Rekabet Kurumu - Karar Sayı 06-11/143-33

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2004-4-103 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 06-11/143-33
Karar Tarihi : 9.2.2006

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr.Nurettin
KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN

B. RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Esin ÇERÇİOĞLU

C. ŞİKAYET EDENLER

- Emin EĞRİ
TEİAŞ Esentepe Mh. PK:57 Kastamonu
- Tüketiciyi Koruma Derneği Kastamonu Şubesi 20
Özel İdare İşhanı No:28 Kastamonu
- İbrahim YALÇINKILIÇ
DSİ 231. Şube Müdürlüğü Kastamonu

D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN
- Özlem Seyahat Serhat Doğan Tozar
İstanbul Şişli Mecidiyeköy Fulya Mah. Ortaklar Cad. Şenol Sk. No. 7/2
Temsilcileri: Av. Mehmet ÇİFTÇİ, Av. Mustafa SEZER
Nasrullah İş Merkezi Kat:2 No:17-18-19 Kastamonu
- Yeşil Kastamonu Turizm Hizmetleri İnşaat Akaryakıt Ticaret Sanayi Pazarlama 30
Ltd. Şti.
Kastamonu Otobüs Terminali No:1 Kastamonu
Temsilcisi: Av. Cihan KAYA
Altıntepe Mah. Çayır Sok. Erdem Kent Sitesi G Blk. D:9 Küçükyalı/İstanbul
- Metro Seyahat Taşımacılık Ticaret A.Ş. (Eski unvanı Metro Motorlu Taşıtlar
Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş.)
Bayrampaşa Büyük İstanbul Otogarı No.51-52 İstanbul
Temsilcisi: Av. Nedim Korhan ŞENGÜN
Bahariye Cd. Arayıcıbaşı Sk. İpek Apt. No:10/17 Kadıköy/İstanbul
- Kastamonu Özen Otobüs İşletmesi Ticaret Ltd. Şti.- Devrekani 40
Ahiçelebi Mah. Devrakani Otogarı No:10 Devrakani- Kastamonu
- Kastamonu Güven- Hasan Çatal
Belediye Terminali No:9 Taşköprü- Kastamonu
06-11/143-33
2
- Huzur Otobüs İşletmesi Turizm, Nakliyat, İnşaat, Pazarlama İç ve Dış Ticaret
Ltd. Şti.
Belediye Şehirlerarası Otobüs Terminali No:3 Kastamonu
- Ünal Turizm- Meftun Ünal
Kuzeykent Mahallesi Terminali Binası Çevre Yolu Yeni Otogar Peron: 15-16
Kastamonu
- Soner Turizm Taşımacılık Otopark Otomotiv ve İnşaat Sanayi ve 50
Ticaret Ltd. Şti.
İstanbul Eminönü Küçükpazar Değirmen Sok. No.2
Temsilcisi: Av. Süleyman BALCI
Tercüman Sit. A-9 Blok D:3 Cevizlibağ Topkapı/İstanbul

E. DOSYA KONUSU : Özlem Seyahat Serhat Doğan Tozar (Özlem Seyahat),
Yeşil Kastamonu Turizm Hizmetleri İnşaat Akaryakıt Ticaret Sanayi Pazarlama
Ltd. Şti. (Yeşil Kastamonu), Metro Seyahat Taşımacılık Ticaret A.Ş. (Metro
Seyahat), Kastamonu Özen Otobüs İşletmesi Ticaret Ltd. Şti.- Devrekani
(Kastamonu Özen), Kastamonu Güven- Hasan Çatal (Kastamonu Güven), Huzur 60
Otobüs İşletmesi Turizm Nakliyat İnşaat Pazarlama İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti.
(Huzur Otobüs İşletmesi), Ünal Turizm- Meftun Ünal (Ünal Turizm) ve Soner
Turizm Taşımacılık Otopark Otomotiv ve İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Soner
Turizm) unvanlı teşebbüslerin anlaşarak fiyat tespit etmek suretiyle Kastamonu
merkezli şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında 4054 sayılı Kanun’u ihlal edip
etmedikleri.

F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayet dilekçelerinde, Kastamonu merkezli olarak
şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan firmaların önce normal olmayan bir fiyat
rekabetine girerek, 13.500.000- TL. olan Kastamonu-Ankara arası yolcu taşıma 70
fiyatını 5.000.000- TL.ye indirdikleri, yaklaşık 15 gün sonra ise firmalar arasında
yapılan anlaşma sonucu söz konusu hatta fiyatın tüm firmalarca 18.000.000-
TL.’ye yükseltildiği, Kastamonu-İstanbul hattında ise 15.000.000- TL. olan fiyatın
artış sonucunda 30.000.000 TL. olarak belirlendiği iddia edilmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ: Şikayet dilekçelerinin Kurum kayıtlarına 5.3.2004,
24.3.2004, 4.6.2004 tarih ve 1138, 1505, 2958, 3208, 19 (2005) ve 727 (2005)
sayılar ile intikali üzerine hazırlanan 4.2.2005 tarih ve 2004-4-103/İİ-05-SC sayılı
İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 10.2.2005 tarih ve 05-10 sayılı
toplantısında görüşülerek 4054 sayılı Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca 80
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Karar gereği yürütülen önaraştırma sonucunda Kurum raportörlerince
düzenlenen 8.4.2005 tarih, 2005-4-103/Ö.A.-04-İ.A. sayılı Önaraştırma Raporu,
Rekabet Kurulu’nun 14.4.2005 tarih ve 05-24 sayılı sayılı toplantısında
görüşülerek, 05-24/282-M sayı ile şikayete konu teşebbüsler hakkında aynı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
Rekabet Kurulu’nun anılan kararı sonucunda, 4054 sayılı Kanun’un 43/2.
maddesi uyarınca hakkında soruşturma açılan teşebbüsler ve şikayetçiye
06-11/143-33
3
soruşturma açıldığına dair bildirim yapılmış ve söz konusu bildirime cevaben
gönderilen ilk yazılı savunmalar alınmıştır. 90
Soruşturma Heyeti'nce tamamlanan 12.10.2005 tarih ve S.R./05-9 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun'un 45/1. maddesi uyarınca tüm Kurul Üyeleri ile
haklarında soruşturma açılan teşebbüslere tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci
fıkrası gereğince 30 gün içinde ikinci yazılı savunmanın gönderilmesi istenmiştir.
Taraflardan Metro Seyahat, Kastamonu Özen, Huzur Otobüs İşletmesi, Ünal
Turizm ve Soner Turizm ikinci yazılı savunmalarını yapmışlardır. Özlem Seyahat
ve Kastamonu Güven Soruşturma Raporunda kendileri ile ilgili yapılan tespit ve
değerlendirmelere itiraz etmemişler ve savunma haklarını kullanmamışlardır.
Söz konusu yazılı savunmalar üzerine Soruşturma Heyeti tarafından hazırlanan
2.12.2005 tarihli Ek Yazılı Görüş, Kanun’un 45/2. maddesi uyarınca tüm Kurul 100
üyelerine ve taraflara tebliğ edilmiştir. Tarafların savunma süreleri 6.1.2006
tarihinde dolmuş, tarafların savunmaları süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal
etmiştir.
5.1.2006 tarih, 06-02/37-M sayılı Kurul kararı ile, sözlü savunma toplantısının
8.2.2006 tarihinde yapılmasına karar verilmiştir. Anılan tarihte yapılan sözlü
savunma toplantısının ardından Kurul, 9.2.2006 tarihinde 06-11/143-33 sayı ile
nihai kararını vermiştir. Kurul’un nihai kararı, gerekçeli karar daha sonra tebliğ
edilmek üzere 16.02.2006 tarihinde taraflara tefhim edilmiştir.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ 110
Soruşturma Heyetinde yer alan raportörler tarafından;
1. Yeşil Kastamonu firmasının yürütülen soruşturma çerçevesinde 4054 sayılı
Kanun kapsamında ihlal teşkil edecek faaliyetlerinin tespit edilememesi
nedeniyle, bu şirket hakkında açılan soruşturmanın idari para cezası verilmesine
yer olmadığı kararı ile sonuçlandırılması gerektiği,
2. Özlem Seyahat, Metro Seyahat, Ünal Turizm, Kastamonu Özen, Kastamonu
Güven, Huzur Otobüs İşletmesi ve Soner Turizm’in, Kastamonu merkezli
şehirlerarası otobüs ile yolcu taşımacılığı pazarında fiyat tespit etmek suretiyle
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri ve ilgili teşebbüslerin 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesinin (2005/2 sayılı Tebliğ ile değişik) ikinci fıkrası uyarınca 120
5.800 YTL.’den az olmamak üzere bir önceki yıl sonunda oluşan yıllık gayrı safi
gelirlerinin %10’una kadar para cezası ile cezalandırılması gerektiği,
ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı, haklarında önaraştırma yürütülen tarafların faaliyetleri dikkate
alınarak “otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma hizmetleri” pazarı olarak
belirlenmiştir. 130
06-11/143-33
4
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Önaraştırmaya konu şehirlerarası yolcu taşıma şirketlerinin faaliyetlerini
Kastamonu merkezli hatlarda sunmaları sebebiyle ilgili coğrafi pazar,
“Kastamonu merkezli karayolu yolcu taşıma hatları” olarak tespit edilmiştir.

I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller

I.2.1. Özlem Seyahat’in Bilet Fiyatlarının Anlaşma Fiyatlarıyla
Karşılaştırılması
Yapılan yerinde inceleme esnasında 1.6.2004, 5.6.2004, 24.12.2004 tarihli fiyat 140
listelerine rastlanmıştır. 5.6.2004 tarihine ait farklı fiyatlar içeren iki ayrı liste
bulunmaktadır. Ayrıca tarafların imza ve kaşelerinin bulunmadığı, temmuz ayına
ait olduğu düşünülen başka bir fiyat listesine daha rastlanmıştır.

I.2.1.1. Haziran 2004’e Ait Fiyat Listeleri
Yerinde incelemede elde edilen Haziran ayına ait yolcu listelerinde ve şirket
tarafından Kuruma intikal ettirilen biletlerde yer alan fiyatlarla, Haziran ayına ait
fiyat listelerinde yer alan fiyatların karşılaştırılması amacıyla düzenlenen tablo,
aşağıda yer almaktadır.
150
Varış Yeri
1.6.2004 Tarihli
Listede Yer Alan
Fiyat (TL)
5.6.2004 Tarihli
Listede Yer Alan
Fiyat (TL)
5.6.2004Tarihli 2.
Listede Yer Alan
Fiyat (TL)
Firmanın
Uyguladığı Bilet
Fiyatı (TL)
Ankara 18.000.000 10.000.000 15.000.000 15.000.000
İstanbul 30.000.000 20.000.000 25.000.000 25.000.000
İzmir 40.000.000 40.000.000 35.000.000 35.000.000 40.000.000
Yolcu listelerinin incelenmesinden;
- Ankara güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 10 YTL, 6 YTL fiyat
uygulandığı ve bu tutarların anılan fiyat listelerinde de yer aldığı,
- İzmir güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 30 YTL, 15 YTL, 17 YTL,
25 YTL, 12 YTL, 6 YTL fiyat uygulandığı ve 15 YTL, 12 YTL, 6 YTL, 17 YTL
dışında bu tutarların anılan fiyat listelerinde de yer aldığı,
- İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 22 YTL, 23 YTL, 15
YTL, 6 YTL, 17 YTL tutarlarında fiyat uygulandığı ve bu tutarların anılan fiyat
listelerinde de yer aldığı 160
anlaşılmıştır.

I.2.1.2. Aralık 2004’e Ait Fiyat Listesi
24.12.2004 tarihli fiyat listesine uyulup uyulmadığının tespiti için, Raportörlerce
2004 yılı Aralık ayı ile 2005 yılı Ocak ve Nisan aylarına ait biletler ve yolcu listeleri
incelenmiştir. Aşağıda şirket tarafından Kuruma intikal ettirilen veya yerinde
incelemeler sırasında elde edilen biletlerde ve yolcu listelerinde yer alan fiyatlarla
06-11/143-33
5
24.12.2004 tarihli fiyat listesinde yer alan fiyatları karşılaştırmak amacıyla
düzenlenen tablo yer almaktadır.
Varış Yeri 24.12.2004
Tarihli Fiyat
Listesinde Yer
Alan Fiyatlar (YTL)
Firmanın 2005
Yılı Aralık Ayı ve
Ocak Ayı Bilet
Fiyatları (YTL)
Firmanın 2005
Yılı Nisan Ayı
Bilet Fiyatları
(YTL)
Ankara 20 20 16, 20
İstanbul 30, 35 30 30
İzmir 40 40 40
170
2005 yılı Ocak ayına ve 2005 yılı Nisan ayına ait yolcu listelerinin
incelenmesinden;
- Ankara güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 10 YTL, 13 YTL, 8
YTL fiyat uygulandığı ve 10 YTL dışındaki tutarların anılan fiyat listesinde de yer
aldığı,
- İzmir güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 30 YTL, 35 YTL, 7 YTL,
25 YTL fiyat uygulandığı ve 25 YTL ve 7 YTL dışında bu tutarların anılan fiyat
listesinde de yer aldığı,
- İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 20 YTL, 25 YTL, 15
YTL, 7 YTL fiyat uygulandığı ve bu tutarların anılan fiyat listelerinde de yer aldığı 180
anlaşılmıştır.
I.2.1.3. Temmuz 2005’e Ait Fiyat Listesi
Raportörlerce yapılan yerinde incelemede ayrıca, Temmuz ayına ait başka bir
fiyat listesine daha rastlanmıştır. Ancak söz konusu listede, firmanın imza veya
kaşesi bulunmamaktadır. Temmuz ayına ait bir kısım yolcu biletlerinin ve yolcu
listelerinin incelenmesi sonucu ortaya çıkan tablo, aşağıda yer almaktadır.
Varış Yeri Temmuz Ayına Ait Fiyat
Listesinde Yer Alan Fiyatlar
(YTL)
Firmanın Temmuz Ayı Bilet
Fiyatları (YTL)
İstanbul 30 30
Ankara 20 20
İzmir 45 45
Antalya 45 45

İncelemeler esnasında elde edilen 2005 yılı Temmuz ayına ait listelerin
incelenmesinden;
- Ankara güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 13 YTL, 30 YTL fiyat 190
uygulandığı, bu tutarların anılan fiyat listesinde de yer aldığı,
- İzmir güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 40 YTL, 35 YTL, 7 YTL,
30 YTL fiyat uygulandığı ve 7 YTL dışında bu tutarların anılan fiyat listesinde de
yer aldığı anlaşılmıştır. İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için
25 YTL tutarlarında biletlerin kesildiği ve bu tutarın anılan fiyat listesinde de yer
aldığı,
06-11/143-33
6
- Antalya güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 40 YTL ve 20 YTL
fiyat uygulandığı ve bu tutarların anılan listede yer aldığı,
anlaşılmıştır.
Özlem Seyahat’in Ulaştırma Bakanlığı İstanbul Bölge Müdürlüğü tarafından 200
onaylanan Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Taşıma Ücreti Tarife
Onay Çizelgesi’nde, yolcu taşımacılığı yapılacak yerler ve taşıma ücretleri şu
şekilde belirlenmiştir:

Taşımacılığın Yapılacağı Yer Ücret (TL)
Kastamonu Ankara 20.000.000
Kastamonu İstanbul 35.000.000
Kasatmonu İzmir 45.000.000

Söz konusu tarife, 23.12.2004 tarihinden itibaren asgari 4 ay süreyle geçerli
olmak üzere belirlenmiştir. Fiyat tarifesinin %20’sine kadar indirim yapılabilir.

I.2.1.4 Özlem Seyahat Yetkilisi İle Yapılan Görüşme
Raportörlerin Firma yetkilisi ile yaptıkları görüşmede, anılan şahıs tarafından şu 210
hususlar belirtilmiştir: “Maliyetlerimizin, özellikle mazot, lastik, amortisman, ikram
ve maaş giderlerimizin yüksek olması nedeniyle fiyatlarımız bu şekilde
belirlenmektedir. Diğer firmalarla birlikte tespit edilen fiyatlar bazen uygulanmış
bazen uygulanmamıştır. Biz İstanbul, Ankara ve İzmir’e çalışıyoruz.
Otobüslerimizin çoğu boş seyahat etmektedir. Otobüslerde ortalama 15 kişi
olmaktadır. Biz Ulaştırma Bakanlığı tarafından onaylanan fiyatların %20 aşağısını
uygulayabiyoruz. Halen uyguladığımız Ankara ücreti onaylı fiyatın altındadır, 16
YTL dir”.

I.2.2. Metro Seyahat’in Bilet Fiyatlarının Anlaşma Fiyatlarıyla 220
Karşılaştırılması
Yukarıda sözü edilen fiyat anlaşmalarına Metro Seyahat’te de rastlanmıştır.
I.2.2.1. Haziran 2004’e Ait Fiyat Listeleri
Söz konusu döneme ait fiyat listelerinde yer alan fiyatların firmanın uyguladığı
fiyatlarla karşılaştırılması amacıyla düzenlenen tablo aşağıdadır:
Varış Yeri 1.6.2004 Tarihli
Listede Yer Alan
Fiyat (TL)
5.6.2004 Tarihli
Listede Yer Alan
Fiyat (TL)
5.6.2004 Tarihli
Listede Yer Alan
Fiyat (TL)
Firmanın Bilet
Fiyatı (TL)
Ankara 18.000.000 10.000.000 15.000.000 15.000.000
İstanbul 30.000.000 20.000.000 25.000.000 25.000.000
30.000.000
İzmir 40.000.000 40.000.000 35.000.000 35.000.000
40.000.000


06-11/143-33
7
Haziran ayına ait yolcu listelerin incelenmesinden;
- Ankara güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 5 YTL, 10 YTL, 18 230
YTL, 25 YTL, 30 YTL fiyat uygulandığı ve 25 YTL dışında bu tutarların anılan fiyat
listelerinde de yer aldığı, söz konusu güzergahta Konya ilinin de bulunduğu ve
Konya ili için liste fiyatının 30 YTL olduğu,
- İzmir güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 15 YTL, 20 YTL, 25 YTL,
27 YTL, 28 YTL, 30 YTL, 32 YTL fiyat uygulandığı ve 20 YTL ve 15 YTL dışında
bu tutarların anılan fiyat listelerinde de yer aldığı,
- İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 15 YTL, 17 YTL, 20
YTL, 22 YTL, 23 YTL, 24 YTL fiyat uygulandığı ve bu tutarların anılan fiyat
listelerinde de yer aldığı,
anlaşılmıştır. 240
I.2.2.2. Aralık 2004’e Ait Fiyat Listesi
Bahse konu şirket tarafından Kuruma intikal ettirilen ve yerinde incelemeler
sırasında elde edilen biletlerde ve yolcu listelerinde yer alan fiyatlarla 24.12.2004
tarihli fiyat listesinde yer alan fiyatları karşılaştırmak amacıyla düzenlenen tablo
aşağıda yer almaktadır.
Varış Yeri 24.12.2004
Tarihli Fiyat
Listesinde Yer
Alan Fiyatlar (YTL)
Firmanın 2005
Yılı Aralık Ayı ve
Ocak Ayı Bilet
Fiyatları (YTL)
Firmanın 2005
Yılı Nisan Ayı
Bilet Fiyatları
(YTL)
Ankara 20 15, 20 15, 20
İstanbul 30, 35 30 30
İzmir 40 40 40
Samsun 20 15,20

2005 yılı Ocak ayına ve 2005 yılı Nisan ayına ait yolcu listelerinin
incelenmesinden;
- Ankara güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 13 YTL, 15 YTL, 25 250
YTL, 30 YTL, 35 YTL fiyat uygulandığı, söz konusu güzergahta Konya ilinin de
bulunduğu ve Konya ili için liste fiyatının 35 YTL olduğu, 15 YTL dışındaki
fiyatların anılan listede yer aldığı,
- İzmir güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 20 YTL, 25 YTL, 27
YTL, 28 YTL, 30 YTL, 32 YTL, 35 YTL, 37 YTL, 38 YTL fiyat uygulandığı ve 25
YTL, 20 YTL, 37 YTL, 38 YTL,28 YTL ve 32 YTL dışındaki tutarların anılan fiyat
listesinde de yer aldığı,
- İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 20 YTL, 25 YTL, 35
YTL, 23 YTL,15 YTL, 28 YTL, 33 YTL, 18 YTL, 27 YTL fiyat uygulandığı ve 15
YTL, 27 YTL ve 28 YTL dışında bu tutarların anılan fiyat listesinde de yer aldığı, 260
- Samsun güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 17 YTL fiyat
uygulandığı ve bu tutarın anılan listede yer almadığı,
06-11/143-33
8
anlaşılmıştır.
I.2.2.3. Temmuz 2005’e Ait Fiyat Listesi
Temmuz ayına ve Ağustos ayına ait bir kısım yolcu listelerinin bu son fiyat listesi
ile karşılaştırılması sonucu ortaya çıkan tablo, aşağıda yer almaktadır.
Varış Yeri Temmuz Ayına Ait Fiyat Listesinde Yer Alan Fiyatlar
Firmanın Temmuz Ayı ve
Ağustos Ayı Bilet Fiyatları
İstanbul 30, 35 30, 35
Ankara 20 20
İzmir 45 45
İncelemeler esnasında elde edilen 2005 yılı Temmuz ayına ait listelerin
incelenmesinden;
- Ankara güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 15 YTL, 30 YTL, 35
YTL fiyat uygulandığı, bu tutarların anılan fiyat listesinde de yer aldığı, Konya ili 270
de anılan güzergah üzerinde bulunan Konya ili için liste fiyatının 35 YTL olduğu,
- İzmir güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 25 YTL, 30 YTL, 35
YTL, 38 YTL, 40 YTL, fiyat uygulandığı ve 25 YTL ve 38 YTL dışındaki tutarların
anılan fiyat listesinde de yer aldığı,
- İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 20 YTL, 25 YTL fiyat
uygulandığı ve bu tutarın anılan fiyat listesinde de yer aldığı,
anlaşılmıştır.
I.2.2.4. Metro Seyahat’in Kastamonu Acentesi Yeşil Kastamonu Yetkilisi ile
Yapılan Görüşme
Firma yetkilisi Raportörler ile yaptığı görüşmede aşağıdaki hususları ifade 280
etmiştir:
“Firmamız İstanbul ve İzmir yönlerine Kastamonu’dan taşımacılık yapmaktadır.
Kastamonu’daki firmalarla yapılan fiyat anlaşmalarına biz de uyuyoruz. Ancak
liste fiyatlarından indirim yapmıyoruz. İstanbul ücretimiz iki senedir 25 Milyon TL
iken son dönemde 30 YTL olmuştur. Masrafların çokluğu nedeniyle fiyatlar
yüksek değildir. Biz Metro firmasının acentesiyiz. Farklı fiyat uygulandığında
yolcu kaybedildiği için her firma aynı fiyatı uyguluyor. Yolcu sayısının az olması
anlaşmaya zorluyor.”

I.2.3. Kastamonu Özen’in Bilet Fiyatlarının Anlaşma Fiyatlarıyla 290
Karşılaştırılması
Soruşturmaya konu fiyat listeleri Kastamonu Özen firmasında da tespit edilmiştir.
I.2.3.1. Haziran 2004’e Ait Fiyat Listeleri
Teşebbüsten elde edilen anılan döneme ait biletlerde yer alan fiyatlarla Haziran
ayına ait fiyat listelerinde yer alan fiyatların karşılaştırılması amacıyla düzenlenen
tablo aşağıdadır:
06-11/143-33
9
Varış Yeri
1.6.2004 Tarihli
Listede Yer Alan
Fiyat (TL)
5.6.2004 Tarihli
Listede Yer Alan
Fiyat (TL)
5.6.2004 Tarihli
Listede Yer Alan
Fiyat (TL)
Firmanın Bilet
Fiyatı (TL)
İstanbul 30.000.000 20.000.000 25.000.000 25.000.000

Yolcu listelerinin incelenmesinden, İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim
noktaları için 20 YTL, 15 YTL, 23 YTL fiyat uygulandığı ve bu tutarların anılan fiyat
listelerinde de yer aldığı anlaşılmıştır. 300
I.2.3.2. Aralık 2004’e Ait Fiyat Listesi
Söz konusu fiyat listesi ile teşebbüsün ilgili dönemde uyguladığı fiyatları
karşılaştırmak amacıyla düzenlenen tablo aşağıdadır:
Varış Yeri 24.12.2004 Tarihli Fiyat
Listesinde Yer Alan
Fiyatlar (YTL)
Firmanın 2005Yılı Aralık
Ayı ve Ocak Ayı Bilet
fiyatları (YTL)
Firmanın 2005 Yılı Nisan
Ayı Bilet Fiyatları (YTL)
İstanbul 30, 35 30
Yolcu listelerinin incelenmesinden, İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim
noktaları için 7 YTL, 15 YTL, 20 YTL, 23 YTL fiyat uygulandığı ve 15 YTL dışında
bu tutarların anılan fiyat listesinde yer aldığı anlaşılmıştır.
I.2.3.3. Temmuz 2005’e Ait Fiyat Listesi
Teşebbüsün uyguladığı fiyatlar ile Temmuz 2005’e ait fiyatların karşılaştırıldığı
tablo, aşağıda yer almaktadır.
Varış Yeri Temmuz Ayına Ait Fiyat Listesinde Yer Alan Fiyatlar (YTL)
Firmanın Temmuz Ayı Bilet
Fiyatları (YTL)
İstanbul 30 30
310
İncelemeler esnasında elde edilen 2005 yılı Temmuz ayına ait listelerin
incelenmesinden İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için, 4
YTL, 7 YTL, 12 YTL, 25 YTL fiyat uygulandığı, 4 YTL ve 12 YTL dışındaki
tutarların anılan fiyat listesinde de yer aldığı anlaşılmıştır.
I.2.3.4. Kastamonu Özen Otobüs İşletmesi Ticaret Limited Şirketi’nin Ulaştırma
Bakanlığı İstanbul Bölge Müdürlüğü tarafından 28.4.2004 tarihinden itibaren
asgari 4 ay süreyle geçerli olmak üzere onaylanan Ücret Tarifesi’nde yolcu
taşımacılığı yapılacak yerler ve taşıma ücretleri aşağıdadır:
Kalkış Yeri Varış Yeri Ücret (TL)
Devrekani İstanbul 30.000.000

I.2.3.5. 2.4.2005 tarihinden itibaren asgari 4 ay süreyle geçerli olmak üzere 320
onaylanan Ücret Tarifesi’nde ise yolcu taşımacılığı yapılacak yerler ve taşıma
ücretleri şu şekildedir:
06-11/143-33
10
Kalkış Yeri Varış Yeri Ücret (YTL)
Devrekani İstanbul 35
Kastamonu İstanbul 35

I.2.3.4. Kastamonu Özen’in Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin firma yetkilisi ile yaptıkları görüşmede, anılan şahıs tarafından, “Biz
İstanbul’a günde 1 otobüs kaldırıyoruz. Pazarlık gücümüz yoktur, büyük
firmaların tespit ettiği fiyatları uyguluyoruz. Halihazırda uyguladığımız fiyat 30
YTL dir. Bu fiyatı biz Ulaştırma Bakanlığı’ndan aldık. Bizim buradaki varlığımız
semboliktir. Kısa bir yaz dönemi hareketliliği haricinde zararla çalışıyoruz. Bunun
analizini Kurumunuza sunabiliriz.” denilmiştir. 330

I.2.4. Kastamonu Güven’in Bilet Fiyatlarının Anlaşma Fiyatlarıyla
Karşılaştırılması
Yapılan yerinde incelemede tespit edilen soruşturmaya konu fiyat listeleri ile
teşebbüsün uyguladığı fiyatlar arasında karşılaştırma yapılmıştır.
I.2.4.1. Haziran 2004’e Ait Fiyat Listeleri
Anılan döneme ait karşılaştırmalı tablo aşağıdadır:

Varış Yeri
1.6.2004 Tarihli
Listede Yer Alan
Fiyat
5.6.2004 Tarihli
Listede Yer Alan
Fiyat
5.6.2004 Tarihli
Listede Yer Alan
Fiyat
Firmanın Bilet
Fiyatı (YTL)
İstanbul 30 20 25 20, 25
Samsun - - 20 20, 10

Yapılan yerinde incelemeler esnasında ayrıca Haziran ayına ait yolcu listeleri 340
elde edilmiştir. Söz konusu listelerin incelenmesinden İstanbul güzergahı
üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 10, 12, 15, 20 ve 25 YTL fiyat uygulandığı;
ve bu tutarların anılan fiyat listelerinde de yer aldığı anlaşılmıştır.
Kastamonu-Samsun güzergahı için 6, 10, 15, 17 ve 18 YTL fiyat uygulandığı;
ancak bu tutarların ortak tespit edilen fiyat listelerinde yer almadığı; listedeki
fiyatın da 20 YTL olarak belirlendiği tespit edilmiştir.

I.2.4.2. Aralık 2004’e Ait Fiyat Listesi
Kastamonu’dan yolcu taşıyan otobüs firmalarının üzerinde anlaşmaya vardığı
diğer bir fiyat listesi ise 24.12.2004 tarihlidir. Söz konusu fiyat listesine uyulup 350
uyulmadığının tespiti için, Raportörler tarafından 2004 yılı Aralık ayı, 2005 yılı
Ocak ayı ve 2005 yılı Nisan ayı biletleri ve yolcu listelerinin bir kısmı
incelenmiştir. Aşağıda şirket tarafından Kuruma intikal ettirilen ve yerinde
incelemeler sırasında elde edilen biletler ve yolcu listelerinde yer alan fiyatları ve
06-11/143-33
11
ortak fiyat listelerinde yer alan fiyatlarla karşılaştırmak amacıyla düzenlenen tablo
yer almaktadır.
Varış Yeri
24.12.2004
Tarihli Fiyat
Listesinde Yer
Alan Fiyatlar
Firmanın 2004
Yılı Aralık ayı
Bilet fiyatları
Firmanın 2005
Yılı Ocak ayı
Bilet fiyatları
Firmanın 2005
Yılı Nisan ayı
Bilet fiyatları
İstanbul 30 30 30 30
Samsun 20 20 20 20,15

Bilet koçanları ve yolcu listelerin incelenmesinden İstanbul güzergahında 30 YTL
fiyat uygulandığı ve bu tutarın anılan fiyat listelerinde de yer aldığı anlaşılmıştır.
Samsun güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 8, 10, 15, 19 ve 20 YTL 360
tutarlarında biletlerin kesildiği ve 8 ve 19 YTL dışında bu tutarların anılan fiyat
listesinde de yer aldığı anlaşılmıştır.
I.2.4.3 Kastamonu Güven Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Firma yetkilisi konuya ilişkin olarak, “Bizim firmamızın yalnızca İstanbul’a çalışan
4 otobüsü vardır. Biz küçük bir firmayız. Burada belirleyici olan Özlem, Ünal ve
Metro firmalarıdır. Bize fiyat listesi getirildi biz de imzaladık, aksi halde terminalde
tutunamayız. Ancak biz bu fiyatlara genellikle uymuyoruz. Biletlerimizde bu
açıkça görülebilir. Çoğu zaman zararla çalışıyoruz.” demiştir.

I.2.5. Huzur Otobüs İşletmesi Bilet Fiyatlarının Anlaşma Fiyatlarıyla 370
Karşılaştırılması
Soruşturmaya konu fiyat listeleri Huzur Otobüs İşletmesi firmasında da tespit
edilmiştir.
I.2.5.1. Haziran 2004’e Ait Fiyat Listeleri
Biletlere uygulanan fiyatlarla firmaların ortak fiyat listelerinin karşılaştırılmasını
gösterir tablo aşağıdadır:
Varış Yeri
1.6.2004
Tarihli Listede
Yer Alan Fiyat
5.6.2004Tarihli
Listede Yer Alan
Fiyat
5.6.2004
Tarihli Listede
Yer Alan Fiyat
Firmanın Bilet
Fiyatı (YTL)
Ankara 18 10 15 10
İstanbul 30 20 25 20


Dosya mevcudu bilgilerden;
- Ankara güzergahı için tek tutar olarak 10 YTL’ye bilet satıldığı ve bu tutarın 380
anılan fiyat listelerinde de yer aldığı anlaşılmıştır. İstanbul güzergahı üzerindeki
farklı yerleşim noktaları için 15 YTL, 20 YTL fiyatla bilet satılmış olup, bu tutarlar
ilgili listelerinde de yer almaktadır.
I.2.5.2. Aralık 2004’e Ait Fiyat Listesi
06-11/143-33
12
Söz konusu fiyat listesine uyulup uyulmadığının tespiti için, 2004 yılı Aralık ayı,
2005 yılı Ocak ayı ve 2005 yılı Nisan ayı biletlerinin bir kısmı Raportörlerce
incelenmiştir. Aşağıda şirket tarafından Kuruma intikal ettirilen ve yerinde
incelemeler sırasında elde edilen biletlerde yer alan fiyatlar ile bahsi geçen
listelerde yer alan fiyatları karşılaştırmak amacıyla düzenlenen tablo yer
almaktadır. 390
Varış Yeri
24.12.2004
Tarihli Fiyat
Listesinde Yer
Alan Fiyatlar
Firmanın 2005
Yılı Ocak ayı
Bilet fiyatları
Firmanın 2005
Yılı Nisan ayı
Bilet fiyatları
Firmanın 2005
Yılı Ağustos ayı
Bilet fiyatları
Ankara 20 20 20
İstanbul 30 20,25, 30 0 30

Yapılan yerinde incelemeler esnasında ayrıca 2005 yılı Ocak ayına ayına ait
yolcu listeleri elde edilmiştir. Söz konusu listelerin incelenmesinden Ankara
güzergahı için 20 YTL fiyat uygulandığı ve bu tutarın anılan fiyat listelerinde yer
aldığı anlaşılmıştır. Öte yandan, İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim
noktaları için 20 YTL, 25 YTL ve 30 YTL fiyatla bilet satılmış olup, bu tutarlar
anılan fiyat listelerinde de yer almaktadır.

I.2.5.3 Huzur Yetkilisi İle Yapılan Görüşme
Firma yetkilisi konuya ilişkin olarak şu hususları belirtmiştir: “Biz firmayı 400
16.02.2005 tarihinde devraldık. Bu nedenle yapılan fiyat anlaşmalarından bilgimiz
yoktur. 7 aracımızla Ankara ve İstanbul’a çalışıyoruz. Ankara fiyatımız 15 YTL,
İstanbul fiyatımız 25 YTL dir. Biz kendi tespit ettiğimiz fiyatı uyguluyoruz. Bu
konuda bir baskı yoktur. Bizim fiyat listemiz yoktur.”

I.2.6. Ünal Turizm Bilet Fiyatlarının Anlaşmayla Belirlenen Fiyatları ile
Karşılaştırılması
Yapılan yerinde incelemede tespit edilen soruşturmaya konu fiyat listeleri ile
teşebbüsün uyguladığı fiyatlar arasında karşılaştırma yapılmıştır.
I.2.6.1. Haziran 2004’e Ait Fiyat Listeleri 410
Aşağıda, şirket tarafından Kuruma intikal ettirilen biletlerde yer alan fiyatlarla
bahsi geçen listelerde yer alan fiyatları karşılaştırmak amacıyla düzenlenen tablo
yer almaktadır.

Varış Yeri
1.6.2004
Tarihli Listede
Yer Alan Fiyat
5.6.2004Tarihli
Listede Yer Alan
Fiyat
5.6.2004
Tarihli Listede
Yer Alan Fiyat
Firmanın Bilet
Fiyatı (YTL)
Ankara 18 10 15 16
İstanbul 30 20 25 20, 25
İzmir 40 40 35 35
Samsun 20 20

06-11/143-33
13
Yapılan yerinde incelemeler esnasında ayrıca Haziran ayına ait yolcu listeleri
elde edilmiştir. Söz konusu listelerin incelenmesinden Ankara güzergahı
üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 15 ve 16 YTL tutarlarında fiyat
uygulandığı ve bu tutarlardan 15 YTL’nin anılan fiyat listelerinde de yer aldığı;
ancak çoğunluğu oluşturan 16 YTL tutarındaki biletlerin listelerde yer almadığı 420
görülmüştür. İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için ise 20,
22.5 ve 25 YTL fiyatla bilet satıldığı ve çoğunluğu oluşturan 25 YTL’lik biletlerin
anılan fiyat listelerinde de yer aldığı anlaşılmıştır. İzmir güzergahında uygulanan
fiyat ise 35 YTL olup, bu tutarın da ilgili güzergahta üzerinde anlaşılan fiyat
olduğu tespit edilmiştir. Son olarak, Samsun güzergahı üzerindeki farklı yerleşim
noktaları için 6, 8, 13, 17 ve 20 YTL tutarlarında biletlerin kesildiği ve bu tutarların
çoğunluğunu oluşturan 20 YTL’nin anılan fiyat listelerinde de yer aldığı
anlaşılmıştır.
I.2.6.2. Aralık 2004’e Ait Fiyat Listesi
Söz konusu fiyat listesi ile teşebbüsün ilgili dönemde uyguladığı fiyatları 430
karşılaştırmak amacıyla düzenlenen tablo aşağıdadır:
Varış Yeri
24.12.2004
Tarihli Fiyat
Listesinde Yer
Alan Fiyatlar
Firmanın
2004
Yılı Aralık Ayı
Bilet fiyatları
Firmanın
2005Yılı
Ocak Ayı
Bilet fiyatları
Firmanın
2005
Yılı Nisan Ayı
Bilet fiyatları
Firmanın 2005
Yılı Tem-Ağus
Ayı
Bilet fiyatları
Ankara 20 20 15 20
İstanbul 30 30 30 30
İzmir 40 40 40 -
Samsun 20 20 20 20
Yapılan yerinde incelemeler esnasında ayrıca 2005 yılı Ocak ayına ve 2005 yılı
Nisan ayına ait yolcu listeleri elde edilmiştir. Söz konusu listelerin
incelenmesinden Ankara güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 8, 10,
13, 15, 17, 18 ve 20 YTL tutarlarında fiyat uygulandığı ve 15 YTL dışındaki bu
tutarların anılan fiyat listelerinde de yer aldığı anlaşılmıştır. İstanbul güzergahı
üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 5, 7, 20, 23, 25,30 YTL fiyatla bilet
satıldığı ve 5 YTL dışındaki bu tutarların anılan fiyat listelerinde de yer aldığı
belirlenmiştir. Öte yandan, Samsun güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları 440
için uygulanan bilet fiyatının 10, 15, 18 ve 20 YTL olduğu ve bu tutarların anılan
fiyat listelerinde de yer aldığı tespit edilmiştir.


I.2.6.3. Ünal Turizm Yetkilisi İle Yapılan Görüşme
Raportörlerin Firma yetkilisi ile yapılan görüşmede, anılan şahıs tarafından şu
hususlar bildirilmiştir: “Halihazırda bulunan 13 otobüsümüzle Ankara, İstanbul ve
Samsun’a çalışıyoruz. Ankara’ya giden bir otobüsümüzün maliyeti yaklaşık 650
YTL’dir. Çoğu otobüsümüz zararla iş yapmaktadır. Ortak fiyat listesi aşırı fiyat
düşüşlerini engellemek ve yolcuyu ikna etmek amaçlıdır. Ankara fiyatının 5 450
Milyon TL ye düştüğü olmuştur. Tespit edilen fiyatlara zaten uyulmamaktadır.
Halen Ankara fiyatımız 15 YTL, İstanbul fiyatı ise 25-30 YTL arasındadır.”
06-11/143-33
14

I.2.7. Soner Turizm Bilet Fiyatlarının Anlaşma Fiyatlarıyla Karşılaştırılması
Soruşturmaya konu fiyat listeleri Soner Turizm firmasında da tespit edilmiştir.
I.2.7.1. Haziran 2004’e Ait Fiyat Listeleri
Şirket tarafından Kuruma intikal ettirilen biletlerde yer alan fiyatlarla bahsi geçen
listelerde yer alan fiyatları karşılaştırmak amacıyla düzenlenen tablo aşağıdadır:
Varış Yeri
1.6.2004
Tarihli Listede
Yer Alan Fiyat
5.6.2004Tarihli
Listede Yer Alan
Fiyat
5.6.2004
Tarihli Listede
Yer Alan Fiyat
Firmanın Bilet
Fiyatı (YTL)
İstanbul 30 20 25 25, 30

Yapılan yerinde incelemeler esnasında ayrıca Haziran ayına ait yolcu listeleri 460
elde edilmiştir. Söz konusu listelerin incelenmesinden teşebbüsün faaliyet
gösterdiği tek hat olan Kastamonu-İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim
noktaları için 15, 17, 17.5, 20, 25 ve 30 YTL tutarlarında biletlerin kesildiği ve
17.5 YTL dışındaki bu tutarların anılan fiyat listelerinde de yer aldığı anlaşılmıştır.
I.2.7.2. Aralık 2004’e Ait Fiyat Listesi
Söz konusu fiyat listesi ile teşebbüsün ilgili dönemde uyguladığı fiyatları
karşılaştırmak amacıyla düzenlenen tablo aşağıdadır:
Varış Yeri
24.12.2004
Tarihli Fiyat
Listesinde Yer
Alan Fiyatlar
Firmanın
2004
Yılı Aralık Ayı
Bilet fiyatları
Firmanın
2005Yılı
Ocak Ayı
Bilet fiyatları
Firmanın
2005
Yılı Nisan Ayı
Bilet fiyatları
Firmanın 2005
Yılı Haz-Tem-
Ağus Ayı
Bilet fiyatları
İstanbul 30 25, 30 - 30

Yapılan yerinde incelemeler esnasında ayrıca 2005 yılı Ocak ayına ve 2005 yılı
Nisan ayına ait yolcu listeleri elde edilmiştir. Söz konusu listelerin 470
incelenmesinden İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim noktaları için 7, 15,
18, 20, 22.5, 25 ve 30 YTL fiyatla bilet satıldığı ve 15 ve 22.5 YTL dışındaki
tutarların anılan fiyat listelerinde de yer aldığı belirlenmiştir.
Ön araştırma sürecinde şirket tarafından Kuruma ulaştırılan biletlerde farklı
tutarların yer aldığı görülmektedir. Örneğin, 2004 yılının Haziran ayına ait bir
bilette, İstanbul için kesilen biletin ücreti 20 YTL iken, Temmuz ayına ait bir diğer
bilette söz konusu tutar 25 YTL, Ağustos ayında ise 23 YTL’dir. Aynı şekilde,
Düzce için 20 YTL, Gerede için 17.5 YTL olan Haziran ayı fiyatları, Temmuz
ayında sırasıyla 17 YTL ve 12 YTL olarak gerçekleşmiştir. Yukarıda aktarılan
yolcu listelerinde ve biletlerde yer alan fiyatlarla fiyat listelerinde yer alan fiyatların 480
karşılaştırılması sonucunda ulaşılan tespitler çerçevesinde, Firma tarafından
Kuruma intikal ettirilen biletlerdeki bu fiyat farklılıklarının firmanın bu yönde bilet
seçimi yapmış olmasıyla açıklanabilir.
06-11/143-33
15
I.3. Savunmalar

I.3.1. Özlem Seyahat’in Soruşturmaya İlişkin İlk Yazılı Savunması
Özlem Seyahat temsilcileri tarafından gönderilen savunma yazısında,
- uygulanan fiyatların diğer şirketlerle yapılan bir anlaşma sonucu belirlenmediği,
Ulaştırma Bölge Müdürlüğünce onaylanan fiyatların uygulandığı, söz konusu
listenin firmalar bakımından herhangi bir bağlayıcılığının bulunmadığı, sadece 490
tavsiye niteliğinde ve resmi olarak belirlenen taşıma ücretleri hakkında firmaları
bilgilendirme amacına yönelik olduğu,
- taraflar arasında yapılmış herhangi bir anlaşma metninin mevcut olmadığı, sözü
geçen listeye uyulup uyulmamasının tamamen firmaların insiyatifinde olduğu,
uyulmama durumunda uygulanacak herhangi bir müeyyide bulunmadığı, bu
listeye bağlı kalındığının tespit edilemediği, yalnızca taşıma işinin aynı
mesafelere, aynı araçlarla yapılmasından kaynaklanan fiyat benzerliklerine
rastlanıldığı,
Ifade edilmiştir.
Savunmada, ayrıca, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi (f) bendinde yer alan 500
uyumlu eylem karinesine atıfta bulunularak, müvekkil firmanın bahsi geçen
listedeki fiyatları Ulaştırma Bakanlığı tarafından verilen tarifeye uygun olarak
belirlediği, günün ekonomik koşullarına, arz talep dengesine göre tarifede
değişiklikler yaptığı, aynı mesafelere benzer araçlarla yapılan taşımaların benzer
fiyatta olmasının hayatın olağan akışına ve ticari teamüllere uygun olduğu
belirtilmiştir.
Şirket tarafından ikinci yazılı savunma yapılmamıştır.

I.3.2. Yeşil Kastamonu Firmasının Soruşturmaya İlişkin İlk Yazılı Savunması
Teşebbüs temsilcilerince Kurum’a gönderilen savunmada, kararda bahsedilen ve 510
dosyada yer alan bilgi ve belgelerden bir suret almak amacıyla Kuruma
başvurulduğu, ancak herhangi bir cevap alınamadığı ve bu suretle savunma
haklarının sınırlandırıldığı ileri sürülmektedir.
Söz konusu savunmada ayrıca, Kurum raportörlerince sunulan delillere ilişkin
olarak çeşitli iddialar öne sürülmüş, soruşturmaya esas fiyat listesinin Yeşil
Kastamonu firması ile herhangi bir ilgisi olmadığı, soruşturmaya esas biletlerin ve
fiyat listesindeki fiyatlarla benzer olduğu düşünülen bilet örneklerinin ilgili şirketten
alınmadığı ifade edilmiştir.
Diğer taraftan aynı yazıda, Yeşil Kastamonu ile Metro Seyahat arasındaki ilişkinin
niteliğine ilişkin olarak da, müvekkil şirketin anılan teşebbüsün acentesi olduğu, 520
piyasa şartlarına göre fiyatları belirlediği, pazarı tanımayan Metro Seyahat’in bu
fiyatları kabul ettiği, ancak rakip şirketlerle aralarında anlaşma bulunmadığı
belirtilmiştir.
06-11/143-33
16
Teşebbüs temsilcilerince son olarak, Soruşturma dosyasında bulunan Yeşil
Kastamonu firması hakkındaki tutanağı imzalayan şahsın şirket yetkilisi olmadığı
iddia edilmiştir.
Soruşturma Raporu’nda teşebbüsün 4054 sayılı Kanun’u ihlal etmediği kanaatine
varılmış olup, bu çerçevede Yeşil Kastamonu firmasının ikinci yazılı savunması
dikkate alınmamıştır.
530
I.3.3. Metro Seyahat’in Savunması
I.3.3.1. İlk Yazılı Savunma
Şirket temsilcisi tarafından imzalanan savunmada, kararda bahsedilen ve
dosyada yer alan bilgi ve belgelerden bir suret almak amacıyla Kuruma
başvurulduğu, ancak herhangi bir cevap alınamadığı ve bu suretle savunma
hakkının engellendiği ileri sürülerek, Avrupa Birliği’nden, “Cimenteries CBR-BPB
Industries” ve “ICI-Solvay” davalarına atıfta bulunulmuştur. Temsilciye göre,
Yasanın açık hükmü karşısında ve bu aşamadan sonra, dosyada olduğu belirtilen
fiyat listesi, bilet örnekleri ve diğer delillere dayanılarak, müvekkil aleyhine karar
oluşturulması hukuka aykırı olacaktır. Yasanın 44/3. maddesi gereği ilgili belgeler 540
Kurum kararına dayanak yapılamaz.
Öte yandan, savunmada Kurum raportörlerince sunulan delillere ilişin olarak
çeşitli iddialar öne sürülmüş, soruşturmaya esas fiyat listesinin şirketle herhangi
bir ilgisi olmadığı, yine, soruşturmaya esas biletlerin ilgili şirketten alınmadığı iddia
edilmiştir.
Savunmada Yeşil Kastamonu ile Metro Seyahat arasındaki ilişkinin niteliği
hakkında, müvekkil şirketin Kastamonu’daki acentesinin anılan şirket olduğu,
Metro Seyahat’le organik, idari ya da ortaklar bakımından bağı bulunmayan, ayrı
bir tüzel kişilik olan acentenin fiillerinden müvekkilin etkilenmesinin söz konusu
olamayacağı belirtilmiştir. 550
Teşebbüs temsilcisine göre, müvekkili ile Kastamonu firmaları arasında fiyat
konusunda bir anlaşma ve uyumlu eylem söz konusu değildir. Müvekkilin
Kastamonu pazarını bilmemesi nedeniyle fiyat konusunda herhangi bir inisiyatifi
bulunmamaktadır. Acente, yerel ölçeği analiz eder, piyasayı ve diğer firma
fiyatlarını izler, otogarın yapısı gereği bu izleme çok kolay olup, duyum son
derece hızlı bir şekilde acenteye gelir, acente bu doğrultuda fiyat yapısını analiz
eder ve bilet fiyatlarını müvekkile bildirir. Müvekkil de bu fiyatları değerlendirir. Bu
süreçte acentenin kurmuş olduğu özel ilişkileri müvekkil şirket bilemeyeceği gibi,
bu hususlarla da ilgilenmez. Metro Seyahat, Kastamonu firmaları ile hiçbir ilişkiye
girmemiştir. 560

I.3.3.2. İkinci Yazılı Savunma
Teşebbüsün ikinci savunmasında yer alan ilk iddia, Kurulun, Kanun tarafından
verilen yetki ve hakları kısıtladığıdır. Ön soruşturma raporu ile birlikte şirkete
gönderilmesi gereken belgelerin tebliğ edilmediği, soruşturma açılması kararının
06-11/143-33
17
önemli bir dayanağı olduğu anlaşılan bir konuda müvekkilin savunma yapmaktan
fiilen yoksun bırakıldığı öne sürülmüştür.
Savunmada ayrıca, Kurulun soruşturma sırasında verdiği kararlarda kanuni
dayanağı olmadan, kendi lehine yorumlar yaptığı, Kanunda açık bir yetki
bulunmaması dolayısıyla Kurul tarafından yorum yoluyla hukuk yaratılamayacağı 570
ifadelerine yer verilmiştir.
Söz konusu yazıda bundan başka, ilgili pazarda acente aracılığıyla çalıştıkları,
pazarın yapısı gereği söz konusu acentenin Türk Ticaret Kanunu’nda
tanımlanandan farklı olduğu, seyahati düzenleyip riski üstlendikleri, her nekadar
acentelik anlaşmasında acentenin fiyatı belirleyeceğine ilişkin bir düzenleme
bulunmasa da, fiyatları Metro Seyahat’in belirleyeceğinin de hükme bağlanmadığı,
bilet satışından pay alan acentenin böyle bir eylemi kendisinin
gerçekleştirebileceği, bu nedenlerle müvekkilin soruşturmada taraf olmasını
gerektirecek sorumluluğu bulunmadığı iddia edilmiştir.
Diğer taraftan savunmada, müvekkil şirketin diğer şirketlerle birlikte sözlü ya da 580
yazılı anlaşma yaparak veya uyumlu eylem göstererek Rekabet Kanunu’na ilişkin
kuralları ihlal etmediği, yetkili kişilerce imzalanmayan soruşturmaya konu fiyat
listelerinin delil olamayacağı, düzenlenen tutanağa imza atan şahsın Metro
Seyahat’in değil acentesinin personeli olduğu, fiyat listelerinin tespit edildiği
adresin acentelerine ait olduğu ve müvekkil şirket aleyhine soruşturmaya esas
olabilecek inandırıcı delil bulunmadığı iddia edilmiştir.
Savunmada son olarak, Kastamonu merkezli şehirlerarası otobüs ile yolcu
taşımacılığı pazarında Rekabet Kanunu’nun 4. maddesinin ihlal edildiği
gerekçesiyle bir önceki yıla ait yıllık gayri safi gelirin %10’u tutarında kesilmesi
düşünülen cezanın eşitlik ve orantılılık ilkesine aykırılık teşkil ettiği iddia edilmiştir. 590
Buna göre; “Rekabet ihlali iddiası, tüm Türkiye’yi değil, Kastamonu’ dan diğer
illere yapılan yolcu taşımacılığı faaliyetlerini kapsamaktadır. Soruşturma
raporunun 3. sayfasında soruşturma yapılan ilgili coğrafi pazarın Kastamonu
olduğu belirtilmiş ancak verilmesi düşünülen ceza ilgili coğrafi pazar göz önüne
alınmaksızın, Türkiye geneline tahmin edilerek hesaplanmıştır. Müvekkil firma,
Türkiye’nin en yaygın ulaşım ağına sahip olup; bu anlamda sektörün öncüsü
durumunda olan ve bu konuda haklı gururu taşıyan bir firma olarak, soruşturmaya
konu olan diğer firmalarla birlikte aynı değerlendirme kriterlerine tabi tutulması ve
ticari hacminin büyüklüğü neniyle diğer firmaların ödemesi muhtemel cezalanın
onlarca katına hükmedilmesi her şeyden önce müvekkilin ticari itibarına ve mali 600
bünyesine zarar verecek, eşitlik ve orantılılık ilkesine aykırılık teşkil edecektir.”
Savunmada bu konuya ilişkin olarak daha önceden verilen 26.11.1998 tarih ve
1993/750-159 sayı ile Adıyaman ili LPG pazarında faaliyet gösteren teşebbüslere
ilişkin verilen kararda maktu cezanın takdir edildiği; ayrıca 30.10.2003 tarih ve
03-70/844-366 sayı ile Milli Reasürans A.Ş. ve 11 sigorta şirketi arasında
imzalanan anlaşmaya ilişkin verilen kararda %10’dan daha düşük oranlarda
cezanın takdir edildiği belirtilmiş, bu dosya kapsamında %10 ceza kesilmesinin
taraflar arasında eşitsizlik yaratacağı, hukuka ve Kurumun önceki uygulamalarına
aykırı olacağı ileri sürülmüştür. Ayrıca daha önce verilen 18.8.2004 tarih, 04-
06-11/143-33
18
55/751-188 sayılı Konya Otobüs İşletmecilerine ilişkin olarak verilen kararda yer 610
alan karşı oy yazısından alıntı yapılarak verilecek cezanın takdirinde ilgili coğrafi
pazarla sınırlı kalınması savunulmuştur.

I.3.4. Kastamonu Özen’in Savunması
I.3.4.1. İlk Yazılı Savunma
Kastamonu Özen temsilcisi imzalı savunmada, uygulanan fiyatların diğer
şirketlerle yapılan bir anlaşma sonucu belirlenmediği, Ulaştırma Bölge
Müdürlüğünce onaylanan fiyatların uygulandığı belirtilmiştir.

I.3.4.2. İkinci Yazılı Savunma 620
Söz konusu yazıda, ilk savunmada da yer verilen, hizmetin serbest rekabet
ilkelerine göre yürütüldüğüne ve Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’nce onaylanan
fiyatların uygulandığına ilişkin hususlara yer verilmiştir.
Öte yandan, savunmada, soruşturma raporunda firmanın 1.6.2004 tarihli listeye
uymadığının, 5.6.2005 tarihli listelerden birine katılmadığının, diğerinde ise imza
ve kaşesinin bulunmayıp sadece isminin yer aldığının tespit edildiği
belirtilmektedir.
Mezkur yazıda, ayrıca, firmanın tek güzergahta faaliyet göstermesi nedeniyle
diğer firmalarla anlaşmasına gerek bulunmadığı ifade edilmiştir.
Ttemsilci son olarak firmanın son iki yıldır zarar etmekte olduğunu, sektörün 630
güçlükle ayakta durabildiğini ifade etmiştir.

I.3.5. Huzur Otobüs İşletmesi’nin Savunması
I.3.5.1. İlk Yazılı Savunma
Huzur Otobüs İşletmesi’ne ait ilk savunmada, 4054 sayılı Kanun’u ihlal etmedikleri,
16.2.2005 tarihinde şirketi devraldıkları, şirketi devralmalarından önceki bir tarihte
(24.12.2004) yapılan ortak fiyat listesine ait herhangi bir bilgi ve belgeye sahip
olmadıkları, yolcu taşıma fiyatlarını rakip teşebbüslerle birlikte belirlemedikleri
ifade edilmiştir.
I.3.5.2. İkinci Yazılı Savunma 640
Huzur Otobüs İşletmesinin Soruşturma raporunda yer alan şirket hakkındaki tespit
ve değerlendirmelere yönelik ikinci yazılı savunmasında, birinci yazılı savunmada
belirtilen hususlar tekrar edilmiştir.

I.3.6. Ünal Turizm’in Savunması
I.3.6.1. İlk Yazılı Savunma
Ünal Turizme ait ilk yazılı savunma iki noktada toplanmaktadır: Birincisi, firmanın
uyguladığı fiyatların ilgili makamlara onaylatılarak alınan fiyatlar olduğu; ikinci
nokta ise Kastamonu’da faaliyet gösteren diğer taşıma firmalarıyla fiyatlar
konusunda rekabeti önleyici herhangi bir anlaşma yapılmadığıdır. 650
06-11/143-33
19

I.3.6.2. İkinci Yazılı Savunma
Ünal Turizm’in, ikinci savunması, ilk yazılı savunmada belirtilen hususların genel
itibarla tekrarından ibarettir. Ancak sonucu değiştirici nitelik arz etmemekle birlikte
savunmada yer alan iki farklı husus bulunmaktadır.
Birinci husus, Ünal Turizm’in, uygulanan fiyat tarifelerinin ilgili Ulaştırma Bölge
Müdürlüklerince onaylanmış olması ve 4054 sayılı Kanun’a aykırılığın, tarifelerle
ilgili 10.7.2003 tarih, 4925 sayılı “Karayolu Taşıma Kanunu” ile 9.4.1987 tarih,
3348 sayılı “Ulaştırma Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun” ve bu
Kanunlara dayanılarak hazırlanan 25.2.2004 tarih ve 25384 sayılı Resmi 660
Gazete’de yayımlanan “Karayolu Taşıma Yönetmeliği”ne uymanın sonucunda
ortaya çıktığı yönündeki savunmasıdır.
İkinci husus ise, Ünal Turizm’in şahıs işletmesi olduğu, işletme sahibinin herhangi
bir fiyat anlaşması içerisinde yer almadığı veya bu tür bir protokol yapılması için
herhangi bir kimseye imza yetkisi vermediği yönündeki ifadeleridir.

I.3.7. Soner Turizm’in Savunması
I.3.7.1. İlk Yazılı Savunma
Soner Turizm temsilcisi tarafından imzalanan ilk yazılı savunmada; savunma
noktaları iki noktada toplanmaktadır: Birincisi, ilgili fiyat listelerinde Soner 670
Turizmin imzası bulunmadığı ya da mevcut imzanın şirketi temsile yetkili kişilerin
olmadığı iddiası olup, ikinci nokta ise farklı tutarlarda bilet örnekleriyle fiyat
listelerine uyulmadığının gösterilmeye çalışılmasıdır.

I.3.7.2. İkinci Yazılı Savunma
Soner Turizm’in Soruşturma Raporunda yer alan tespit ve değerlendirmelere
yönelik savunması, ilk yazılı savunmasında ifade edilen hususların tekrarından
ibarettir.

I.3.8. Kastamonu Güven’in Savunması 680
İlgili teşebbüs yazılı savunma haklarını kullanmamıştır.

I.4. Delillerin ve Savunmaların Değerlendirilmesi
I.4.1. Özlem Seyahat
Firmanın ilk yazılı savunmasında yer alan, uygulanan fiyatların yapılan bir
anlaşma sonucu belirlenmediği, Ulaştırma Bölge Müdürlüğünce onaylanan
fiyatların uygulandığı, soruşturma kararında belirtilen fiyat listesinin Ulaştırma
Bakanlığı İstanbul Bölge Müdürlüğünce belirlenen fiyatlara ilişkin olduğu, tavsiye
niteliği taşıdığına yönelik savunma, yapılan fiyat analizleri çerçevesinde
değerlendirilebilir. 23.12.2004 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere Ulaştırma 690
Bölge Müdürlüğü’nce onaylanan ücret tarifesinde yer alan fiyatlara göre, taşıma
ücretleri, İstanbul için 35.000.000 TL, Ankara için 20.000.000 TL, İzmir için
45.000.000 TL’dir. Firmaların imza ve kaşelerinin yer aldığı 24.12.2004’ten
06-11/143-33
20
itibaren geçerli olan fiyat listesinde ise, İstanbul için 30.000.000 TL, İzmir için
40.000.000 TL, Ankara için 20.000.000 TL değerinde taşıma ücretleri
belirlenmiştir. Firmanın bilet fiyatları ise, İstanbul için 30.000.000 TL, İzmir için
40.000.000 TL, Ankara için ise, Aralık ayında ve Ocak ayında 20.000.000 TL,
Nisan ayında 16 YTL olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca, listede ara güzergahlar için
de fiyatlar tespit edilmiş olup, firmanın büyük ölçüde bu fiyatlara uyduğu
anlaşılmıştır. Dolayısıyla fiyat listesinin Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’nce 700
onaylanan tarifede yer alan fiyatları içerdiği iddiası, İstanbul ve İzmir illeri için
geçersiz olmaktadır. Ayrıca, fiyat listesinde ara güzergahlara ilişkin de
belirlemeler yapılmıştır. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, firmanın anılan
fiyat listelerine uyduğu anlaşılmıştır. 2005 yılı Temmuz ayına ait fiyat listesi, yolcu
listeleri ve biletlerinin incelenmesi sonucunda da aynı tespit yapılmıştır. Yapılan
Tespitler ve Deliller bölümünde yer verildiği üzere, yerinde inceleme esnasında
görüşülen şirket yetkilisi, konuyla ilgili olarak şu açıklamalarda bulunmuştur:
“Maliyetlerimizin, özellikle mazot, lastik, amortisman, ikram ve maaş
giderlerimizin yüksek olması nedeniyle fiyatlarımız bu şekilde belirlenmektedir.
Diğer firmalarla tespit edilen fiyatlar bazen uygulanmış, bazen uygulanmamıştır. 710
Biz İstanbul, Ankara ve İzmir’e çalışıyoruz. Otobüslerimizin çoğu boş seyahat
etmektedir. Otobüslerde ortalama 15 kişi olmaktadır. Biz Ulaştırma Bakanlığı
tarafından onaylanan fiyatların %20 aşağısını uygulayabiliyoruz. Halen
uyguladığımız Ankara ücreti, onaylı fiyatın altındadır, 16 YTL dir.”
Savunmada yer alan diğer bir husus, firmalar arasında yazılı bir anlaşmanın
mevcut olmadığı, fiyat listesinin bağlayıcı nitelik taşımadığı ve fiyat listesine
uyulduğunun tespit edilemediğidir.
4054 sayılı Kanun’un genel gerekçesinde, 4. maddeye ilişkin olarak yapılan
açıklamada, “Maddenin amacı bakımından anlaşma, Medeni Hukukun geçerlilik
koşullarına uymasa bile tarafların kendilerini bağlı hissettikleri her türlü uzlaşma 720
ya da uyuşma anlamında kullanılmıştır. Anlaşmanın yazılı veya sözlü olmasının
önemi yoktur. Teşebbüsler arasında bir anlaşmanın varlığı tespit edilemese bile
teşebbüsler arasında kendi bağımsız davranışları yerine geçen bir koordinasyon
veya pratik bir işbirliği sağlayan doğrudan veya dolaylı ilişkiler de eğer aynı
sonucu doğuruyorsa yasaklanmıştır. Böylece teşebbüslerin Kanuna karşı hile
yolu ile rekabeti sınırlayıcı uygulamaları meşru göstermeleri engellenmek
istenmiştir.” ifadeleri yer almaktadır. Dolayısıyla, üzerinde firmaların imza ve
kaşelerinin yer aldığı, her istikamet için fiyat tespitinin yapıldığı fiyat listesi,
tarafların açık bir uzlaşmasıdır. Yukarıda aktarılan gerekçe maddesiyle birlikte
düşünüldüğünde, teşebbüsün iddiası geçersiz kalmaktadır. Yine, fiyat listesinin 730
bağlayıcı nitelik taşımadığı iddiası da bu çerçevede düşünülebilir. 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin (a) bendinde fiyat anlaşmaları yasaklanmıştır. Söz
konusu fiyat listesi de bu madde kapsamına girmektedir. Tarafları bağlayıcı olup
olmadığının tespiti, ikincil bir husustur. Son olarak, yukarıda yapılan fiyat
analizleri çerçevesinde Özlem Seyahat tarafından anlaşmaya uyulduğu tespit
edilmiştir.
Savunmada son olarak, uyumlu eylem karinesine atıfta bulunulmuş, anlaşmanın
tespit edilemediği, fiyat benzerliklerinin ekonomik gerekçelerle açıklanabildiği
06-11/143-33
21
iddia edilmiştir. Bu savunmaya ilişkin olarak, yukarıda yer verilen açıklamalar
tekrar edilebilir. Fiyat listesi açık bir uzlaşma olup, 4. madde kapsamında 740
yasaklanmıştır. Diğer bir deyişle, firmaların uyguladığı fiyatlar ile fiyat listesinde
yer alan fiyatların aynı olmasının ekonomik gerekçesi olamaz, bu yapılan bir
anlaşmanın göstergesidir. Kaldı ki, uygulanan bu fiyatlar, Ulaştırma Bölge
Müdürlüğünce onaylanan fiyatlardan da farklıdır. Sonuç olarak, ana varış
noktaları için uygulanan fiyatların Haziran 2004, Aralık 2004, Ocak 2005
dönemlerinde ve Nisan 2005 döneminde Ankara için uygulanan 16 YTL dışında,
listede yer alan fiyatlarla aynı olduğu, ara güzergahlarda ise liste fiyatlarına
büyük ölçüde uyulduğu gözlenmiştir. Bahsi geçen bu fiyatlar ise, Ankara için
belirlenen 20 YTL dışında, ilgili idare tarafından onaylanan fiyatlardan farklıdır.
750
I.4.2. Yeşil Kastamonu
Firmanın ilk yazılı savunmasında, soruşturma açılması kararında bahsedilen ve
dosya içerisinde bulunan tüm belgelerden suret almak amacıyla 13.5.2005
tarihinde Kuruma yazılı başvuru yapıldığı, ancak bu talebe ilişkin herhangi bir
cevap alınamadığı ve bu suretle savunma haklarının büyük ölçüde engellendiği
belirtilmekte, bu durumun Kanun’un 43/2., 44/2. ve 44/3. maddelerine aykırı
olduğu iddia edilmektedir.
4054 sayılı Kanun çerçevesinde, literatürde “dosyaya giriş hakkı” olarak
adlandırılan konuya ilişkin olarak kısa bir değerlendirme yapılmalıdır. Dosyaya
giriş hakkı 4054 sayılı Kanun’un 44. maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin ikinci 760
fıkrasında, “Haklarında soruşturmaya başlandığı bildirilen taraflar sözlü savunma
hakkını kullanma taleplerine kadar Kurum bünyesinde kendileri ile ilgili
düzenlenmiş her türlü evrakın ve mümkünse elde edilmiş olan her türlü delilin bir
nüshasının kendilerin verilmesini isteyebilir.” denilmekte, devamı fıkrada ise,
“Kurul, tarafları bilgilendirmediği ve savunma hakkı vermediği konuları kararlarına
dayanak teşkil edemez” hükümlerine yer verilmektedir.
Bu hükümlerden de anlaşılacağı üzere, hakkında soruşturma açılmış taraflara
Kanun’un 44/2. maddesi ile dosyaya giriş hakkı tanınmış, 44/3. maddesi ile de
teşebbüslerin kendini savunma hakkı bir bakıma güvence altına alınmıştır.
Kanun’un 44/2. maddesiyle teşebbüslerin “Kurum bünyesinde kendileri ile ilgili 770
düzenlenmiş her türlü evrakın ve mümkünse elde edilmiş her türlü delilin bir
nüshasını” sözlü savunmaya kadar talep edebilecekleri ifade edilmiş, ancak bu
hakkın ne zaman başlayacağı açıkça belirtilmemiştir. Bunun üzerine yürütülen
farklı soruşturmalarda teşebbüsler benzer taleplerle Kuruma başvurmuşlar ve
taleplerine olumlu cevap alamadıkları durumlarda, savunma haklarının
engellendiği iddiasında bulunmuşlardır.
Bu noktada, dosya kapsamında karartılması muhtemel delillerin varlığı ve
soruşturmanın güvenliği, hakkında soruşturma yürütülen taraflara ilişkin ileri
sürülen iddiaların ancak soruşturma raporunun tamamlanması ile net bir şekilde
ortaya konulabileceği, soruşturma safhasının her aşamasında teşebbüslerin 780
sürekli bir şekilde evrak taleplerinin, delil toplanması ve dosyanın oluşturulması
sürecini olumsuz etkileyebileceği hususları da göz önünde bulundurularak,
06-11/143-33
22
soruşturma açılması kararının alındığı aşamada taraflara yapılan bildirimde
kararda yer alan temel suçlama ve iddialara yer verilmesinin yeterli olduğu,
taraflara herhangi bir belgenin gönderilmemesi gerektiği kanaati ile hareket
edilmektedir. Sözü edilen aşamada dosya mevcudu belgelerin Kurumda
incelenmesi halinde de, yukarıda yer verilen sakıncalar ortaya çıkabileceğinden
bu şekilde dosyaya giriş hakkının tanınması da mümkün gözükmemektedir.
Bununla birlikte, mevcut uygulamada dosya kapsamındaki taraflara ilişkin
belgeler ticari sırlar çıkarıldıktan sonra soruşturma raporu ile birlikte taraflara 790
gönderilmekte, ayrıca Kanun’un 44/2. maddesi uyarınca taraflar, sözlü savunma
hakkını kullanma taleplerine kadar Kurum bünyesinde kendileri hakkında
düzenlenmiş her türlü evrakı ve mümkünse elde edilmiş olan her türlü delilin bir
nüshasını talep edebilmektedir. Bunun yanı sıra, aynı maddenin üçüncü fıkrası
uyarınca Kurulun tarafları bilgilendirmediği ve savunma hakkı vermediği konuları
kararlarına dayanak yapması da mümkün olmamaktadır. Tüm bu güvencelerin
yanında Kanun’un 45. ve 46. maddeleri ile hakkında soruşturma yürütülen
taraflara soruşturma raporunun tebliğ edilmesini takiben iki defa yazılı, bir defa
da sözlü savunma hakkı tanınmaktadır. Dolayısıyla ilk yazılı savunma
aşamasında belge gönderilmemesi nedeniyle tarafların savunma hakkının 800
kısıtlandığının ileri sürülmesinin yerinde olmadığı kanaatine varılmıştır.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, Yeşil Kastamonu firmasının
savunma hakkının engellendiği iddiası geçerli bir iddia değildir. Nitekim, Rekabet
Kurulu, 18.5.2005 tarih ve 2004-4-103 sayı ile, yukarıda aktarılan
değerlendirmelere paralel olarak Yeşil Kastamonu firmasının belge talebinin
reddine karar vermiştir.
Savunmada ayrıca, Kararda bahsedilen fiyat listesinin müvekkil şirketten
alınmadığı, yine Kararda bahsedilen ve fiyat listesi ile uyduğu düşünülen bilet
örneklerinin de müvekkil şirketten alınmadığı iddia edilmiştir.
Yapılan yerinde incelemeler sırasında elde edilen fiyat listelerine bakıldığında, 810
üzerlerinde Metro Seyahat’e ait imza ve kaşelerin yer aldığı görülmüştür. Ayrıca
söz konusu fiyat listelerinin imzalı ve kaşeli örnekleri de yapılacak
değerlendirmede kullanılmak üzere ilgili şirketten alınmıştır. Dolayısıyla, söz
konusu iddia geçersizdir.
Savunmada bundan başka, Yeşil Kastamonu’nun, Metro Seyahat’in biletlerini
satmakta olduğu, fiyatları piyasadaki gelişmeler doğrultusunda belirlediği, Metro
Seyahat’in bu fiyatları kabul ettiği, Yeşil Kastamonu’nun fiyat tespiti esnasında
herhangi bir anlaşma veya uyumlu eyleme gitmediği iddia edilmiştir.
Taraflar arasında imzalanan acentelik sözleşmesine göre, Metro Seyahat’e ait
biletlerin satış işlemlerini, Yeşil Kastamonu yapacaktır. Savunmada acentelik 820
ilişkisinin varlığı kabul edilerek, fiyat tespitinin acente tarafından yapıldığı
belirtilmektedir. Ancak bu tespitin, diğer firmalardan bağımsız, piyasa koşullarına
göre yapıldığı iddiası, yerinde incelemeler esnasında bulunan fiyat listeleri
karşısında anlamsız kalmaktadır. Fiyat listelerinin incelenmesinden 2004 yılı
Aralık ayında dört il ve bu güzergahlar üzerindeki noktalar için, 2004 yılı Haziran
ayında ise, üç il ve bu güzergahlar üzerindeki noktalar için fiyat tespitinin yapıldığı
06-11/143-33
23
anlaşılmıştır. Ayrıca 2005 yılı Temmuz ayına ait olan fakat teşebbüsün imza ve
kaşesinin yer almadığı listede de beş il ve bu güzergahlar üzerindeki noktalar için
fiyat tespitinin yapıldığı belirlenmiştir. Yerinde incelemeler esnasında elde edilen
biletlerde ve yolcu listelerinde yer alan fiyatların, teşebbüslerin ortak listelerinde 830
yer alan fiyatlarla karşılaştırılması sonucunda mezkur firmanın listelere uyduğu
anlaşılmıştır. Yapılan fiyat anlaşmalarının hangi teşebbüsün sorumluluğunda
olduğuna ilişkin değerlendirme, Metro Seyahat’le ilgili bölümde yer almaktadır.
Son olarak, Kurum raportörleri tarafından düzenlenen tutanağın, şirket yetkilisi ile
değil, şirket çalışanı ile düzenlendiği iddia edilmiş ve yapılan açıklamaların kabul
edilmediği belirtilmiştir. Ancak, Raportörlerin görüşme yaptığı Nazif ÖZKAN
şirketin müdürü olduğunu beyan etmiş olup, bu çerçevede bilgisine
başvurulmuştur. Yapılan Tespitler ve Deliller bölümünde yer verildiği üzere, bahsi
geçen tutanakta, aşağıdaki hususlar yer almıştır:
“Firmamız, İstanbul ve İzmir yörelerine taşımacılık yapmaktadır. Kastamonu’daki 840
firmalarla yapılan fiyat anlaşmalarına biz de uyuyoruz. Ancak liste fiyatlarından
indirim yapmıyoruz. İstanbul ücretimiz iki senedir 25 milyon TL iken, son dönemde
30 YTL olmuştur. Masrafların çokluğu nedeniyle fiyatlar yüksek değildir. Biz Metro
firmasının acentesiyiz. Farklı fiyat uygulandığında yolcu kaybedildiği için her firma
aynı fiyatı uyguluyor. Yolcu sayısının az olması, anlaşmaya zorluyor.” Şirket
tarafından Nazif ÖZKAN’ın şirket yetkilisi olmadığı yönünde bir iddia getirilmişse
de, burada, asıl amaç tarafların bilgisine başvurmak olup, yapılan açıklamalar
delillerle desteklenerek değerlendirilmiştir. Bunun için de, fiyat listeleri şirketten
alınan bilet ve yolcu listeleriyle karşılaştırılmıştır. Dolayısıyla, esas değerlendirme
somut deliller ışığında yapılmıştır. 850

I.4.3. Metro Seyahat
Firmanın ilk yazılı savunmasında, soruşturma açılması kararında bahsedilen ve
dosya içerisinde bulunan tüm belgelerden suret almak amacıyla 13.5.2005
tarihinde Kuruma yazılı başvuru yapıldığı, ancak bu talebe ilişkin herhangi bir
cevap alınamadığı ve bu suretle savunma haklarının büyük ölçüde engellendiği
belirtilmekte, bu durumun Kanun’un 43/2. maddesine, 44/2. ve 44/3. maddelerine
aykırı olduğu iddia edilmektedir.
Mezkur iddialar Yeşil Kastamonu’ya ilişkin bölümde değerlendirildiği için, bu
bölümde tekrar yapılmayacaktır. 860
Öte yandan, yazılı savunmada, savunma hakkının engellenmesine ilişkin olarak
AB uygulamalarına atıfta bulunulmuş ve mevcut durumun AB uygulamalarına da
aykırı olduğu iddia edilmiştir.
İlgili tarafların dosyaya giriş hakkı ve bu çerçevede savunma hakları, en genel
anlamda Avrupa Birliği Konseyi’nin 1/2003 sayılı Tüzüğü ile düzenlenmiştir.
Avrupa Komisyonu’nun bu Tüzüğe dayanarak çıkardığı, 773/2004 sayılı
Tüzüğü’nde de bu konu düzenlenmiş ve “Dosyaya Giriş Hakkı ve Belgelerin
Kullanımı” başlıklı 15. maddesinde, talep edildiği takdirde, Komisyonun,
bulgularını içeren metni (statement of objections) gönderdiği taraflara dosyaya
giriş hakkı tanıyacağı ve bu hakkın Komisyon’un bulgularını içeren metnin 870
06-11/143-33
24
tebligatından sonra tanınacağı, dosyaya giriş hakkının, ticari sırları, diğer gizli
bilgileri ve Komisyon’un ve üye ülke rekabet otoritelerinin iç dokümanlarını
kapsamayacağı, Komisyonun’un üye ülke rekabet otoriteleri ile veya üye ülkelerin
kendi aralarında yaptığı yazışmaların da bu hakkın kapsamı dışında olduğu, bu
Tüzük’teki hiçbir düzenlemenin Antlaşmanın 81. ve 82. maddelerinin ihlal
edildiğinin ispatı için Komisyon’un gerekli bilgileri açıklamasına ve kullanmasına
engel olmadığı düzenlenmiştir. Komisyon’un bulgularını içeren metin, ülkemiz
mevzuatı ve uygulamasında soruşturma raporuna tekabül etmektedir. AB
mevzuatında tarafların bu metnin kendilerine tebliğinin ardından bir yazılı ve bir
de sözlü savunma hakkı bulunmaktadır. 1/2003 sayılı Konsey Tüzüğü’nün 27. 880
maddesinin ilk fıkrasında, 4054 sayılı Kanun’da olduğu gibi, Komisyon’un
yalnızca taraflara savunma hakkı verdiği bulguları kararına dayanak yapabileceği
hükme bağlanmaktadır. Bu düzenlemelere ilave olarak Komisyonca ayrı bir tebliğ
yayımlanmış, bu tebliğde yukarıda yer verilen esaslar tekrar edilerek, dosyaya
giriş hakkının hangi belgeleri kapsadığı ve hangilerini kapsamadığı ayrıntılı
listelerle tespit edilmiştir.
Dolayısıyla, tarafların, savunma haklarının engellendiği ve bu durumun AB
uygulamalarına da aykırı olduğu iddiaları, geçersiz kalmaktadır.
Savunmada ayrıca, Kararda bahsedilen fiyat listesinin müvekkil şirketten
alınmadığı, yine Kararda bahsedilen ve fiyat listesi ile uyduğu düşünülen bilet 890
örneklerinin de müvekkil şirketten alınmadığı iddia edilmiştir.
Yapılan yerinde incelemeler sırasında elde edilen fiyat listelerine bakıldığında,
üzerlerinde Metro Seyahat’e ait imza ve kaşelerin yer aldığı görülmüştür. Ayrıca
söz konusu fiyat listelerinin imzalı ve kaşeli örnekleri de yapılacak
değerlendirmede kullanılmak üzere ilgili şirket tarafından yetkilendirilmiş
acenteden alınmıştır. Dolayısıyla, ilgili şirketten bu yönde belge alınmadığı iddiası,
geçersiz olmaktadır.
Savunmada son olarak, Yeşil Kastamonu ve Metro Seyahat arasındaki ilişkilerin
niteliğine ilişkin açıklamalar getirilmiş, aradaki acentelik ilişkisi çerçevesinde Metro
Seyahat’in Yeşil Kastamonu firmasının eylemlerinden haberdar olmadığı, 900
soruşturmaya taraf olunmasını gerektirecek bir durumun olmadığı belirtilmiştir.
Esasen, Karayolları Taşıma Yönetmeliği kapsamında faaliyet gösterecek gerçek
ve tüzel kişilerin, taşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, nakliyat
ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, taşıma işleri
organizatörlüğü, dağıtım işleri, terminal işletmeciliği, oto kiralama işletmeciliği ve
benzeri faaliyetleri yapabilmeleri için Bakanlıktan yetki belgesi almaları
zorunludur. Yetki belgesi alınması için gerekli genel ve özel koşullar
belirlenmiştir. Yönetmelik’in 11. maddesinde yetki belgesi türlerine yer verilmiş ve
F1 yetki belgesinin yurt içi yolcu taşımacılığında acentelik yapacak gerçek ve
tüzel kişilere verileceği düzenlenmiştir. F1 yetki belgesi için, D1 ve E1 yetki 910
belgesi sahibi taşımacılardan en az birisiyle imzalanmış Bakanlıkça asgari
şartları belirlenmiş bir acentelik sözleşmesi bulunması şartı aranmıştır.
Acenteler daima müvekkilleri hesabına iş yaparlar. Acentelerin yapacağı
işlemlerden doğan hak ve borçlar müvekkillerine aittir. Türk Ticaret Kanunu’nun
06-11/143-33
25
116-134. maddeleri acentelik hakkındaki düzenlemelere ilişkindir. Söz konusu
madde hükümlerinde acentelerin müstakil hareket edemeyeceği hususu
belirtilmiştir. Dolayısıyla, acente niteliğinde faaliyet gösteren gerçek ve tüzel
kişilerin müvekkillerinin talimatları ve onların menfaatleri doğrultusunda iş
görmelerinin kanundan doğan bir yükümlülük olup, hareket serbestileri sınırlı olan
acentelerin bağımsız hareket edebilen kişiler karşısında belirleyici olma özellikleri 920
yoktur. Bu çerçevede, F1 yetki belgesi ile faaliyet gösteren bir teşebbüsün fiyat
belirleme konusundaki imkanının ancak işletmeci teşebbüsün kendisine tanıdığı
takdir yetkisi ile sınırlı olduğu anlaşılmaktadır. Metro Seyahat ile Yeşil Kastamonu
arasındaki acentelik sözleşmesine göre, Metro’ya ait biletlerin satış işlemlerini,
Yeşil Kastamonu yapacaktır. Söz konusu anlaşmaya göre, yolcu bileti satışından
Metro Seyahat’in, Yeşil Kastamonu’ya, (…..) prim ödeyecektir. Ayrıca söz konusu
anlaşmada, acenteye fiyat tespitine ilişkin bir yetki verilmemiş olup, bu yetki
Metro Seyahate aittir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, soruşturmaya esas olan tarafın
Metro Seyahat olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yukarıda yer verilen fiyat analizleri 930
neticesinde, Metro Seyahat’in anılan fiyat listelerinde yer alan fiyatlara uyduğu da
tespit edilmiştir.
2004 yılının Haziran ayında, firmanın Ankara için uyguladığı 18.000.000 TL fiyat,
5.6.2004 tarihli fiyat listesine uymaktadır. Yine, İstanbul için ve İzmir için
uygulanan fiyatlar Haziran ayına ait diğer listelerde yer alan fiyatlarla uyumludur.
Ara güzergahlar bakımından da söz konusu uyum büyük oranda geçerlidir.
2004 yılının Aralık ayına ait olan ortak listedeki fiyatların, 2004 yılı Aralık ayı, 2005
yılı Ocak ve Nisan ayları için uygulanan fiyatlarla karşılaştırılması sonucunda da
Ankara için uygulanan 15 YTL, 20 YTL, İstanbul için uygulanan 30 YTL, İzmir için
uygulanan 40 YTL tutarındaki fiyatların listeyle uyumlu olduğu tespit edilmiştir. Ara 940
güzergahlarda da birkaç fiyat farklılığı dışında büyük ölçüde uyumun sağlandığı
tespit edilmiştir.
Son olarak, teşebbüslerin imza atmadıkları ve kaşelerini basmadıkları 2005 yılının
Temmuz ayına ait ele geçirilen son fiyat listesine de Metro Seyahat’in, Ankara
için uygulanan 20 YTL, İstanbul için uygulanan 30 ve 35 YTL, İzmir için uygulanan
45 YTLlik fiyatlarla, uyduğu tespit edilmiştir. Ara güzergahlarda da büyük ölçüde
listeye uyulmuştur.
Diğer taraftan, ikinci yazılı savunmada getirilen iddialar da değerlendirilmelidir.
Buna gore, ilk yazılı savunmaya ilişkin değerlendirmede, 4054 sayılı Kanun ve AB
mevzuatı çerçevesinde, literatürde “dosyaya giriş hakkı” olarak adlandırılan 950
konuya ilişkin olarak açıklama yapılmıştır. Dolayısıyla, yukarıda da belirtildiği gibi
tarafların, savunma haklarının engellendiği ve bu durumun AB uygulamalarına da
aykırı olduğu, 4054 sayılı Kanunda Rekabet Kurulu’na böyle bir yetki verilmediği
iddialarının geçersiz kaldığı kanaatine ulaşılmıştır. Savunmada farklı olarak,
delillerin karartılması, dosyadan belge verilmemesi, soruşturmanın gizlilik içinde
yürütülmesi gibi tedbirlerin sadece Ceza Muhakemeleri Kanunu anlamında
uygulanan tedbirler olduğu iddia edilmiştir. Muhakeme, hukuki bir uyuşmazlığın
yargısal çözümüne katılan organlar ve özneler tarafından yapılan işlemler
06-11/143-33
26
bütünüdür. Oysa Rekabet Kurulu tarafından tesis edilen işlemler idari işlem olup,
yargı denetimine açıktır. Bundan başka, müvekkilin sürekli olarak evrak talep 960
etmediği, bununla birlikte Kanun’un açık hükmü uyarınca evrak talebinin de
normal olduğu belirtilmiştir. Bu noktayla ilgili olarak da yapılan değerlendirmede
temel nokta, teşebbüs tarafından yapılan sürekli evrak talebi değil, dosyaya giriş
hakkının Kanunda ne zaman başlayacağıyla ilgilidir. Bu noktada dosyaya giriş
hakkının evresine ilişkin Kanun’da açıkça hüküm bulunmaması, bununla birlikte
dosyaya erişimin savunma haklarını da ortadan kaldırmayacak şekilde Kurul
tarafından en uygun evre olarak soruşturma raporunun tamamlanması olarak
tespit etmiştir.
Savunmada ayrıca, Kurulun soruşturma sırasında verdiği kararlarda kanuni
dayanağı olmadan, kendi lehine yorumlar yaptığı iddia edilmiştir. Soruşturma 970
Raporu, Önaraştırma Raporu, soruşturmaya konu teşebbülerin yazılı
savunmaları ve 4054 sayılı Kanun’un 14, 15 ve 44. maddeleri gereğince yapılan
yerinde incelemelerin değerlendirilmesi sonucunda elde edilen tespitler ve
ulaşılan sonuçlar akabinde hazırlanmış olup, Soruşturma Heyeti’nin görüşlerini
ve yaptığı tespitleri içermektedir ve nihai kararda Rekabet Kurulu’nu bağlayıcı
değildir. Dolayısıyla raporda yer verilen “düşünülmektedir, değerlendirilmektedir”
gibi ifadeler yorum yolu ile hukuk yaratılması anlamına gelmeyip, Soruşturma
Heyeti tarafından ulaşılan değerlendirme ve sonuçları aktarmak amacıyla ve
ayrıca Raporu okuyarak karar verecek kişilerin tarafsızca karar vermelerini
teminen kullanılmış ifadelerdir. 980
Savunmada bundan başka müvekkilin soruşturmada taraf olmasını gerektirecek
sorumluluğu bulunmadığı iddia edilmiştir. Metro Seyahat’in ilk yazılı
savunmasında da yer alan bu iddiaya ilişkin olarak ayrıntılı değerlendirme
yukarıda aktarılmıştır. Belirtildiği üzere, Yeşil Kastamonu şirketi, Kastamonu
ilinde Metro Seyahat’in otobüs biletlerini satmak üzere yetkili kılınmış F1 Belgeli
bir seyahat acentesidir. Ayrıca söz konusu anlaşmada, acenteye fiyat tespitine
ilişkin bir yetki de verilmemiş olup, bu yetki tamamen Metro Seyahate aittir. Buna
ek olarak fiyat tarifelerinin bizzat Yeşil Kastamonu Firması tarafından ilgili
Ulaştırma Bakanlığı Bölge Müdürlüğü’ne onaylatılmasına dair herhangi bir
bulguya da rastlanılamamıştır. Kesilen biletler Metro Firmasına ait olup, ticari 990
faaliyetin risk ve getirilerini aslen Metro Seyahat üstlenmiş durumdadır. Yeşil
Kastamonu Firması ise bilet satışından doğan riski dolaylı olarak üstlenmiştir.
Seyahat acentelerinin diğer acentelerden farklı konumda olduğu ve uygulamada
Karayoluyla yolcu taşımacılığı mevzuatında geçen “acente” kelimesinin TTK m.
116’da belirtilen acente anlamında kullanılmadığı yönünde yapılan savunma ise,
mevcut yasal düzenlemeler dışında seyahat acentelerine yönelik ayrı bir
düzenlemeye gidilmemiş olması sebebiyle geçerli değildir.
Savunmada ayrıca, müvekkil şirketin diğer şirketlerle birlikte sözlü ya da yazılı
anlaşma yaparak veya uyumlu eylem göstererek Rekabet Kanunu’na ilişkin
kuralları ihlal etmediği, müvekkil şirket aleyhine soruşturmaya esas olabilecek 1000
inandırıcı delil bulunmadığı iddia edilmiştir. Soruşturma raporunun eklerinin ve
bahse konu fiyat listelerinin incelenmesinden, 2004 yılı Aralık ayı, 2004 yılı
Haziran ayı ve 2005 yılı Temmuz ayına ait ortak fiyat tespitlerinin yapıldığı,
06-11/143-33
27
kesilen biletlerde de bu fiyat listelerine uyulduğu tespit edilmiştir. Anılan listelerde
Metro Firmasının kaşesinin bulunması, bu listelerin rakip teşebbüslerle birlikte
oluşturulmasına katıldığının ve ortak fiyat listesinde yer alan bedellerle bilet
kesmesi de kendisini söz konusu anlaşmalarla bağlı hissettiğinin bir göstergesi
olup, kimin tarafından imzalandığı önem taşımamaktadır. Önemli olan husus,
kesilen yolcu biletlerinde bu listeye uyulup uyulmamasıdır ki, soruşturma
raporunda uyulduğu açıkça ortaya koyulmuştur. Rekabet Kanunu, sözlü 1010
savunmalarda ilgili tarafların (şikayetçiler, meşru menfaatini gösteren kişiler ve
soruşturulan teşebbüsler) iddialarını ortaya koyarken kullanılacak her türlü delil
ve ispat vasıtaları için HUMK’a atıf yapmıştır. Bu atıf, kesin delil, takdiri delil
ayrımı yapılmaksızın bütün delil çeşitlerine ilişkin olup, bu deliller senet, ikrar,
yemin, kesin hüküm, şahit, bilirkişi, keşif ve 367. maddede belirtilen sekizinci bir
delil türü olan “özel hüküm sebepleri” dir. Olayın durumuna göre her şeyin delil
olabileceği bu maddede benimsenmiştir. Dolayısıyla, Rekabet Hukuku’nda
serbest delil sistemi geçerlidir. Rekabet Hukuku çerçevesinde rekabet ihlali teşkil
eden anlaşmalar 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi gereğince hukuka aykırı ve
yasaktır. Yine aynı Kanun’un 56. maddesi gereğince bu nitelikteki anlaşma ile 1020
teşebbüs birliği kararları geçersizdir. Dolayısıyla savunmada anıldığı anlamıyla
hukuki delillerin tespit edilmesi, rekabet sınırlamalarının her tür vasıtayla
yapılabilirliği karşısında Rekabet Hukuku uygulamalarının mantığıyla çelişir
nitelikte olacaktır. Bu bakımdan Rekabet Kanunu ihlallerini gösteren delillerin
büyük bölümü doğaları gereği HUMK anlamında açıkça ismi konan delillerden
değildir. Rakip teşebbüslerin bir araya gelerek ya da gelmeden aralarındaki
rekabeti sınırlayıcı, engelleyici ve/veya ortadan kaldırıcı amaç ve/veya etkili
anlaşmaları yapmaları durumunda, Kanun ihlali dolayısıyla ilgili teşebbüslerin
sorumlu kabul edilebilmesi için bu tür bir anlaşmaların ya da uygulamaların
mutlaka teşebbüsü temsile yetkili kişiler tarafından yapılmış olması 1030
gerekmemektedir ve hatta böyle bir şart, rekabet ihlallerinin şekil şartı
bulunmadığı için aranmamaktadır da. Kaldı ki, Metro Seyahat’in savunmasında
belirttiği Rekabet Kanunu’nun 47/5. maddesi, sözlü savunma aşamasında taraflar
için (Rekabet Kurumu bir taraf değildir) getirilmiş ve ayrıca bu madde delil ve
ispat vasıtaları konusunda da sınırlama getirmemiştir. Yukarıda yer verilen
açıklamalar çerçevesinde, Metro Seyahat şirket merkezinde ve acentesinde
tespit edilen belgelerin ispat vasfının olmadığı yönündeki savunma kabul
edilemez. Savunmada yer verilen Nazif ÖZKAN’ın Metro Seyahat Firmasının mı,
Yeşil Kastamonu Firmasının mı yetkilisi olduğunun anlaşılmadığı yönündeki
iddiaya ilişkin olarak, bu tür “bilgi tutanaklarında” asıl amacın ilgili kişi/lerin 1040
bilgisine başvurmak olduğu, yapılan açıklamaların delillerle desteklenerek
değerlendirilmesi gerektiği, aksi halde bir ehemmiyetinin olmadığı, bunun için de,
fiyat listelerinin şirketten alınan bilet ve yolcu listeleriyle karşılaştırıldığı
belirtilmelidir. Dolayısıyla, bu yöndeki iddia doğru olsa dahi, amacın bilgi edinmek
olduğu ve esas değerlendirmenin deliller ışığında yapıldığı bilinmelidir. Buna ek
olarak, Metro Seyahat’in kaşesinde yer alan adreste acente olan Yeşil
Kastamonu Firması’nın faaliyet gösterdiği ifadesi, iddia edildiği gibi Yeşil
Kastamonu’nun inceleme konusu işlerde idari ve ekonomik yönden bağımsız
olmadığı, geçerli acentelik sözleşmesi çerçevesinde Metro Seyahat ünvanı
06-11/143-33
28
altında ve Metro Seyahat Firmasına bağlı olarak faaliyet gösterdiğinin bir işareti 1050
olarak değerlendirilmelidir.
Savunmada son olarak Kastamonu merkezli şehirlerarası otobüs ile yolcu
taşımacılığı pazarında Rekabet Kanunu’nun 4. maddesinin ihlal edildiği
gerekçesiyle bir önceki yıla ait yıllık gayri safi gelirin %10’u tutarında kesilmesi
düşünülen cezanın eşitlik ve orantılılık ilkesine aykırılık teşkil ettiği iddia
edilmiştir. Belirtilen %10’luk oran, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle tespit
edilen üst sınırdır ve bu konuda takdir Kurul’a aittir.

I.4.4. Kastamonu Özen
İlgili firmanın ilk yazılı savunmasında yer alan, uygulanan fiyatların Kastamonu 1060
Özen tarafından belirlenen ve Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’nce onaylanan fiyatlar
olduğu, diğer teşebbüslerle herhangi bir anlaşma yapılmadığı veya uyumlu
eyleme gidilmediği yönündeki iddia, ilgili bölümde yer verilen fiyat karşılaştırmaları
çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Anılan İdare tarafından 28.4.2004 tarihinden itibaren asgari 4 ay boyunca geçerli
olmak üzere onaylanan ücret tarifesinde, İstanbul güzergahı için taşıma ücreti
30.000.000 TL. olarak belirlenmiştir. Kurum raportörlerince yerinde incelemeler
esnasında elde edilen Haziran ayına ait fiyat listelerinde söz konusu ücretin
25.000.000 ve 30.000.000 TL olduğu, firmanın Haziran ayı bilet fiyatlarının ise
25.000.000 TL olduğu belirlenmiştir. 1070
Bir başka husus, İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim yerleri için
belirlenen fiyatlarla ilgilidir. Fiyat listelerinde yer alan ve firma tarafından
uygulanan fiyatların incelenmesi sonucu, firmanın söz konusu listelere uyduğu
anlaşılmıştır.
Yukarıda da belirtildiği gibi, diğer liste 2004 yılı Aralık ayına aittir. İlgili İdare’ce
2.4.2005 tarihinden itibaren asgari 4 ay boyunca geçerli olmak üzere onaylanan
ücret tarifesinde, İstanbul güzergahı için taşıma ücreti 35 YTL olarak
belirlenmiştir. Kurum raportörlerince yerinde incelemeler esnasında elde edilen
2004 yılı Aralık ayına ait fiyat listelerinde söz konusu ücretin farklı kalkış noktaları
için 30 YTL ve 35 YTL olduğu, firmanın Ocak ayı bilet fiyatlarının 30 YTL, Nisan 1080
ayı fiyatlarının ise 25 YTL ve 30 YTL olduğu anlaşılmaktadır. Bir başka nokta,
İstanbul güzergahı üzerindeki farklı yerleşim yerleri için belirlenen fiyatlarla ilgilidir.
Fiyat listelerinde yer alan ve firma tarafından uygulanan fiyatların incelenmesi
sonucu, firmanın söz konusu listelere büyük ölçüde uyduğu anlaşılmıştır.
Dolayısıyla Aralık, Ocak ve Nisan aylarında büyük ölçüde listeye uyulmuştur.
Son olarak, Temmuz ayına ait olan fiyat listesinin ve yolcu listelerinin incelenmesi
sonucunda, listede yer alan ve firma tarafından uygulanan fiyatın aynı olduğu, ara
güzergahlarda da büyük ölçüde listeye uyulduğu anlaşılmıştır.
Bu çerçevede, firmanın Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’nce onaylanan fiyatı
uyguladığı iddiası geçersiz kalmaktadır. Ayrıca firma yetkilileri tarafından Kuruma 1090
gönderilen ve Kurum kayıtlarına 24.3.2005 tarih, 1877 sayı ile intikal eden yazıda,
şu hususlar yer almaktadır:
06-11/143-33
29
“Bizim pazardaki yerimiz bellidir. Biz günde bir araba yollayarak İstanbul
istikametine, buradaki yerimizi korumaya çalışıyoruz. Diğer büyük firmaların
masraflarının daha ağır olduğu hat sayılarının fazlalığından anlaşılmaktadır. Ve
bu sıkıntı yaratmakta, bu sektörün insanlarını bunun altından kalkmak için çeşitli
arayışlara ve fiyat belirlemeye itmektedir. Bu yüzdendir ki, çeşitli anlaşmalar
yapılıp ortak kararlarla bu zararların altından kalkma yoluna gidilmektedir. Kendi
masraflarının çok ağır olduğu, bu yüzden böyle davrandıklarını ve bizim de var
olmamız için bunlara uymamız gerektiğini yaptığımız istişarelerde dile 1100
getirmektedirler. Biz yapılan anlaşmalara mecburen uymak zorundayız. Çünkü
belirttiğimiz gibi, pazarlık gücümüz sınırlıdır. Varolabilmek için uyumlu olmak
zorundayız. Kısa bir yaz döneminin haricinde gerçekten zor ayakta
durabilmekteyiz. Bunu da diğer firmalardan 3-5 milyon noksan fiyat keserek
sağlamaktayız. Yapılan bu davranışın gereğini saygıyla arz ederiz.”
Her ne kadar yapılan ön araştırma sırasında tutulan bilgi tutanaklarında firma
yetkilileri, ilk yazılı savunmaya paralel olarak ilgili İdare tarafından onaylanan
fiyatları uyguladığını belirtmişse de yukarıda aktarılan yazı ve yapılan fiyat
karşılaştırmaları, firmanın yapılan fiyat listelerine uyduğunu göstermektedir.
Diğer taraftan, ikinci yazılı savunmada getirilen iddialar da değerlendirilmelidir. İlk 1110
savunma noktası, hizmetin serbest rekabet ilkelerine göre yürütüldüğüne ve
Ulaştırma Bölge Müdürlüğünce onaylanan fiyatların uygulandığına ilişkindir. Bu
noktayla ilgili olarak, ayrıntılı fiyat analizlerinin yapıldığı, fiyat listelerinde yer alan,
bölge müdürlüklerince onaylanan ve yolcu biletlerinde yer alan fiyatların
karşılaştırılması sonucunda firmanın rakip teşebbüslerle belirlenen ortak fiyat
listelerinde yer alan fiyatları uyguladığının tespit edildiği belirtilmelidir. Burada
önemli olan husus, 4054 sayılı Kanun’a aykırılığın ilgili Ulaştırma Bölge
Müdürlüklerince onaylanmış tarifelere uyulmasından kaynaklanmaması, ihlalin asıl
nedeninin söz konusu şirketlerin rakip teşebbüslerle bir araya gelerek aralarındaki
rekabeti ortadan kaldırmak amacıyla ortak fiyat tarifeleri belirlemeleri ve bu 1120
tarifelerde yer alan fiyatları uygulamalarıdır.
Diğer nokta, soruşturma raporunda, firmanın 1.6.2004 tarihli listeye uymadığının,
5.6.2005 tarihli listelerden birine katılmadığının, diğerinde ise imza ve kaşesinin
bulunmayıp sadece isminin yer aldığının tespit edilmiş olmasıyla ilgilidir. Firma
tarafından aktarılan bu hususlar yerinde olmakla birlikte, söz konusu teşebbüsün
savunmasında yer vermediği ancak belirtilmesi gereken önemli husus,
teşebbüsün 1.6.2004 tarihli ortak fiyat tespitine katıldığı, isminin yer aldığı
5.6.2005 tarihli listedeki fiyatlara uymuş olduğu, 24.12.2004 tarihli ortak fiyat
listesinin oluşumuna ve uygulamasına katıldığı ve son olarak da 2005 Yaz
mevsimi için yapılmış en son ortak fiyat listesine firmanın ana güzergahlarda 1130
uymuş olduğu ve ara güzergahlarda da büyük ölçüde bağlı kaldığının tespit
edilmiş olmasıdır.
Savunmada firma ayrıca, tek güzergahta faaliyet gösterdiğinden diğer firmalarla
anlaşmasına gerek bulunmadığını ifade etmiştir. Anlaşma yapılması veya bu
yöndeki ihtiyaç, firmanın faaliyet gösterdiği güzergah sayısından bağımsız bir
husus olup, firma zaten faaliyet gösterdiği hatta ilişkin olarak anlaşma yapmıştır.
06-11/143-33
30
Firma son olarak son iki yıldır zarar etmekte olduğunu, sektörün güçlükle ayakta
durabildiğini ifade etmiştir. Bu husus, fiyat anlaşmasına gidilmiş olunması
gerçeğini değiştirmemektedir.
I.4.5. Kastamonu Güven 1140
Yazılı savunma hakkını kullanmayan Kastamonu Güven Otobüs İşletmesinin,
Haziran 2004 ve Aralık 2004 tarihinde yapılan Kastamonu-İstanbul ve
Kastamonu-Samsun karayolu güzergahları için yolcu taşıma fiyatlarının ortaklaşa
tespiti ve uygulanması eylemlerinde bulunduğu, işletme merkezi ve bilet satış
bankosundan alınan bilet ve yolcu listesi örnekleri ile tespit edilmiştir.

I.4.6. Huzur Otobüs İşletmesi
Teşebbüse ait ilk savunma noktası, 16.2.2005 tarihinde şirketin el değiştirmiş
olması ve ortak fiyat anlaşmaları yapıldığı dönemlerin bu tarihten önce olması
sebebiyle şirkette konuya ilişkin bilgi ve belge bulunmadığıdır. 1150
Huzur Otobüs İşletmesi’nin limited şirket olarak kişiliğinin ve faaliyetlerinin
herhangi bir kesintiye uğramaması, tasfiyeye gitmemesi ve yapılan işlemin
sadece alelade bir hisse devir işlemi olması sebebiyle devir öncesindeki karar ve
eylemlerden dolayı şirketin sorumlulukları devam etmektedir. Hatta şirketin yeni
sahipleri tarafından şirketin tüm hak ve borçlarıyla birlikte devralınmış olması,
şirketin 4054 sayılı Kanunu ihlal etmesinden dolayı sorumluluğunun da mevcut
şirkette devam ettiği anlamına gelmektedir. Bu durum Türk Ticaret Kanunu’nda
belirtilen “külli halefiyet” ilkesine de uygunluk arz etmektedir.
Huzur Otobüs İşletmesi’nin İkinci savunma noktası ise, teşebbüsün günün
şartlarına göre fiyatlarını bağımsız olarak tespit edip, rakip teşebbüslerle ortak 1160
olarak yolcu taşıma fiyatlarını belirlememiş olduğudur. Teşebbüs merkezinden
alınan billet ve yolcu listesi örneklerinde rakiplerle birlikte tespit edilen ortak fiyat
tarifelerine genel itibarla uyulduğunun tespit edilmesi sebebiyle bu yöndeki
iddianın geçerliliği bulunmamaktadır.

Teşebbüsün ikinci yazılı savunmasında ilk yazılı savunmada belirtilen hususlar
tekrar edildiğinden, ayrıca değerlendirme yapılmamamıştır.

I.4.7. Ünal Turizm
Ünal Turizme ait ilk yazılı savunma iki noktada toplanmaktadır: birincisi, firmanın 1170
uyguladığı fiyatların firmanın ilgili makamlara onaylattırarak aldığı fiyatlar olduğu;
ikinci nokta ise Kastamonu’da faaliyet gösteren diğer taşıma firmalarıyla fiyatlar
konusunda rekabeti önleyici herhangi bir anlaşma yapılmadığıdır.
Teşebbüs tarafından ilgili makamlara onaylatılan tarifelere ilişkin herhangi bir
belge sunulmamış olmakla birlikte yapılan yerinde incelemelerde tespit edilen
Haziran 2004 ve Aralık 2004 tarihli ortak fiyat listelerinde ve teşebbüs
merkezinden elde edilen bilet ve yolcu listesi örneklerinde faaliyet gösterilen
Kastamonu-Ankara/İstanbul/İzmir/Samsun güzergahları için firmanın gerek fiyat
06-11/143-33
31
anlaşmalarına katıldığı gerekse bu anlaşmalarda tespit edilen fiyatları uyguladığı
tespit edilmiştir. 1180
Teşebbüsün ikinci yazılı savunması, birinci savunmada belirtilen hususların genel
itibarla tekrarından ibarettir. Ancak sonucu değiştirici nitelik arz etmemekle
birlikte savunmada yer alan iki hususla ilgili değerlendirme yapılmasında fayda
görülmektedir.
Birinci husus, Ünal Turizm tarafından ilk savunmada, uygulanan fiyat tarifelerinin
ilgili Ulaştırma Bölge Müdürlüklerince onaylanmış olması ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a aykırılığın, tarifelerle ilgili 10/7/2003
tarihli ve 4925 sayılı “Karayolu Taşıma Kanunu” ile 9/4/1987 tarihli ve 3348 sayılı
“Ulaştırma Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun” ve bu Kanunlara
dayanılarak hazırlanan 25.02.2004 tarih ve 25384 sayılı Resmi Gazete’de 1190
yayımlanan “Karayolu Taşıma Yönetmeliği” uymanın sonucunda da ortaya çıktığı
yönündeki savunmasıdır. Öncelikle, Rekabet Kanunu’na aykırılık söz konusu
yasal düzenlemeler veya ikincil düzenlemelere uyma sonucunda ortaya
çıkmamıştır. Zira, yapılan tespitlere göre 4054 sayılı Kanun’a aykırılık, rakip
teşebbüslerle ortaklaşa fiyat anlaşması yapılması ve uygulanmasından
kaynaklanmaktadır. Yoksa, hiçbir teşebbüs hakkında geçerli Yasa ya da
Yönetmeliğe uyması nedeniyle isnat yapılmamıştır. Dolayısıyla bir otobüs
işletmesinin kendi bağımsız iradesi ile belirlemiş olduğu tarifeyi, ilgili mercilere
onaylatması neticesinde 4054 sayılı Kanun’un ihlal edilmesi söz konusu
olmayacaktır. 1200
İkinci husus ise, Ünal Turizm’in şahıs işletmesi olması sebebiyle işletme
sahibinin, ikinci yazılı savunmasında kendisinin şahsen herhangi bir fiyat
anlaşması içerisinde yer almadığı veya bu tür bir protokol yapılması için herhangi
bir kimseye imza yetkisi vermediği yönündeki ifadeleridir. Diğer tüm hukuk
alanları gibi 4054 sayılı Kanun’da da bir başkasının eyleminden dolayı bir (tüzel
ya da gerçek) kişinin suçlanması mümkün değildir. Ancak anılan Kanun’a aykırı
olan durum, rakiplerle ortak fiyat anlaşmalarının yapılması ve uygulanması olup,
bu tür anlaşma ya da uygulamalarda, mutlaka işletme ya da teşebbüsü temsile
yetkili kişilerin imza koymaları gerekmemektedir. Bu sebeple rekabet sınırlayıcı
anlaşmalarda şekil şartı bulunmamaktadır. Hatta rekabeti sınırlayıcı anlaşmanın 1210
uygulanmış olması veya uygulanması için cezai yaptırımın bulunması
gerekmemektedir. Kanuna aykırılık için tarafların söz konusu anlaşmayla
kendilerini bağlı saymaları ve bu anlaşmalara uymaları yeterlidir. Herhangi bir
yaptırım ya da yürütülme gücü bulunmayan rekabeti sınırlayıcı “centilmenlik
anlaşmaları” dahi 4054 sayılı Kanun’u ihlal eder niteliktedir. Dolayısıyla Ünal
Turizm’in rakip teşebbüslerle rekabeti önleyici nitelikteki anlaşmalara katıldığı ve
belirlenen ortak fiyatlara uyduğu tespit edilmiş olması sebebiyle, işletme sahibi
Meftun ÜNAL’ın söz konusu anlaşmalara katılmamış olması, 4054 sayılı Kanun’a
aykırılığı ortadan kaldırmamaktadır.
1220
I.4.8. Soner Turizm
Teşebbüsün ilk yazılı savunmasında, ilgili fiyat listelerinde Soner Turizm’in
imzasının bulunmadığı ya da mevcut imzanın şirketi temsile yetkili kişilere ait
06-11/143-33
32
olmadığı belirtilerek, farklı tutarlarda bilet örnekleriyle fiyat listelerine
uyulmadığının gösterilmeye çalışılmıştır.
Şirket merkez ve/veya bilet satış bankolarından elde edilen ortak fiyat listelerinin
incelenmesi sonucunda eldeki dört adet fiyat listesinde sadece birinin ilgili şirket
imzasının bulunmadığı; diğer listelerde şirket kaşesi ve imzasının bulunduğu
görülmüştür. Ayrıca şirket merkezinden temin edilen bilet ve yolcu listesi
örneklerinde ilgili ortak fiyat listelerine uyulduğu tespit edilmiştir. Budurum en açık 1230
şekilde 24.12.2004 tarihi öncesi ve sonrasında kesilen bilet fiyatlarında
görülmektedir. Bu belgeler de göstermektedir ki, Soner Turizm, gerek Haziran
2004 gereke Aralık 2004 tarihli fiyat anlaşmalarına katılmış ve üzerinde anlaşılan
fiyatları uygulamaya özen göstermiştir.
Soner Turizm’in ikinci yazılı savunması ise, ilk yazılı savunmasında ifade edilen
hususların tekrarından ibarettir.
J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
Önaraştırma ve Soruşturma dönemlerinde Kastamonu ilinde şehirlerarası yolcu
taşımacılığı yapan teşebbüslerde 1.6.2004, 5.6.2004 ile 24.12.2004 tarihli ortak
fiyat tarifeleri bulunmuştur. 1-4.8.2005 tarihlerinde yapılan yerinde incelemelerde, 1240
haklarında soruşturma açılan teşebbüslerin, 2005 yaz mevsimi için yapıldığı
anlaşılan ve üzerinde herhangi bir tarih olmamakla birlikte Temmuz-Ağustos
2005 dönemine ait olduğu düşünülen yeni bir ortak fiyat listesi daha belirledikleri
tespit edilmiştir.
Haziran 2004 döneminde üç ayrı ortak fiyat listesi tespit edilmiş olmakla birlikte
teşebbüslerin bunlardan 5.6.2004 tarihinden itibaren geçerli olan listeye uydukları
görülmüştür. Ancak elde bulunan Haziran 2004 listelerin oluşturulmasına
Kastamonu da faaliyet gösteren tüm teşebbüslerin katılmadığı görülmüştür.
1.6.2004 tarihli fiyat listesinde Metro Seyahat, Soner Turizm, Özlem Seyahat,
Kastamonu Özen, Ünal Turizm ve Kastamonu Güven’in imza ve kaşeleri ile 1250
Huzur Otobüs İşletmesinin imzalanmamış kaşesi bulunmaktadır. Teşebbüslerden
temin edilen yolcu listelerinde az sayıda teşebbüs tarafından uygulanan bu
tarifenin kısa bir süre içerisinde (1-5 Haziran 2004 arasında) iki defa değiştirildiği
görülmüştür.
5.6.2004 tarihli iki listeden birinde Özlem Seyahat, Metro Seyahat, Soner Turizm,
Ünal Turizm ve Kastamonu Güven Firmalarının imzalanmış kaşelerinin
bulunduğu; Huzur Otobüs İşletmesi ve Kastamonu Özen Otobüs Firmalarının bu
tarife tespitine katılmadıkları anlaşılmıştır. İncelenen yolcu listelerinden bu fiyat
listesine de az sayıda teşebbüsün uyduğu görülmüştür. 5.6.2004 tarihli diğer
fiyat listesi Metro Seyahat, Özlem Seyahat, Ünal Turizm ve Kastamonu Güven 1260
otobüs İşletmeleri tarafından kaşelenip imzalanmıştır. Kastamonu Özen’in imza
ve kaşesi 5.6.2005 tarihli bu fiyat listesinde bulunmamakla birlikte, söz konusu
teşebbüsün sadece ismi fiyat listesinde yer almaktadır. Soner Turizmin ise
sadece kaşesi bulunmaktadır. Huzur Otobüs İşletmesine ait herhangi bir ibare bu
listede yer almamıştır. Ancak bu listeye teşebbüslerin ağırlıklı olarak uyduğu
tespit edilmiştir.
06-11/143-33
33
Talebin yükselme gösterdiği ve tatil ve yılbaşı tarihlerine yakın bir dönemde
24.12.2004 tarihinde Kastamonu ilinde şehirlerarası yolcu taşıma hizmetleri
sunan tüm teşebbüslerin katılımıyla eski tarife tarihlerinden yaklaşık yedi ay
sonra yeni bir ortak tarife tespit edilmiştir. Bu tarife ile bilet fiyatları Kastamonu-1270
İstanbul için 25 YTL’den 30 YTL’ye (+%20); Kastamonu-Ankara için 15 YTL’den
20 YTL’ye (+%33); Kastamonu-İzmir için 35 YTL’den 40 YTL’ye (+%14.2);
Kastamonu-Konya için de 30 YTL.den 35 YTL’ye yükseltilmiştir. Bu dönemde
Kastamonu-Samsun hattında zam yapılmamasına karar verilmiştir.
Haklarında soruşturma yürütülen teşebbüsler, Önaraştırma dönemini takip eden
dönemde kısa bir süre için Mart-Nisan 2005 döneminde ortak liste fiyatlarından
uzaklaşmışlar ve birbirlerinden bağımsız fiyat tarifeleri uygulamışlardır. Ancak
talebin yükseldiği yaz mevsiminin başlaması ile ilgili teşebbüsler tekrar ortak
tarife belirlemiş olup, bu defa fiyat listeleri taraflarca imzalanmamıştır. Yeni
listede Kastamonu-İstanbul/Ankara ve Konya hattı fiyatları aynı kalırken 1280
Kastamonu-Samsun 20 YTL’den 22 YTL’ye (+%10); Kastamonu-İzmir 40
YTL’den 45 YTL’ye (+%12.5) yükseltilmiştir.
Birbirine rakip söz konusu teşebbüslerin sunmakta olduğu hizmet bedellerini bir
araya gelerek (ya da gelmeyerek) ortaklaşa belirlemeleri ilgili pazarda ortaya
çıkabilecek rekabeti engellemektedir. Teşebbüsler, normal piyasa koşullarında
sundukları mal ve hizmetleri müşterilere satabilmek için bir yarış içerisine
girmektedirler. Bu yarış, özellikle ve öncelikle malın/hizmetin fiyatında ve
kalitesinde gerçekleşmektedir. Aynı pazarda bulunan teşebbüsler üzerinde
rekabetin gerçekleştiği bu iki unsur üzerinde yeknesaklık sağlamak için
mutabakata varırlarsa tüketiciler aleyhine olarak ilgili ürün üreticilerine haksız bir 1290
gelir sağlanmış olmaktadır.
Ulaştırma Bakanlığı’nın 46 nolu Tebliği ile belirlenen, Kastamonu merkezli
şehirlerarası yolcu taşıma hatlarına ait asgari tarife ile teşebbüsler tarafından
ortaklaşa tespit edilen fiyat tarifesi karşılaştırmalı olarak aşağıda
gösterilmektedir:

Güzergah Mesafe Asgari Belirlenen
Tarife Son Tarife

Kastamonu-İstanbul 470 km 20.50 YTL 30 YTL 1300
Kastamonu-Ankara 221 km 11.50 YTL 20 YTL
Kastamonu-Samsun 281 km 13.00 YTL 22 YTL
Kastamonu-İzmir 778 km 29.50 YTL 45 YTL
Kastamonu-Konya 467 km 20.50 YTL 35 YTL


06-11/143-33
34
Yukarıdaki tablodan da anlaşıldığı üzere Kastamonu ilinde şehirlerarası yolcu
taşımacılığı yapan otobüs işletmeleri, Ulaştırma Bakanlığınca tespit edilen ve
Ekim 2005’de yürürlüğe giren 46 nolu Tebliğdeki asgari fiyatların % 50 ve
üzerinde ortak fiyat tespit etmişlerdir. Bu durum göstermektedir ki haklarında 1310
soruşturma yürütülen teşebbüsler yaptıkları anlaşmalarla zarar etmenin önüne
geçmekten ziyade tekel karları elde etmek maksadıyla bu tür uygulamalar
içerisine girmektedirler.
Ekonominin tüm sektörlerinde rekabetin sağlanmasını amaç edinen 4054 sayılı
Kanun’un “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar" başlıklı 4.
maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı
olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve
yasaktır.” denilmektedir. Bu maddenin ilgili hallere ilişkin örneklerinin yer aldığı 1320
ikinci fıkrasının (a) bendinde ise “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının,
fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının
tespit edilmesi” örneklenen yasaklanan davranışların ilkini oluşturmaktadır.
Öte yandan, Kanun’un 5. maddesinde göre;
“Kurul, aşağıda belirtilen şartların tamamının varlığı halinde (Mülga:02.07.2005-
5388/1.Md) (...) teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri
kararlarının 4üncü madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına
karar verebilir:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması, 1330
b)Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabeti (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması,
(Değişik:02.07.2005-5388/1.Md) Muafiyet belirli bir süre için verilebileceği gibi,
muafiyetin verilmesi belirli şartların ve/veya belirli yükümlülüklerin yerine
getirilmesine bağlanabilir. Muafiyet kararları anlaşmanın ya da uyumlu eylemin
yapıldığı veya teşebbüs birliği kararının alındığı yahut bir koşula bağlanmışsa
koşulun yerine getirildiği tarihten itibaren geçerlidir. Kurul, birinci fıkrada
gösterilen şartların gerçekleşmesi halinde, belirli konulardaki anlaşma türlerine 1340
bir grup olarak muafiyet tanınmasını sağlayan ve bunların şartlarını gösteren
tebliğler çıkarabilir.”
Ancak, yapılan anlaşma fiyat anlaşması olması sebebiyle Kanun’un 5.
maddesinde belirlenmiş muafiyet koşullarını sağlamamaktadır.

J. SONUÇ
Özlem Seyahat Serhat Doğan Tozar, Yeşil Kastamonu Turizm Hizmetleri İnşaat
Akaryakıt Ticaret Sanayi Pazarlama Limited Şirketi, Metro Seyahat Taşımacılık
06-11/143-33
35
Ticaret Anonim Şirketi (Eski unvanı Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve
Ticaret Anonim Şirketi), Kastamonu Özen Otobüs İşletmesi Ticaret Limited 1350
Şirketi- Devrekani, Kastamonu Güven- Hasan Çatal, Huzur Otobüs İşletmesi
Turizm Nakliyat İnşaat Pazarlama İç ve Dış Ticaret Limited Şirketi, Ünal Turizm-
Meftun Ünal, Soner Turizm Taşımacılık Otopark Otomotiv ve İnşaat Sanayi ve
Ticaret Limited Şirketi hakkında 14.4.2005 tarih, 05-24/282-M sayılı Kurul kararı
uyarınca yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapora, toplanan
delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;

1. a) Yeşil Kastamonu Turizm Hizmetleri İnşaat Akaryakıt Ticaret Sanayi
Pazarlama Limited Şirketi’nin, yürütülen soruşturma çerçevesinde 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal etmediğine 1360
OYBİRLİĞİ ile,

b) Özlem Seyahat Serhat Doğan Tozar, Metro Seyahat Taşımacılık Ticaret
Anonim Şirketi (Eski unvanı Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve Ticaret
Anonim Şirketi), Ünal Turizm- Meftun Ünal, Kastamonu Özen Otobüs İşletmesi
Ticaret Limited Şirketi- Devrekani, Kastamonu Güven- Hasan Çatal, Huzur
Otobüs İşletmesi Turizm Nakliyat İnşaat Pazarlama İç ve Dış Ticaret Limited
Şirketi ve Soner Turizm Taşımacılık Otopark Otomotiv ve İnşaat Sanayi ve
Ticaret Limited Şirketi’nin, Kastamonu merkezli şehirlerarası otobüs ile yolcu
taşımacılığı pazarında birlikte fiyat tespit etmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. 1370
maddesini ihlal ettiklerine OYÇOKLUĞU ile,

2. İlgili teşebbüslerin Kastamonu coğrafi pazarında 2004 yılında oluşan yıllık
gayrı safi gelirleri dikkate alınarak, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci
fıkrası ve 2006/1 sayılı Tebliğ uyarınca 6.368 YTL’den az olmamak üzere
takdiren %3 oranında;
- Özlem Seyahat Serhat Doğan Tozar’ın, 22.061 YTL,
- Metro Seyahat Taşımacılık Ticaret Anonim Şirketi’nin (Eski unvanı Metro
Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi), 55.703 YTL,
- Kastamonu Özen Otobüs İşletmesi Ticaret Limited Şirketi- Devrekani’nin, 8.626 1380
YTL,
- Kastamonu Güven-Hasan Çatal’ın, 12.529 YTL,
- Huzur Otobüs İşletmesi Turizm Nakliyat İnşaat Pazarlama İç ve Dış Ticaret
Limited Şirketi’nin, 11.222 YTL,
- Soner Turizm Taşımacılık Otopark Otomotiv ve İnşaat Sanayi ve Ticaret
Limited Şirketi’nin, 19.341 YTL,
para cezası ile cezalandırılmalarına,

- Ünal Turizm- Meftun Ünal’ın ise, %3 oranındaki ceza miktarının 2006/1 sayılı
Tebliğ’de asgari ceza olarak belirtilen 6.368 YTL’den az olması nedeniyle, anılan 1390
Tebliğ’deki asgari ceza tutarı olan 6.368 YTL para cezası ile cezalandırılmasına,

OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
06-11/143-33
36

09.02.2006 Tarih ve 06-11/143-33 Sayılı Kurul Kararı’na

KARŞI OY GEREKÇESİ

“Kastamonu ilinde faaliyet gösteren otobüs işletmelerinin aralarında
anlaşarak fiyat tespit etmek yolu ile, Kastamonu merkezli şehirlerarası yolcu
taşımacılığı pazarında 4054 Sayılı Kanun’u ihlâl ettikleri ve bu sebeple
cezalandırılmaları gerektiği “ şeklinde alınan ilgili Kurul Kararı’na aşağıdaki
gerekçelerle katılmıyorum:

1.Gerek ihbar veya şikayet, gerekse ön araştırma veya soruşturma
şeklinde olsun Rekabet Kurulu’nun gündemini sıklıkla işgal eden hususlardan
biri, “otobüs işletmelerinin aralarında anlaşma yaparak, rekabeti ihlâl ettikleri”
konusudur. Hakkında çok sayıda işlem yapılan; soruşturma açılıp karar verilen ve
hatta ilgili çevrelere, ihlâl anlamına gelecek uygulamalardan uzak durulması
yönünde defâetle görüş bildirilen bir konuda şikayetlerin devam etmesi, yeni
soruşturma kararlarının alınması ve cezaların verilmesi, kanaatimce, konunun bir
başka açıdan ele alınıp değerlendirilmesini gerektirmektedir. Kurul Karar’larının
etkinliği bakımından ve gerekirse yeni bir yaklaşımın geliştirilmesi için de böyle
bir değerlendirmeye ihtiyaç vardır.

2.”Rekabetin kalitesi” ve “kaynak etkinliği” bir tarafa bırakılırsa
“şehirlerarası yolcu taşımacılığı” pazarı, belki de ülkemizdeki en rekabetçi
pazarlardan biridir. 500 (beş yüz)’ün üzerindeki firma ve 10.000 (on bin)’e yakın
otobüsün faal olduğu bu sektörde, ülke çapındaki pazar açısından en son
söylenecek şey, “fiyat anlaşmaları yaparak veya pazarı paylaşarak ya da pazara
girişi engelleyerek, 4054 Sayılı Kanun’un 4.maddesini ihlal etmek” diye
tanımlanacak davranışlar olacaktır. Nitekim böyle bir şikayet, iddia veya tespit de
yoktur: Kurul gündemine gelen ihlâl şikayetleri, bilindiği gibi daha ziyade “mikro
coğrafi pazar”lara, küçük denebilecek şehir ve bölgelere yöneliktir.

3.Hem ülke pazarı hem de bölgesel pazarlarla ilgili tahlil ve
değerlendirmeler yapılırken, “tablo”nun tamamının görülmesi, sektörün yapı ve
işleyişinin birlikte düşünülmesi, faaliyette bulunan piyasa aktörlerinin özelliklerinin
ihmal edilmemesi gerekmektedir: “Sektör analizi”nin dikkatle yapılması, bu alana
dönük “rekabet politikası”nın etkinliği bakımından “olmazsa olmaz” niteliktedir.
Konuyla ilgili kararları etkileyeceğini düşündüğüm bazı “olgu”lara kısaca işaret
etmek istiyorum:

a) İlgili piyasada, talebin çok üzerinde bir üretim kapasitesi ya da arz fazlası
vardır. Esasen, bugünkü özellikleri, yapı ve işleyişi ile geçici olduğunu,
sürdürülebilir olmadığını düşündüğüm “şehirlerarası yolcu taşımacılığı
pazarındaki” teşebbüsler, sadece kendi aralarındaki rekabetin değil, gittikçe
yaygınlaşan otomobil kullanımı ve havayolu taşımacılığının da rekabet açısından
üstesinden gelmek durumundadır. Talebin çok üzerindeki otobüs sayısı ile
06-11/143-33
37
çalışan firmalar, kısa dönemlik dolulukların dışında genellikle düşük kapasite ile
çalışmaktadırlar. Ve fizibilitesi yapılmadan alınan yeni otobüsler, kıyasıya artan
rekabet sonucu büyük ölçüde düşen kâr marjları, değişen tüketici tercihleri ve
yükselen alternatif araçlar çerçevesinde pazarın sıkışıklığı giderek artmaktadır.

b) Bırakınız ülke çapındaki sayıları, yüzleri aşan ve birden fazla il ve bölgede
ya da bütün ülkede yolcu taşımacılığı yapan otobüs işletmelerini, küçük
denebilecek coğrafi pazarlarda (il ve bölgeler) da, kartel oluşturamayacak,
anlaşma yapıp belli bir süre uygulayamayacak sayıda teşebbüs vardır. Hatta bu
sektör veya piyasalardaki en yaygın fakat tüketicilerin şikayetçi olmadığı
olumsuzluğun, yıkıcı fiyat uygulamaları olduğunu söylemek, hiç de, mevcut
problemi abartmak değildir. Zaman zaman yazılı, imzalı, mühürlü şekillerde
karşımıza çıkan ve rekabete aykırı dediğimiz “anlaşma”lar, esasen bir bakıma
yıkıcı fiyatlandırma sonrası geçici uzlaşmalara ilişkin birtakım
mutâbakatlardır.Çok sayıda, düşük kâr marjı ile çalışan firmanın bulunduğu
sektörde, en kolay rekabet yolu düşük fiyatlandırma ve arkasından da yıkıcı
fiyatlandırma olmuştur. Daha düşük fiyatla yolcu taşımak şeklindeki, kuralsız,
kaba rekabet, sonuçta aşırı fiyatlandırmaya vardığı gibi, daha kötüsü de, bitmez
tükenmez kavgaların olduğu kadar adlî ve idarî mercilerin sulh teşebbüslerinin de
ana konularından biri olmuştur. Nitekim, daha sonra işaret edileceği gibi,
sektördeki asıl problemi, yani, yıkıcı fiyatlandırmayı önlemek için, kamu yönetimi
tedbir almak, düzenlemeler yapmak zorunda kalmıştır.

c) Şaşırtıcı bir diğer husus, ilgili sektörde, bir bakıma, başka her sektörden
daha fazla kamu müdâhalesinin varlığı olgusudur: Bugünkü mevzuat itibariyle,
otobüs işletmeleri uygulayacakları fiyatları, Ulaştırma Bakanlığı’nın ilgili birimine
onaylatmak durumundadır. Daha önemlisi de, 7 Eylül 2005 tarih ve 25929 sayılı
Resmi Gazete’de yayınlanan “Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı
Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ” ile, firmaların
uymaları gereken taban ücretler, “Bakanlık” tarafından belirlenerek yürürlüğe
girmiştir. Ayrıca, firmalar belirledikleri tarifelere uymak mecburiyetinde oldukları
gibi, bu tarifeleri görülebilecek şekilde asmak da zorundadırlar. Asgari dört ay,
azami altı aylık süreler için belirlenen ücret tarifelerinin üzerinde ücret
alınamazken, en fazla %20 indirim uygulanabilmektedir. Rekabet ihlalleri
soruşturma konusu yapılır ve kararlar verilirken, bir kere daha düşünmeyi
gerektirecek nitelikte mevzuat hükümleri vardır: 3348 sayılı Kanun’un 10 uncu
maddesi (d) bendinde, “Karayolu taşımacılığında kamu ve özel sektör tarafından
yürütülen faaliyetlerin kamu yararı ve piyasa ihtiyaçlarına göre gelişmesini
sağlayıcı tedbirleri almak, gerektiğinde taban ve tavan fiyatlarını tespit etmek ve
uygulamayı denetlemek”, Kara Ulaştırması Genel Müdürlüğü’nün görevleri
arasında sayılmıştır.

d)Taşıyıcıların, acente ve komisyoncuların yeterlilik şartlarını düzenlemek,
gereken hallerde yetki belgesi vermek ve denetlemek, taban ve tavan fiyatlarını
tespit etmek, hatta indirim oranlarını dahi belirlemek gibi yetki ve sorumlulukların
ya da birtakım inisiyatiflerin kamu yetkililerine verildiği bir sektörde, birtakım
06-11/143-33
38
anlaşmalar yoluyla rekabetin ihlal edildiğini iddia etmek ne derece doğru bir
tespit, verilecek cezalar ne derece hakkaniyete uygun olacaktır? Mevcut
düzenlemelere bakılırsa, sektörün “birincil düzenleyicisi” ve yetkili otoritesi
Ulaştırma Bakanlığı’dır. Kestirmeden ifade etmek gerekirse, Bakanlığın görev ve
yetkileri ile ilgili duyarlılığı ve uygulamadaki başarısı, şikayet ve rekabete
aykırılığı iddia konusu olan problemi büyük ölçüde çözümleyecek ve ortadan
kaldıracak niteliktedir.

e) Tabipler Odası, Barolar, TMMOB, Esnaf ve Sanatkârlar Odaları gibi kamu
kurumu niteliğindeki meslek teşekküllerinin, fiyatlarla ilgili uygulamalarına rekabet
açısından gösterilen yaklaşım ve değerlendirmeler, bir bakıma daha fazlasıyla,
şehirlerarası otobüs işletmeciliği ya da taşımacılığı için de geçerli ve gereklidir.
Bilindiği gibi, yukarıda sözü edilen meslek mensupları, üyesi bulundukları
kuruluşlar aracılığı ile, kuruluş kanunlarından kaynaklanan yetkilere dayanarak,
rekabete aykırı fiyat belirlemeleri yapabilmektedirler. Halbuki, otobüs
işletmelerinin tabi oldukları mevzuat ve bu alandaki kamusal müdâhale unsurları,
diğer meslek alanlarına, piyasalara ve hizmet türlerine göre daha fazladır.

4.Rekabet Hukuku ve Politikası çerçevesinde, per se rekabet ihlali olarak
telâkki edilen anlaşmaların temel ve tipik özelliği, bu anlaşmaların yazılı veya
sözlü olmalarından ziyade, rekabeti önlemeye veya azaltmaya dönük kasıt ve
niyet ile yapılmış olma özellikleridir. Gerçekten de, kasdın veya niyetin kötü
olduğu, savunulamayacak türden anlaşmalar, kamuya açık olarak yapılmaz,
genellikle gizlidir ve çoğu kere ilan edilmez. Çünkü gizlenecek, ayıplanacak ve
cezaî müeyyidelere konu olacak tarafları, istismar, fahiş kâr, piyasaya girişi
engelleme, yıkıcı fiyatlandırma gibi hedefleri vardır. Hâlbuki, şehirlerarası yolcu
taşımacılığı pazarında, Rekabet Kurulu’nun önüne gelen rekabet ihlâli iddiası
taşıyan şikâyet ve tespitler, genellikle ilgili coğrafi pazardaki teşebbüslerin, hep
birlikte aldıkları kararlar, hatta bazen kamuoyuna ve kurum yetkililerine
açıkladıkları gibi, kendilerince, haksız rekabeti önlemek amacıyla sağladıkları
mütâbakatlar (anlaşmalar) şeklindedir. Yaygın şekilde görüldüğü gibi,
terminallerde her firmanın bilet satış mahalline astığı tarifelerin altında genellikle,
o terminalden yolcu alan teşebbüs yetkililerinin imzaları veya mühürleri vardır.
Bu tarifeler, imza ve mühürler gizlenmemiştir, okunup görülmesi için bilakis
panolara asılmıştır. Per se rekabet ihlâli olarak değerlendirilebilecek bir
“anlaşma”ya teşebbüsler niçin bu kadar rahatlıkla imza atarlar ve sonra ilan
ederler acaba? Bilgisizlik mi, yoksa, kasıt veya cür’et mi? Meseleye biraz daha
yakından bakmak gerekmektedir: Kanuna, Rekabet Kurumunun varlığına
rağmen, bu kadar açık veya aleni bir “rekabet ihlali”, kasıt, ısrar veya kötü niyet
ya da cür’etkârlıkla değil, olsa olsa, bilgisizlikle veya uygulamanın sakıncalı
olmadığı algılaması ile açıklanabilir. Bu görüşü destekleyecek, çok sayıda
gözlem ve tespit vardır; doğrusu bir ilde, dar bir coğrafi pazarda faaliyette
bulunan, aynı ortak mekanda, aynı hatlar için bilet satan teşebbüslerin farklı
fiyatlar belirlemesini beklemek, gerçekçi ve uygulanabilecek bir yöntem değildir.
Aynı terminalde, farklı teşebbüslerin, aynı hatlar için kesecekleri biletin fiyatının,
farklı olmasını istemek ve beklemek, uygulamaya bakılırsa, olmayacak bir duaya
06-11/143-33
39
âmin demektir! Rekabetin tesisini, tabir caiz ise bir “formalite”nin varlığı veya
yokluğuna indirgemek , rekabet savunuculuğu açısından gerekli gibi görülse de
yeterli olmayacaktır.

5-Kurul tarafından rekabet ihlâli olarak tanımlanan “tablo”, aynı terminalde
bilet kesen teşebbüslerin yan yana çalışırken geliştirdikleri ve esasen başka türlü
uygulamanın da zor veya mümkün olmadığı, bir bakıma kaçınılmaz bir
durumdur. Dolayısıyla Ülkenin hemen her tarafında yaygın şekilde uygulanan bu
tarzı, teşebbüs veya müteşebbislerin kasdı mahsusla, ısrarla sürdürdükleri bir
rekabet ihlali yolu olarak görmek, biraz da gerçeklere göz yummak demektir.Bir
coğrafi pazarda, teşebbüslerin aynı fiyatları belirlemesi ve uygulaması her zaman
illâ ki “anlaşma” değildir. En azından, her zaman bu tür “anlaşma”lar, ihlâl teşkil
eden türden olmayabilir. Hatta, tüketicinin korunması vb. mülâhazalara itibar
edilirse, belki, bu tür mutâbakatlar, piyasa dinamiklerinin sonucu ortaya çıkan, bir
tür zorunlu paralellikler olarak da mütalaa edilebilir: Ulaştırma Bakanlığı’nın,
konuya bu kadar müdâhil olmasının gerekçeleri nelerdir acaba?, sorusunun
cevabı bulunmaya çalışılırsa, zannederim konu biraz daha aydınlanacaktır.?

6. Ülkemizde, nasıl, hangi kurallar çerçevesinde çalışılması gerektiğinin
kamu idaresi tarafından ayrıntıları ile belirlendiği bir alanda, rekabete aykırı
olmayacak yaygın bir uygulamanın sağlanamamış olması dikkat çekicidir.
Konunun, defâetle Kurul gündemine gelmesine, cezalar verilmesine, rekabetçi
uygulamanın nasıl
olacağına dair Kamu idaresi aracılığıyla birden fazla “bilgilendirme” yapılmasına
rağmen, tabir caiz ise, “vukuât” devam ediyorsa, devam etmesinin sebeplerine ve
çözüm yolunun ne olması gerektiğine yeniden bakmak gerekir.

7. Kurumsal etkinlik, âdil, yol gösterici ve caydırıcı kararlar kadar, ele
alınan konunun rekabetçi açıdan doğru dürüst tanımlanmasından ve tablonun
bütününün görülmesinden de geçer. Otobüsle yolcu taşımacılığı pazarında,
iktisadî analizle birlikte, pazarın sahip olduğu özellikler topluca düşünüldüğünde,
ilgili dosyada da görüldüğü gibi, esasen , Rekabet Kurumunu tedirgin edecek,
“vahim bir ihlal olgusu” yoktur.Kanaatime göre, Kurulun müdâhil olması gereken,
önemli, tipik bir rekabet ihlali, belirgin bir istismar olmadıkça, soruşturma açmak
ve ceza vermek yerine Kurul, sektöre yönelik ve uygulanabilirliği olan görüş ve
tavsiyelerini etkili yöntemlerle ilgili çevrelere intikal ettirmeye devam etmelidir.
Câri mevzuata göre, bu alandaki yetkileri hayli belirleyici olan, diğer kamu kurum
ve kuruluşlarının etkin olması, Kurulun gündemine taşınan ihbar veya şikayet
kaynaklı, “rekabet ihlâli” iddialı problemleri büyük ölçüde halledecek niteliktedir.




Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi



Full & Egal Universal Law Academy