Rekabet Kurumu - Karar Sayı 06-03/51-11

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2004-4-74 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 06-03/51-11
Karar Tarihi : 24.1.2006

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN

B. RAPORTÖRLER : Oğuzkan GÜZEL, K. Oğuz KARAKOÇ

C. ŞİKAYET EDENLER
- NG Deniz Taşımacılık Ltd. Şti.
Hüseyin Bey Apt. Ordu Cd. Çardak Lapseki/Çanakkale

20
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN

Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş.
Rıhtım Cd. Merkez Han No:4 80120 Karaköy/İstanbul

E. DOSYA KONUSU

Feribot ile yolcu ve araç taşımacılığı yapan Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş.’nin,
hakim durumda bulunduğu Eskihisar-Topçular hattındaki teknolojik, finansal ve
ticari avantajlardan yararlanarak başka bir hizmet piyasası olan Çanakkale 30
- Gelba Gelibolu Balıkçılık Sanayi ve Pazarlama adına: M. Ersin EKEN
Kore Kahramanları Cd. Kordon Sit. No:12 Gelibolu/Çanakkale

- Erdemler Nakliyat Turizm Petrol Ürünleri Liman İşletmeciliği İnşaat Sanayi ve
Ticaret Ltd. Şti.
Kore Kahramanları Cd. Kordon Sit. No:12 Gelibolu/Çanakkale

- Dört Kardeşler Deniz Nakliyat Turizm Ltd. Şti.
İskele Cd. Çardak Lapseki/ Çanakkale

- Kerem Denizcilik Turizm Petrol Ürünleri Liman İşletmeciliği İnşaat
İthalat İhrcat ve Ticaret Ltd. Şti.
Kore Kahramanları Cd. Kordon Sit. No:12 Gelibolu/Çanakkale

- Karagözler Deniz Nakliyat Ticaret Ltd. Şti.
Alaaddin Mh. Yeni Çeşme Geçidi Gelibolu/Çanakkale

Boğazı’ndaki hatlarda maliyetin altında fiyat uygulamak suretiyle rakip teşebbüsleri
pazar dışına çıkardığı iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayet dilekçelerinde,

- Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. (TDİ)’nin Eskihisar-Topçular ile Çanakkale
Boğazı’ndaki taşıma fiyatlarını 20.7.2000 tarihine kadar ekonomik kriterlere göre
hesapladığı ve aynı zamanda yükselttiği, ancak Temmuz 2000 sonunda
Çanakkale Boğazı’ndaki hatlarda taşıma fiyatlarını birdenbire % 30 düşürdüğü,
2001’de yaklaşık 1.000.000.000.000 TL, 2002’de yaklaşık 8.000.000.000.000 TL 40
ve 2003’de 14.000.000.000.000 TL zarar etmesine rağmen maliyetin altında fiyat
uygulamaya devam ettiği ve toplam 23.000.000.000.000 TL’yi bulan zararlarını %
60-65 karlılıkla çalıştığı Eskihisar-Topçular’da kazandığı kaynaklardan karşıladığı
belirtilerek, en son Nisan 2004’e kadar süregelen bu indirimlerle 6.000 kg üzeri
kamyonlar için TDİ tarafından Çanakkale Boğazı’ndaki hatlarda 1999 senesi
fiyatları olan 12.000.000 TL fiyatla taşıma yapılırken, seyir süresi bakımından
emsal olabilecek Eskihisar-Topçular hattında aynı vasıta için 50.000.000 TL’ye
taşıma yapıldığı iddia edilmekte ve bu eylemleriyle TDİ’nin Eskihisar-Topçular
piyasasındaki hakimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticari
avantajlardan yararlanarak başka bir hizmet piyasası olan Çanakkale Boğazı 50
hatlarında rekabet koşullarını bozduğu ve TDİ’nin zararına fiyat uygulayarak hakim
durumunu kötüye kullanıp rakiplerini piyasa dışına ittiği,

- TDİ’nin fiyat düşürme eylemine ilişkin gerekçelerinin tutarsız olduğu, TDİ’nin
Çanakkale Boğazında taşıdığı araçların sadece %18’inin bölgeye ait olduğu, kamu
hizmeti yaptığını öne süren TDİ’nin vapurları kullanan işçi, memur, öğretmen,
öğrenci, esnaf gibi yolcu ücretlerine %300 zam yaparken gelir durumu yüksek olan
kamyon geçişi yapmakta olan tüccar, kabzımal, nakliyeci, yabancı tır ve araç
sahiplerini büyük zararlar pahasına sübvanse ettiği, TDİ’nin özel sektör fiyatlarının
kendilerininkinden düşük olduğu iddialarının yanıltıcı olduğu, özel sektör 60
feribotlarının bir tanesi hariç hepsinin tek kapaklı olduğu ve araçların manevra
yapmalarının gerektiği, bu nedenle fiyatlarının TDİ’den daha düşük olmasının bir
zorunluluk olduğu, TDİ’nin piyasada hakim durumda olup fiyat belirleyici olduğundan
her fiyat değişiminde fiyatlarını TDi’ye göre ayarlamak zorunda oldukları,

- TDİ’nin Çanakkale bölgesi ve boğazlarında deniz araç ve yolcu taşımacılığında en
fazla gemiye ve araç indirilip bindirilen limanların tamamına sahip olmasından ötürü
bölgedeki taşımacılıkta hakim durumda olduğu, TDİ’nin özel sektör kuruluşu olan
Erdemler Deniz Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’ne son 4 yıldır Kabatepe-
Gökçeada limanlarını kullandırdığı halde, 2004 Haziran ayında kullanmasına 70
müsaade etmediği (hattın en yoğun olduğu sezonun bu ayda başladığı ifade
edilmiştir), TDİ’nin Erdemler Deniz Nakliyat’ın bu limanları kullanma talebine ilişkin
dilekçesine verdiği cevapta belirtilen gerekçelerin kendi içinde tutarsızlıklar
sergilediği, TDİ’nin bu eylemlerle hakim durumunu kötüye kullanarak diğer
teşebbüslerin piyasaya girmesini engellediği,

- TDİ’nin Gelibolu ilçesi 329 ada, 6 parsel sayılı gayrimenkulün intifa (işletme)
hakkının kendisine ait olduğunu iddia ederek şirketlerinin bu hatta çalışmasını
engellemek amacı ile Şehir Hatları İşletmesi iskele ve palamar ücret tarifesi
hükümleri çerçevesinde fahiş miktarda iskele ve palamar ücreti talep ettiği, şikayet 80
edilenin uygulamaya çalıştığı Şehir Hatları İşletmesi iskele ve palamar ücret
tarifesinin ve bu tarifeye dayanarak 2 trilyon gibi fahiş miktarda iskele ve palamar
ücreti talebinin Limanlar Kanunu ve RKHK’nın başta 6. maddesi olmak üzere birçok
hükmüne aykırı olduğu,

- Eskihisar-Topçular hattında faaliyet göstermek üzere liman yatırımı yaptıkları,
hattın iki ucundaki limanların tamamlanmış olmasına karşın çeşitli bürokratik
engeller çıkarılarak işletmenin engellendiği, bu hatta faaliyet gösteren kamu
teşebbüslerinin rekabetin olmaması nedeniyle etkin olmayan, verimsiz ve yüksek
fiyatlarla taşıma yaptıkları 90

iddiaları yer almaktadır.

G. DOSYA EVRELERİ: Şikayet dilekçesinin Kurum kayıtlarına 1.9.2003 tarih ve
4224 sayı ile intikali üzerine hazırlanan 20.5.2004 tarih ve 2004-4-74/İİ-04-SY sayılı
ilk inceleme raporu, Rekabet Kurulu’nun 17.6.2004 tarih, 04-42 sayılı toplantısında
görüşülerek 4054 sayılı Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir.

Karar gereği yürütülen önaraştırma sonucunda Kurum raportörlerince düzenlenen 100
23.7.2004 tarih, 2004-4-74/ÖA-04-MY sayılı Önaraştırma Raporu, Rekabet
Kurulu’nun 29.7.2004 tarih ve 04-49 sayılı toplantısında görüşülerek, 04-49/674-M
sayı ile TDİ hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına karar verilmiştir.

18.4.2004 tarih, 3061 sayılı yazı ile, Kanun'un 43/2. maddesi uyarınca TDİ’ye
soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunulmuş ve 30 gün içinde ilk yazılı
savunmanın gönderilmesi istenmiştir. TDİ’nin ilk yazılı savunması süresi içinde
Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
110
Erdemler Deniz Nakliyat San. Tic. Ltd. Şti’nin, Gökçeada-Kabatepe arası yolcu ve
araç taşımacılığında kendisine ait iskeleleri ilgili teşebbüse kullandırmayarak hakim
durumunu kötüye kullandığı iddiasıyla Rekabet Kurumu’na 6.8.2004 ve 26.8.2004
tarihlerinde yaptığı başvurular Rekabet Kurulu’nun 7.9.2004 tarihli toplantısında ele
alınmış ve iddiaların türü ve niteliği bakımından yürütülen soruşturmanın konusu ile
örtüştüğü, şikayetçi ve şikayet edilen tarafların da aynı olduğu dikkate alınarak söz
konusu başvuruların soruşturma kapsamına alınmasına karar verilmiştir.

Soruşturma Heyetinin talebi üzerine Kurul’un 6.1.2005 tarih ve 05-01/17-M sayılı
kararı ile soruşturma süresi 6 ay uzatılmıştır. 120

Soruşturma Heyeti'nce tamamlanan 22.7.2005 tarihli ve S.R./05-8 sayılı Soruşturma
Raporu, Kanun'un 45/1. maddesi uyarınca tüm Kurul Üyeleri ile TDİ’ye tebliğ edilmiş
ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince 30 gün içinde ikinci yazılı savunmanın
gönderilmesi istenmiştir.

TDİ’nin ikinci yazılı savunması, 23.9.2005 tarih, 6658 sayı ile süresi içinde Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir. Söz konusu yazılı savunma üzerine Soruşturma Heyeti
tarafından hazırlanan Ek Yazılı Görüş, Kanun’un 45/2. maddesi uyarınca 6.10.2005
tarihinde tüm Kurul üyelerine ve taraflara tebliğ edilmiştir. TDİ’nin savunması, süresi 130
içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.

8.12.2005 tarih ve 05-82 sayılı Kurul kararı ile, sözlü savunma toplantısının
24.1.2006 tarihinde yapılmasına karar verilmiştir.

Sözlü savunmanın ardından Kurul, 24.12.2006 tarihinde 06-03 sayı ile nihai kararını
vermiştir. Kurul’un nihai kararı, gerekçeli karar daha sonra tebliğ edilmek üzere
8.2.2006 tarihinde taraflara tefhim edilmiştir.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ 140

Soruşturma dönemi sonunda raportörler tarafından;

a) TDİ’nin Eskihisar-Topçular, Kabatepe-Gökçeada, Çanakkale Boğazı hatlarında
gerçekleştirilen arabalı vapurla yolcu ve araç taşıma ilgili pazarında Rekabet
Kanunu açısından hakim durumda olduğu,

b) İlgili pazardaki hakim durumunu, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ikinci
fıkrası (a) ve (d) bentlerinde gösterilen örneklere uygun şekilde;
150
- Çanakkale boğazı hatlarında yıkıcı fiyat uygulayarak rakiplerinin piyasadaki
faaliyetini doğrudan zorlaştırmak,
- Eskihisar-Topçular ve Boğaz geçişi kılavuzluk hizmetlerindeki hakim
durumundan kaynaklanan finansal avantajlarla, Çanakkale Boğazı
hatlarında yıkıcı fiyat uygulaması yapmak,
- Kabatepe-Gökçeada hattında zorunlu unsur niteliğindeki iskelelerin
kullanılması için rakiplerle anlaşma yapmayı red etmek suretiyle, doğrudan
rakiplerine giriş engeli yaratarak rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırmak,

şeklindeki davranışlarla kötüye kullandığı, 160

c) 4054 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesinin ihlal edilmiş olması nedeniyle, TDİ’ye
aynı kanunun 16. maddesi ikinci fıkrası çerçevesinde ceza uygulanması
gerektiği,

d) T.C. Başbakanlık Denizcilik Müsteşarlığı’na, dosya kapsamında yer alan
Eskihisar-Topçular hattında, iskele yatırımları gerçekleştirerek faaliyet
göstermek isteyen özel teşebbüslere yönelik kolaylıklar sağlanması ve bu hatta
rekabetçi bir yapının sağlanması hususunda Rekabet Kurulu görüşünün, 4054
sayılı Kanun’un 27 (g) ve 30 (f) maddeleri uyarınca gönderilmesinin uygun 170
olacağı,

ifade edilmiştir.

Bu aşamada ayrıca ayrık görüş olarak, Kabatepe-Gökçeada hattında deniz
taşımacılığı yapılması için Gökçeada ve Kabatepe iskelelerinin zorunlu unsur niteliği
taşıdığı, ancak şikayetçinin hatta sadece yaz aylarında sefer yapmak istemesi ve
sefer saatlerine uymaması sonucu, Erdemler Deniz Nakliyat’ın yazın hatta çalışma
talebini reddeden TDi’nin bu eyleminin hakim durumun kötüye kullanılması olarak
görülmediği belirtilmiştir. 180


I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde, soruşturma konusunu teşkil eden arabalı
vapurla yolcu ve araç taşımacılığı, esas olarak TDİ’nin faaliyette bulunduğu coğrafi
pazarlarda gerçekleştirilmektedir. Bu hatlardan Çanakkale Boğaz hatlarında özel
sektör teşebbüslerinin de faaliyeti bulunmakta, ayrıca söz konusu özel teşebbüslerin 190
Marmara hattı ile Eskihisar-Topçular hattında pazara girme teşebbüsleri de
bulunmaktadır. Diğer taraftan İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yenikapı-Bandırma,
Yenikapı-Yalova, Pendik-Yalova hatlarında deniz otobüsleri ile yolcu ve araç
taşımacılığı yapmaktadır.

Yukarıda aktarılan coğrafi pazarlardan da anlaşılacağı üzere ülkemizde denizyolu ile
araç ve yolcu taşımacılığı iç hat olarak Marmara denizi, boğazlar ve körfez
hatlarında yoğunlaşmaktadır. Ülke sanayiinin ve ticaretinin en büyük yoğunluğunu
oluşturan İstanbul-Trakya-İzmit Körfez hattından Ege ve Marmara bölgesinin diğer
şehirlerine yapılan ticari amaçlı karayolu taşımaları bu hatların ana kapasitesini 200
oluşturmaktadır. Bu taşımalar kamyon ve tırlarla yapılan yük taşımacılığı ve özellikle
İstanbul’dan bölgelerin diğer illerine yapılan otobüsle yolcu taşımacılığı şeklinde
gerçekleşmektedir. Ayrıca İstanbul’da mukim vatandaşların yaz dönemi tatil
yörelerine geçiş güzergahında olunması nedeniyle otomobil taşımaları özellikle yaz
döneminde yoğunlaşmaktadır.

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Çanakkale boğazında boğazın iki yakası arasında karayolu bağlantısı olmaması ve
yolcu, araç ve yük taşımacılığının araba vapuru ve feribotlarla sağlanıyor olmasının
yanısıra, Soruşturma konusunun da bu hatlardaki rekabet koşullarının bozulmasına 210
yönelik şikayetlerin incelenmesi ile ilgili olması sebebiyle bu dosya bakımından ilgili
ürün pazarı, “feribot ve arabalı vapurlarıyla yolcu ve araç taşımacılığı hizmeti pazarı”
olarak tespit edilmiştir.

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

İlgili ürün pazarı olarak belirlenen feribot ve arabalı vapurlarıyla yolcu ve araç
taşımacılığı hizmetlerinin sunulduğu coğrafi pazarın hizmetin özellikleri gereği
birbirine ikame sağlayan hatların oluşturduğu coğrafi bölgeler olarak düşünülmesi
gerekmektedir. 220

Bu itibarla ilgili coğrafi pazarların ilki, hizmetlerin sunulduğu, birbirine ikame
oluşturan ve Çanakkale Boğazında karşılıklı kıyılar arası ulaşımı sağlayan
“Çanakkale-Eceabat ve Gelibolu-Lapseki arası feribot ve arabalı vapur hatlarının
bulunduğu Çanakkale Boğazı bölgesi”dir.

Şikayetçilerin soruşturma konusu iddialara ek olarak sunduğu, Gökçeada’nın ana
karaya ulaşım bağlantısını sağlayan hatlardan “Kabatepe- Gökçeada hattı”, diğer
bir ilgili coğrafi pazar olarak tespit edilmiştir.
230
Soruşturma konusu faaliyetleri araştırılan TDİ’nin, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne
devretmiş olduğu “Eskihisar-Topçular hattı” da, soruşturma kapsamındaki dönemde
gerçekleşen faaliyetler kapsamında ayrı bir ilgili coğrafi pazar olarak belirlenmiştir.

I.2. İlgili Coğrafi Pazarlarda Faaliyet Gösteren Teşebbüsler
İlgili coğrafi pazarlardan Çanakkale Boğazı bölgesinde; Çanakkale-Eceabat,
Çanakkale-Kilitbahir, Lapseki-Gelibolu ve Çardak-Gelibolu hatları olmak üzere dört
hatta ulaşım hizmetleri sunulmaktadır. Belirtilen bu dört hat, birbirine paralel ve
gerektiği durumda kolaylıkla ikame oluşturabilen hatlardır. Çanakkale merkezli
boğaz hattında TDİ, Kilitbahir Ltd. Şti., ve Erdemler Denizcilik; Gelibolu merkezli 240
boğaz hattında ise TDİ, Gel-Ba, Erdemler-Kerem Denizcilik, Dörtkardeşler, NG
Denizcilik, Karahasan-Karagözler Denizcilik hizmet sunmaktadır.
Yukarıda belirtilen dört hatta hizmet sunulması için kullanılan toplam 6 iskele
bulunmaktadır. Bu iskelelerden Çanakkale ile Gelibolu’da mülkiyeti TDİ’ye ait olan
ve diğer işletmelerin de bedeli mukabilinde kullandığı birer iskele mevcuttur. Bunun
dışında kalan yolcu-araç indirme bindirme noktası olan Eceabat (sadece TDİ
kullanmaktadır), Kilitbahir (Eceabat iskelesinin 1-2 km. güneyinde bulunmaktadır ve
sadece Erdemler Denizcilik ile Kilitbahir Ltd. Şti. tarafından kullanılmaktadır),
Lapseki (Anadolu yakasında bulunan bu iskele sadece TDİ tarafından
kullanılmaktadır), Çardak (Lapseki’nin 3-4 km kuzeydoğusunda yer almakta ve özel 250
feribot işletmelerince kullanılmaktadır) iskelelerinin mülkiyeti ilgili belediyelere aittir
ve yıllık ortalama 1.000.000.000 TL müruriye (bedel) ödenerek kullanılabilmektedir.
Ülkemizin uluslarası sulara sınır olan ve ana karaya yakın, stratejik öneme sahip iki
adası Bozcaada ve Gökçeada’ya arabalı vapur hizmetleri TDİ tarafından
sunulmaktadır. Özel teşebbüslerin, söz konusu hatlardan Yükyeri-Bozcaada hattına
girme yönünde çabaları olmamıştır. Ancak Kabatepe-Gökçeada hattında, TDİ ile
birlikte şikayetçi Erdemler Deniz Nakliyat 2000, 2001, 2002, 2003 yıllarında,
genellikle yaz aylarında olmak üzere seferler yapmıştır. Bu seferler, TDİ’ye ait
iskelelerden yapılan protokollere dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Ancak şikayet
dilekçesinde belirtildiği üzere, 2004 yılında TDİ tarafından protokol yenilenmemiştir. 260
Eskihisar-Topçular hattında, hattın açılmasından İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne
devrine kadar olan süreçte TDİ tek teşebbüs olarak hizmet vermiştir. Devir sonrası
TDİ’nin bu hatta bir faaliyeti kalmamış olup, hatta faaliyet gösteren tek teşebbüs, hali
hazırda İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nden hattı, limanları, vapurları ve çalışanları
devralan, İstanbul Deniz Otobüsleri A.Ş. (İDO)’dir.


I.3. TDİ’nin Hakim Durumda Olup Olmadığına Yönelik Tespitler

4054 sayılı Kanun’da, hakim durum, belirli bir piyasadaki bir teşebbüsün, rakipleri ve 270
müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi
ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü olarak tanımlanmıştır. Dosya
bakımından, TDİ’nin hakim durumda olup olmadığının tespiti için öncelikle ilgili
pazarın yapısı ve bu pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarına
bakmak gerekmektedir.

TDİ, şikayete konu dönemde, dosya kapsamındaki ilgili coğrafi pazarlardan
Kabatepe-Gökçeada ve Eskihisar-Topçular hatlarında faaliyet gösteren tek
teşebbüstür. Bu hatlara özel teşebbüslerce giriş yapılmak istenmiştir. Ancak liman
ve iskele sorunları nedeniyle giriş yapılamamıştır. TDİ, Özelleştirme Yüksek Kurulu 280
tarafından alınan bir karar uyarınca Eskihisar-Topçular hattını Soruşturmanın
sürdüğü 15.3.2005 tarihi itibarıyla İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne devrederek,
hattan çekilmiştir.

Bu hat TDİ’nin taşıdığı toplam araçların %80’ine yakın bir kısmını içermekte olup,
ülkemiz arabalı vapurla yolcu ve araç taşımacılığı sektörünün en büyük hattı
konumundadır.

Öte yandan, Çanakkale boğazının iki yakası arasında yolcu ve araç taşıma olarak
sunulan ulaşım hizmetleri sadece arabalı vapur ve feribotlarla yapılmaktadır. İlgili 290
coğrafi hatta ulaşım için başka bir alternatif bulunmamaktadır. Bu sebeple
müşteriler, mutlak surette deniz yolunu kullanmak durumundadırlar. Deniz yolunda
ise en büyük hizmet sunumu, TDİ tarafından gerçekleştirilmektedir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, TDİ’nin pazar payı Gelibolu-Lapseki hattında 2003
yılı için %(….-….) arası; Çanakkale-Eceabat hattında ise % (….-….) arası olarak
gerçekleşmiştir. TDİ nezdinde yapılan görüşmelerde Çanakkale Boğaz Hattı için
pazar payının % 70-80 arasında olduğu Şirket yetkililerince ifade edilmiştir ve elde
edilen istatistiki rakamlar bu oranı doğrular nitelikte pazar payının % (….-….) arası
olduğunu göstermektedir. 2004 yılı pazar payları da yaklaşık aynı oranlarda
gerçekleşmiştir. Tespit edilen pazar paylarına göre, TDİ ilgili pazardaki en yakın 300
rakibinin 12-14 katı daha büyük bir pazar payına sahiptir.
TDİ rakiplerine nazaran çok büyük pazar paylarına sahip olmasının yanı sıra,
rakipleri ve müşterilerinden bağımsız davranmasını sağlayan bir kısım ek vasıflara
da sahiptir. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür:
- Sunulan hizmetlerde kullanılan arabalı vapurları, rakip feribotlara göre daha üstün
özelliklere sahiptir.
- TDİ’nin Çanakkale Boğaz hattı dışında çok kârlı çalıştığı faaliyetler dolayısıyla
önemli bir kaynak transferi imkanı bulunmaktadır. Ekonomik durgunluk ve daralma
dönemlerinde bile bu hatlarda ve hizmet fiyatlarında artışlar yapabilmektedir.
- Rakipleri küçük ölçekli yerel teşebbüsler olup, zararlarını dağıtacak farklı faaliyet 310
alanları bulunmamaktadır (ya da bu olanakları kısıtlıdır).
İlgili piyasaya yeni girişler açısından bakıldığında, pazar bir kısım giriş zorlukları
içermektedir. Öncelikle mevcut özel teşebbüslerin % 50 civarında atıl kapasitelerinin
mevcudiyeti (12 olan feribotların 6 tanesi atıl olarak durmaktadır), pazarın hacminin
çok büyük olmadığını ve yeni girişlerin kârlı olmasının güç olduğunu gösteren bir
unsurdur. İkinci olarak, pazar batık maliyetlerin egemen olduğu bir nitelik
göstermektedir. Üçüncü olarak da, deniz taşımacılığında hizmet sunabilmek için
zorunlu bir unsur olan liman ve iskele imkanları itibarıyla piyasaya girişler mevcut
koşullarda mümkün bulunmamaktadır. Bu tür ekonomik ve fiziki zorluklar olmasına
rağmen piyasaya girişlerde yasal bir engel yoktur. 320
Bu değerlendirmeler çerçevesinde Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş.nin, bağımsız
biçimde davranmasını sağlayacak ekonomik güce sahip, hakim durumda bir
teşebbüs olduğu anlaşılmıştır.

I.4. İlgili Coğrafi Pazarlardaki Fiyat Uygulamalarına Yönelik Tespitler
Eskihisar-Topçular hattındaki araç taşıma faaliyetlerinde TDİ’nin fiyat değişimleri
aşağıdaki gibidir:
Eskihisar-Topçular Hattında Uygulanan TDİ Fiyat Tarifeleri
0
10
20
30
40
50
60
70
21
.0
7.
20
00
21
.1
0.
20
00
21
.0
1.
20
01
21
.0
4.
20
01
21
.0
7.
20
01
21
.1
0.
20
01
21
.0
1.
20
02
21
.0
4.
20
02
21
.0
7.
20
02
21
.1
0.
20
02
21
.0
1.
20
03
21
.0
4.
20
03
21
.0
7.
20
03
21
.1
0.
20
03
21
.0
1.
20
04
21
.0
4.
20
04
21
.0
7.
20
04
21
.1
0.
20
04
21
.0
1.
20
05
21
.0
4.
20
05
Yıllar İtibariyle
Fi
ya
t
T
ar
if
el
er
i
1) Motorsiklet, triportör 2) 1-5 Kişilik Otomobil, Jeep ve benzerleri
3) Büyük Dingilli minibüs, midibüs ve benzerleri 4) 31 kişiden yukarı yolcu kapasiteli otobüs ve benzeri araçlar
5) kadar yük yaşıyan araçlar 6) 4001 Kg.den yukarı yük yaşıyan araçlar
7) Treyler (3 Aks) 8) Koşusuz At Arabası ve 3-4 tekerlekli el arabası
9) Beher B.baş veya 2 Adet K.baş canlı hayvan

Çanakkale Boğazı hatlarındaki fiyat değişimleri ise aşağıdaki şekildedir:
330

I.5. İlgili Coğrafi Pazarlara Giriş Engeli Yaratılması ve Faaliyetlerin
Zorlaştırılması İddiasına Yönelik Tespitler
Soruşturma kapsamındaki coğrafi pazarlarda, şikayetçilerin iletmiş olduğu çeşitli
giriş engelleri ve faaliyetlerin dolaylı yollardan zorlaştırılması iddiaları bulunmaktadır.
Bu iddiaların bazıları ilk kez gündeme gelmekle birlikte, kimi iddialar daha önceden
de Rekabet Kurumu nezdinde dile getirilmiş iddialardır.

I.5.1. Eskihisar-Topçular Hattı
TDİ’nin tek teşebbüs olarak soruşturma dönemi boyunca 15.3.2005 tarihine kadar 340
faaliyette bulunduğu bu hatta, özel teşebbüslerin hatta girerek faaliyette bulunma ve
rekabet yaratma teşebbüsleri olmuştur. Bunlardan ilki, bu dosya kapsamında da
şikayetçi konumunda olan M. Ersin EKEN’in 2002 yılında TDİ iskelelerini bedeli
mukabilinde kullanarak hatta girme denemesidir. Gelba denizciliğin bu isteği TDİ
tarafından 25.4.2002 tarihinde reddedilmiştir. Bu red kararına karşı, M. Ersin EKEN
tarafından Kurum’a başvuruda bulunularak, TDİ’nin hakim durumda olduğu bu hatta
Çanakkale-Eceabat, Gelibolu-Lapseki Hattında Uygulanan TDİ Fiyat Tarifeleri
0,0
5,0
10,0
15,0
20,0
25,0
30,0
35,0
40,0
45,0
09
.0
2.
20
01
09
.0
5.
20
01
09
.0
8.
20
01
09
.1
1.
20
01
09
.0
2.
20
02
09
.0
5.
20
02
09
.0
8.
20
02
09
.1
1.
20
02
09
.0
2.
20
03
09
.0
5.
20
03
09
.0
8.
20
03
09
.1
1.
20
03
09
.0
2.
20
04
09
.0
5.
20
04
09
.0
8.
20
04
09
.1
1.
20
04
09
.0
2.
20
05
09
.0
5.
20
05
Yıllar İtibariyle
Fi
ya
t
Ta
ri
fe
le
ri
1) Motorsiklet, triportör 2) 1-5 Kişilik Otomobil, Jeep ve benzerleri
3) Büyük Dingilli minibüs, midibüs 4) 31 kişiden yukarı yolcu kapasiteli otobüs ve benzeri araçlar
5) 2000 kadar yük taşıyan araçlar 6) 2001-4000 kg.arası yük taşıyan araçlar
7) 4001-6000 kg. arası yük taşıyan araçlar 8) 6001 kg.den yukarı yük taşıyan araçlar
9) Treyler (3 Aks) 10) Koşusuz At Arabası ve 3-4 tekerlekli el arabası
11) Beher B.baş veya 2 Adet K.baş canlı hayvan
kullandığı iskelelerin faaliyet göstermek için zorunlu unsur olduğu ve hatta girişin bu
şekilde engellenmesinin rekabeti engellediği ve hakim durumun kötüye kullanılması
olduğu iddia edilmiştir. Şikayet üzerine hazırlanan önaraştırma raporu sonucunda
Rekabet Kurulu tarafından verilen 9.1.2003 tarih ve 03-03/25-7 sayılı kararda; “… 350
Eskihisar ve Topçular iskelelerinin, ilgili pazarda faaliyet gösteren bir teşebbüs için
bir zorunlu unsur teşkil etmemesi, dolayısıyla TDİ’nin, şikayetçi ile, bu iskelelerin
kullanımı hususunda bir anlaşma yapma yükümlülüğünün bulunmaması nedeniyle,
… şikayetin reddine oybirliği ile karar verilmiştir.” sonucuna varılmıştır. Kararın
gerekçesinde “çoğu müteşebbis için mümkün olan bir yatırım miktarı ile piyasaya
girilebiliyor olması, iskelelerin zorunlu unsur olmadığı anlamına gelmektedir.” ifadesi
ile bu hatta iskele yapılarak diğer teşebbüslerin piyasaya girişinin mümkün olduğu
değerlendirmesi yapılmıştır.

Kurum kayıtlarına 17.6.2005 ve 4161 sayıyla intikal eden Gök Denizcilik Turizm İç 360
ve Dış Ticaret A.Ş. (Gök Denizcilik) imzalı dilekçede TDİ’nin tekel konumu nedeniyle
bölgede yaptıkları yatırımların atıl olarak beklediği belirtilmektedir.

Raportörlerin Gök Denizcilik yetkilileriyle yaptıkları görüşmede, yetkililer tarafından
Başbakanlık Denizcilik Müsteşarlığı’nın 3.3.2005 tarihli Gök Denizcilik Feribot
iskeleleri işletme izni konulu yazısı iletilmiştir. Söz konusu yazıda, ilgili birçok birimle
yapılan yazışmalar ilgi tutulmak suretiyle, Gök Denizciliğin 2002 ve 2003 yıllarında
yolcu ve araç taşımacılığı yapma amacıyla dolgu ve iskele yapma talebiyle,
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, DLHİ Genel Müdürlüğü ve Denizcilik Müsteşarlığı’na
başvuruda bulunmuş olduğu, uygulama imar planı ve uygulama projelerinin bu 370
kurumlarca onaylandığı, Gök Denizcilik’in 15.9.2004 tarihli yazısıyla bahsi geçen her
iki feribot iskelesinin inşaatının tamamlandığı belirtilerek işletme izin talebinin
yenilendiği, konu hakkında Büyükşehir Belediyesi Kanunu uyarınca İzmit Büyükşehir
Belediyesi’nin uygun görüşünün gerektiği, DLHİ tarfından gerekli eksikliklerin
tamamlandığının bildirildiği, iki feribot iskelesinin 1/1000 ölçekli imar planındaki şekli
ile tamamlanıncaya kadar bir yıl süre ile geçici olarak işletmeye açılmasında seyir
emniyeti ve deniz güvenliği açısından sakınca görülmediği, bununla birlikte,
iskelelerin uluslararası ulaştırmaya yönelik olarak kullanılmasının uygun olacağı
ifade edilmektedir.
380
I.5.2. Kabatepe-Gökçeada Hattı
Bu hatta faaliyet gösteren ve dosya kapsamında şikayetçi olan Erdemler Nakliyat
Tic. Ltd. Şti.’nce Raportörlere iletilen belgeler, TDİ yazışmaları ve Liman
Başkanlıkları yazıları; TDİ’nin bu hatta pazar kaybına uğradığı, zararlarının
büyüdüğü, özel teşebbüsün talebin yoğun olmadığı kış dönemlerinde çalışmadığı
gerekçeleri ile aralarındaki protokolü yenilemeyerek özel teşebbüsün iskeleleri
kullanmasına son verdiği, bu nedenle kullanımı engellemek için ilgili mercilere
yazılar gönderdiği ve liman kullanımını şikayetçi teşebbüse kapattığı yönündedir.

390
I.5.3. Çanakkale Boğazı Hattı
TDİ ile şikayetçiler arasında, limanların kullanımı, mevzuattan doğan haklar, iskele
ve palamar ücretleri gibi konularda uyuşmazlık bulunmakta olup, TDİ bu hususlarda
yargı sürecini işletmektedir. Ayrıca, davalara ilişkin olarak Gelibolu Asliye Hukuk
Mahkemesi tarafından Kurum’dan bilgi istenmiş ve konu hakkında bir inceleme
yapılıp yapılmadığı sorulmuştur.

I.6. Yerinde İncelemeler Sırasında Yapılan Görüşmeler
I.6.1. Şikayetçilerle Yapılan Görüşmeler
I.6.1.1. Raportörlerin Gelba Gelibolu Balıkçılık Sanayi ve Pazarlama (Gelba) yetkilisi 400
ile yaptıkları görüşmede, söz konusu şahıs tarafından; ilgili pazarda ana aktörün TDİ
olduğu, TDİ’nin şikayetçinin faaliyette bulunduğu hatta ikisi sürekli olmak üzere üç
feribotla faaliyet gösterdiği, bu feribotların kapasitesinin yaklaşık olarak Gelba’nın
feribotlarının üç katı olduğu, bu hatta birer adet feribota sahip altı adet özel firma
bulunduğu, Ayrıca yine bu firmalara ait üç adet feribotun atıl halde beklediği
belirtilmiştir. Yetkili ayrıca, TDİ’nin kendi limanlarında faaliyet gösterirken, özel
firmaların Gelibolu ve Çardak Belediyelerine kira ödediğini, pazarda çok sayıda
firma bulunduğundan aşırı ve yıkıcı bir fiyat rekabetinin oluştuğunu, kapasite
kullanımının düşük olduğunu, TDİ’nin yaptığı taşıma cirosu ve araç sayısı
bakımlarından pazarın %60’nı oluşturduğunu, TDİ’nin ayrıca Çanakkale-Eceabat 410
hattında çalıştığını, özel sektörün ise Kilitbahir-Çanakkale arasında faaliyet
gösterdiğini, Çanakkale hattı ile Gelibolu hattının kullanıcılar açısından boğazın iki
yakasındaki paralel karayolları arasında yapılan taşımacılık nedeniyle ikame
niteliğini taşımakta olduğunu ve bu hatlarda aynı şartlarda faaliyet gösterildiğini,
Çanakkale hatlarının da arz ve talep bakımından benzer özellikleri gösterdiğini ifade
etmiştir.

Yetkiliye göre, TDİ, Eskihisar-Topçular arasında tekel konumu nedeniyle uyguladığı
yüksek fiyatları bu hatta uygulayamamakta, hatta burada maliyetinin altında fiyat
belirleyerek özel şirketleri piyasa dışına itmeye çalışmaktadır. Buna göre, özel 420
şirketler oluşacak gerçek maliyetleri baz alarak değil, bir kamu kurumu olan TDİ’nin
oluşturduğu aksak rekabet şartlarında faaliyet göstermektedir. Ancak, feribot başına
yaklaşık 1.000.000 ABD Doları harcama yapan anılan şirketler, feribotlara alıcı
bulamadıkları için pazardan çıkamamaktadırlar.

Söz konusu şahıs son olarak, deniz taşımacılığında yakıt maliyetlerinin kullanılan
motorun beygir gücüne göre beygir başına belirlendiğini, bu çerçevede, özel sektör
şirketlerinin yakıt maliyetinin TDİ’ye göre düşük göründüğünü, ancak taşınan birim
maliyetinin TDİ’den fazla olduğunu, öte yandan, özel sektörün diğer işletme
maliyetleri ve personel maliyetlerinin daha düşük olduğunu, ayrıca aynı konfor ve 430
şartlarda hizmet sunamadıklarından, fiyatlarının sürekli olarak TDİ fiyatlarının altında
kalmak zorunda olduğunu, buna göre hakim durumda bulunan TDİ’nin belirlediği
fiyatları takip ettiklerini ve ondan daha düşük fiyatlar uyguladıklarını, pazarda oluşan
fiyatlar nedeniyle sürekli zarar ettiklerini belirtmiştir.

I.6.1.2. Raportörlerin görüştüğü Karagözler Deniz Nakliyat Ticaret Ltd. Şti., NG
Deniz Taşımacılık Ltd. Şti., Dört Kardeşler Deniz Nakliyat Turizm Ltd. Şti. ve Kerem
Denizcilik Turizm Petrol Ürünleri Liman İşletmeciliği İnşaat İthalat İhrcat ve Ticaret
Ltd. Şti. yetkililerince, geçtiğimiz yıllarda TDİ’nin Çanakkale hatlarında uyguladığı
maliyetin altındaki fiyat politikasından büyük zararlar gördükleri, TDİ’nin sahip 440
olduğu mali gücü kullanarak pazardaki diğer firmaları piyasa dışına çıkarmaya
çalıştığı, 2004 yılında TDİ Genel Müdür Yardımcısı tarafından, “sizi Haziran ayına
kadar bitireceğim”, şeklinde tehdit edildikleri, devletin imkanlarıyla rekabet
edemeyecekeleri, TDİ’nin Eskihisar-Topçular hattından elde ettiği fahiş karlarla
Çanakkale hattını yoğun olarak sübvanse ettiği, özel sektöre yaşam hakkı
tanımadığı, bu sektörde yatırımı satıp pazardan çıkmanın da kolay olmadığını,
taleplerinin TDİ’nin yıkıcı fiyat politikasına son vermesi olduğu ifade edilmiştir.

I.6.1.3. Gelba yetkilisi ile yapılan bir diğer görüşmede ise, yetkili, şirketin 1999
yılında şikayete konu sektörde faaliyete başladığını, ancak bürokratik engeller ve 450
TDİ’nin uygulamaları nedeniyle mağdur olduğunu, yürütülmekte olan soruşturma
kapsamında ise TDİ’nin engellemeleri sonucunda, çok büyük zararlarla faaliyetini
sürdürdüğünü, bu hattaki çalışmalarının özel sektör birliği şeklinde sürmesi ve
TDİ’nin %100 olan pazar payının daralması sonucu, şikayete konu olan TDİ
davranışlarına maruz kaldıklarını, TDİ’nin diğer teşebbüsleri pazar dışına itmek
maksadıyla yıkıcı fiyat uygulamasına geçtiğini, 2001 yılı Şubat ayında ekonomik kriz
meydana gelmesine rağmen, TDİ’nin benzer hat olan ve tekel olarak faaliyet
gösterdiği Eskihisar-Topçular hattında fiyatlarını sürekli artırdığını, rakiplerinin
bulunduğu Çanakkale Boğaz hatlarında ise özellikle 2003 yılından itibaren fiyatlarını
maliyetlerin çok altına indirdiğini, bu hatlardaki zararını, rakipsiz olduğu diğer hattan 460
elde ettiği fahiş karlarla sübvanse ettiğini, böylece kamu hizmeti sunduğuna ilişkin
söylemindeki tutarsızlığın ortaya çıktığını öne sürmüştür.

I.6.2. TDİ ile Yapılan Görüşmeler
I.6.2.1. Raportörlerin TDİ yetkilileri ile 6.7.2004 tarihinde yaptıkları görüşmede,
anılan yetkililer;

- Sirkeci-Harem, Eskihisar-Topçular, Kabatepe-Gökçeada, Geyikli-Bozcaada, Avşa-
Marmara-Erdek, Gelibolu-Lapseki, Eceabat-Çanakkale, Çanakkale-Gökçeada
hatlarında arabalı vapur hizmeti verdiklerini, Eskihisar-Topçular hattı dışındaki 470
hatlarda zarar ettiklerini, ancak 2004 yılında yapılan yeni uygulamalar nedeniyle
zararın azaldığını;

- Eskihisar-Topçular hattında talebin yüksek olduğunu, müşterilerin, Körfez çevresini
dolaşmak yerine arabalı vapurunun daha avantajlı olması sebebiyle bu hattı talep
ettiklerini, diğerlerinde, bilhassa Çanakkale ve Marmara Adaları’na yapılan
seferlerde sadece ada halkının ulaşımının söz konusu olması nedeniyle talebin az
olduğunu, Çanakkale boğaz hattında da talebin yetersiz olduğunu, Sirkeci-Harem
hattında yoğun saatler (7-9 ve akşamda 5-7 arası tek yön olarak) dışında yoğunluk
bulunmadığını, bu sebeple bu hat da zarar ettiklerini, ayrıca personel maliyetlerinin 480
piyasa koşullarında oluşmaması nedeniyle yüksek olmasının da zarara neden
olduğunu;
- Zarar eden hatlarda kapasite kullanımını artırmak için indirimler yapıldığını, bunun
sonucunda Çanakkale-Eceabat hattında 2003’den 2004’e yolcu ve araç sayısında
%30 oranında artış gerçekleştiğini, Çanakkale boğazındaki iki hatta ortalama % 60-
70 piyasa payına sahip olduklarını;

- Özellikle Çanakkale boğaz hattında bulunan özel sektör firmalarına zarar vermek
gibi bir amaçlarının bulunmadığını, zarar eden hatlardaki indirimlerin zararların
azaltılmasına yönelik olduğunu 490

ifade etmişlerdir.

I.6.2.2. Raportörlerin TDİ yetkilileri ile 7.6.2005 tarihinde yaptıkları bir diğer
görüşmede ise, yetkililer tarafından;

- Şehir Hatları işletmesi bünyesindeki, İstanbul içi ulaşım ve Eskihisar-Topçular
hatlarındaki yolcu ve arabalı vapur taşımacılığı faaliyetlerinin 4046 sayılı Kanun
uyarınca ve Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 31.1.2005 tarih, 2005/03 sayılı kararı
gereği, bedeli karşılığında İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne devredildiği, 500

- TDİ’nin Çanakkale hattındaki vapurlarının Çanakkale, Gökçeada ve Bozcaada
Özel İdareleri ile 8 yerel belediyenin kuracağı ortak girişim grubuna devredilmesi ile
ilgili çalışmaların, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın talimatı ile başladığı ve devir
işlemlerinin 3 ay içinde tamamlanmasının planlandığı, bu işlemlerin
tamamlanmasından sonra TDİ’nin kontrolünde kılavuzluk, römorkaj ve tersane
hizmetleriyle, askeri ve sosyal amaçlı olarak inşa edilmiş Çanakkale bölgesindeki
birkaç liman yönetimi ve yap-işlet-devret modeli ile ihalesi yapılacak İstanbul Limanı
(Galata Port)’nın kalacağı, dolayısıyla TDİ’nin deniz ulaşımından tamamen
çekileceği, 510

- TDİ olarak arabalı vapur taşımacılığı hizmetlerinden çekilmekte oldukları bu dönem
içerisinde fiyat politikalarının kamu yararı ilkesi ile karlılık ve verimlilik ilkeleri
çerçevesinde saptandığı, Eskihisar-Topçular hattı ile Çanakkale bölgesi hatları
arasında yapısal farklılıklar bulunması nedeniyle farklı fiyat uygulamalarının
bulunduğu, Eskihisar-Topçular hattına yüksek, Çanakkale hatlarına ise düşük
talebin sözkonusu olduğu, Çanakkale hattındaki faaliyetlerinin seyahat özgürlüğünü
sağlayıcı, kamusal yanı ağır basan bir hizmet niteliğinde olduğu, bu nedenle anılan
pazarlarda farklı fiyat politikalarına sahip oldukları, yapılan fizibilite çalışmalarının,
personel ve bakım-onarım gibi diğer maliyetlerin özel sektör maliyetlerine 520
düşürülmesi durumunda, o hatlarda uygulandığı iddia edilen düşük fiyatlarla dahi
kar edilebileceğini gösterdiği, dolayısıyla, TDİ’nin bu hatlardaki yapısal sorunlardan
kaynaklanan maliyetlerinin altında fiyat uyguladığı iddiasının doğru olmadığı, aksi
taktirde, şikayetçi firmaların uzun süre bu fiyatların da altında fiyatlarla taşıma
yapmaları ve bunu aralıksız sürdürmelerinin mümkün olamayacağı, söz konusu
firmaların piyasa dışına çıkmalarının söz konusu olmadığı, aksine gemi inşaatına
yönelik yeni yatırımlara giriştikleri, ayrıca, bu teşebbüslerin sefer yaptıkları hat
mesafelerinin TDİ’nin hat mesafelerinden daha kısa olması nedeniyle maliyetlerinin
daha düşük, kar marjlarının ise yüksek olduğu, şikayetçilerin kendi kayıtlarında
görülen zararlarının, hasılat ve maliyetlerinin gerçekleri yansıtmamasından 530
kaynaklandığı, soruşturma dönemi içerisinde bu hatlardaki fiyatlarının çeşitli
tarihlerde değiştiği, en son 3.6.2005 tarihinden itibaren fiyatların ortalama %20
oranında arttığı, bu ayarlamaların nedeninin kurum iç dengelerinin değişmesinin
yanısıra, yapılacak devir sonrasına bir geçiş ortamı sağlanması olduğu,

- TDİ’nin, kendisine ait Çanakkale’deki tali iskeleyi, bu teşebbüslerin istifadesine
verdiği, rekabetten kaçınacak herhangi bir teşebbüsün kendi imkanlarını rakiplerine
bu şekilde kullandırmayacağı,

- Şikayetçi teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırıldığı iddialarına ilişkin olarak yargı 540
sürecinin işlediği, şikayet konusu olan iskele, palamar ücreti taleplerinin mevzuattan
kaynaklanan bir husus olduğu, ihtilafın yargı tarafından çözümleneceği, diğer bir
şikayet konusu olan Gökçeada seferlerinin engellenmesi hususunda ise, TDİ’nin
sefer konulamaz şeklinde bir yaklaşımının bulunmadığı, şikayetçi firmanın talep olan
yaz dönemlerinde sefer yaparak kâra ortak olmak isterken, talebin azaldığı kış
döneminde oluşabilecek zarardan kaçınmak amacıyla sefer yapmak istemediği,
verilen hizmetin kamusal özelliği uyarınca, bu hat taşımacılığının sürekli yapılması
nın gerektiği, ancak düzenli sefer yapmayan şikayetçi firmanın TDİ’nin tarifeli
seferlerinden az önce kalkış yaparak yolcuları kaptığı, yolcuların bulunmadığı
saatlerde ise arıza bildirerek sefer yapmadığı, 550

belirtilmiştir.

J Savunmalar
J.1. TDİ’nin Soruşturmaya İlişkin İlk Yazılı Savunması
T.D.İ.’nin ilk yazılı savunmasında özetle aşağıdaki hususlara yer verilmiştir:

T.D.İ. 233 sayılı KHK. ile kurulmuş olup, 4046 sayılı Yasa kapsamına (özelleştirme
kapsamına) alınan, sermayesinin tamamı Devlete ait, 4046 sayılı Kanunun 20.A
maddesine istinaden onaylanan Şirket Ana Sözleşmesi’nde tanımlandığı üzere 560
belirlenen alanlarda anonim şirket tüzel kişiliği olarak faaliyet gösteren bir Kamu
kuruluşudur.

Diğer kamu kuruluşları gibi TDİ’nin de kamu hizmeti görme vasfı bulunmakta olup,
özel sektör firmalarının teknik donanımı, sermaye birikimi ve diğer nedenlerle
faaliyet gösteremediği veya sınırlı oranlarda faaliyet gösterdiği ve hizmetin
yürütülmesinin zorunlu olduğu alanlarda, ticari kazanç gözetilmeksizin sadece kamu
hizmetinin yürütülmesi için kamu kuruluşlarının faaliyet göstermesi olağandır.

Şikayetçi firmalar kuruluş, sermaye, faaliyet alanı, faaliyet şekli, amaç ve diğer 570
nitelikleri itibarıyla TDİ’den çok farklı nitelikleri haizdir. Şikayetçi firmalar salt ticari
kazanç kıstasından hareketle müşteri potansiyellerine göre zaman zaman
faaliyetlerine ara vermekte, tarife saatlerine riayet etmemekte ve müşteri yoğunluğu
olmadığı mevsim ve saatlerde (sonbahar-kış mevsimlerinde, erken ve geç
saatlerde) faaliyette bulunmamaktadırlar. Şikayetçi firmalarla TDİ arasındaki
rekabetin tayin ve tespitinde, şikayetçi firmaların kendi inisiyatifleri ile yolcu/araç
taşımacılığı yapmadıkları mevsim ve saatlerde TDİ tarafından taşınan yolcu/araç
sayısı kıyaslamada dikkate alınmalıdır.

TDİ’ye bağlı Şehirhatları İşletmesi Müdürlüğünce sadece Çanakkale bölgesinde 580
değil, İstanbul, Kocaeli ve Yalova bölgelerinde de faaliyette bulunulmaktadır. TDİ
İstanbul bölgesindeki faaliyetlerinden de zarar etmekle birlikte, halkın seyahat etme
özgürlüğünü kısıtlamamak ve diğer hizmetleri aksatmamak için yolcu taşımacılığı
faaliyetlerine son vermemiştir. TDİ’nin kamu kuruluşu olması nedeniyle işçilik
maliyetleri ve diğer sabit giderleri şikayetçi firmalardan yüksektir. Ancak, yalnızca
maliyetler dikkate alınarak fiyat belirlemesi mümkün değildir. Hizmet verilecek bölge
insanlarının ödeme gücü, alternatif karayolunun kullanılması halinde yapılacak
masraf, bölgedeki diğer kamu kurum/kuruluşlarının hizmetleri dikkate alınmaktadır.

İddia edildiği gibi Gelibolu-Lapseki hattında 2003 yılı içerisinde sürekli fiyat indirimi 590
yapılmamış olup, sadece bir defa indirim yapılmıştır. Bu konuda da Biga Şoförler ve
Otomobilciler Odası, Taşıyıcılar Kooperatifi, Çanakkale Truva Turizm Firmaları ile
Çanakkale Valiliği’nin fiyatların yüksek olduğuna ilişkin talepleri etkili olmuştur.

Şikayetçi firmaların resmi kayıtlarında gerçekçi davranmadığı, resmi evraklar
üzerinde şikayetçilerce pazar payının düşük gösterildiği, bölgede çalışan TDİ
memurlarının gözlemlerinden ve vatandaş şikayetlerinden anlaşılmaktadır. Pazar
payının hesabında resmi kayıtlar yanında mahallinde fiili durumun tespitinin
gözetilmesi hakkaniyete uygun olacaktır.
600
Çanakkale hatlarında faaliyet gösteren şikayetçi firmalar zarar ettiklerini beyan
etmelerine rağmen, her gün filolarını ve faaliyet alanlarını daha da büyütmektedirler.
Bu kazanımlarını da şikayete konu faaliyetlerden elde etmişlerdir. Her zaman TDİ
tarife ücretlerinin önemli miktar altında taşıma yapan özel sektör firmalarının ticari
kazançlarının resmi kayıtlarda görüldüğünden daha yüksek olduğunu düşünüyoruz.

Yukarıda da belirtildiği üzere, TDİ kamu hizmeti gereği her mevsim günün erken ve
geç saatlerinde yolcu/araç taşımacılığı yapmak zorunda olduğundan, yolcu ve araç
sayısının arttırılarak gelirin artmasını ve zararın azalmasını temin etmek amacıyla,
mevsimsel indirimler yapabilmektedir. Bu durum normal meşru bir uygulama olup, 610
şikayetçi firmalar tarafından zaten bu dönemlerde taşımacılık yapılmamakta veya
çok az sefer yapılmaktadır.

Şikayetçi firmalar yüksek kazanç kaygısıyla gemilerini hizmet için yeterli düzeye
getirmedikleri, taşımakta oldukları yolcu, araç ve yük için sigorta yaptırmadıkları,
gemilerde yeterli teknik personel görevlendirmedikleri ve düzenli sefer yapmadıkları
için bir kısım yolcular fiyat yüksek olduğu halde TDİ araçlarını tercih etmektedirler.

J.2. TDİ’nin İkinci Yazılı Savunması
TDİ tarafından gönderilen yazılı savunma metninde, “Usule, Rapor İçeriğine ve 620
Raporun Sonuç Bölümüne İtirazlarımız” başlığı altında çeşitli iddia, açıklama,
değerlendirme ve savunmalarda bulunulmuştur. Usul yönünden itirazlar başlığı
altında; soruşturma konusu hakkında kesin hüküm niteliğinde kararlar bulunduğu ve
yeniden işlem tesis edilemeyeceği, TDİ’nin çeşitli birimlerinin devri sonrası husumet
sıfatının ortadan kalktığı, soruşturma raporunun yanlış teknikle hazırlandığı ve
içerdiği bilgilerin karşılaştırmasının yanlış yapıldığı iddia edilmektedir. Raporun
içeriğine yönelik itirazlar başlığı altında; TDİ’nin fiyat belirleme yetkisinin mutlak
olmadığı, şikayet konusu hizmetlerin kamu hizmeti olduğu, diğer kamu otoriteleri ile
ilgili olarak raporda geçen beyan ve tespitlerin bağlayıcı olamayacağı, rekabet
hukukunun amaçları ile şikayetçi konumundaki teşebbüslerin tutum ve 630
davranışlarının çeliştiği, TDİ yetkililerinin şikayetçi firmalar hakkında olumsuz
beyanları olduğu iddiasının gerçeklik taşımadığı, raporda yer alan şikayetçi
teşebbüs mali bilgilerinin gerçeği yansıtmadığı, İstanbul ve Eskihisar-Topçular
hatlarının devri nedeniyle oluşan zararın yanlış değerlendirildiği iddia edilmektedir.
Raporun sonuç bölümüne yönelik itirazlarımız başlığı altında ise; ilgili pazar
tespitinde ürün pazarı ve coğrafi pazar anlamında yanlışlıklar yapıldığı, Hakim
durum tespitinde yanlışlıklar bulunduğu, yıkıcı fiyat uygulamasının maddi verilerle
uyuşmadığı, haksız davalar açılarak özel teşebbüs firmalarının faaliyetlerinin
zorlaştırıldığı iddiasının yanlış olduğu, zorunlu unsur niteliğindeki iskeleleri
kullandırmamak şeklindeki iddiaların geçersiz olduğu, soruşturma konusu 640
bakımından eylemin sona erdiği ve bu iddianın konusuz kaldığı iddia edilmektedir.

J.3. TDİ’nin Üçüncü Yazılı Savunması
T.D.İ.’nin üçüncü yazılı savunmasında özetle aşağıdaki hususlara yer verilmiştir:

Dosyada mevcut müşteki firmalara ait mali kayıtlar ve diğer belgeler, Raportörlerce
iddia edilen tespitleri yapmaya yeterli olmayıp, iddialar afakidir.

9.1.2003 tarih, 03-03/25-7 sayılı Rekabet Kurulu Kararı ile iskeleler zorunlu unsur
olarak kabul edilmemiştir. 650

Tarife ücretini ödeyen herkes gerek Gökçeada ve gerekse TDİ’ye ait diğer tüm
iskelelerden koşulsuz yararlanabilmektedir.

Kabul edilebilir nitelikteki şartları kabul eden firmalarla tüm iskeleler için yararlanma
sözleşmeleri akdedilmiş olup, bu esaslar dahilinde akdedilen sözleşme müşteki
firmanın sözleşme şartlarına uymaması nedeniyle TDİ tarafından feshedilmiştir.
Gökçeada İskelesinin müşteki firmaya kullandırılıp kullandırılmaması hususunda
4054 sayılı Kanun kapsamında TDİ’ye hiçbir kusur tahmil edilemeyecek olup,
müşteki firma da bu yöndeki şikayetlerini geri almıştır. 660

J.4. Deliller ve Savunmaların Değerlendirilmesi
Bu soruşturmada TDİ’ye ilişkin iddialar, bir pazardaki hakim durumun diğer pazarda
yıkıcı fiyat uygulama suretiyle kötüye kullanılması ve rakiplerin faaliyetlerini
zorlaştırıcı eylemler olarak özetlenebilir.

Soruşturma döneminde yapılan tespitler ilgili pazardaki pazar payları açısından
bakıldığında TDİ’nin hakim durumda bulunduğunu göstermektedir. İlgili coğrafi
pazarlardan Eskihisar-Topçular ve Kabatepe-Gökçeada hattında TDİ tek teşebbüs
olarak faaliyetlerini yürütmüştür. Soruşturmanın ana konusunu oluşturan Çanakkale 670
Boğazı hatlarında ise yaklaşık %70 pazar payı ile tartışmasız hakim durumda
bulunmaktadır.

TDİ'nin ilgili pazarlarda hakim durumda bulunması nedeniyle, soruşturmaya konu
olan şikayet 4054 sayılı Kanun'un "Hakim Durumun Kötüye Kullanılması" başlıklı 6.
maddesi kapsamında değerlendirilmiştir.

Dosya mevcudu bilgilerden, TDİ’nin Eskihisar-Topçular hattı ile Çanakkale Boğazı
hatlarında farklı fiyat politikaları uyguladığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte, söz
konusu fiyat farklılığı tek başına TDİ’nin rakiplerine yıkıcı fiyat uyguladığının 680
göstergesi değildir. Bu çerçevede, dört yıl süren iddia konusu uygulamanın
sonucunda şikayetçilerin halen pazarda bulunmaları ve TDİ’nin fiyatlarının altında
fiyat belirliyor olmaları anlamlıdır.

Öte yandan, bir şikayetçinin ve TDİ’nin açıklamaları tarafların maliyetlerinin aynı
olmadığını göstermektedir. TDİ’nin personel, yakıt gibi maliyette önemli yer tutan
kalemleri daha fazla fiyatla elde etmesinin yanı sıra, kamu kuruluşu olmasından ve
tarifeli çalışmasından kaynaklanan maliyetleri de bulunmaktadır.

Gökçeada-Kabatepe arası yolcu ve araç taşımacılığında kendisine ait iskeleleri ilgili 690
teşebbüse kullandırmayarak hakim durumunu kötüye kullandığı iddiasıyla ilgili
olarak, dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, aksi bir tespit de bulunmadığından
TDİ’nin açıklamaları yeterli görülmüştür.

TDİ tarafından, fahiş miktarda iskele ve palamar ücreti talep edildiği iddialarına
ilişkin olarak ise yargı süreci devam etmektedir.

K. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

TDİ, rekabet hukuku uygulaması bakımından kendi ekonomik kararlarını kendisi 700
alabilen, hukuken bağımsız davranabilen bir teşebbüs niteliğindedir. TDİ’nin deniz
taşımacılığı hizmetlerini, şehir hatları aracılığıyla tekel olarak yürütmesi 1980’li yıllar
sonrasında kaldırılmıştır. Hukuki bir tekel imtiyazı bulunmamaktadır. Bununla birlikte
İlgili pazarlarda sahip olduğu paylar bu teşebbüsün hakim durumda olduğunu
göstermektedir.

Şikayetçilerden M. Ersin EKEN’in Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. (TDİ)'nin feribot
taşımacılığı yaptığı Çanakkale-Eceabat ve Gelibolu-Lapseki hatlarında rakip
teşebbüsleri pazar dışına çıkartmak amacıyla sunduğu hizmetin fiyatını maliyetin
altında belirlediğini iddia ettiği ilk şikayeti 13.6.2001 tarih, 2547 sayı ile Kurum 710
kayıtlarına girmiş olup, Kurul 21.5.2002 tarih, 02-30/344-140 sayılı kararında, yıkıcı
fiyat uygulamasının söz konusu olmadığı, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun'un 6.
maddesinin ihlal edilmediği gerekçesiyle soruşturma açmamıştır.

Bu karar şikayetçi tarafından Danıştay’a götürülmüştür. Danıştay 13. Dairesi
E.2005/955, K.2005/3246 sayılı 22.06.2005 tarihli kararı ile işlemin iptali istemini red
etmiştir. Kararda şikayetçinin uygulamış olduğu fiyatın yıkıcı denen fiyatında altında
olması gerekçe gösterilmiştir. Karar şikayetçi tarafından temyiz edilmiş olup, temyiz
aşamasındadır.
720
Şikayetçi tarafından İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesi nezdinde açılan davada da,
TDİ savunmalarında belirtildiği üzere, mahkeme Rekabet Kurulu kararını ve bilirkişi
mütalaasını gerekçe göstererek davayı red etmiştir. Bu dava da temyiz
aşamasındadır.

İlgili dilekçede TDİ’nin 2000-2004 yıllarındaki uygulamaları şikayet edilmiştir. Buna
göre, söz konusu dönemin bir bölümü (2000, 2001 ve 2002 yılının bir kısmı)
Kurul’un 21.5.2002 tarih, 02-30/344-140 sayılı kararına konu olmuştur. Soruşturma
döneminde yapılan tespitler söz konusu kararın dayanağını oluşturan dosyada
bulunanlardan farklı, yeni deliller sunmamaktadır. Diğer yandan, şikayete konu olan 730
dönem dört yıllık bir dönemdir. Bu süre içinde yıkıcı fiyat uyguladığı iddia edilen
TDİ’nin de oldukça altında fiyatlarla anılan firmaların faaliyetlerini sürdürmesi
ekonomik olarak anlamlı değildir. Bu durum Kurul’un 21.5.2002 sayılı Kararını
destekler niteliktedir.

Soruşturmaya konu olan rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırıcı iki eylemden birisi için
yargı süreci devam etmekte olup, diğerine ilişkin olarak ise yeterli delil bulunmadığı
kanaatine varılmıştır.

L. SONUÇ 740

Feribot ile yolcu ve araç taşımacılığı yapan Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş.’nin
hakim durumda bulunduğu Eskihisar-Topçular hattındaki teknolojik, finansal ve ticari
avantajlardan faydalanarak başka bir hizmet piyasası olan Çanakkale Boğazı’ndaki
hatlarda maliyetin altında fiyat uygulamak suretiyle rakip teşebbüsleri pazar dışına
çıkardığı iddiası üzerine 29.7.2004 tarih, 04-49/674-M sayılı Kurul kararı uyarınca
yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapora, toplanan delillere, sözlü
savunma toplantısında sunulan bilgilere ve incelenen dosya kapsamına göre;

1. Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş.’nin Eskihisar-Topçular, Kabatepe-Gökçeada, 750
Çanakkale Boğazı hatlarında gerçekleştirilen arabalı vapurla yolcu ve araç taşıma
ilgili pazarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun açısından hakim
durumda olduğuna OYBİRLİĞİ ile,

2. İlgili pazardaki hakim durumunu, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ikinci fıkrası
kapsamında kötüye kullandığı yönündeki iddiaların reddine OYBİRLİĞİ ile,

karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy