Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-2-101 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 06-01/6-3
Karar Tarihi : 4.1.2006
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN
B- RAPORTÖRLER : Ilgaz SARIOĞLU, Ebru ÖZTÜRK
C- BİLDİRİMDE
BULUNAN : Tüm Optisyen – Gözlükçüler Dernekleri
Federasyonu 20
D- TARAFLAR :- Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri
Federasyonu
Konur Sok. No: 41/17 Kızılay ANKARA
- Karadeniz Optisyen ve Gözlükçüler Derneği
Kale Mah. Kaptanoğlu Sok. No: 3/5 SAMSUN
- Konya Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği
İstanbul Cad. Kadılar Sok. Form İşhanı No: 202 30
KONYA
- Denizli Optisyen ve Gözlükçüler Derneği
Oğuzhan Cad. Sağlık Apt. Kat: 3 DENİZLİ
- Gaziantep Optisyen ve Gözlükçüler Derneği
Gaziler Cad. No: 61 GAZİANTEP
- Tüm Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği
Konur Sok. No: 41/17 Kızılay ANKARA 40
E- DOSYA KONUSU : Gözlük camı fiyatlarına ilişkin olarak tavsiye
niteliğinde liste yayınlanması ve dağıtılması ile bu işlemlere ilişkin
dernek tüzüklerinde mevcut bulunan yetkilerin devamının 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 7.10.2005 tarih ve 7063 sayı ile
intikal eden başvuru üzerine eksik olduğu tespit edilen bilgiler 11.11.2005 tarih
ve 4742 sayılı yazı ile talep edilmiş, söz konusu bilgilerin 15.11.2005 tarih ve 50
06-01/6-3
2
8075 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmesi üzerine 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesi uyarınca düzenlenen 15.12.2005
tarih ve 2005-2-101/MM-05-IS sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 2.1.2006
tarih ve REK.0.06.00.00-130/4 sayılı Başkanlık Önergesi ile 06-01 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : İlgili raporda,
- Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri Federasyonu’nun ve bu
federasyonu oluşturan Tüm Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği,
Karadeniz Optisyen ve Gözlükçüler Derneği, Konya Optisyenler ve 60
Gözlükçüler Derneği, Gaziantep Optisyen ve Gözlükçüler Derneği,
Denizli Optisyen ve Gözlükçüler Derneği’nin gözlük camı fiyatlarına
ilişkin tavsiye niteliğinde fiyat listesi hazırlamasına ve bu fiyat listesinin
dernek üyeleri olan tüm optisyen ve gözlükçülere dağılımı ile bu
işlemlere ilişkin dernek tüzüklerinde mevcut bulunan yetkilerin
devamına 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları yerine
getirmemesi nedeniyle bireysel muafiyet tanınamayacağı,
- Danıştay 13. Dairesi’nin Rekabet Kurulu’nun 31.08.2001 tarih ve 01-
42/424-107 sayılı kararının dernek tüzüklerinden 4054 sayılı Kanun’a 70
aykırı hükümlerin çıkarılmasına yönelik kısımlarının iptaline ilişkin
17.05.2005 tarihli ve 2005/194E, 2005/2554K sayılı kararı karşısında
anılan federasyonun ve derneklerin tüzüklerinde halen mevcut bulunan
ve bunlara fiyat listesi hazırlama ve üyelerine dağıtma yetkisi veren
tüzük maddelerinin çıkarılmasının talep edilmesinin uygun olmayacağı,
- Bu hususa ilişkin olarak anılan tüzük maddelerinin 4054 sayılı Kanun’a
aykırı olduğunun İçişleri Bakanlığı’na yazı ile bildirilmesinin uygun
olacağı
ifade edilmiştir. 80
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
Muafiyet başvurusu Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri Federasyonu
tarafından -hem bu federasyon, hem de üye dernekler adına- yapılmaktadır.
Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri Federasyonu’nu oluşturan 5 dernek;
Tüm Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği, Karadeniz Optisyen ve Gözlükçüler
Derneği, Konya Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği, Gaziantep Optisyen ve
Gözlükçüler Derneği, Denizli Optisyen ve Gözlükçüler Derneği’dir.
H.1.1. Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri Federasyonu 90
Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri Federasyonu, optisyenlik ve
gözlükçülüğün evrensel standartlarda yapılması ve gözlükçülerin örgütlenmesi
temelinde genel ilke ve politikaları oluşturmak, üye optisyen-gözlükçü
dernekleri arasındaki koordinasyonu sağlamak, derneklerin ilke ve politikalara
uymalarını ve uluslararası ilişkileri sağlamak, göz sağlığı ve optisyen-
gözlükçülüğün gelişmesi amacıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarla ilişki
içerisinde mevzuat düzenlemelerinin yapılması için çalışmalar yapmak, üye
06-01/6-3
3
derneklerin kamu yararına çalışan dernek statüsü alması için çalışmalarda
bulunmak amacıyla Ankara’da kurulmuştur.
H.1.2. Tüm Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği 100
Tüm Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği, dernek üyeleri arasında mesleki
birlik, yardım ve sosyal dayanışmayı sağlamak, modern gözlükçülüğün
gelişmesine katkıda bulunmak amacıyla Ankara’da kurulmuştur. Tüm
Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği’nin Ankara’da faaliyet gösteren 319;
Kırşehir, Kırıkkale, İzmir, Çorum, Nevşehir, Çankırı, Amasya, Tokat, Bolu,
Aksaray, Konya, Yozgat, Mersin, Erzurum, Sivas, Şanlıurfa, Bursa, Niğde,
Düzce, Zonguldak, Erzincan, Kars, Ağrı, Adıyaman, Kastamonu, Ordu, Muğla,
Balıkesir, Trabzon, İzmit, Antalya, Afyon, Adana, Malatya illerinde faaliyet
gösteren 135 gözlükçü olmak üzere toplam 454 üyesi bulunmaktadır.
H.1.3. Karadeniz Optisyen ve Gözlükçüler Derneği 110
Karadeniz Fenni Gözlükçüler Derneği, dernek üyeleri arasında mesleki birlik,
yardım ve sosyal dayanışmayı sağlamak, modern gözlükçülüğün gelişmesine
katkıda bulunmak amacıyla Samsun’da kurulmuştur. Derneğin Samsun,
Bafra, Giresun, Tokat, Ordu, Artvin, Sinop, Rize, Trabzon, Çorum ve
Amasya’da faaliyet gösteren toplam 160 üyesi bulunmaktadır.
H.1.4. Konya Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği
Konya Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği, dernek üyeleri arasında mesleki
birlik, yardım ve sosyal dayanışmayı sağlamak, modern gözlükçülüğün
gelişmesine katkıda bulunmak amacıyla Konya’da kurulmuştur. Derneğin
Konya, Aksaray ve ilçelerinde faaliyet gösteren toplam 98 üyesi 120
bulunmaktadır.
H.1.5. Gaziantep Optisyen ve Gözlükçüler Derneği
Gaziantep Optisyen Gözlükçüler Derneği, dernek üyeleri arasında mesleki
birlik, yardım ve sosyal dayanışmayı sağlamak, modern gözlükçülüğün
gelişmesine katkıda bulunmak amacıyla Gaziantep’de kurulmuştur. Derneğin
Gaziantep, Urfa ve Adıyaman’da faaliyet gösteren toplam 49 üyesi
bulunmaktadır.
H.1.6. Denizli Optisyen ve Gözlükçüler Derneği
Denizli Fenni Gözlükçüler Derneği, dernek üyeleri arasında mesleki birlik,
yardım ve sosyal dayanışmayı sağlamak, modern gözlükçülüğün gelişmesine 130
katkıda bulunmak amacıyla Denizli’de kurulmuştur. Derneğin Denizli, Kütahya,
Uşak ve Aydın’da faaliyet gösteren toplam 63 üyesi bulunmaktadır.
H.2. Dernek Tüzük Maddeleri ve Fiyat Listesi
İnceleme konusu başvuruda;
a) Gözlük camı fiyatlarına ilişkin tavsiye niteliğinde fiyat listesi hazırlanması ve
bu fiyat listesinin dernek üyeleri olan tüm optisyen ve gözlükçülere
dağıtılmasının
b) Bu işlemlere ilişkin dernek tüzüklerinde mevcut bulunan yetkilerin
devamının
06-01/6-3
4
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasından muaf 140
tutulması talep edilmektedir. Söz konusu tüzük maddeleri ile fiyat listesinin
niteliğine aşağıda yer verilmektedir.
H.2.1. Dernek Tüzükleri
Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri Federasyonu ile anılan federasyonu
oluşturan 5 derneğe gözlük camı fiyatlarına ilişkin tavsiye niteliğinde fiyat
listesi hazırlanması yetkisi veren tüzük maddeleri aşağıdadır:
H.2.1.1. Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri Federasyonu Tüzüğü
Madde 5 FEDERASYONUN ÇALIŞMA BİÇİMLERİ VE ÇALIŞMA KONULARI
“… (n) Optisyen-Gözlükçülerin teknik iş kademelerine ve mesleki haklarına ait
birim fiyat unsurlarına dayanarak gözlük camı ve çerçevesi, kontakt lens,
interküler lens, protez göz, prizma, frensel prizma, teleskopik gözlük ve
gözlükçülükle ilgili her türlü malzeme ve lens solüsyonlarına ait fiyatları ve
fiyat listelerini belirlemek ve ilgili kamu kuruluşlarına sunmak, üyeleri arasında 150
fiyat birliğini sağlamak. …”
H.2.1.2. Tüm Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
Madde 3 YAPACAĞI FAALİYETLER
“… (f) Fiyat listelerinin üyelere ve kamu kuruluşlarına dağıtımını sağlamak,
muhasebe servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt
düzeyindeki yazışmaları sürdürmek. …”
Madde 10 YÖNETİM KURULUNUN GÖREV VE YETKİLERİ,
KURULAMAMASI HALİNDE YAPILACAK İŞLEM
“… (i) Üyelerin lüzumlu, meslekle ilgili matbu evrak, form, defter, listelerin
basımı, tevzii, dergi bülten ve benzeri yayın organlarının çıkarılması işlerini 160
yürütür. …”
H.2.1.3. Konya Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
Madde 3 YAPACAĞI FAALİYETLER
“… (g) Fiyat listelerinin üyelere ve kamu kuruluşlarına dağıtımını sağlamak,
muhasebe servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt
düzeyindeki yazışmaları sürdürmek.”
Madde 10 YÖNETİM KURULUNUN GÖREV VE YETKİLERİ,
KURULAMAMASI HALİNDE YAPILACAK İŞLEM
“… (k) Üyelerin lüzumlu, meslekle ilgili matbu evrak, form, defter, listelerin
basımı, tevzii, dergi bülten ve benzeri yayın organlarının çıkarılması işlerini 170
yürütür. …”
H.2.1.4. Denizli Optisyen Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
Madde 3 YAPACAĞI FAALİYETLER
“… (g) Fiyat listelerinin üyelere ve kamu kuruluşlarına dağılımını sağlamak,
muhasebe servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt
düzeyindeki yazışmaları sürdürmek. ….”
06-01/6-3
5
Madde 11 YÖNETİM KURULUNUN GÖREVLERİ
“ … (g) Optisyen ve gözlükçü mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini teşkil
edecek komiteler marifetiyle saptar. … 180
(o) Üyelere lüzumlu, meslekle ilgili matbu evrak, form, defter, listelerin basımı,
tevzii, dergi bülten ve benzeri yayın organının çıkarılması işlerini yürütür.”
H.2.1.5. Gaziantep Optisyen Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
Madde 3 YAPACAĞI FAALİYETLER
“… (g) Fiyat listelerinin üyelere ve kamu kuruluşlarına dağılımını sağlamak,
muhasebe servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt
düzeyindeki yazışmaları sürdürmek.”
Madde 10 YÖNETİM KURULUNUN GÖREV VE YETKİLERİ,
KURULAMAMASI DAHİLİNDE YAPILACAK İŞLER
“… (f) Optisyen ve gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini teşkil 190
edeceği komiteler marifetiyle saptar.
(n) Üyelere lüzumlu, meslekle ilgili matbu evrak, form, defter, listelerin basımı,
tevzii, dergi ve benzeri yayın organının çıkarılması işlerini yürütür.”
H.2.1.6. Karadeniz Optisyen ve Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
Madde 3 YAPACAĞI FAALİYETLER
“… (h) Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağıtımını sağlamak,
muhasebe servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt
düzeyindeki yazışmaları sürdürmek”
Madde 10 YÖNETİM KURULUNUN GÖREV VE YETKİLERİ,
KURULAMAMASI HALİNDE YAPILACAK İŞLEM 200
“… (f) Fenni gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini teşkil
edeceği komiteler marifeti ile saptar.
(n) Üyelere lüzumlu, meslekle ilgili matbu evrak, form, defter, listelerin basımı,
tevzii, dergi-bülten ve benzeri yayın organlarının çıkarılması işlerini yürütür.”
H.2.2. Fiyat Listesinin Niteliği
Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri Federasyonu, bünyesinde yer alan 5
adet dernek adına fiyat listesi yayınlama taleplerini belirtirken, bu listenin
tavsiye niteliğinde olacağını, listeye uymamanın hiçbir yaptırımı olmayacağını
vurgulamakta ve halen piyasada bir fiyat birlikteliği olmadığını göstermek
üzere aşağıdaki faturaları örnek olarak sunmaktadır.
210
06-01/6-3
6
Tablo 1- Fatura örnekleri 220
Gözlükçü Fatura Tarihi Ürün Fiyat (YTL)
Ünsal Optik
(Yenimahalle/Ankara)
27.9.2005 Bir çift 0-2 grubu cam 19
My Optik
(Nallıhan- Ankara)
28.9.2005 Bir çift 0-2 grubu cam 20
Metis Optik
(Kızılay/Ankara)
29.9.2005 Bir çift 0-2 grubu cam 18
Oya Optik
(Ulus/Ankara)
30.9.2005 Bir çift 0-2 grubu cam 17.50
Taş Optik
(Kızılay/Ankara)
1.10.2005 Bir çift 0-2 grubu cam 16
Vizyon Optik
(Konya)
4.10.2005 Bir çift 0-2 grubu cam 15
Yıldız Optik
(Konya)
5.10.2005 Bir çift 0-2 grubu cam 19.10
Hilal Optik
(Konya)
5.10.2005 Bir çift 0-2 grubu cam 18
Herhangi bir kuruma bağlı olmayan tüketiciler için geçerli olacak olan başvuru
konusu fiyat listesinin yanı sıra, halen uygulanmakta olan üretici ve/veya
ithalatçı firmalar tarafından kendi ürünlerinin yeniden satış fiyatını tavsiye
eden listeler ve her yıl Maliye Bakanlığı ve gözlükçü dernekleri tarafından
resmi kurumlar için uygulanmak üzere oluşturulan resmi bir fiyat listesi
bulunmaktadır.
Raportörlerce, Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri Federasyonu Başkanı ile
yapılan görüşmede;
- Anılan her iki fiyat listesinin de gözlükçü dernekleri tarafından yeterli
görülmediği, 230
- Resmi listenin, devletin sadece temel ihtiyaçları karşılaması sebebiyle
sınırlı kaldığı,
- Üreticiler tarafından yayınlanan yeniden satış listelerinin ise gözlükçüler
tarafından karlarına karışılması olarak yorumlandığı,
- Gözlükçülerin teknik bir hizmet verdikleri, malzeme maliyetlerine ek
olarak montaj bedelini ve karlarını kendilerinin belirlemeleri gerektiği,
bu nedenle de kendilerine ait bir listenin oluşturulması ihtiyacının
doğduğu
belirtilmiştir.
H.3. İLGİLİ PAZAR 240
H.3.1. Gözlük Sektörüne İlişkin Genel Bilgiler
Gözlük camı pazarının işleyişine bakıldığında pazardaki aktörlerin üretici ve
ithalatçı firmalar (tedarikçiler), gözlükçüler (perakendeciler), kamu kurumları
ve gözlükçü dernekleri olduğu görülmektedir.
3958 sayılı Gözlükçülük Hakkında Kanun’da gözlükçüler arasında mesleki bir
örgütün kurulmasına ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır. Bu nedenle,
gözlükçüler çeşitli illerde 2908 sayılı Dernekler Kanunu’na tabi dernekler
kurmak suretiyle örgütlenmişlerdir. Halihazırda Türkiye genelinde “dernek
üyeleri arasında mesleki birlik, yardım ve sosyal dayanışmayı sağlamak,
modern gözlükçülüğün gelişmesine katkıda bulunmak” amacıyla kurulmuş 250
olan 22 gözlükçü derneği faaliyet göstermektedir. Bu dernekler şunlardır:
06-01/6-3
7
1. Tüm Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği
2. Karadeniz Optisyen-Gözlükçüler Derneği
3. Adana Fenni Gözlükçüler Derneği
4. Kayseri Optisyen ve Gözlükçüler Derneği
5. Denizli Optisyen ve Gözlükçüler Derneği
6. Hatay Fenni Gözlükçüler Derneği
7. Antalya Fenni Gözlükçüler Derneği
8. İzmir Optisyen ve Gözlükçüler Derneği
9. Konya Optisyenler Gözlükçüler Derneği 260
10. Mersin ve İçel Fenni Gözlükçüler Derneği
11. Gaziantep Optisyen ve Gözlükçüler Derneği
12. Osmaniye Fenni Gözlükçüler Derneği
13. Diyarbakır Fenni Gözlükçüler Derneği
14. Malatya Fenni Gözlükçüler Derneği
15. Bursa Optik ve Optometrik Meslekler Derneği
16. Sivas Fenni Gözlükçüler Derneği
17. Eskişehir Fenni Gözlükçüler Derneği
18. Tüm Optik ve Optometrik Meslekler Birliği Derneği
19. Kahramanmaraş Fenni Gözlükçüler Derneği 270
20. Amasya Optisyenler Derneği
21. Erzurum Fenni Gözlükçüler Derneği
22. Tüm Optisyenler Derneği
H.3.2. İlgili Ürün Pazarı
Başvuru konusunun gözlükçü dernekleri tarafından yayınlanan gözlük camı
fiyat listeleri olması sebebiyle ilgili ürün gözlük camıdır. Tedavi amaçlı
kullanılan, numaralı gözlük camı piyasası incelendiğinde, çok geniş bir ürün
yelpazesi ile karşılaşılmaktadır. Birbirine benzer gibi görünen birçok ürün
teknik özellik farklılıklarından dolayı birbirlerinden ayrılmaktadır. Hammadde,
çap, üretim tekniği ve kaplama, camları temelde birbirinden ayıran faktörlerdir. 280
Ürünlerin taşıdıkları farklı özellikler fiyatlarına da yansımaktadır.
Gözlük camları, hammaddelerine göre “mineral” ve “organik”, renklerine göre
“beyaz, renkli veya fotokromik (colormatik)” olarak gruplandırılmaktadır. Uzak
ve yakın görüşü aynı camda veren bifokal camlar da bulunmaktadır. Mineral
(beyaz, renkli veya colormatik), organik ve bifokal (beyaz veya colormatik)
camlar hastaların tedavisi için gereken asgari nitelikleri taşımaktadırlar. Ancak
bazı gözlük camları görme kusurunu gidermenin yanı sıra, incelik, hafiflik,
zararlı ışınları yansıtma, antirefle, ışık yansıtmama, su ve buğu tutmama,
kolay temizlenebilme, değişik görme kusurlarının aynı camda giderilmesi gibi
kullanım rahatlığı ve estetik amaçlı ekstra özellikler de taşımaktadır. Bu 290
özelliklerden bazıları, belirli tip hastalıklarda tıbbi zorunluluk da olabilmektedir.
İlgili ürün pazarının belirlenmesinde esas kriter ürünlerin talep ve arz
yönünden ikame edilebilirliğidir. Tüketicinin tercihlerine ürünlerin özellikleri ve
fiyatları yön vermektedir. Gözlük camı sektöründe çok çeşitli ürün yelpazesinin
bulunması farklı ihtiyaçların karşılanmasını sağladığından, değişik özellikler
taşıyan camların teknik olarak ikame edilemeyeceği düşünülebilir. Ancak
muafiyet talebine konu olan fiyat listelerinin piyasada yer alan tüm gözlük
camı çeşitlerine ilişkin olması nedeniyle ürünler bazında ilgili ürün pazarının
06-01/6-3
8
belirlenmesine gerek olmadığı, gözlük camı piyasasının bir bütün olarak ele
alınmasında bir sakınca bulunmamaktadır. 300
Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında, ilgili ürün pazarı "gözlük camları
perakende satış pazarı" olarak tanımlanmıştır.
H.3.3. İlgili Coğrafi Pazar
Tüketicilerin, gözlük camı ihtiyaçlarını genellikle ikamet ettikleri yerlerden
karşılama eğiliminde olmaları nedeniyle, ilgili pazar bölgesel ya da yerel
coğrafi pazarlara ayrılabilir.
Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri Federasyonu’nu oluşturan beş
dernekten;
- Karadeniz Optisyen-Gözlükçüler Derneği’nin üyeleri Karadeniz Bölgesi’nde
faaliyet gösteren toplam 160 gözlükçü, 310
- Konya Optisyenler Gözlükçüler Derneği’nin üyeleri Konya, Aksaray ve
ilçelerinde faaliyet gösteren toplam 98 gözlükçü,
- Denizli Optisyen-Gözlükçüler Derneği’nin üyeleri Denizli, Kütahya, Uşak ve
Aydın’da faaliyet gösteren toplam 63 gözlükçü,
- Gaziantep Optisyen-Gözlükçüler Derneği’nin üyeleri Gaziantep, Urfa,
Adıyaman’da faaliyet gösteren toplam 49 gözlükçü,
- Tüm Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği’nin üyeleri Ankara’da faaliyet
gösteren 319 gözlükçünün yanı sıra, Kırşehir, Kırıkkale, İzmir, Çorum,
Nevşehir, Çankırı, Amasya, Tokat, Bolu, Aksaray, Konya, Yozgat, Mersin,
Erzurum, Sivas, Şanlıurfa, Bursa, Niğde, Düzce, Zonguldak, Erzincan, 320
Kars, Ağrı, Adıyaman, Kastamonu, Ordu, Muğla, Balıkesir, Trabzon, İzmit,
Antalya, Afyon, Adana, Malatya illerinden toplam 135 gözlükçüdür.
Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri Federasyonu’nun çok fazla sayıda ilde
faaliyet gösteren gözlükçüleri bünyesinde topladığı ve yayınlanacak bir fiyat
listesinin hemen hemen tüm Türkiye çapında etki doğuracağı görülmektedir.
Yukarıda da belirtildiği gibi Türkiye çapında halen 22 gözlükçü derneği faaliyet
göstermektedir. Dolayısıyla dosya konusu muafiyet başvurusu sonucunda
verilecek karar diğer gözlükçü dernekleri için de emsal teşkil edecektir.
Rekabet Kurulu’nun 31.8.2001 tarih ve 01-42/424-107 sayılı kararı ile
sonuçlanan soruşturma da o dönemde faaliyet gösteren tüm gözlükçü 330
dernekleri hakkında yürütülmüştür.
Bu nedenlerle ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak
tanımlanmıştır.
H.4. Hukuki Değerlendirme
Bildirim formunda Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri Federasyonu’nun
gözlük camı fiyatlarına ilişkin tavsiye niteliğinde fiyat listesi hazırlanması ve bu
fiyat listesinin dernek üyeleri olan tüm optisyen ve gözlükçülere dağılımı ile bu
işlemlere ilişkin dernek tüzüklerinde mevcut bulunan yetkilerin devamının
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasından muaf
tutulmasını talep etme nedenleri şu şekilde açıklanmaktadır:
“- Optisyenlik ve gözlükçülük hizmeti Kanun ve yönetmelik ile 340
düzenlenmiş ve ruhsat şartına bağlanmış bir sağlık hizmeti olup, her
girişimcinin serbestçe uğraşabileceği bir ticari eylem değildir. Gözlükçü
06-01/6-3
9
dükkanı Sağlık Bakanlığının denetimine tabidir ve en önemlisi, verilen
hizmetteki amaç hastanın ihtiyacı olan gözlüğün hastanın kullanımına
sunulabilmesidir.
- Federasyonun fiyat listesi hazırlaması, hiçbir şekilde üye dernek ve
dernek üyesi optisyen ve gözlükçülerin serbest karar alma yetkilerini
elinden almaz. Listeye uyulmasının ne yasal ne de idari bakımdan bir
sakıncası bulunmamaktadır ve uyulmaması durumunda herhangi bir
yaptırım yoktur. 350
- Nihai tüketicinin korunabilmesi için hastalığa uygun doğru gözlük
camının asgari düzeydeki fiyatının bilinmesi gerekir. Böylelikle, asgari
düzeyin altındaki fiyatlar tüketicide yanlış camın kullanıldığı şüphesi
oluşturabilir. Zira bir gözlüğün doğru olup olmadığını nihai tüketici
anlayamaz. Nitekim, fiyat listesinin hazırlanmasındaki amaç da nihai
tüketicinin korunmasıdır.“
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi "Belirli mal veya hizmet piyasasında
doğrudan ya da dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacı taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür 360
karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır" demek suretiyle, rekabeti bozucu
teşebbüs ve teşebbüs birliği kararlarını yasaklamaktadır.
Gözlükçü derneklerinin her biri teşebbüs birliğidir. Dolayısıyla tarafların ilgili
pazarda rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan ya da bu
etkiyi doğurabilecek nitelikte olan karar ve eylemleri de 4. madde kapsamında
değerlendirilmektedir.
Gözlükçü derneklerinin tüzüklerinde derneklere gözlükçülükle ilgili mal ve
hizmetlerin fiyatlarını belirleme, üyeler arasında fiyat birliğini sağlama gibi
hükümlere yer verdikleri görülmektedir. Yatay düzeyde birbirinin rakibi olan
teşebbüsler tarafından kurulan derneklerin bu tür amaçlarla yetkilendirilmeleri 370
4054 sayılı Kanun’a aykırı bir durumdur. Bu anlamda gözlükçü derneklerinin
tüzüklerinde yer alan ve yukarıda yer verilen hükümlerin, rekabeti sınırlamayı
amaçlayan teşebbüs birliği kararları olarak kabulü gerekmektedir.
Gözlükçü dernekleri fiyat listeleri yayınlamak yoluyla da, tüzüklerinden
aldıkları yetkileri fiili olarak kullanmak istemektedirler. Başvuru konusu olan
fiyat listelerinin yayınlanması rekabet hukukunda yatay fiyat tespiti anlamına
gelmektedir. Birbirinin rakibi olan teşebbüsler tarafından kurulan derneklerin
bu tür bir liste yayınlamaları da aynı nedenle 4054 sayılı Kanun’a aykırı bir
durumdur.
Rekabet hukuku açısından önemli olan piyasada faaliyet gösteren aktörlerin, 380
arz ettikleri malların fiyatlarını kendilerinin oluşturmasıdır. Her firmanın
stratejisi gereği kendi malının kalitesi, maliyeti gibi kriterleri göz önüne alarak,
başka bir ifadeyle rekabetin gereği olarak ticari kararlarını özellikle fiyatlarını
bağımsız olarak belirlemesi gerekmektedir.
‘Fiyat listesine uyulmamasının bir yaptırımı olmaması’ iddiasına ilişkin olarak
da şu husus vurgulanmalıdır: Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde hakim
durumun kötüye kullanılması sonucunu doğuran veya 4. madde anlamında
rekabeti sınırlayıcı nitelikteki bir teşebbüs birliği kararının yaptırım
taşımaması, kararın ihlal oluşturması gerçeğini değiştirmemektedir. Yaptırım
06-01/6-3
10
öngörmenin; uygulamanın yaşama geçirilmesi ve anlaşmadan etkilenen 390
işletmelerin ticari karar alma özgürlüklerinin sınırlanması sonuçlarını
doğurması yönüyle değerlendirilerek, ihlali ağırlaştırıcı bir unsur olarak kabul
edilmesi mümkündür.
Sonuç olarak, dernekler bünyesinde alınan teşebbüs birliği kararının yaptırım
içermemesi, yani tavsiye niteliğinde olması, kararın 4054 sayılı Kanun’a
aykırılık oluşturmadığı tespitine ulaşabilmek için tek başına yeterli değildir.
Başvuru konusunun Kanun’un 4. maddesi hükümlerine aykırı olduğu ortaya
konduktan sonra, aşağıda bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılacaktır.
Bilindiği gibi Kanun’un 5. maddesine göre Kurul, aşağıda belirtilen şartların
tamamının varlığı halinde bireysel muafiyet kararı verebilir. 400
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik ve teknik gelişmenin
sağlanması
Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri Federasyonu’nun gözlük camı
fiyatlarına ilişkin tavsiye niteliğinde fiyat listesi hazırlaması ve bu fiyat listesinin
dernek üyeleri olan tüm optisyen ve gözlükçülere dağılımı ve bu işlemlere
ilişkin dernek tüzüklerinde mevcut bulunan yetkilerin devamı ile malların
üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmeler
ya da ekonomik ve teknik bir gelişme söz konusu olmayacaktır. Fiyat listesinin 410
yayınlanma amacının tüketicilerin bilgilendirilmesi olduğu ifade edilmektedir.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
Tavsiye niteliğini koruyacak bir fiyat listesinin, tüketiciler için ortak bir rehber
niteliği taşıyacağı kabul edilebilir. Ancak daha önce de belirtildiği gibi
gözlükçüler, Sağlık Bakanlığı’nın denetimine tabidir. Daha fazla kar amacıyla
yanlış olan ucuz camın hastaya uygulanması gibi keyfiyetler, hem yasa hem
de Bakanlık denetimi ile engellenmektedir.
5193 sayılı Optisyenlik Hakkında Kanun’un 16. maddesine dayanılarak
çıkarılan Optisyenlik Müesseseleri Hakkında Yönetmelik’in ‘Denetim’ başlıklı
26. maddesine göre “Optisyenlik müessesesi, düzenli olarak veya ihbar 420
veyahut şikayet üzerine, idare veya Bakanlık tarafından denetlenir. İhbar,
şikayet veya herhangi bir şekilde yapılacak rutin dışı denetimler hariç olmak
üzere, idare tarafından altı ayda bir olarak yılda iki defa rutin denetim yapılır.
…”
Aynı yönetmeliğin 20. maddesine göre “Optisyenlik müessesesinde, göz
hastalıkları uzmanı tabipler tarafından yazılmayan ve tabibin adını, diploma
veya sicil numarasını, görev adresini veya çalıştığı sağlık kurum ve kuruluşun
ismini ihtiva etmeyen reçeteler kabul edilemez ve bu şekildeki reçetelerde
yazılı olan numaralı gözlük camları ve her türlü lens satılamaz.”
Anılan yönetmeliğin 19. maddesine göre her gözlükçü bir “reçete kayıt defteri” 430
tutmakla yükümlüdür. Hastanın adının ve hastaya konulan tanının (gözlük
camının her iki göz için ayrı ayrı numarasını; kontakt lens için lensin ismi,
eğrilik yarıçapı, tüm çapları, numaraları) yer aldığı bu defterler, Sağlık
Bakanlığı tarafından denetlenmektedir. Ucuz satış yapabilmek amacıyla
hastanın rahatsızlığını tedavi etmeye yeterli olmayacak gözlük camlarının
06-01/6-3
11
satılması durumunda, bu durum kayıt defterinden tespit edilerek satışı yapan
gözlükçü 5 bin YTL’den başlayan para cezaları ile cezalandırılmaktadır. Bir
başka deyişle, gözlükçülerin istedikleri gözlük camını satma ve hastayı
mağdur etme olasılıkları oldukça düşüktür.
Bu çerçevede fiyat listesi yayınlanmasından tüketicinin yarar sağlayacağı 440
savının doğru olmadığı görülmektedir.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Yukarıda yer verilen Tablo-1’de yer alan faturalar incelendiğinde de, dernekler
tarafından fiyat listesinin hazırlanmadığı dönemde (mevcut durumda),
hissedilir derecede (yaklaşık %20) ve tüketici açısından önem taşıyacak fiyat
farklılıklarının ortaya çıktığı görülmektedir.
Bu listelerin temel amacı –tavsiye niteliğinde olsalar da- piyasadaki fiyat
rekabetini ortadan kaldırmaktır. ABD ve AB uygulamalarında da yatay fiyat
tespiti, tek başına hukuka aykırı olarak kabul edilmektedir.
Bu çerçevede, bildirime taraf dernekler tarafından hazırlanacak bir fiyat 450
listesinin, ilgili pazardaki rekabeti önemli derecede sınırlama potansiyeline
sahip olduğu anlaşılmaktadır.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
Bu maddeye göre, taraflar üzerine getirilen rekabet kısıtlamalarının, (a) ve (b)
bentlerindeki amaçların ortaya çıkması için zorunlu olmaları gerekir. Yukarıda
yer verilen bilgiler çerçevesinde, ekonomik ve teknik gelişmenin sağlanması
ve tüketicinin fayda sağlaması amaçları gerçekleşmediği gibi, fiyat listesinin
yayınlanmasıyla ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin olumsuz
etkileneceği görülmektedir. 460
I- SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Tüm Optisyen-Gözlükçüler Dernekleri Federasyonu’nun ve bu federasyonu
oluşturan Tüm Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği, Karadeniz Optisyen ve
Gözlükçüler Derneği, Konya Optisyenler ve Gözlükçüler Derneği, Gaziantep
Optisyen ve Gözlükçüler Derneği, Denizli Optisyen ve Gözlükçüler Derneği’nin
gözlük camı fiyatlarına ilişkin tavsiye niteliğinde fiyat listesi hazırlamasının ve
bu fiyat listesinin dernek üyeleri olan tüm optisyen ve gözlükçülere dağılımı ile
bu işlemlere ilişkin dernek tüzüklerinde mevcut bulunan yetkilerin devamının
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları yerine getirmemesi 470
nedeniyle, başvuru konusuna ilişkin olarak muafiyet talebinin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy