklerine göre gri çimento da kendi içinde çeşitli
gruplara ayrılmaktadır: Portland çimento, katkılı çimento, cüruflu çimento ve
bunların alt açılımları (32,5-42,5). Ayrıca, bu ürünler satış şekillerine göre de
torbalı veya dökme olarak farklılaşabilmektedir. Ancak bu ürünlerin arz
bakımından birbirinin ikamesi olduğu, yani herhangi bir gri çimento türünü 160
üreten bir fabrikanın kısa dönemde tüm bu ürünleri üretebileceği dikkate
alınarak alt pazarlar tanımlamaya gerek görülmemiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Yükte ağır pahada hafif niteliğiyle çimentonun ekonomik olarak satılabildiği
bölgeyi, büyük ölçüde nakliye masrafı ve bunun ürün fiyatına ve/veya toplam
maliyetine oranı belirlemektedir. Çimentonun bu bölgenin dışına satılması
nakliye masraflarını artırmakta, bu da karlılığı ortadan kaldırabilmektedir. Bu
nedenle, çimento sektörünü konu alan anti-tröst incelemelerinde, ilgili coğrafi 170
pazar bölgesel seviyede belirlenmektedir.
Coğrafi pazar tanımlanmasında en geçerli metotlardan biri Elzinga-Hogarty
testidir. Bu test incelenen bölgeler arasındaki ürün giriş çıkışını
incelemektedir. Testin genel mantığı şu şekilde özetlenebilir: Eğer belli bir
coğrafi pazara dışarıdan girişler (ithalat) ve o bölgeden dışarıya çıkışlar
(ihracat) azsa, o bölgede ilgili ürünün fiyatı diğer bölgelerden bağımsız olarak
belirlenebilecektir. Bu ise, bölgenin coğrafi pazar olabileceğini göstermektedir.
Elzinga-Hogarty testi nakliye bilgilerine dayalı iki ölçüte dayanmaktadır: 1) Bir 180
bölgeye girişlerin aynı bölgedeki satışlara oranı, 2) Bir bölgeden çıkışların
aynı bölgedeki üretime oranı. Birinci ölçüt LIFO, ikinci ölçüt ise LOFI olarak
adlandırılmaktadır. Bu iki değerin yüksek seviyelerde çıkması, incelenen
bölgenin coğrafi pazarı oluşturduğunu göstermektedir.
05-86/1192-344
6
LIFO, şu şekilde formüle edilmektedir:
LIFO= ( Üretim(P)-İhracat(X) ) / Tüketim(C) (1)
Tüketim ise, üretimden ihracatın çıkarılması, ithalatın (M) eklenmesi ve mal
stoğundaki (I) değişimin çıkarılmasıyla elde edilmektedir. Diğer bir ifadeyle, 190
C= P-X+M-ΔI (2)
Mal stokları sabit olduğu durumlarda, (2) nci denklemin (1) inciye
konulmasıyla aşağıdaki eşitlik elde edilmektedir:
LIFO= 1-(M/C) (3)
LOFI’nin formüle edilmiş hali ise şu şekildedir:
200
LOFI= (P-X)/P
(2) nolu eşitlik kullanıldığında LOFI,
LOFI=1-(X/P) (4)
şeklinde elde edilmektedir.
İşbu dosyada, ilgili coğrafi pazar, Elzinga-Hogarty testi kullanılarak
tanımlanmıştır. LIFO ve LOFI değerlerinin hesaplanması için, Van 210
Çimento’nun bulunduğu bölgelere satışı olan tüm fabrikaların verileri
incelenmiştir. Test sonucunda elde edilen LIFO ve LOFI değerleri ile bunların
yorumu aşağıdaki gibidir.
Tablo 7: Van Çimento’nun satışına ilişkin Elzinga-Hogarty testinin sonuçları
LIFO LOFI
İller 2002 2003 2004 2002-4 2002 2003 2004 2002-4
Van (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Siirt (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Bitlis (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Hakkari (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Şırnak (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Muş (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Batman (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
D.Bakır (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Mardin (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Testin ilk adımı olarak en dar pazar tanımı (Van) varsayımında bulunulmuş ve
değerler hesaplanmıştır. Görüldüğü üzere, LOFI değerleri kritik eşik olan 0.8’e
çok yakınken, LIFO değerleri düşük çıkmıştır. Bunun açıklaması, Van
tüketiminin, yalnızca yarısının Van Çimento tarafından ve diğer yarısının 220
başka illerdeki fabrikalar tarafından karşılanmasıdır. O halde, ithalata açık
olan Van bölgesi coğrafi pazar olarak kabul edilecek kadar kapalı değildir. Bu
nedenle, bölgeye Van’ın komşusu ve satış işleminin olası tarafı Limak
Kurtalan’ın fabrikasının bulunduğu Siirt eklenmiştir. Ancak bu kez de, Limak
05-86/1192-344
7
Kurtalan satışlarının çoğunu Siirt dışına yaptığından, LOFI değerleri epeyce
gerilemiştir. Bölgeye karşılıklı ticaret akışının yoğun olduğu illerin eklenmesiyle
LIFO ve LOFI değerleri yükselmiş, nihayet Mardin’in bölgeye dahil edilmesiyle
kritik eşik aşılmıştır. Bu çerçevede, ilgili coğrafi pazar “Van, Siirt, Bitlis,
Hakkari, Şırnak, Muş, Batman, Diyarbakır, Mardin illerinden oluşan bölge”
olarak belirlenmiştir. 230
Öte yandan, ilgili coğrafi pazarı oluşturan bölgedeki illerden Van, Siirt, Bitlis,
Hakkari, Şırnak ve Muş’un diğer illerden farklılaştığı dikkat çekmektedir. Şöyle
ki; Van, satışa konu teşebbüsün üretim faaliyetinde bulunduğu ve haliyle
satışlarda ağırlığa sahip olduğu ildir. Siirt, Bitlis, Hakkari, Şırnak, Muş illeri
Van’ın komşularıdır ve bu nedenle Elzinga-Hogarty testinin Van’dan sonraki
halkalarını oluşturmuşlardır. Van dışında bu illerin ortak özelliği, bunların
2002-2004 dönemindeki tüketimleri itibarıyla diğer illerin gerisinde
kalmalarıdır. Ayrıca söz konusu iller, Limak Kurtalan ve Van Çimento’ya
epeyce yakınken, ilgili coğrafi pazarın en büyük ikinci oyuncusu olan Oyak 240
Mardin’e görece uzaktır. Nitekim, aşağıdaki tablolarda gösterildiği gibi, bu
teşebbüsün satışlardaki payının, üretim faaliyetinde bulunduğu Mardin’in yanı
sıra bu ilin komşuları olan Diyarbakır ve Batman’da %(…)’ın üstünde iken, söz
konusu 6 ilde düşük olduğu göze çarpmaktadır.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4/3. maddesinde; coğrafi pazar değerlendirilmesi
yapılırken, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar payları
bakımından hissedilir bir farklılığın varlığının da dikkate alınacağı hükmü yer
almaktadır. Buna göre, ilgili coğrafi pazar altında, diğer unsurlarla birlikte pay
dağılımı bakımından bazı illerin farklılaştığının tespiti büyük önem arz 250
etmektedir. Bu çerçevede, Van Çimento’nun bölgede faaliyeti bulunan Limak
Kurtalan tarafından devralınması senaryosu değerlendirilirken, işlemin ilgili
coğrafi pazarın bir alt kümesini oluşturan Van, Siirt, Bitlis, Hakkari, Şırnak ve
Muş illerinden oluşan bölgede doğurabileceği etki ayrıca incelenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirime konu işlem, TMSF bünyesinde bulunan ve Fon Kurulu’nun 6.7.2005
tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento Grubu şirketlerinden Van
Çimento’nun 19.10.2005 tarihinde 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca 260
yapılan ihale sonucunda belirlenen alıcı adaylarından birine devredilmesidir.
Devir işlemi, 1998/5 sayılı Tebliğ ile değişik 1998/4 sayılı Tebliğ
kapsamındadır. Bu tespitin ardından, işlemlerin izne tabi olup olmadığının
anlaşılabilmesi için 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirlenen pazar payı
ve ciro eşiklerinin aşılıp aşılmadığına bakılmıştır.
Van Çimento ile işlemin olası taraflarından olan Limak Kurtalan’ın 2004 yılı
ciroları sırasıyla (…………..) YTL ve (…………..) YTL iken, OCI Türkiye’nin
halihazırda ilgili pazarda herhangi bir faaliyeti bulunmadığından cirosu ve
pazar payı yoktur. Aşağıda gösterildiği üzere, Van Çimento’nun ilgili coğrafi 270
pazardaki payı %(…..)’dır. Bu çerçevede, Van Çimento’nun, Limak Kurtalan
tarafından devralınması izne tabi iken, OCI Türkiye tarafından devralınması
izne tabi değildir.
05-86/1192-344
8
Diğer yandan, ilgili coğrafi pazarı oluşturan 9 ile firmaların satışları ve toplam
satışlar içindeki payları izleyen iki tabloda gösterilmiştir:
Tablo 8: İlgili coğrafi pazarı oluşturan illere satışlar
280
Tablo 9: İlgili coğrafi pazarları oluşturan illere satışlarda firmaların payları
2002, 2003 ve 2004 Yılları Toplam Satışların Dağılımı (%)
Van Siirt Bitlis Hakkari Şırnak Muş Batman D.Bakır Mardin
Limak (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Oyak Mardin (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Oyak Elazığ (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Ergani Ç. (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Van Ç. (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Kars (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Aşkale (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Şanlıurfa Ç. (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Nuh (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00
Van, Siirt, Bitlis, Hakkari, Şırnak, Muş, Batman, Diyarbakır, Mardin illerinden
oluşan ilgili coğrafi pazara satış yapan teşebbüslerin 2002, 2003 ve 2004
yıllarına ait toplam satışları ve pazar payları aşağıdaki gibi hesaplanmıştır:
Tablo 10: Van Çimento’nun bulunduğu coğrafi pazarda pay dağılımı (2002-2004 dönemi)
Satış (ton) Payı (%)
Limak (…….) (…….)
Oyak Mardin (…….) (…….)
Ergani (…….) (…….)
Van (…….) (…….)
Oyak Elazığ (…….) (…….)
Kars (…….) (…….)
Aşkale (…….) (…….)
Şanlıurfa (…….) (…….)
Nuh (…….) (…….)
Toplam 4,167,170 100.00
Yukarıda belirtildiği gibi, Van Çimento’nun OCI Türkiye tarafından
devralınması izne tabi değildir. Bu nedenle, yalnızca Van Çimento’nun Limak 290
2002, 2003 ve 2004 Yılları Toplam Satışlar (ton)
Van Siirt Bitlis Hakkari Şırnak Muş Batman D.Bakır Mardin
Limak (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Oyak Mardin (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Oyak Elazığ (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Ergani Ç. (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Van Ç. (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Kars (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Aşkale (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Şanlıurfa Ç. (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Nuh (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….) (…….)
Toplam 822,940 199,051 370,367 203,140 65,280 312,193 410,767 1,294,947 488,485
05-86/1192-344
9
Kurtalan’a satışı değerlendirilmiştir. Limak Kurtalan’ın Van Çimento’yu
devralması halinde, ilgili coğrafi pazarda firmaların ağırlıkları şu şekilde
olacaktır:
Tablo 11: Van Çimento’nun Limak Kurtalan tarafından devralınmasından sonra pazar payları
Firma Payı (%)
Limak (…….)
Oyak Mardin (…….)
Ergani Çimento (…….)
Oyak Elazığ (…….)
Kars (…….)
Aşkale (…….)
Şanlıurfa (…….)
Nuh (…….)
Toplam 100.00
Bu senaryoya göre, Limak Kurtalan %(….) payla ilgili coğrafi pazarın lideri
olacak, pazarın ikinci ve üçüncü büyük oyuncuları ise %(….)ve %(….)payla
sırasıyla Oyak Mardin ve Ergani Çimento olacaktır. %(….)payla pazarın
dördüncü büyüğü Oyak Elazığ ise, Oyak ve Gama Gruplarının ortak
girişimidir. 300
Pazarın satışa konu Van Çimento merkezli çizildiği düşünüldüğünde, 9 ilden
oluşan ilgili coğrafi pazarın yüzölçümü bakımından büyüklüğü dikkat
çekmektedir. Bu durum, yukarıda da işaret edildiği üzere, testin ikinci halkası
olan Siirt ilinin tüketimi itibarıyla Limak Kurtalan’ı beslemekten uzak olması ve
söz konusu işletmenin bu ilin dışına önemli miktarda satış yapmasından
kaynaklanmaktadır. Böylece ortaya çıkan zincir etkisinin sonucu, coğrafi pazar
Diyarbakır ve Mardin’e kadar uzanmıştır.
Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu’nun güneyinde, diğer bölgelerde olanın 310
aksine, çimento tüketiminin düşüklüğüne bağlı olarak az sayıda çimento
fabrikası bulunmaktadır. Bu durum özellikle Van ve Hakkari illeri civarında
çarpıcı bir hal almaktadır. Bu dar bölgedeki tek fabrika olan Van Çimento’ya
en yakın fabrika Limak Kurtalan’ındır. Bu çerçevede, Van Çimento’yu
devralması halinde Limak Kurtalan’ın bölgedeki bazı illerde fiyatı belirleyip
belirleyemeyeceği gündeme gelmektedir. Bu sorunun yanıtlanabilmesi için
bölge daha yakından incelenmiş ve analiz derinleştirilmiştir.
Van Çimento’nun fabrikasına yakın olduğu söylenebilecek tek tesis Limak
Kurtalan’a ait iken, ilgili coğrafi pazarın ikinci ve üçüncü büyük oyuncuları olan 320
Oyak Mardin ve Ergani Çimento ise Van Çimento’ya uzaktır. Örneğin, Van
Çimento ve Oyak Mardin’in çok yakınında bulunduğu Van ve Mardin il
merkezleri arasındaki uzaklık yaklaşık 450 km. ve Ergani ile Van il merkezi
arasındaki uzaklık ise yaklaşık 430 km.’dir. Aynı uzaklıklar, Hakkari-Mardin
arasında 600 km.’den fazladır. Buna bağlı olarak, Van’ın ve Van’ın komşu
illerinin tüketimine bakıldığında, bu bölgede ciddi ağırlığı bulunan iki
oyuncudan Van Çimento’nun diğeri olan Limak Kurtalan tarafından
devralınması halinde ikinci işletmenin bariz bir üstünlüğe sahip olacağı ortaya
çıkmaktadır:
330
05-86/1192-344
10
Tablo 12: Van’a ve Van’ın komşu illerine satışlarda firmaların payları (%)
Van Siirt Bitlis Hakkari Şırnak Muş Toplam
Limak (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Van Ç. (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Limak + Van Ç. (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oyak Mardin (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oyak Elazığ (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ergani Ç. (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kars (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Aşkale (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00
Yukarıdaki tabloda sıralanan illerin ortak özellikleri, Van Çimento ve Limak
Kurtalan’ın hinterlandında yer almaları ve tüketimlerinin coğrafi pazardaki
diğer illere göre düşük olmasıdır (Van dışında). %(…..) payla coğrafi pazarın
en büyük ikinci oyuncusu olan Oyak Mardin’in, komşu olduğu Şırnak dışında,
bu illere satışlarda payının düşük olduğu görülmektedir. Van Çimento’yu
devralması halinde Limak Kurtalan, anılan 6 ilin tüketiminin tamamına yakınını
(yaklaşık %(….)’sını) karşılayabilecek konuma gelecektir. İl bazında
bakıldığında ise, Limak Kurtalan’ın payı %(…..) ile %(…..) arasında 340
değişecektir. Limak Grubuna dahil olacak bu iki tesisin rasyonel işletmeler gibi
satışlarını belirli illerde yoğunlaştırmaları halinde ise, bu illerin oluşturduğu
bölge tamamen kapalı bir pazara dönüşebilecektir. Bu çerçevede, Van
Çimento’nun Limak Kurtalan tarafından devralınması, ilgili coğrafi pazarın bir
alt kümesini oluşturan “Van, Siirt, Bitlis, Hakkari, Şırnak ve Muş” illerinden
oluşan bölgede hakim durum yaratılmasına ve böylece rekabetin önemli
ölçüde azaltılmasına yol açacağı öngörülmüştür.
Öte yandan, işlemin gerek ilgili coğrafi pazarda gerekse bu pazarın bir alt
kümesini oluşturan “Van, Siirt, Bitlis, Hakkari, Şırnak ve Muş” illerinden oluşan 350
bölgede rekabet üzerine etkisi, bölgedeki fabrikaların kapasite kullanım
oranları dikkate alınmadan yapılmıştır. Bu noktada, bölgedeki fabrikaların
2002-2004 yılları dönemindeki ortalama üretimleri (Satışlar ile ölçülmüştür.) ile
kapasitelerinin karşılaştırılmasında fayda bulunmaktadır:
Tablo 13: Bölgedeki fabrikaların kapasite kullanım oranları
Tesis Kapasite (ton/yıl) Satış (ton) Kap. Kul. Oranı (%) İhracat (ton)
Van (…….) (…….) (…….) (…….)
Ş.Urfa (…….) (…….) (…….) (…….)
Ergani (…….) (…….) (…….) (…….)
Mardin (…….) (…….) (…….) (…….)
Siirt (…….) (…….) (…….) (…….)
Toplam 4,294,000 2,404,736 56 554,668
Türkiye toplam çimento üretimi ile kapasitesi karşılaştırıldığında, arz fazlasının
bulunduğu ve kapasite kullanım oranının %50 civarında olduğu görülmektedir.
İlgili coğrafi pazara satışları bulunan fabrikalar bakımından ise, kapasite
kullanım oranı %56 seviyesindedir. Bu durum, bölgedeki işletmelerden
özellikle Oyak Mardin ve Limak Kurtalan’ın yurtdışına satışları sayesinde 360
kapasitelerini daha yüksek oranda kullanabilmesinden kaynaklanmaktadır.
Satışa konu Van Çimento, 2002 yılında (…....) ton olan satışlarını 2003 ve
2004 yıllarında (…....) tonun üzerine çıkarsa da, fabrikanın kapasite kullanım
05-86/1192-344
11
oranı hala hem ülke genelinde hem de bölgede ortalamanın epeyce altındadır.
Bu durumda, Van Çimento’nun satışlarını ve pazar payını artırma
potansiyeline sahip olduğu açıktır. İşletmenin 2002-2004 yılında Van
tüketiminin yalnızca yarısını karşıladığı ve Van tüketiminin bu dönemde artış
eğilimi gösterdiği (2002 yılında 241.486 ton, 2003 yılında 264.931 ton ve 2004
yılında 316.523 ton) de dikkate alındığında; işletmenin uzaklara mal taşıma
masrafına katlanmadan, yalnızca Van ili tüketiminden beslenerek bile 370
büyümesinin mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, işlem sonrasında
Limak Kurtalan yukarıda gösterilenlerden de yüksek pazar paylarına sahip
olabilecek olup bu tespit işlemin hakim durum yaratılmasına yol açacağı
yönündeki sonucu güçlendirmektedir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Tasarruf Mevduatı
Fonu (TMSF) bünyesinde bulunan ve 5354 sayılı Kanun ile değişik 4389 sayılı
Bankalar Kanunu’nun 15. maddesinin 7. fıkrasının (a) bendi gereğince, Fon
Kurulu’nun 6.7.2005 tarih, 271 sayılı kararı ile, Rumeli Çimento Grubu 380
şirketlerinden Van Çimento Ticari ve İktisadi Bütünlüğü’nün (Van Çimento)
satılması ile ilgili olarak,
1. İşlemin 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik
Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Önbildirimlerde ve İzin
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”
kapsamında olduğuna OYBİRLİĞİ ile,
2. Van Çimento’nun, TMSF’nin 19.10.2005 tarihinde gerçekleştirdiği ihalede
en yüksek teklifi veren Limak Kurtalan Çimento San. ve Tic. A.Ş.
tarafından devralınmasının izne tabi olduğuna, işlemin ilgili pazarda hakim
durum yaratılmasına ve rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol 390
açacağına, bu nedenle işleme izin verilmemesine OYÇOKLUĞU ile,
3. Van Çimento’nun, ihalede en yüksek ikinci teklifi veren OCI Çimento A.Ş.
tarafından devralınmasının ise Rekabet Kurulu iznine tabi olmadığına
OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
05-86/1192-344
12
20.12.2005 tarih , 05-86/1192-344 Sayılı Kurul Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
Van Çimento Ticârî ve İktisâdî Bütünlüğü’nün satılması işlemi ile ilgili
Kurul Kararı’nın 2. maddesine aşağıdaki gerekçelerle katılmıyorum:
1.Karar’a esas teşkil eden dosya bilgilerine göre, Van Çimento’nun ilgili
coğrafi pazardaki payı %(…....) dır. Limak’a devri halinde ise, bölgedeki pay
%(…....) olacaktır. Bu pazar payının, mevcut şartlarda hakim durum
oluşturacağını iddia etmek zordur.
2. Van Çimento’nun, bırakınız, geçmiş yıllardaki daha düşük olan kapasite
kullanım oranlarını, 2004 yılında bile kapasite kullanım oranı hậlậ %(…...) dir.
Böyle bir kapasite oranında çalışma realitesi ile yoğunlaşma gerekçeli izin
vermeme kararı çelişki içindedir.
3. Van, Siirt, Bitlis, Hakkâri, Şırnak ve Muş illerinden oluşan ilgili coğrafi
pazarda var olan rekabet olgusu, bölge için olduğu kadar, Van ili için de
geçerlidir: 2002 yılında, Van ilinde tüketilen 241.000 ton çimentonun sadece
(…....) tonu Van Çimento tarafından karşılanmış; satışların arttığı 2004 yılında
bu miktar ancak (…....) ton olmuştur. Kendi yakın çevresinde dahi yoğun bir
rekabetle karşı karşıya bulunan Van Çimento’nun Limak’a devredilmesi
durumunda da, hem ildeki hem bölgedeki rekabet var olmaya devam
edecektir. İlgili coğrafi pazardaki teşebbüs payları dikkate alındığında,
muhtemel devralma durumunda, sakıncalar doğuracağı varsayılan Limak’ın
payı %(…....) ’e çıkarken, diğer güçlü rakip Oyak Mardin’in payı %(…....) olmaya
devam edecektir.
4. İlgili sektörün özellikleri, dinamikleri ve bölgesel faktörler dikkate
alındığında, nispeten güçlü teşebbüslerin ortaya çıkmasına yol açacak
birleşme ve devralmaların, hâkim durum yaratılmasına ve rekabetin önemli
ölçüde azaltılmasına yol açmaktan ziyade, rekabeti güçlendireceğini
varsaymak daha doğru olacaktır.
5.Nihâi izin değerlendirmesinden önce, ihâle şartnamesinin hazırlanmasına
esas olacak Kurul görüşünde, TMSF’nin, nasıl, hangi şartlarda satış
yapacağına dair yeterli açıklamalar yapılabilir ve müteşebbislerin
mağduriyetine yol açacak bir sürecin önü kesilebilirdi. Söz konusu satış işlemi,
belirsizlik ortamında gelişmiş, masraflar yapılmış ve son aşamada Van
Çimento’nun Limak tarafından alınmasına izin verilmemiştir. Halbuki,
“öngörülebilirlik” ve şeffaflık, çağdaş kamu yönetiminin etkinlik kriterlerinden
biridir.
6. Bütün bunlara rağmen, ilgili bölgede ve coğrafi pazarda rekabeti temin
etmek adına, TMSF’nin 19.10.2005 tarihinde gerçekleştirdiği ihalede en
yüksek teklifi veren Limak’a, Ergani veya Van Çimento fabrikalarından birini
05-86/1192-344
13
tercih etmesi imkânı tanınabilir, “iki işletmeden birini Limak’ın alabileceği”
şeklindeki bir Karar, hem hakim durum oluşumunun önlenmesine yönelik bir
tedbir, hem de güçlü rakipler oluşturma çabasına dönük bir adım olarak
değerlendirilebilirdi. Kurul, daha etkin bir “inisiyatif”
olarak görülebilecek bu yola gitmemiş ve Van Çimento’nun, Limak tarafından
devralınmasına izin vermemiştir.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy